ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၁၀

 

“အောက်ပိုင်း” နှင့် “အထက်ပိုင်း” ကျမ်းစာဝေဖန်ရေး

“Lower” and “Higher” Biblical Criticism

 

ပထမပိုင်း- အောက်ပိုင်းဝေဖန်ရေး

part i: lower criticism

 

၁. နိဒါန်း

I. Introduction

 

ကျမ်းစာ၏ ဝေဖန်ရေးကို သမိုင်းအရ “အောက်ပိုင်း” နှင့် “အထက်ပိုင်း” ဝေဖန်ရေးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ ကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အောက်ပိုင်းဝေဖန်ရေးသည် ဘာသာစကား (ဝေါဟာရများ၊ သဒ္ဒါ၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ) နှင့် စာသား၏ ပို့လွှတ်မှုသမိုင်းကို ဆက်စပ်ပြီး မူရင်းစာလက်ရေးမူ၏ ဖတ်ရှုမှုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုပါဝင်သည်။ သို့သော် ဤဆောင်းပါးတွင် အသုံးပြုထားသည့် “အောက်ပိုင်းဝေဖန်ရေး” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် ကျမ်းစာစာသား၏ လေ့လာမှုကို ကန့်သတ်ထားပြီး၊ ထို့ကြောင့် “စာသားဝေဖန်ရေး” ဟူသော ပိုမိုတိကျသော အသုံးအနှုန်းနှင့် ညီမျှသည်။ ၎င်းသည် ရှိပြီးသား စာလက်ရေးမူများကို လေ့လာခြင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းနှင့် ပထဝီဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ နှင့် အရေးကြီးဆုံးမှာ ကျမ်းစာစာသား၏ မူရင်းစကားလုံးများကို တတ်နိုင်သမျှ ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် စံနှုန်းများနှင့် နည်းစနစ်များကို ဖွံ့ဖြိုးစေခြင်းနှင့် အသုံးချခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤလေ့လာမှု၏ လိုအပ်ချက်သည် ကျမ်းစာစာသား၏ ပို့လွှတ်မှုနှင့်ပတ်သက်သော လူသိများသော အချက်နှစ်ချက်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်- (၁) ကျမ်းစာစာအုပ်အားလုံး၏ မူရင်းစာလက်ရေးမူများ ပျောက်ဆုံးသွားခြင်း။ (၂) ၁၅ ရာစုအလယ်တွင် ပုံနှိပ်ခြင်းကို တီထွင်မှုမတိုင်မီ၊ ကျမ်းစာစာအုပ်တိုင်း၏ မိတ္တူတိုင်းကို လက်ဖြင့် ပင်ပန်းစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ရခြင်း။ မူရင်းစာလက်ရေးမူ၏ မိတ္တူများသည် အခြားမိတ္တူများအတွက် ပုံစံဖြစ်လာပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထပ်မံမိတ္တူများအတွက် ပုံစံဖြစ်လာသည်။ ဤထပ်ခါတလဲလဲ မိတ္တူပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း၊ စာရေးမှားယွင်းမှုများသည် မလွှဲမရှောင်သာ ဓမ္မကျမ်းစာသား၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ စာရေးမှားယွင်းမှုများ၏ ထည့်သွင်းမှုသည် ကျမ်းစာသင်ယူသူအတွက် ဆိုးရွားသော မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်- ကွဲပြားမှုများဖြစ်ပေါ်သည့်နေရာ၊ ဆိုလိုသည်မှာ စာလက်ရေးမူများသည် ပေးထားသော အပိုဒ်တစ်ခုတွင် တစ်နည်းထက်ပိုသော ဖတ်ရှုမှုများရှိသည့်နေရာတွင်၊ မည်သည့်ဖတ်ရှုမှုသည် မှန်ကန်သနည်း။ မည်သည့်ဖတ်ရှုမှုသည် ပျောက်ဆုံးသွားသော မူရင်းစာလက်ရေးမူတွင် ပါဝင်သနည်း။ ဤသည်မှာ စာသားပညာရှင်များက ဖြေကြားရန် ကြိုးပမ်းသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် ပညာရှင်မှုဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် အတိကျဆုံးစာသားကို ကျမ်းစာသင်ယူသူများအတွက် ပေးအပ်ရန် ရှာဖွေကြသည်။

The criticism of the Bible may be divided into what historically has been termed “lower” and “higher” criticism. In the broadest sense, lower criticism deals with both the language (vocabulary, grammar, syntax) and the history of the transmission of the text, including the attempt to restore the reading of the original autographs. As used in the present article, however, the expression “lower criticism” is confined to the study of the Biblical text, and thus is equivalent to the more precise term, “textual criticism.” It involves the study and comparison of extant manuscripts, the determination of their historical and geographical interrelationships, and, most important of all, the development and application of criteria and techniques for restoring as nearly as possible the original wording of the text of the Bible. The necessity for such a study rests on two well-known facts regarding the transmission of the text of the sacred writings: (1) The disappearance of the autographs of all the books of the Bible. (2) The separate production of every copy of every book, laboriously, by hand, before the invention of printing in the middle of the 15th century. The copies of the autographs became in turn the exemplars for other copies, which, in turn, became the exemplars of other copies. During this process of repeated copying and recopying, transcriptional errors inevitably came into the Sacred Text. The introduction of scribal errors raises a serious question for the Bible student: where variants occur, that is, where the manuscripts read more than one way in a given passage, which reading is the correct one? Which reading did the lost autograph contain? This is the question that textual scholars try to answer. They seek to provide Bible students with as accurate a text as present-day scholarship can produce.

 

၂. ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စာသားဝေဖန်ရေး

II. Textual Criticism of the Old Testament

 

ပစ္စည်းများ—၁၉၄၇ တွင် သေမင်းပင်လယ်ကျမ်းလိပ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုမတိုင်မီနှင့် ထို့နောက်တွင်၊ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စာသားဝေဖန်ရေးသည် နှိုင်းယှဉ်ရင်းမြစ်ပစ္စည်းများ ရှားပါးမှုကြောင့် ဆိုးရွားစွာ အဟန့်အတားဖြစ်ခဲ့သည်။ လူသိများသော အစောဆုံးဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများသည် အနှစ် ၉ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအစအထိ ရက်စွဲပြထားသည်။ ဟီဘရူးကျမ်းစာ၏ အသုံးများဆုံးထုတ်ဝေမှုဖြစ်သော Rudolf Kittel ၏ ဘီဘလီယာ ဟီဘရိုင်ကာ၏ တတိယအကြိမ်သည် အနှစ် ၁၀၀၈ တွင် ပြီးစီးခဲ့သော လီနင်ဂရက်ဒ် ကိုဒက်စ် B19a ကို အခြေခံထားသည်။ ၁၉၇၈ တွင် ထုတ်ဝေသော ဤကျမ်းစာ၏ ဘီဘလီယာ ဟီဘရိုင်ကာ စတုတ္ထအကြိမ်၊ Karl Elliger မှ တည်းဖြတ်ထားသော၊ ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ ကိရိယာများကို သေမင်းပင်လယ်ကျမ်းလိပ်များမှ သက်သေများထည့်သွင်းပြီး ပြည့်စုံစွာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော်လည်း၊ ဟီဘရူးစာသားသည် လီနင်ဂရက်ဒ် ကိုဒက်စ်ကို အဓိကအားဖြင့် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ဤကိုဒက်စ်သည် တီဘီရီးယပ်စ်ရှိ ဘင်အာရှာ မိသားစုနှင့် ဆက်စပ်နေသော အရေးကြီးသော ဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘင်အာရှာ မိသားစုသည် မတ်စိုရက်တစ် ပညာရှင်များ၏ နာမည်ကျော် ဂျူးမိသားစုဖြစ်ပြီး ငါးမျိုးဆက်ကြာ ရှိခဲ့သည်။ မတ်စိုရက်တစ်များသည် အနှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ရိုးရာဟီဘရူးစာသား၏ စောင့်ရှောက်သူများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ယခင်က ဗီုင်းမပါသော ဟီဘရူးစာသားအတွက် ဗီုင်းထည့်သွင်းမှုစနစ်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ခေတ်တွင် ရှိပြီးသား ကျမ်းစာစာသား၏ သစ္စာရှိရှိ ပို့လွှတ်မှုအတွက် စည်းမျဉ်းများကို ချမှတ်ခဲ့သည် (တွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၄ ကို ကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စံသတ်မှတ်ထားသော ဟီဘရူးစာသားကို မတ်စိုရက်တစ်စာသား (MT) ဟု ခေါ်သည်။

Materials.—Prior to the discovery of the Dead Sea scrolls in 1947 and subsequently the textual criticism of the Old Testament was seriously hampered by the scarcity of comparative source material. The oldest Hebrew manuscripts known dated from the 9th to the beginning of the 11th centuries a.d. The most widely used edition of the Hebrew Bible, the third edition of Rudolf Kittel’s Biblia Hebraica, is based on the Leningrad Codex B19a, completed in a.d. 1008. In the new 1978 edition of this Bible, known as Biblia Hebraica Stuttgartensia, edited by Karl Elliger, the critical apparatus was thoroughly revised and updated by the inclusion of evidence from the Dead Sea scrolls, et cetera, but the Hebrew text is still largely a reproduction of Codex Leningradensis. This codex is one of several important Hebrew manuscripts associated with the ben Asher family, a famous Jewish family of Masoretic scholars in Tiberias for five generations. The Masoretes were the custodians of the traditional Hebrew text from the 6th to the 11th centuries a.d. They invented a system of vocalization for the Hebrew text, which had heretofore been written without vowels, and established rules for a faithful transmission of the Bible text as it existed in their day (see Vol. I, p. 34). The standard Hebrew text of the Old Testament is therefore known as the Masoretic Text (MT).

 

ဘင်အာရှာ စာသားပါရှိသော အခြားဟီဘရူးစာလက်ရေးမူ လေးခုရှိသည်။ အစောဆုံးမှာ မိုးဇက်ဘင်အာရှာ ရေးသားသော ကိုင်ရိုကိုဒက်စ်ဖြစ်ပြီး ရှေ့နှင့်နောက်ပြည်တည်နာဗီများပါရှိပြီး အနှစ် ၈၉၅ ရက်စွဲပြထားသည်။ လီနင်ဂရက်ဒ်ကိုဒက်စ်တွင် နောက်ပြည်တည်နာဗီများပါရှိပြီး အနှစ် ၉၁၆ ရက်စွဲပြထားသည်။ ဗြိတိသျှပြတိုက်ကိုဒက်စ် (အိုရီယင်တယ် ၄၄၄၅) သည် ပင်တေတုတ်ခ်၏ မပြည့်စုံသော စာလက်ရေးမူဖြစ်ပြီး အနှစ် ၉၅၀ ရက်စွဲပြထားသည်။ နာမည်ကျော် အလီပိုကိုဒက်စ်သည် မူလက ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတစ်ခုလုံးပါရှိခဲ့သော်လည်း ယခုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပျက်စီးသွားပြီး၊ အားလုံးတွင် အတိကျဆုံးဟု ယူဆသည်။ ဤကိုဒက်စ်ကို အာရွန်ဘင်အာရှာ မှ အနှစ် ၉၃၀ တွင် ပြင်ဆင်ပြီး အမှတ်အသားထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ဂျူးရုံးလမ်းမြို့တွင် ထုတ်ဝေနေသော ဟီဘရူးကျမ်းစာ၏ ထုတ်ဝေမှုသစ်အတွက် အဓိကအာဏာပိုင်ဖြစ်သည်။

Four other Hebrew manuscripts containing the ben Asher text are extant. The earliest of these is the Cairo Codex of the Former and Latter Prophets, written by Moses ben Asher and dated a.d. 895. The Leningrad Codex of the Latter Prophets is dated a.d. 916. The British Museum Codex (Oriental 4445) is an incomplete manuscript of the Pentateuch, dated a.d. 950. The famous Aleppo Codex, originally containing the entire Old Testament but now partially destroyed, is considered to be the most accurate of all. This codex, which was corrected and punctuated by Aaron ben Asher in a.d. 930, is the chief authority for a new edition of the Hebrew Bible being published in Jerusalem.

 

ဤစာလက်ရေးမူများသည် ဟီဘရူးစာရေးဆရာများ၏ လက်ရာ၏ အထွတ်အထိပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ဟီဘရူးကျမ်းစာ၏ မူရင်းရေးသားသူများ၏ ခေတ်မှ ရာစုနှစ်များစွာ ကွာဝေးသည်။ ဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများသည် အဘယ်ကြောင့် ဤမျှနောက်ကျသနည်း။ ဤဖြစ်စဉ်အတွက် အဓိကရှင်းပြချက်နှစ်ခုကို ပေးနိုင်သည်။ ပထမအနေဖြင့် စစ်ပွဲနှင့် ဖိနှိပ်မှု၏ ဒဏ်ချက်များသည် ဤရှေးဟောင်းစာရွက်စာတမ်းများ၏ ရှင်သန်မှုကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

These manuscripts represent the acme of the work of the Hebrew scribes. But they are many centuries removed from the time of the original authors of the Hebrew Bible. Why are the Hebrew manuscripts so comparatively late? Two major explanations for this phenomenon can be given. In the first place the ravages of war and persecution threatened the very survival of these ancient documents.

 

ဒုတိယအကြောင်းရင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ နာမတော်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဟောင်းနွမ်းသော စာလက်ရေးမူများကို သင်္ဂြိုဟ်သည့် ဂျူးဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဦးစွာ ဂျူးဘုရားကျောင်း၏ ဆက်စပ်အခန်းတစ်ခုတွင်၊ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့် မြေအောက်ခန်း သို့မဟုတ် ထပ်ခိုးတွင်၊ ဂျနီဇာ (ဆိုလိုသည်မှာ “ဝှက်ထားရာနေရာ”) ဟု ခေါ်သည့်နေရာတွင် ဖွက်ထားခဲ့သည်။ ဂျနီဇာပြည့်သွားသောအခါ၊ စာလက်ရေးမူများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ တန်ဆာဆင်ထားသော အခမ်းအနားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝ၏ အင်အားများက ၎င်းတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အစောပိုင်းဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများကို အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။

A second reason is the well-established Jewish custom of burying old worn-out manuscripts to protect the name of God from desecration. They were first hidden away in a room attached to the synagogue, perhaps in the cellar or attic, known as a Geniza (i.e., “hiding place”). When the Geniza was full, the manuscripts were removed and, with an elaborate ceremony, buried. The forces of nature were thus allowed to destroy them; hence, few early Hebrew manuscripts have been found.

 

သို့သော် ရှိပြီးသား ဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများ၏ နောက်ကျမှုရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ဟီဘရူးကျမ်းစာ၏ မူရင်းရေးသားသူများက ရေးသားခဲ့သည့် ဟီဘရူးကျမ်းစား၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော စကားလုံးများကို တိကျစွာ ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်မှုရှိရန် အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ပထမဦးစွာ ဟီဘရူးစာရေးဆရာများက ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်းကို အလွန်ဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အချက်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်း၏ တိကျမှုကို တတ်နိုင်သမျှ လူသားဆန်စွာ သေချာစေသည့် နည်းလမ်းများကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က သတ်မှတ်ထားသည်မှာ- “စစ်မှန်သော မိတ္တူတစ်ခုသည် ပုံစံဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးသူသည် အနည်းငယ်မျှ သွေဖည်မသွားရပါ။ စကားလုံး သို့မဟုတ် စာလုံးတစ်လုံးမျှ၊ ယော့ဒ်တစ်လုံးပင် မမှတ်မိဘဲ ရေးမရ၊ စာရေးသူသည် သူ့ရှေ့ရှိ ကိုဒက်စ်ကို မကြည့်ဘဲ မရေးရပါ။”—A. B. Davidson, Introduction to the Old Testament, စာမျက်နှာ ၈၉။

But in spite of the comparative lateness of the extant Hebrew manuscripts, there are grounds for confidence that they represent accurately the substantial wording of the Hebrew Scriptures as they were penned by the original authors. This confidence rests, in the first place, on the extreme care with which the Hebrew scribes did their work. They devised methods which ensured, so far as it is humanly possible, the accuracy of their work. They prescribed: “An authentic copy must be the exemplar, from which the transcriber ought not in the least to deviate. No word or letter, not even a Yod, must be written from memory, the scribe not having looked at the codex before him.”—A. B. Davidson, Introduction to the Old Testament, p. 89.

 

ဆမာရီတန် ပင်တေတုတ်ခ်သည် ရိုးရာဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများ၏ စာသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရန် စာသားပညာရှင်အတွက် ရရှိနိုင်သော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆမာရီတန် ပင်တေတုတ်ခ်သည် ဟီဘရူးစာသား၏ သီးခြားပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း ဆီမီးတစ်အက္ခရာပုံစံပြုပြင်ထားသော ပုံစံဖြင့် ရေးသားထားပြီး၊ ဂျူးများ၏ စံသတ်မှတ်ထားသော ဟီဘရူးစာသားမှ သီးခြားပို့လွှတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ပင်တေတုတ်ခ်၏ ဟီဘရူးစာသားတွင် မိတ္တူပြုလုပ်မှုများစွာမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော စာရေးမှားယွင်းမှုများကို စစ်ဆေးရန် အသုံးဝင်သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ တန်ဖိုးသည် ၎င်း၏ မူလအစနှင့် ပို့လွှတ်မှု၏ သမိုင်းမသဲကွဲမှုနှင့် ၎င်းကို ကိုယ်စားပြုသော ဆမာရီတန်စာလက်ရေးမူများ၏ နောက်ကျမှုကြောင့် အကန့်အသတ်ရှိသည်၊ ၎င်းတို့ထဲမှ မည်သည့်အရာမျှ အနှစ် ၁၀ ရာစုထက် စောလျှင်မရှိပါ။

The Samaritan Pentateuch is a source available to the textual scholar for a comparison with the traditional text of the Hebrew manuscripts. The Samaritan Pentateuch is a separate recension of the Hebrew text, written in a modified form of the old Semitic alphabet, and transmitted separately from the standardized Hebrew text of the Jews. It is therefore useful as a check on the possible transcriptional errors that have crept into the Hebrew text of the Pentateuch through its numerous copyings. Its value for this purpose, however, is qualified by the obscurity of the history of its origin and transmission, and by the lateness of the Samaritan manuscripts representing it, none of which are earlier than the 10th century a.d..

 

ဆပ်တူဂျင့်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ရှေးဟောင်းဘာသာပြန်များထဲတွင် အစောဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးမှာ ဆပ်တူဂျင့်ဟု ခေါ်သော ရှေးဂရိဘာသာပြန်ဖြစ်သည်။ ဤအမည်သည် ဆပ်တူဂျင်တာ၊ လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ခုနစ်ဆယ်ဟု ဆိုလိုပြီး၊ ထို့ကြောင့် ရောမဂဏန်း LXX ဖြင့် မကြာခဏ သတ်မှတ်သည်။ ဤအမည်သည် အာရစ်တီးယပ်စ်၏ စာတစ်စောင်တွင် ဖော်ပြထားသော ဓလေ့ထုံးတမ်းမှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ၎င်းကို ဂျူးဘာသာပြန်သူ ၇၀ သို့မဟုတ် ၇၂ ဦးမှ ၇၂ ရက်အတွင်း ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ တင်းကျပ်စွာ ပြောရလျှင်၊ ဤအမည်သည် ပင်တေတုတ်ခ်ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းသည် အနှစ် ၃ ရာစုတွင် အီဂျစ်ရှိ ဂရိဘာသာပြောသော ဂျူးများ၏ ဘာသာရေးလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အိုရီဂျင် (အနှစ် ၁၈၆-၂၅၃/၄) ၏ ခေတ်တွင် “ဆပ်တူဂျင့်” ဟူသော အမည်ကို ယနေ့ကဲ့သို့ ဂရိဓမ္မဟောင်းကျမ်းတစ်ခုလုံးအတွက် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အနှစ် ၂ ရာစုတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

The Septuagint. The oldest and most important of the ancient versions of the Old Testament is the old Greek translation known as the Septuagint. The name is derived from septuaginta, the Latin word for seventy, and hence is frequently designated by the Roman numeral LXX. The name is derived from the tradition set forth in the Letter of Aristeas that it was produced by 70 or 72 Jewish translators, in 72 days. Strictly speaking, the name applies to the Pentateuch, which was probably produced in the 3d century b.c. to meet the religious needs of the large number of Greek-speaking Jews in Egypt. In the time of Origen (a.d. 186–253/4) the name “Septuagint” was used, as it is today, for the whole Greek Old Testament, which was completed about the 2d century b.c.

 

ဆပ်တူဂျင့်၏ စာသားဝေဖန်ရေးအတွက် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြရန် အချက်နှစ်ချက်ရှိသည်။ ပထမမှာ ရှိပြီးသား စာလက်ရေးမူများ၏ သက်တမ်းဖြစ်သည်။ သေမင်းပင်လယ်ကျမ်းလိပ်များနှင့် နှရှ်ပါပီရပ်စ်မှလွဲ၍ ဂရိဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ရှိပြီးသား စာလက်ရေးမူများသည် ဟီဘရူးကျမ်းစာအခြေခံထားသော ဟီဘရူးစာလက်ရေးမူများထက် သိသာစွာ သက်တမ်းပိုရှည်သည်။ ဒုတိယအချက်သည် ပို၍အရေးကြီးသည်- ဆပ်တူဂျင့်သည် ဟီဘရူးစာသားကို အနှစ် ၁ ရာစုခန့်တွင် စံသတ်မှတ်မှုမပြုမီ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဗားရှင်သည် မတ်စိုရက်တစ်များက ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်းမပြုမီ ရှိခဲ့သော စာသားကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရာတွင် အရေးကြီးသော အကူအညီတစ်ခုဖြစ်သည်။

Two facts will illustrate the importance of the Septuagint for textual criticism. The first is the age of the manuscripts extant. Apart from the Dead Sea scrolls and the Nash Papyrus, the extant manuscripts of the Greek Old Testament are substantially older than the Hebrew manuscripts on which the Hebrew Bible is based. The second fact is of more significance: the Septuagint was produced before the Hebrew text was standardized about the 1st century a.d. Hence that version is an important aid in restoring a text that existed before the Masoretes did their work.

 

သို့သော် စာသားလေ့လာမှုအတွက် ရှေးဂရိဗားရှင်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ၎င်း၏ပြဿနာများနှင့် ကန့်သတ်ချက်များမရှိဘဲ မဟုတ်ပါ။ ဘာသာပြန်မှု၏ အရည်အသွေးသည် ကျွန်ခံသောစာသားမှ ပြန်လည်ဖော်ပြမှုအထိ ကွဲပြားသည်။ ဗားရှင်သည် ဟီဘရူးကျမ်းစာတွင် တွေ့ရှိသော ဖတ်ရှုမှုနှင့် ကွဲပြားသောဖတ်ရှုမှုကို ပြသသောအခါ၊ ၎င်းကွဲပြားမှုသည် လွတ်လပ်သော ပြန်လည်ဖော်ပြမှု သို့မဟုတ် ကွဲပြားသော ဟီဘရူးဖတ်ရှုမှုတစ်ခု၏ ရလဒ်ဖြစ်သလားကို ဆုံးဖြတ်ရမည်။ နောက်ဆုံးဖြစ်ပါက၊ ဗားရှင်မှ ကိုယ်စားပြုသော ဖတ်ရှုမှုသည် မတ်စိုရက်တစ်စာသားတွင် တွေ့ရှိသော ဖတ်ရှုမှုထက် သာလွန်သလားကို ဆုံးဖြတ်ရမည်။

But the use of the old Greek version for textual study is not without its problems and limitations. The quality of the translation varies from the slavishly literal to the paraphrastic. When the version shows a different reading than that found in the Hebrew Bible, it must be determined whether the divergence is a result of a free paraphrase or a different reading in the underlying Hebrew. If it is the latter, it must then be determined whether the reading represented by the version is superior to that found in the Masoretic text.

 

အနှစ် ၂ ရာစုတွင်၊ ဂရိဘာသာပြန်သုံးမျိုးဖြစ်သော အာကွီလာ၊ သီအိုဒိုရှင်နှင့် ဆင်မက်စ်တို့ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဟီဘရူးစာသားကို ဟီဘရူးအက္ခရာနှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားထားသော စာသားနှင့် အတူ၊ ဆပ်တူဂျင့်နှင့်အတူ၊ အိုရီဂျင်၏ ဟဲဇပ်လာတွင် ခြောက်ကော်လံပါဝင်သော ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ခြောက်မျိုးထုတ်ဝေမှုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

In the 2d century a.d., three rival Greek translations were produced: Aquila, Theodotion, and Symmachus. These, together with the Hebrew text in Hebrew characters and in Greek transliteration, plus the LXX, constituted the six columns of Origen’s Hexapla, a sixfold edition of the Old Testament.

 

ဆီးရီးယက်ပက်ရှီတာ။ ခရစ်ယာန်များသည် အနှစ် ၃ ရာစုမတိုင်မီ ဆီးရီးယက်ဘာသာစကားဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ဘာသာပြန်တစ်ခုရှိခဲ့သည်ၕ ၎င်း၏ သမိုင်းကို ခြေရာခံနိုင်သမျှ ခရစ်ယာန်များ၏လက်ထဲတွင် ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းသည် ဂျူးလွှမ်းမိုးမှုများကို သိသာစွာ ပြသထားပြီး၊ အချို့ပညာရှင်များက ၎င်း၏ အများစုသည် ဂျူးလက်မှ လာရမည်ဟု ထောက်ခံခဲ့သည်ၕ အချို့က ဤဂျူးဘာသာရေးထင်ဟပ်မှုကို ဂျူးခရစ်ယာန်မူလအစမှ ရှင်းပြခဲ့သည်ၕ မည်သည့်ရှင်းပြချက်ပေးသည်ဖြစ်စေ၊ အနောက်အာရမိတ်ဘာသာစကားကို ဆီးရီးယက်အက္ခရာဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားထားသည့် အပိုဒ်များရှိသည်ၕ ဤဗားရှင်ကို “ပက်ရှီတာ” (ဆိုလိုသည်မှာ “ရိုးရှင်း”) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ဆပ်တူဂျင့်ကို အခြေခံ၍ နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု၏ သက်ရောက်မှုများကို ပြသသည်ၕ ဤဗားရှင်၏ စာလက်ရေးမူများသည် အနှစ် ၅ ရာစုအထိ စောလျှင်ရှိသော်လည်း၊ စာသားဝေဖန်ရေးအတွက် ပက်ရှီတာကို သတိဖြင့် အသုံးပြုရမည်ၕ ၎င်း၏စာသားသည် မတ်စိုရက်တစ်စာသားနှင့် အဓိကအားဖြင့် သဘောတူညီသည်ၕ ပက်ရှီတာနှင့် ဆပ်တူဂျင့်သည် ဟီဘရူးစာသားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး သဘောတူညီသောအခါ၊ ဆီးရီးယက်သည် ထိုနေရာတွင် ဂရိဘာသာကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည့် ဖြစ်နိုင်ချေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် သီးခြားသက်သေတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပါၕ

The Syriac Peshitta. Christians had a translation of the Old Testament in the Syriac language before the 3d century a.d. Although this translation has been in Christian hands as far back as it can be traced, it shows such strong Jewish influences that some scholars have advocated that much of it must have come from Jewish hands. Others have explained this reflection of Judaism as a result of Jewish-Christian origin. Whatever explanation is given the phenomenon, there are passages that are little more than transliterations of western Aramaic into the Syriac script. This version, known as the “Peshitta” (i.e., “simple”), shows the effects of later revision on the basis of the Septuagint. There are manuscripts of the version as early as the 5th century a.d., but for the textual criticism the Peshitta of the Old Testament must be used with caution. Its text agrees in the main with the Masoretic text. When the Peshitta and the Septuagint agree against the Hebrew, the possibility must be entertained that the Syriac was revised at that point by the use of the Greek, and the former may not therefore be an independent witness.

 

လက်တင်ဗူးဂိတ်

ဗူးဂိတ်သည် ဂျရုမ်း (Jerome) မှ ပုပ်ရဟန်းမင်း ဒမါးဆပ်စ် (Pope Damasus) ၏ တောင်းဆိုမှုကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကျမ်းစာမူများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် အေဒီ ၃၈၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် စတင်ကာ ၄၀၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ဟေဗြဲဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုကာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို အသစ်ပြန်လည်ဖန်တီးခဲ့သည်။ သူ၏ဘာသာပြန်မှုသည် “ဗူးဂိတ်” (Vulgate) ဟုခေါ်ပြီး “သာမန်” သို့မဟုတ် “လူထုသုံး” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် တရားဝင်လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကျမ်းစာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျရုမ်းသည် သူ့ခေတ်က ဟေဗြဲမူသို့ သစ္စာရှိရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ ကျမ်းစာမူဝေဖန်လေ့လာမှုအတွက် ဗူးဂိတ်တွင် အားနည်းချက်များစွာ ရှိသည်။ တစ်ခုမှာ ဂျရုမ်းသည် ဘာသာပြန်ရာတွင် လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သူ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ စကားလုံးအတိအကျ ဘာသာပြန်ခြင်းထက် လက်တင်ဘာသာဖြင့် စကားလုံးလှပပြီး သဒ္ဒါမျှတသော ဘာသာပြန်မှုကို ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ခံဟေဗြဲမူကို တိကျစွာ ဆုံးဖြတ်ရန် မကြာခဏခက်ခဲသည်။ နောက်တစ်ခုမှာ ဤဗားရှင်းသည် ဟေဗြဲမူကို စံပြုပြီးနောက်မှ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ခံမူကို ဆုံးဖြတ်နိုင်သည့်အခါ၊ ၎င်းသည် ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ရရှိထားသော ဟေဗြဲမူနှင့် များသောအားဖြင့် ကိုက်ညီသည်။ ကွဲပြားသည့်အခါများတွင်၊ မူသည် ဆက်တီ့ဂျင့် (Septuagint) မှ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ လွှမ်းမိုးမှုခံခဲ့ရကြောင်း အသိအမှတ်ပြုရမည်။

The Latin Vulgate.The Vulgate was produced by Jerome in response to the appeal of Pope Damasus that he revise the Latin manuscripts of the Bible. He spent several years, beginning about a.d. 389 and finishing about 405, in making a new translation of the Old Testament directly from the Hebrew. His translation, which became known as the Vulgate, meaning “common” or “popular,” is the official Latin version of the Bible. Jerome strove for fidelity to the Hebrew text of his time; nevertheless, for the purposes of textual criticism, the Vulgate has several disadvantages. One is the freedom Jerome exercised in translating. It was his studied purpose to give a rendering in idiomatic and graceful Latin rather than to translate literally. Hence it is often difficult to determine with precision the underlying Hebrew text. Another is the fact that the version was made after the Hebrew text had been standardized. Hence when the underlying text can be determined, it is usually in agreement with the Hebrew we have today. In cases where it differs, it must be recognized that the text was often influenced either directly or indirectly by the Septuagint.

 

အာရာမိတ်တာဂျမ်များ

ယနေ့ရရှိထားသော အာရာမိတ်တာဂျမ်များသည် စစ်မှန်သောဘာသာပြန်မှုနှင့် လွတ်လပ်သော ပြန်လည်ဖော်ပြမှု၊ ရှင်းလင်းချက်ထည့်သွင်းထားသော စာသားများ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ပင်တေတုတ်ခ် (Pentateuch) ၏ တရားဝင်တာဂျမ်ဖြစ်သော တာဂျမ်အုန်ကယ်လော့စ် (Targum Onkelos) သည် ပါလက်စတိုင်းတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ အေဒီ ၅ ရာစုတွင် ဗာဗုလုန်တွင် ရေးသားမှုပုံစံရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အများအားဖြင့် ရိုးရှင်းပြီး စကားလုံးအတိအကျ ဘာသာပြန်ထားသည်။ ၎င်း၏အောက်ခံဟေဗြဲမူသည် မက်ဆိုရက်တစ် (Masoretic) မူနှင့် အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီသည်။ ပင်တေတုတ်ခ်ပေါ်ရှိ အခြားဂျူးတာဂျမ်နှစ်ခုမှာ ပါလက်စတိုင်းမှဖြစ်သည်။ တာဂျမ်ဆူဒိုဂျိုနသန် (Targum of Pseudo-Jonathan) သည် အုန်ကယ်လော့စ်ကို အခြေခံထားပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းမှ ပိုမိုရှေးကျပြီး ပိုမိုပြည့်စုံသော စာသားများပါဝင်သည်။ ဂျေရုဆလင်တာဂျမ် (Jerusalem Targum) (ယခင်က အပိုင်းပိုင်းတာဂျမ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်) သည် အေဒီ ၁၀ ရာစုအထိ ပါလက်စတိုင်းတွင် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ပြီးပြည့်စုံသော မိတ္တူတစ်ခုကို ဗာတီကန်စာကြည့်တိုက်ရှိ မူရင်းစာမူတစ်ခု (Neofati I) တွင် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အေဒီ ၁ ရာစုအာရာမိတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး၊ ယေရှုနှင့် တမန်တော်များသိခဲ့သော ဘာသာစကားနှင့် တူသည်ဟု ယူဆရသည်။ ၎င်း၏အောက်ခံဟေဗြဲမူသည် မက်ဆိုရက်တစ်မူနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ကွဲပြားရမည်။ ပရောဖက်များအတွက် တရားဝင်တာဂျမ်သည် ဂျိုနသန်ဘင်အူဇီးလ် (Jonathan ben Uzziel) ၏ အမည်ကို ဆောင်ထားပြီး၊ ၎င်းသည် အုန်ကယ်လော့စ်ထက် ပိုမိုလွတ်လပ်စွာ ပြန်လည်ဖော်ပြထားသည်။

The Aramaic Targums. As these have come down to us, they are a combination of real translation with free paraphrase and the addition of explanatory material. The official Targum of the Pentateuch, Targum Onkelos, probably originated in Palestine but attained its written form in Babylon in the 5th century a.d. It is, for the most part, a simple and strictly literal translation. The Hebrew text on which it is based is essentially like the Masoretic text. There are two other Jewish Targums on the Pentateuch, both from Palestine. The Targum of Pseudo-Jonathan is based on Onkelos, with patches of older and more fulsome materials from Palestine. The Jerusalem Targum (formerly spoken of as the Fragmentary Targum) circulated as late as the 10th century in Palestine. In 1957 a complete copy of it was identified in a manuscript in the Vatican Library (Neofati I). It is written in first-century Aramaic, thought to resemble the language Jesus and the apostles knew. Its underlying Hebrew text must have differed at times from the Masoretic text. The official Targum of the Prophets bears the name of Jonathan ben Uzziel. It paraphrases more freely than does Onkelos.

 

ရေးသားထားသော တာဂျမ်များ၏ နောက်ကျသောရက်စွဲများ၊ ၎င်းတို့၏ ပြန်လည်ဖော်ပြမှုနှင့် ဆုံးမဩဝါဒပေးသည့် သဘောထားများ၊ ရှင်းလင်းချက်များနှင့် ပြောင်းလဲမှုများ ထည့်သွင်းထားမှုတို့သည် ကျမ်းစာမူဝေဖန်လေ့လာမှုတွင် ၎င်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုရန် အဟန့်အတားဖြစ်စေသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို ဝေဖန်သုံးသပ်စွာ ဂရုတစိုက်အသုံးပြုသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် များစွာတန်ဖိုးရှိသည်။

The generally late date of most of the written Targums, their paraphrastic and homiletic tendencies, and their introduction of explanations and alterations, militate against their free use in textual criticism. However, when they are used critically and carefully, they have considerable value.

 

ဒက်ပ်စီးစကရိုးများ

၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ယခုကျော်ကြားသော ဒက်ပ်စီးစကရိုးများ၏ အံ့ဖွယ်တွေ့ရှိမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲများ (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၁-၃၄ ကိုကြည့်ပါ) သည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမူဝေဖန်လေ့လာမှုကို တော်လှန်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က မည်သည့်ဓမ္မဟောင်းပညာရှင်မျှ မက်ဆိုရက်တစ်ခေတ်မတိုင်မီ ဟေဗြဲကျမ်းစာမူများ တွေ့ရှိမည်ဟု မျှော်လင့်ချက်မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးစကရိုးအုပ်စုပေါ်ထွက်လာသောအခါ၊ ပညာရှင်များစွာသည် ၎င်းတို့သည် စစ်မှန်သည်ဟု မယုံကြည်ခဲ့ကြဘဲ၊ သို့မဟုတ် စစ်မှန်သည်ဆိုလျှင်ပင် ၎င်းတို့ထင်သလောက် ရှေးကျသည်ဟု မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။

The Dead Sea Scrolls. The sensational discovery of the now—famous Dead Sea scrolls in 1947, and subsequently (see Vol. I, pp. 31-34), revolutionized the textual criticism of the Old Testament. At that time no Old Testament scholar had the slightest hope that Hebrew Bible manuscripts antedating the period of the Masoretes would ever be found. Hence when the first group of scrolls came to light, many scholars were slow in believing that they were genuine, or, if genuine, that they were as old as they appeared to be.

 

သို့သော် နောက်ဆက်တွဲတွေ့ရှိမှုများသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် စာမူလက်ရေးလေ့လာမှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများဖြင့်၊ ယခင်သိထားသည်ထက် ရာစုနှစ်များစွာ ရှေးကျသော ဟေဗြဲမူများကို အမှန်တကယ် ရရှိထားကြောင်း မငြင်းမရဖြစ်စေသည်။ ခီရ်ဘတ်ကွမ်ရန် (Khirbet Qumran) အနီးရှိ ဂူများတွင် ကျမ်းစာနှင့် လောကီစာမူများ၏ အပိုင်းအစသောင်းပေါင်းများစွာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အကြီးမားဆုံးသော စုစည်းမှုမှာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ဂူ ၄ (Cave 4) မှဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် စကရိုး ၄၈၀ ခန့်၏ အပိုင်းအစထောင်ပေါင်းများစွာပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၁၀၀ သည် ကျမ်းစာဖြစ်ပြီး၊ အက်စတာမှလွဲ၍ ဟေဗြဲကျမ်းစာရှိ စာအုပ်အားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ခီရ်ဘတ်ကွမ်ရန်၏ အပျက်အစီးများကို တူးဖော်ခြင်းသည် ဂျူးဘာသာရေးဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်သော အီဆင်းများ (Essenes) ၏ အသိုင်းအဝိုင်းဗဟိုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ ဂူများထဲတွင် တွေ့ရှိမှုများနှင့် ဆက်စပ်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ပြသခဲ့သည်။ ကွမ်ရန်မှ မိုင် ၁၂ အကွာရှိ ဝါဒီမုရာဘတ် (Wâdī Murabba‘ât) ရှိ ကြီးမားသောဂူများသည် အေဒီ ၁၃၂-၁၃၅ တွင် ဘာကုခဘရုန်ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ဂျူးများထားရှိခဲ့သော စာရွက်စာတမ်းများကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် အချို့တွင် ရက်စွဲများပါရှိသည်။ ကျမ်းစာဆိုင်ရာ စာသားများထဲတွင် ဂျိုးလ် (Joel) မှ ဇာခရိ (Zechariah) ၏အစအထိ မိုင်နာပရောဖက်များ (Minor Prophets) ၏ စကရိုးတစ်ခု ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် အေဒီ ၂ ရာစုမှ ဖြစ်သည်။

Subsequent discoveries, however, have furnished incontestable evidence, both archeological and paleographical, that at long last Hebrew texts many centuries older than those previously known are indeed available. Tens of thousands of fragments of manuscripts, both Biblical and secular, were found in the other caves that clustered about Khirbet Qumran. The greatest cache came from Cave 4, discovered in 1952. It contained thousands of fragments of some 480 scrolls, of which 100 were Biblical, representing every book in the Hebrew Bible except Esther. The excavation of the ruins of Khirbet Qumran during several campaigns, beginning in 1951, brought to light the community center of a Jewish religious sect, the Essenes, and clearly demonstrated its connection with the discoveries in the caves. The huge caves in the Wâdī Murabba ‘ât, some twelve miles southwest of Qumran, produced documents left behind by the Jews who participated in the Bar Cochba revolt of a.d. 132–135, some of which were dated. Among the Biblical materials discovered was a scroll of the Minor Prophets (from Joel to the beginning of Zechariah), dating from the 2d century a.d.

 

ကွမ်ရန်စကရိုးများသည် ကျမ်းစာမူကို စံပြုခြင်းမပြုမီ အေဒီ ၁ ရာစုနှောင်းပိုင်းခန့်သို့ ကျွန်ုပ်တို့ကို ပို့ဆောင်ပေးသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့အများစုသည် မက်ဆိုရက်တစ်များမှတစ်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းလာသော ဟေဗြဲကျမ်းစာ၏ စကားလုံးများနှင့် များစွာကိုက်ညီသည်။ ဒက်ပ်စီးစကရိုးများသည် ဟေဗြဲမူ၏ ထုတ်လွှင့်မှု၏ ယေဘုယျတိကျမှုကို စိတ်ချယုံကြည်စရာ သက်သေဖြစ်သည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းများကို လေ့လာခြင်းသည် ပညာရှင်များအား ယခင်ရာစုနှစ်နှစ်ခုအတွင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာလောကတွင် ရရှိခဲ့သည်ထက် ပိုမိုလေးစားဖွယ်ရာ ကျမ်းစာမူကို ဆက်ဆံသင့်ကြောင်း ယုံကြည်စေခဲ့သည်။

The Qumran scrolls of the Hebrew Bible take us back to a period before the Biblical text was standardized, about the latter part of the 1st century a.d. Nevertheless, most of them are in substantial agreement with the wording of the Hebrew Bible that has been handed down through the Masoretes. The Dead Sea scrolls, then, are a reassuring testimony to the general accuracy of the transmission of the Hebrew text. The study of these documents has convinced scholars that the sacred text should be treated with far greater respect than it had received in the scholarly world during the preceding two centuries.

 

ဂူ ၁ (Cave 1) တွင် တွေ့ရှိသော အိုင်ဇိုင်ယာ (Isaiah) စကရိုးကြီး (1QIsa) တွင် မက်ဆိုရက်တစ်မူနှင့် ကွဲပြားမှု ထောင်ပေါင်းများစွာ ပါရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အများစုသည် အဓိပ္ပာယ်တွင် ကွဲပြားမှုမရှိပေ။ ၎င်းတို့သည် စာလုံးပေါင်းများ၊ သဒ္ဒါပုံစံများ၊ နှင့် နောက်ဆက်တွဲများတွင် ကွဲပြားမှုများဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ကွဲပြားမှုများအနက်၊ အများစုသည် ကူးယူမှုတွင် ထင်ရှားသော အမှားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံရသည်။ ဤစကရိုးကို နောက်ပိုင်းတွင် ဂျူးပညာရှင်များ၏ ဂရုတစိုက်ရေးသားမှုဖြင့် မရေးသားခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် အပျော်တမ်းများမှ ထုတ်လုပ်ထားသော လူထုသုံး၊ တရားဝင်မဟုတ်သော စာမူတစ်ခု ဖြစ်ပုံရသည်။

The great Isaiah scroll (1QIs^a), found in Cave 1, contains thousands of variations from the Masoretic text, but the vast majority of these make no difference in the meaning. They are in the nature of deviations in spelling, grammatical forms, and endings. Among the variants that are significant in meaning, the majority appear to be a result of manifest errors in copying. The scroll was not written with the painstaking accuracy of the professional Jewish scribes of a later period. It appears to be in the nature of a popular, unofficial manuscript produced by amateurs.

 

ဤကွဲပြားမှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီးနောက်၊ 1QIsa ၏မူသည် ရိုးရာမူနှင့် များစွာကိုက်ညီမှုရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဤစကရိုးကို ထုတ်ဝေရန်အတွက် တည်းဖြတ်ခဲ့သော မီလာဘူးရိုးစ် (Millar Burrows) သည် ဤအချက်ကို ၎င်း၏အထူးခြားဆုံးသော ဝိသေသလက္ခဏာအဖြစ် မှတ်ယူသည်။

After allowance is made for such variants, the text of 1QIs^a agrees to a remarkable degree with the traditional text. Millar Burrows, who edited the scroll for publication, regarded this fact as its most significant characteristic.

 

မကူးယူခဲ့သော စာမူတစ်ခုတွင် တစ်ခါတစ်ရံ သာလွန်ကွဲပြားမှုများ ရှိနေခြင်းကို မီလာဘူးရိုးစ်က ၎င်း၏ဒုတိယအရေးကြီးသော ဝိသေသအဖြစ် မှတ်ယူသည်။ အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ကွဲပြားမှုအချို့သည် မကြာသေးမီက အိုင်ဇိုင်ယာ၏ဘာသာပြန်မှုများတွင် ထင်ဟပ်ခဲ့ပြီး၊ ဥပမာ- ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော စံဗားရှင်း (Revised Standard Version)၊ ဂျေရုဆလင်ကျမ်းစာ (The Jerusalem Bible)၊ နယူးအမေရိကန်စံဗားရှင်း (New American Standard Bible)၊ နယူးအင်္ဂလိပ်ကျမ်းစာ (New English Bible)၊ နယူးအမေရိကန်ကျမ်းစာ (New American Bible)၊ မော်ဒန်းလန်းဂွိတ်ကျမ်းစာ (Modern Language Bible)၊ ဂွတ်နယူးစ်ကျမ်းစာ (Good News Bible)၊ နှင့် နယူးအင်တာနေရှင်နယ်ဗားရှင်း (New International Version) တို့ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော စံဗားရှင်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဘာသာပြန်သူများကော်မတီ၊ မီလာဘူးရိုးစ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူသည် အိုင်ဇိုင်ယာစကရိုးမှ စုစုပေါင်း ၁၃ ခုကို လက်ခံခဲ့သည် (အိုင်ဇိုင်ယာ ၃:၂၄၊ ၁၄:၄၊ ၁၄:၃၀၊ ၁၅:၉၊ ၂၁:၈၊ ၂၃:၂၊ ၃၃:၈၊ ၄၅:၂၊ ၄၅:၈၊ ၄၉:၂၄၊ ၅၁:၁၉၊ ၅၆:၁၂၊ ၆၀:၁၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ၎င်းတို့အနက် အနည်းဆုံး ၈ ခုသည် ရှေးဟောင်းဗားရှင်းတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ထောက်ခံမှုရရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒေါက်တာဘူးရိုးစ်သည် ဤကွဲပြားမှုအချို့ကို လက်ခံခဲ့ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဒုတိယအကြိမ်စဉ်းစားခဲ့ပြီး၊ အချို့ကိစ္စများတွင် ရိုးရာဖတ်ရှုမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသင့်သည်ဟု နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။ ဧဝံဂေလိပညာရှင် ၁၀၀ ခန့်ပါဝင်သော ကော်မတီမှထုတ်လုပ်ထားသော နယူးအင်တာနေရှင်နယ်ဗားရှင်းသည် စကရိုးနှင့် ရှေးဟောင်းဗားရှင်းများ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အိုင်ဇိုင်ယာ၏ ရိုးရာမူတွင် အနည်းဆုံး ၁၁ ခုပြောင်းလဲခဲ့သည် (အိုင်ဇိုင်ယာ ၁၄:၄၊ ၂၁:၈၊ ၃၃:၈၊ ၃၇:၂၀၊ ၃၇:၂၅၊ ၃၇:၂၇၊ ၄၅:၂၊ ၄၉:၂၄၊ ၅၁:၁၉၊ ၅၂:၅၊ ၅၃:၁၁ ကိုကြည့်ပါ)။ ၎င်းတို့အနက် ၆ ခုသာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော စံဗားရှင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြောင်းလဲမှုများနှင့် တူညီသည်ကို သတိပြုသင့်သည်။

The presence of occasional superior variants in a rather poorly copied manuscript was regarded by Millar Burrows as the second significant feature of the scroll. Some of the significant variants have been reflected in the translation of Isaiah in recent versions such as the Revised Standard Version, The Jerusalem Bible, the New American Standard Bible, The New English Bible, The New American Bible, The Modern Language Bible, the Good News Bible, and the New International Version. The committee of translators that produced the Revised Standard Version, of which Burrows was a member, adopted a total of thirteen readings from the Isaiah scroll (see Isa. 3:24; 14:4, 30; 15:9; 21:8; 23:2; 33:8; 45:2, 8; 49:24; 51:19; 56:12; 60:19). At least eight of these are supported by one or more of the ancient versions. Afterward Dr. Burrows had second thoughts regarding the adoption of some of these variants and concluded that in some cases the traditional reading should have been retained after all. The New International Version, produced by a committee of about 100 evangelical scholars, made at least eleven changes in the traditional text of Isaiah on the basis of the scroll together with the support of ancient versions (see Isa. 14:4; 21:8; 33:8; 37:20, 25, 27; 45:2; 49:24; 51:19; 52:5; 53:11). It is worthy of note that only six of these are identical with the changes made in the Revised Standard Version.

 

အိုင်ဇိုင်ယာ၏ အပိုင်းအစမိတ္တူ (1QIsb) သည် အိုင်ဇိုင်ယာ ၄၁-၆၆ ၏ အဓိကအပိုင်းများပါဝင်ပြီး၊ ဂူ ၁ တွင်လည်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ပိုမိုတိကျစွာ ရေးသားထားသော်လည်း၊ မက်ဆိုရက်တစ်မူနှင့် ပိုမိုနည်းပါးပြီး အဓိပ္ပာယ်နည်းသော ကွဲပြားမှုများကို ပြသသည်။ ၎င်း၏ အထူးခြားဆုံး ကွဲပြားမှုမှာ 1QIsa နှင့် ဆက်တီ့ဂျင့်နှင့် သဘောတူညီမှုဖြစ်ပြီး၊ အိုင်ဇိုင်ယာ ၅၃:၁၁ တွင် “အလင်း” ဟူသော စကားလုံးထည့်သွင်းကာ “သူ၏ဝိညာဉ်၏ ဒုက္ခပြီးနောက် သူသည် အလင်းကိုမြင်ရလိမ့်မည်” ဟု ဖတ်ရသည်။ ၎င်းသည် 1QIsa နှင့် ဆက်တီ့ဂျင့်နှင့်လည်း သဘောတူညီပြီး “သူတို့၏အပြစ်များ” ဟု ဖတ်ရသည်ထက် “အပြစ်ကျူးလွန်သူများ” ဟု ဖတ်ရသည်။

The fragmentary copy of Isaiah (1QIs^b), containing major portions of Isaiah 41–66, also found in Cave 1, is a more accurately written copy, but at the same time also shows fewer and less significant variants from the Masoretic text. The most significant variant in it is its agreement with 1QIs^a and the Septuagint in adding the word “light” to Isaiah 53:11, making the clause read “After the travail of his soul he shall see light.” It also agrees with 1QIs^a and the Septuagint in reading “their transgressions” rather than “transgressors.”

 

ဂူ ၄ မှ အိုင်ဇိုင်ယာ၏ အခြားစာမူဒါဇင်ခန့်၏ အပိုင်းအစများကို ပြန်လည်ရယူခဲ့ပြီး၊ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်နှစ်ခု (peshers) ပါဝင်သည်။ ဤအပိုင်းအစများ၏ မူသည် ရိုးရာဟေဗြဲမူနှင့် နီးကပ်စွာ ကိုက်ညီသည်။ ဤအိုင်ဇိုင်ယာစာမူများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေထားသော ဟေဗြဲကျမ်းစာတွင် ထုတ်လွှင့်လာသော မူရင်းဓလေ့၏ ရှေးကျမှုကို သက်သေပြသည်။ အေဒီ ၁ ရာစုတွင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု သို့မဟုတ် တည်းဖြတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ စကားလုံးဖွဲ့စည်းမှုတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုများ မပြုလုပ်ခဲ့ပေ။ ဒက်ပ်စီးစကရိုးများသည် ဟေဗြဲမူ၏ များစွာတိကျမှုကို စိတ်ချယုံကြည်စရာ ဖြစ်စေသည်။

Fragments of about a dozen other Isaiah manuscripts were recovered from Cave 4, including two commentaries (peshers). The text of these fragments conforms closely to the traditional Hebrew. These manuscripts of Isaiah give evidence of the antiquity of the textual tradition transmitted in our printed Hebrew Bible. Whatever revising and editing was done in the 1st century a.d., no significant alteration in the consonantal text was made. The Dead Sea scrolls reassure us of the substantial accuracy of the Hebrew text.

 

အခြားဓမ္မဟောင်းစာအုပ်များ၏ မိတ္တူအများစုသည်လည်း ပရိုတိုမက်ဆိုရက်တစ် (Proto-Masoretic) ဟေဗြဲမူကို ထောက်ခံသည်။ ဥပမာ၊ ကမ္ဘာဦးကျမ်း (Genesis) ၏ စာမူ ၁၅ ခုမှ အပိုင်းအစအချို့သည် ဆက်တီ့ဂျင့်၏ အောက်ခံဟေဗြဲနှင့် သဘောတူညီသော တစ်ဦးချင်းဖတ်ရှုမှုများ ရှိသော်လည်း၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် ရိုးရာဟေဗြဲမူကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် ပင်တေတုတ်ခ်၏ ကျန်စာအုပ်များ၏ စာမူများသည် မူအမျိုးအစားသုံးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အများစုသည် ပရိုတိုမက်ဆိုရက်တစ်အမျိုးအစားကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် ထွက်မြောက်ရာ (Exodus) ၏ စာမူ ၁၅ ခုအနက် တစ်ခု (4QExa) သည် ဆက်တီ့ဂျင့်၏ အောက်ခံဟေဗြဲနှင့် နီးကပ်စွာ တူညီသော မူအမျိုးအစားကို ပါရှိသည်။ ဒုတိယမောရှေ (Deuteronomy) ၃၂:၄၁-၄၃ ပါဝင်သော အပိုင်းအစတစ်ခု (4QDeutb) တွင်လည်း အလားတူဖြစ်သည်။ ယခင်က ဂရိဓမ္မဟောင်း၏ ဤထူးခြားသော ဖတ်ရှုမှုများကို ပြသထားသော ဟေဗြဲစာမူများ မသိရှိခဲ့ပေ။ ဆမာရီတန်ပင်တေတုတ်ခ်နှင့် တူညီသော မူတစ်ခုကို ဘီစီ ၂ ရာစုအစောပိုင်းမှ ထွက်မြောက်ရာ၏ စာမူတစ်ခု (4Qpaleo Exm) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ၎င်းသည် ပါလီယိုဟေဗြဲစာလုံးဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော ကော်လံ ၄၀ ခန့်၏ အပိုင်းများတွင်၊ ဆမာရီတန်ပင်တေတုတ်ခ်တွင် ထူးခြားသော ထည့်သွင်းမှုများနှင့် ပြိုင်တူမူများမှ ရှင်းလင်းချက်များ တိုးချဲ့ထားမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သို့သော် စာမူတွင် ဆမာရီတန်အယူဝါဒများကို ထောက်ခံသော အထူးဂိုဏ်းဆိုင်ရာ ဖတ်ရှုမှုများ ပါရှိသည်ဆိုသော အထောက်အထားမရှိပေ။ အလားတူပင်၊ နံပါတ်များ (Numbers) ၏ စာမူတစ်ခု (4QNumb) ၏ များစွာသော အပိုင်းအစများသည် ဆမာရီတန်ပင်တေတုတ်ခ်တွင် တွေ့ရသော တိုးချဲ့မှုများကို ပါရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ဆက်တီ့ဂျင့်နှင့် သဘောတူညီသော တစ်ဦးချင်းဖတ်ရှုမှုများကိုလည်း မကြာခဏ ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် စာမူများသည် ထုတ်လွှင့်မှုလိုင်းသုံးခုကို ပြသသည်- ပရိုတိုမက်ဆိုရက်တစ်၊ ဆက်တီ့ဂျင့်၏ အောက်ခံမူ၊ နှင့် ပရိုတိုဆမာရီတန်။

The majority of the copies of other Old Testament books also support the Proto-Masoretic Hebrew text. For example, although some of the fragments of the fifteen different manuscripts of Genesis have individual readings that agree with the Hebrew underlying the Septuagint, as a whole they support the traditional Hebrew text. The manuscripts of the remaining books of the Pentateuch, however, represent three different types of text. The majority support the Proto-Masoretic type. But among the fifteen manuscripts of Exodus known, one (4QEx^a) contains a type of text that closely resembles what must have been the underlying Hebrew of the Septuagint. The same is true of a fragment containing Deuteronomy 32:41–43 (4QDeut^b). No Hebrew manuscripts were previously known that show these characteristic readings of the Greek Old Testament. A text similar to that of the Samaritan Pentateuch is represented by a manuscript of Exodus (4Qpaleo Ex^m) coming from the early 2d century b.c., and written in the paleo-Hebrew script. In the portions of some forty columns that have survived, one can observe the additions and explanatory expansions from parallel passages characteristic of the Samaritan Pentateuch. There is no evidence, however, that the manuscript contained the special “sectarian” readings that support Samaritan doctrines. Similarly, the sizable fragments of a manuscript of Numbers (4QNum^b) contains the expansions found in the Samaritan Pentateuch, but they also frequently have individual readings that agree with the Septuagint. It is evident, then, that the manuscripts exhibit three lines of transmission: the Proto-Masoretic, the text underlying the Septuagint, and the Proto-Samaritan.

 

ဆမ်မြူရယ် (Samuel) စာအုပ်များ၏ ဟေဗြဲမူတွင် ကျမ်းစာမူဆိုင်ရာ ပြဿနာများစွာ ပါရှိကြောင်း များစွာကျော်ကြားခဲ့သည်။ ထုတ်လွှင့်မှုလုပ်ငန်းစဉ်တွင်၊ ဤစာအုပ်များ၏ ဟေဗြဲမူသည် အထူးသဖြင့် မတော်တဆ ချန်လှပ်မှုများဖြင့် ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသည်ဟု ထင်ရသည်။ ဆက်တီ့ဂျင့်တွင် ဤချန်လှပ်ထားသော အပိုင်းများ၏ ဂရိဘာသာနှင့် ညီမျှသော အရာများကို မကြာခဏ ပါရှိသည်။ ဂူ ၄ တွင် စာမူသုံးခု (4QSama,b,c) ၏ အပိုင်းအစများ တွေ့ရှိခြင်းသည် ထို့ကြောင့် များစွာအရေးပါသည်။ အထူးသဖြင့် ဘီစီ ၃ ရာစုနောက်ဆုံးသုံးလပတ်ခန့်မှ ဖြစ်ပြီး၊ မူ၏အပိုင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းထားသော 4QSamb သည် အထူးသတိပြုဖွယ်ဖြစ်သည်။ 4QSama နှင့် b ကို ထုတ်ဝေခဲ့သော ဖရန့်ခ် အမ် ခရော့စ် ဂျူနီယာ (Frank M. Cross, Jr.) က ဤစာမူများနှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်-

It has long been recognized that the Hebrew text of the books of Samuel contains numerous textual problems. In the process of transmission it appears that the Hebrew text of these books has suffered, particularly through accidental omissions. The Septuagint often contains what are evidently the Greek equivalent of these missing portions. The discovery of the fragments of three manuscripts (4QSam^a,b,c) in Cave 4 is therefore of great significance. This is particularly true of 4QSam^b, which is dated about the last quarter of the 3d century b.c., and of which large portions of the text have been preserved. Concerning these manuscripts, Frank M. Cross, Jr., who published 4QSam^a and ^b, asserts:

 

“ဂူ ၄ မှ စကရိုးသုံးခုတွင် ပါဝင်သော ဆမ်မြူရယ်၏ မူသည် ရိုးရာမက်ဆိုရက်တစ်ကျမ်းစာနှင့် များစွာကွဲပြားပြီး၊ ၎င်းသည် ဆမ်မြူရယ်၏ ဆက်တီ့ဂျင့်၏ ဖော်ပြမှုကို စနစ်တကျ လိုက်နာသည်။” —The Ancient Library of Qumran, စာမျက်နှာ ၁၇၉။

“The text of Samuel contained in three scrolls from Cave IV is widely at variance with that of the traditional Masoretic Bible; it follows systematically the rendering of the Septuagint of Samuel.”—The Ancient Library of Qumran, p. 179.

 

4QSamb ၏ မူသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆက်တီ့ဂျင့်နှင့် ရိုးရာဟေဗြဲထက် သာလွန်သော ဖတ်ရှုမှုများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု သူက ထပ်မံဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် သူသည် ဤအချက်သည် ဓမ္မဟောင်း၏ သမိုင်းစာအုပ်များ၏ ကျမ်းစာမူဝေဖန်လေ့လာမှုအတွက် အရေးပါမှုကို ပြသသည်-

The text of 4QSam^b, he further points out, at times preserves readings that are superior to both the Septuagint and the traditional Hebrew. He then shows the significance of this for the textual criticism of the historical books of the Old Testament:

 

“ဤစာမူများသည် သမိုင်းစာအုပ်များတွင် ဆက်တီ့ဂျင့်ဘာသာပြန်သူများသည် ၎င်းတို့၏ ဟေဗြဲအောက်ခံမူကို စကားလုံးအတိအကျ သစ္စာရှိစွာ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြောင်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ သက်သေပြခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သမိုင်းစာအုပ်များ၏ ဆက်တီ့ဂျင့်သည် ဓမ္မဟောင်းဝေဖန်သူ၏ အဓိကတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်ရှင်သန်လာရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဆမ်မြူရယ်၏ ဟေဗြဲမူအတွက် ယခင်မျိုးဆက်တစ်ခုအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးပြီး အသုံးပြုခဲ့သော ကျမ်းစာမူသီအိုရီနှင့် နည်းလမ်းများစွာကို ငြင်းပယ်ခြင်းဖြစ်သည်။” —ibid., စာမျက်နှာ ၁၈၀-၁၈၁။

“These manuscripts established once and for all that in the historical books the Septuagint translators faithfully and with extreme literalness reproduced their Hebrew Vorlage. And this means that the Septuagint of the historical books must be resurrected as a primary tool of the Old Testament critic. This is a repudiation of much of the textual theory and method developed and applied to the Hebrew text of Samuel during the last generation.”—ibid., pp. 180f.

 

ဆိုလိုသည်မှာ၊ ဆက်တီ့ဂျင့်တွင် ဖတ်ရှုမှုများသည် ရိုးရာဟေဗြဲထက် သာလွန်သည်ဟု မဆိုလိုပေ။ ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုချင်းစီကို တစ်ဦးချင်း လေ့လာပြီး၊ အလွန်ဂရုတစိုက်ဖြင့် အကဲဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုချင်းစီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်အားသာချက်များဖြင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။

This does not mean, he goes on to point out, that the readings in the Septuagint are necessarily superior to those in the traditional Hebrew. Each reading must be individually studied and, with extreme care, evaluated. Each one must be considered on its own merit.

 

ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ သက်သေများ၏ စုဆောင်းမှုသည် ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒီ ခရစ်ယာန်များ၏ အဆင့်မြင့်ဝေဖန်ရေးနယ်ပယ်ရှိ အမြင်များကို အတည်ပြုခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၁၅၉-၁၇၅ ကို ကြည့်ပါ)။ ယခုအခါ ကွမ်ရန်တွင် တွေ့ရှိမှုများကဲ့သို့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စာသားများ၏ စစ်မှန်မှုကို ယုံကြည်မှုကို အတည်ပြုပေးသည်မှာ အလားတူ ကျေနပ်စရာဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ကို ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ မူရင်းစာသားနှင့် ခွဲခြားထားသည့် ကွာဟမှုသည် လုံးဝဖြည့်ဆည်းပြီးစီးခြင်းမရှိသေးသော်လည်း၊ ကွမ်ရန်တွေ့ရှိမှုများသည် ထိုကွာဟမှုကို သိသာစွာ ကျဉ်းမြောင်းစေခဲ့ပြီး ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒီ ခရစ်ယာန်များ၏ စာသား၏ အခြေခံယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

For more than a century the cumulative weight of archeological evidence has confirmed the views of conservative Christians in the field of higher criticism (see pp. 159-175). Now it is equally gratifying to find discoveries such as those at Qumran similarly vindicating their faith in the authenticity of the text of the Old Testament as it has come down to us. The gap that separates us from the original text of the Old Testament has by no means been bridged completely, but the Qumran discoveries have narrowed the gap appreciably and confirmed the confidence of the conservative Christian in the fundamental reliability of its text.

၃။ ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ စာသားဝေဖန်ရေး

III. Textual Criticism of the New Testament

 

ပစ္စည်းများ—(ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ အဓိက ဂရိလက်ရေးစာမူများနှင့် အရေးကြီးဆုံး ဘာသာပြန်များအကြောင်း ဆွေးနွေးချက်အတွက်၊ စာမျက်နှာ ၁၁၆-၁၂၃ ကို ကြည့်ပါ)။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စာသားဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရှားပါးသည့်အခါ၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ လက်ရေးစာမူပေါင်းထောင်ချီရှိမှုသည် အောက်ပိုင်းဝေဖန်ရေးအတွက် ပေါများသော အရင်းအမြစ်များကို ပေးစွမ်းသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ စာသားဝေဖန်ရေးသည် အလွန်အကျိုးဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ တမန်တော်များ၏ မူရင်းစာသားဖြစ်နိုင်သည့်အရာကို သိသာထင်ရှားစွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အောက်ပိုင်းဝေဖန်ရေးမှတစ်ဆင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဂရိစာသားတစ်ခုကို ထူထောင်နိုင်ခြင်းသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဘာသာစကားကို သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာမှုကို ဖြစ်နိုင်ချေဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးရာစုနှစ်အတွင်း ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ အများစုသည် တမန်တော်ခေတ်လွန်ဖြစ်သည်ဟု အစွန်းရောက်ဝေဖန်မှုမှ သိပ္ပံပညာရှင်များကို နောက်ပြန်ဆုတ်သွားစေရန် အရေးပါသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

Materials.—(For a discussion of the principal Greek manuscripts and of the most important versions of the New Testament, see pp. 116-123). When contrasted with the relatively scarce Old Testament textual materials, the thousands of extant New Testament manuscripts present abundant sources for lower criticism. Consequently, New Testament textual criticism has been most profitable and has, to a remarkable extent, succeeded in determining what was probably the original reading of the apostolic autographs. This establishment through lower criticism of a reliable Greek text made possible a scientific study of the language of the New Testament, which, in turn, has been a significant factor in leading scholars over the last century to retreat from the extreme criticism that declared most of the New Testament to be postapostolic.

 

စာသားဝေဖန်ရေးသည် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ၎င်း၏ အကြီးမားဆုံး ပံ့ပိုးမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို နားလည်ရန်အတွက် ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုများ၏ သမိုင်းကို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။

Although textual criticism has made its greatest contribution during the last one hundred years, an understanding of its development necessitates a survey of the history of the various printed editions of the Greek New Testament.

 

အစောပိုင်း ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုများ—ဥရောပတွင် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော စာလုံးပုံစံဖြင့် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၄၅၀ ခန့်တွင် တီထွင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆ ရာစုနှစ်၏ ဒုတိယဆယ်စုနှစ်အထိ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းတစ်ခုလုံးကို ပုံနှိပ်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် ဂရိစာလုံးပုံစံဖန်တီးရန် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အခက်အခဲများကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ အဓိကအားဖြင့် လက်တင်ဘာသာဖြင့်ရေးသော ဗူးလ်ဂိတ်၏ တရားဝင်ဂုဏ်သိက္ခာကြောင့်ဖြစ်သည်။

Early Printed Editions.—Although printing by means of movable type was invented in Europe around 1450, no complete Greek New Testament was printed until the second decade of the 16th century. This may have been partly because of the expense and difficulty of producing a font of Greek type, but primarily it was because of the authoritative prestige of the Latin Vulgate.

 

ကွန်ပလူးတန်ဆီယန်း ပိုလီဂလော့—ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ထုတ်ဝေရန် ပထမဆုံးစီစဉ်ခဲ့သူမှာ စပိန်နိုင်ငံမှ တိုလီဒိုမြို့၏ ကာဒီနယ်ဂိုဏ်းချုပ် ဖရန်စစ္စကို ဟီမီနက်ဇ် ဒီ ဆစ်နီရို့စ် (၁၄၃၆-၁၅၁၇) ဖြစ်ပြီး၊ သူ့ကို ဇီမီနက်စ်ဟုလည်း လူသိများသည်။ ၁၅၀၂ တွင် သူသည် ကျမ်းစာတစ်ခုလုံးကို ပိုလီဂလော့ထုတ်ဝေမှုအဖြစ် ထုတ်လုပ်ရန် ပညာရှင်တစ်စုကို စီစဉ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ဟီဘရူး၊ လက်တင်၊ နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကော်လံများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ဂရိနှင့် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို အတွဲလေးတွဲဖြင့် ပုံနှိပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၁၅၁၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းပါဝင်သော အတွဲ ၅ ကို ၁၅၁၄ တွင် ပုံနှိပ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၅၂၂ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို ၁၀ မှ ထုတ်ဝေခွင့်မပြုမချင်း ထုတ်ဝေခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင်၊ အီရာ့စမတ်စ်၏ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းသည် စျေးကွက်တွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဇီမီနက်စ်သည် ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ပထမဆုံးထုတ်ဝေသူအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်းကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

The Complutensian Polyglot. The first man to plan the publication of a Greek New Testament was the Spanish Cardinal Archbishop of Toledo, Francisco Jimenez de Cisneros (1436–1517), more commonly known as Ximenes. In 1502 he arranged for a group of scholars to work on a polyglot edition of the whole Bible, which presented the Old Testament in parallel columns in Hebrew, Latin, and Greek, and the New Testament in Greek and Latin. The Old Testament, which was printed in four volumes, was completed in 1517. Volume 5, containing the New Testament, was printed in 1514, but was not released for publication by Pope Leo X until 1522. In the meantime, the Greek New Testament of Erasmus had appeared on the market, and thus Ximenes lost the honor of being the first to publish a Greek New Testament.

 

အီရာ့စမတ်စ်၏ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း—ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သော ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ဒတ်ချ်ပညာရှင် ဒီဆီဒီရီးယပ်စ် အီရာ့စမတ်စ် (၁၄၆၆-၁၅၃၆) မှ တည်းဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဘေဆယ်မြို့ရှိ စီးပွားရေးရှင် ပုံနှိပ်သူ ဂျိုဟန်းနက်စ် ဖရိုဘန်သည် ဇီမီနက်စ်၏ လက်ရာမထွက်ပေါ်မီ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ထုတ်ဝေရန် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သည်။ သူသည် ရော့တာဒမ်မှ ဒတ်ချ်လူမနိစ်ပညာရှင်ကို ထုတ်ဝေရန်အတွက် ပုံနှိပ်စာမူပြင်ဆင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဆယ်လပြည့်အောင် လုပ်ဆောင်ပြီးနောက်၊ ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုသည် ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စျေးကွက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ တည်းဖြတ်မှုသည် အလျင်စလိုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် အရည်အသွေးထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဤလက်ရာသည် ဘေဆယ်တွင်ရရှိနိုင်သော နောက်ကျသော မီနီစကျူးလ် လက်ရေးစာမူအနည်းငယ်ကိုသာ အခြေခံထားပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော အစောပိုင်း အန်စီယယ်လ် လက်ရေးစာမူများကို အသုံးမပြုခဲ့ပေ။ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ၏ စာသားသည် ၁၂ ရာစုနှစ်မှ အရည်အသွေးနိမ့်သော မီနီစကျူးလ် လက်ရေးစာမူ ကိုဒက်စ် ၂ ကို အခြေခံထားပြီး、၁၀ ရာစုနှစ်မှ တန်ဖိုးရှိသော ကိုဒက်စ် ၁ ဖြင့် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ တမန်တော်ဝတ္ထုနှင့် ပေါလ်ဩဝါဒစာများအတွက်၊ သူသည် ၁၃ ရာစုနှစ်မှ လက်ရေးစာမူ (၂ အေပီ) ကို အဓိကအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်းအတွက်မူ ၁၂ ရာစုနှစ်မှ လက်ရေးစာမူ (၁ အာရ်) တစ်ခုသာကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့်၊ နောက်ဆုံးလက်ရေးစာမူတွင် ဗျာဒိတ်ကျမ်း ၂၂ အခန်းကြီး၏ နောက်ဆုံးအခန်းငယ် ၆ ခန်းပါဝင်သော နောက်ဆုံးစာရွက်မပါရှိခဲ့ပေ။ အီရာ့စမတ်စ်သည် ဤအားနည်းချက်ကို လက်တင်ဗူးလ်ဂိတ်မှ ဂရိဘာသာသို့ ပြန်လည်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းဖြင့် ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်။ သူသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အခြားနေရာများတွင်လည်း ဗူးလ်ဂိတ်မှ အကြောင်းအရာများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့်၊ “လက်ခံထားသောစာသား” (အောက်တွင် အယ်လ်ဇီဗီးယားဗားရှင်းကို ကြည့်ပါ) တွင် ဂရိလက်ရေးစာမူများတွင် မတွေ့ရှိရသော စကားလုံးများနှင့် စကားစုများ ရှိနေသေးသည်။

Erasmus’ Greek New Testament. The first published Greek New Testament was edited by the Dutch scholar Desiderius Erasmus (1466–1536), and appeared March 1, 1516. Johannes Froben, an enterprising printer in Basel, Switzerland, was eager to publish a Greek New Testament before Ximenes’ work could be issued. He persuaded the Dutch humanist from Rotterdam to prepare the copy for publication. After ten months of work the first edition appeared on the market in February, 1516. The editing was hastily done, with a consequent loss in quality. The work was based on a few late minuscule manuscripts, which were available at Basel, but not any of the early great uncials so famous today. The text of the Gospels was based on codex 2, a poor minuscule manuscript of the 12th century, corrected by codex 1, a 10th-century MS of considerable value. For Acts and Paul’s writings, he used mainly a 13th-century MS (2 ^ap) and for Revelation only one MS (1^r), of the 12th century. Unfortunately, the latter lacked the last leaf containing the final six verses of Revelation 22. Erasmus supplied this lack by retranslating these verses from the Latin Vulgate back into Greek. He also interpolated material from the Vulgate at other points in the NT. As a result there are still words and phrases in the “Received Text” (see below on the Elzevir version) of the Greek NT that are not found in any Greek MS.

 

အီရာ့စမတ်စ်၏ နိုဗမ် အင်စထရူမန်တမ် ဟုခေါ်သော ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမှု၏ ဂရိစာသားသည် ဂျရုမ်းခေတ်ကတည်းက ဓမ္မသစ်ကျမ်းတစ်ခုလုံး၏ ပထမဆုံး လက်တင်ဘာသာပြန်ဖြစ်သော အသစ်သော လက်တင်ဘာသာပြန်တစ်ခုနှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကော်လံတစ်ခုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့်၊ ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုတွင် ပုံနှိပ်အမှားများ ရာနှင့်ချီပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ထုတ်ဝေမှု လေးကြိမ် (ဒုတိယအကြိမ်၊ ၁၅၁၉၊ တတိယအကြိမ်၊ ၁၅၂၂၊ စတုတ္ထအကြိမ်၊ ၁၅၂၇၊ ပဉ္စမအကြိမ်၊ ၁၅၃၅) တွင် ဤပုံနှိပ်အမှားများကို အများစုပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှု နိုဗမ် တက်စတမန်တမ် သည် လူသာ၏ ဒါစ် နူးအာ တက်စတမန့် ဒိုက်ဇ် ၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ တတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုသည် ၁ ယောဟန် ၅:၇၊ ၈အေ တွင် ထင်ရှားသော “သက်သေသုံးဦး” အခန်းကို မိတ်ဆက်ခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။ ဤ ကွမ်မာ ဂျိုဟန်နီယမ် ဟုခေါ်သော အပိုင်းသည် “ကောင်းကင်ဘုံ၌ သက်သေခံသူသုံးဦးရှိ၏။ ခမည်းတော်၊ နှုတ်ကပတ်တော်၊ သန္ဓာနတော်၊ ဤသုံးဦးသည် တစ်ဦးတည်းဖြစ်၏။ မြေကြီးပေါ်တွင် သက်သေခံသူသုံးဦးရှိ၏” ဟူသော စကားလုံးများပါဝင်သည်။ ဤအပိုင်းသည် အီရာ့စမတ်စ်ခေတ်က ဗူးလ်ဂိတ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း၊ သူသိထားသော ဂရိလက်ရေးစာမူများတွင် ၎င်းမပါဝင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် ၎င်းကို ပထမနှင့် ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုများတွင် ထည့်သွင်းခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ယခုအခါ ၎င်းအပိုင်းသည် နောက်ကျသော လက်တင်လက်ရေးစာမူများတွင် ပထမဆုံးပေါ်ထွက်လာခဲ့သော်လည်း၊ အစောပိုင်း ဂရိစာသားများအားလုံးတွင် ပျောက်ဆုံးနေသည်ကို သိရှိရသည်။ အခြားသော ရှေးဟောင်းဘာသာပြန်များတွင်လည်း ၎င်းမပါရှိသလို၊ သုံးပါးတစ်ဆူအကြောင်း ငြင်းခုံရာတွင်ပင် ခရစ်ယာန်ဘုန်းကြီးများက ၎င်းကို ကိုးကားခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့်၊ ကွမ်မာ ဂျိုဟန်နီယမ် သည် ကျမ်းစာစာသား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပိုင်ခွင့်မရှိကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ခေတ်သစ်ဘာသာပြန်သူများသည် ၎င်းကို ဖယ်ထုတ်ရန် မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။

The Greek text of Erasmus’ Novum Instrumentum, as he entitled the first edition, was accompanied in a parallel column by a new elegant Latin translation, the first Latin translation of the entire New Testament since the time of Jerome. Unfortunately, the first edition contained hundreds of typographical errors. In the four later editions (2d ed., 1519; 3d ed., 1522; 4th ed., 1527; 5th ed., 1535) most of these careless errors were corrected. The second edition, entitled Novum Testamentum, became the basis of Luther’s Das Neue Testament Deutzsch. The 3d edition is famous for the introduction of the famous “three witnesses” passage in 1 John 5:7, 8a. This Comma Johanneum, as it is called, consists of the words, “in heaven, the Father, the Word, and the Holy Ghost: and these three are one. And there are three that bear witness on earth.” Although this addition was found in the Vulgate of Erasmus’ time, the Greek manuscripts known to him did not have it, and he therefore omitted it in his 1st and 2d editions. It is now known that this passage appeared first in late Latin manuscripts, but is missing in all early Greek texts. None of the other old versions contains it, and no Father of the church quotes it even when arguing about the Trinity. Thus, it is clear that the Comma Johanneum has no right to be part of the Bible text, and that modern translators are justified in omitting it.

 

တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ်၏ လွှမ်းမိုးမှု—ရောဘတ် စတီဖန်နပ်စ် (အီစတီယန်း၊ ၁၅၀၃-၁၅၅၉)၊ ပဲရစ်မြို့မှ ပုံနှိပ်သူ၊ ပညာရှင်နှင့် ဖရန်စစ် ၁ ၏ ကာကွယ်ထောက်ပံ့ခံရသူသည် ၁၅၄၆ မှ ၁၅၅၁ အတွင်း ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ထုတ်ဝေမှုလေးကြိမ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် အီရာ့စမတ်စ်၏ ပုံတူပွားများဖြစ်သည်။ သူ၏ ၁၅၅၀ တတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှု၊ “တော်ဝင်ထုတ်ဝေမှု” (အီဒီတီယို ရီဂီယာ) ဟုခေါ်သော ထုတ်ဝေမှုတွင် လက်ရေးစာမူ ၁၅ ခုမှ ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုများကို ကိုးကားထားသော ဝေဖန်ရေးကိရိယာတစ်ခုပါဝင်သည်။ ဤစာသားသည် အီရာ့စမတ်စ်၏ စာသားနှင့် သိသာထင်ရှားစွာ တူညီပြီး၊ ဗြိတိန်တွင် ဂရိစာသား၏ ယေဘုယျလက်ခံထားသော ပုံစံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ တွင် ဂျနီဗာတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော စတုတ္ထအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အခန်းငယ်နံပါတ်များကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။ စတီဖန်နပ်စ်သည် ၎င်းတို့ကို သူလုပ်ဆောင်နေသော ကွန်ကော့ဒန့်စ်အတွက် ရည်ညွှန်းကိရိယာအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို သူ၏သား ဟင်နရီက ၁၅၉၄ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

Dominance of the Textus Receptus.—Robert Stephanus (Estienne, 1503–1559), a Parisian printer, scholar, and protégé of Francis I, published four editions of the Greek New Testament between 1546 and 1551 that were mainly reprints of Erasmus. His 3d edition of 1550, known as the “royal edition” (editio regia), contained a critical apparatus in which variant readings from 15 manuscripts were cited. The text, which was substantially that of Erasmus, became the generally accepted form of the Greek text in Great Britain. The 4th edition of 1551, published in Geneva, is notable for the first use of numbered verse divisions in the New Testament. Stephanus made them as a reference tool for a concordance on which he was working, which was published by his son Henri in 1594.

 

သီအိုဒိုးယပ်စ် ဒီ ဘီဇီ (၁၅၁၉-၁၆၀၅)၊ ကယ်လ်ဗင်၏ သူငယ်ချင်းနှင့် ဂျနီဗာတွင် ဆက်ခံသူသည် ၁၅၆၅၊ ၁၅၈၂၊ ၁၅၈၉၊ ၁၅၉၈ တွင် ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ သီးခြားထုတ်ဝေမှုလေးကြိမ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် စတီဖန်နပ်စ်နှင့် အနည်းငယ်သာ ကွဲပြားသည်။ သူသည် ကိုဒက်စ် ဘီဇီ နှင့် ကိုဒက်စ် ကလာမော့တန်နပ်စ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို အနည်းငယ်သာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၆၁၁ ခုနှစ်မှ ကင်းဂျိမ်းစ်ဗားရှင်း၏ ဘာသာပြန်သူများသည် ဤထုတ်ဝေမှုများနှင့် စတီဖန်နပ်စ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်ခုကို အဓိကထားအားကိုးခဲ့သည်။

Théodore de Béze (1519–1605), Calvin’s friend and successor at Geneva, published four independent editions (in 1565, 1582, 1589, 1598) of the Greek New Testament, all of them differing but little from Stephanus. Although he had Codex Bezae and Codex Clarmontanus in his possession, he made little use of them. The translators of the King James Version of 1611 relied heavily on these editions, together with the last two of Stephanus.

 

အယ်လ်ဇီဗီးယားညီအစ်ကိုများ—တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ဟူသော အမည်သည် ၁၆၃၃ ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုမှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ၎င်းကို ဒတ်ချ်ပုံနှိပ်သူများဖြစ်သော ဘိုနာဗင်ချာ နှင့် အာဗြဟံ အယ်လ်ဇီဗီးယားတို့မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှု၏ နိဒါန်းတွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် အောက်ပါသောစကားရပ်ကို ဖော်ပြထားသည်- “သင်တို့သည် ယခုအခါ အားလုံးမှ လက်ခံထားသော စာသား [တက်စတမ်] ကို ရရှိထားပြီး၊ ၎င်းတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးခြင်းမပြုပါ” ဟူသော စကားရပ်မှ တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ဟူသော အမည်သည် အီရာ့စမတ်စ်တည်းဖြတ်မှုအတွက် ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။ ဤအီရာ့စမတ်စ်-စတီဖန်နပ်စ်-ဘီဇီစာသားသည် ၁၈၈၁ မတိုင်မီ အင်္ဂလိပ်ဗားရှင်းများအပါအဝင် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ အဓိက ပရိုတက်စတင့်ဗားရှင်းများအားလုံး၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၃၀၀ နှစ်ကျော်ကာလပတ်လုံး၊ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းကို မည်သည့်နေရာတွင် မည်သည့်အခါမဆို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းသည် တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ၏ ပုံစံဖြစ်ခဲ့သည်။

The Elzevir Brothers. The name Textus Receptus, or Received Text, is derived from the 2d edition, 1633, of the Greek Testament produced by two Dutch printers, Bonaventure and Abraham Elzevir. The preface of this edition puts forth the claim in Latin: “You have therefore the text [textum], now received [receptum] by all, in which we give nothing changed or corrupted.” The designation Textus Receptus for the Erasmian textual edition is derived from this sentence. This Erasmus-Stephanus-Beza text became the basis for all of the principal Protestant versions of the New Testament, including the English versions, before 1881. For 300 years whenever and wherever the Greek NT was printed it was in the form of the Textus Receptus.

 

စာသားဆိုင်ရာ သက်သေများ၏ စုဆောင်းမှု၊ ၁၆၃၃-၁၈၃၀—တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ၏ လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သော နောက်ဆုံးနှစ်ရာစုနှစ်အတွင်း၊ ပိုမိုတိကျသော စာသားတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည့် စာသားဆိုင်ရာ သက်သေများ စုဆောင်းလာခဲ့သည်။ ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ပိုမိုရှေးကျသော ဂရိလက်ရေးစာမူများသည် လေ့လာရန်အတွက် ရရှိလာခဲ့သည်။ ၁၆၂၇ တွင် ၅ ရာစုနှစ်မှ ကိုဒက်စ် အလက်ဇန်ဒရင်းနပ်စ်သည် ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ်၏ သာသနာပိုင် ဆီရီးယယ်လ် လူးကာမှ လက်ဆောင်အဖြစ် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

The Accumulation of Textual Evidence, 1633– 1830.—During the last two centuries of the Textus Receptus’ supremacy, however, textual evidence was accumulating that indicated that a more accurate text could be produced. Better and older Greek manuscripts became available for study. In 1627 the 5th-century Codex Alexandrinus arrived in England as a gift from Cyril Lucar, the patriarch of Constantinople.

 

လန်ဒန်ပိုလီဂလော့ ကျမ်းစာ—သုံးဆယ်နှစ်အကြာတွင် ဘရိုင်ယန် ဝါလ်တန် (၁၆၀၀(?)-၁၆၆၁) သည် လန်ဒန်ပိုလီဂလော့ ကျမ်းစာကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ အတွဲ ၅ တွင် ဓမ္မသစ်ကျမ်းပါဝင်ပြီး စာမျက်နှာအောက်တွင် ကိုဒက်စ် အလက်ဇန်ဒရင်းနပ်စ်၊ “အေ” ဟုသတ်မှတ်ထားသော ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုများပါဝင်သည်။ အတွဲ ၆ တွင် “ရှေးဂရိလက်ရေးစာမူ လေးဆယ်ကျော်” မှ တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ၏ ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုများကို စနစ်တကျ စုစည်းထားသော ဝေဖန်ရေးကိရိယာတစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ကိုဒက်စ် ဘီဇီ (၅ ရာစုနှစ်၊ “ကန့်” ဟုကိုးကားသည်) နှင့် ကိုဒက်စ် ကလာမော့တန်နပ်စ် (၆ ရာစုနှစ်၊ “ကလာရ်” ဟုကိုးကားသည်) တို့ပါဝင်သည်။ ၎င်းတွင် လက်တင်ဗူးလ်ဂိတ်၊ ဆီးရီယက်ပီရှီတာ၊ အီသီယိုးပီးယန်း၊ နှင့် အာရဗီဘာသာပြန်များမှ ဖတ်ရှုမှုများကိုလည်း ကိုးကားထားသည်။

The London Polyglot Bible. Thirty years later Brian Walton (1600(?)–1661) produced the London Polyglot Bible, the 5th volume of which contained the New Testament with variant readings from Codex Alexandrinus, designated “A,” at the foot of the page. The 6th volume contained a critical apparatus with the first systematic collection of variant readings from the Textus Receptus from “above forty old Greek manuscripts.” Among these were Codex Bezae (5th century, cited as “Cant”), and Codex Clarmontanus (6th century, cited as “Clar”). It also cited readings from the Latin Vulgate, the Syriac Peshitta, Ethiopic, and Arabic versions.

 

ဂျွန် မီးလ်—၁၇၀၇ တွင် ဂျွန် မီးလ် (၁၆၄၅-၁၇၀၇) သည် သုံးဆယ်နှစ်ကြာ လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ၎င်း၏ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ မှတ်ချက်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲများတွင် တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ၏ ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုပေါင်း ၃၀,၀၀၀ ခန့်ကို စုစည်းထားသည်။

John Mill. In 1707 John Mill (1645–1707) after 30 years of work produced a collection of about 30,000 variant readings from the Textus Receptus in the notes and appendices of his Greek New Testament.

 

ရစ်ချတ် ဘန်တလီ—ရိုးရာစာသားကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း၊ တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဂရိလက်ရေးစာမူများမှ အသစ်စတင်ရန် မည်သူမျှ သတ္တိမရှိခဲ့ပေ။ ၁၇၂၀ တွင် ရစ်ချတ် ဘန်တလီ (၁၆၆၂-၁၇၄၂)၊ ထင်ရှားသော ဂန္ထဝင်ပညာရှင်တစ်ဦးသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဝေဖန်ရေးထုတ်ဝေမှုတစ်ခုအတွက် အဆိုပြုချက်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူသည် ၄ ရာစုနှစ်နှင့် ကိုက်ညီမည်ဟု ယူဆသော ဂရိနှင့် လက်တင်ဓမ္မသစ်ကျမ်းတစ်ခုကို စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း၊ ကိမ်းဘရစ်ရှိ ထရီနတီကောလိပ်၏ ဆရာကြီးသည် ၎င်း၏ အဆိုပြုချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မအောင်မြင်မီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ အရေးပါမှုသည် အခြားသူများအား လက်ရေးစာမူများကို လေ့လာရန် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့ခြင်းတွင် အဓိကရှိသည်။

Richard Bentley. Although attempts were made to improve the traditional text, no one had the courage to abandon the Textus Receptus and begin afresh from the Greek manuscripts themselves. In 1720 Richard Bentley (1662–1742), an illustrious classical scholar, published his Proposals for Printing a Critical Edition of the New Testament. He planned a Greek and Latin New Testament that would correspond, he felt, with the text of the 4th century, but the great master of Trinity College, Cambridge, died before he succeeded in implementing his proposals. His importance lies chiefly in the stimulus he gave to others to study the manuscripts.

 

ဘန်ဂယ်လ်—၁၇၃၄ တွင် ဂျိုဟန် အယ်လဘရက် ဘန်ဂယ်လ် (၁၆၈၇-၁၇၅၂) သည် တက်စတပ်စ် ရီဆပ်တပ်စ် ကို ထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း၊ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စာမျက်နှာဘေးတွင် ထည့်သွင်းထားသော ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုများကို စာသားထက် သာလွန်မှု၊ တန်းတူညီမှု၊ သို့မဟုတ် နိမ့်ကျမှုအလိုက် အမျိုးအစားငါးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားခဲ့သည်။ သူသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ လက်ရေးစာမူအများစုသည် ၁၀ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည့်အတွက်၊ လက်ရေးစာမူများကို ရေတွက်မည့်အစား အလေးချိန်ပေးရမည်ဟု အမြင်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ လက်ရေးစာမူများ၏ အများစုထောက်ခံမှုဖြင့် ဖတ်ရှုမှုများကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် နောက်ကျသော အလယ်ခေတ်ကာလ၏ စာသားတစ်ခုကို ရလဒ်ထုတ်ပေးလိမ့်မည်။

Bengel. In 1734 Johann Albrecht Bengel (1687–1752) published the Textus Receptus, but for the first time classified the variant readings he included in the margin under five categories according to the degree of superiority, equality, or inferiority each had to the text printed. He also advanced the view that since the vast majority of New Testament manuscripts were written after the 10th century, manuscripts should be weighed rather than counted. To choose readings on the basis of majority support by the manuscripts would result in a text of late medieval times.

 

ဝက်စတင်း—ဂျိုဟန် ဂျိတ်ကော့ဗ် ဝက်စတင်း (၁၆၉၃-၁၇၅၄) သည် အရေးပါသော ပံ့ပိုးမှုနှစ်ခုကြောင့် ထင်ရှားသည်- (၁) လက်ရေးစာမူများ၏ အမည်ပေးနည်း။ သူသည် အန်စီယယ်လ်များကို စာလုံးကြီးများဖြင့် နှင့် မီနီစကျူးလ်များကို အာရဗီနံပါတ်များဖြင့် ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ထိရှိနေဆဲဖြစ်သော စနစ်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ (၂) ၎င်း၏ ပစ္စည်းစုစည်းမှု။ ၎င်း၏ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း အတွဲနှစ်တွဲ (၁၇၅၁-၂) တွင် လက်ရေးစာမူ ၃၀၀ ကျော်၏ ဖတ်ရှုမှုများနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းအခန်းများအတွက် ဂန္ထဝင်၊ ဂျူးနှင့် ခရစ်ယာန်စာရေးသူများမှ ဆင်တူယိုးမှားများကို စုစည်းထားပြီး၊ ၎င်းကို ပညာရှင်များက ယနေ့ထိ တိုင်ပင်လျက်ရှိသည်။

Wettstein. Johann Jakob Wettstein (1693–1794) is notable for two significant contributions: (1) His nomenclature of manuscripts. He distinguished the uncials by capital letters, and the minuscules by Arabic numerals, thus instituting a system that still survives. (2) His collection of materials. His two-volume Greek New Testament (1751–2) contained the readings of more than 300 manuscripts, as well as a collection of parallels to New Testament passages from classical, Jewish, and Christian writers, which is still consulted by scholars.

 

ဆမ်လာနှင့် ဂရီးစဘတ်ခ်—လက်ရေးစာမူများကို အုပ်စုဖွဲ့ခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆကို ဂျိုဟန် ဆလိုမို ဆမ်လာ (၁၇၂၅-၁၇၉၁) နှင့် ဂျိုဟန် ဂျိတ်ကော့ဗ် ဂရီးစဘတ်ခ် (၁၇၄၅-၁၈၁၂) တို့က ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ လက်ရေးစာမူများကို အုပ်စုသုံးခုအဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ ဂရီးစဘတ်ခ်၏ ဝေဖန်ရေးစည်းမျဉ်းနှစ်ခုသည် ယနေ့ထိ အကန့်အသတ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်- ပိုတိုသော ဖတ်ရှုမှုသည် ပိုရှည်သော ဖတ်ရှုမှုထက် ဦးစားပေးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပိုမိုခက်ခဲသော ဖတ်ရှုမှုသည် ပိုမိုလွယ်ကူသော ဖတ်ရှုမှုထက် ဦးစားပေးရမည်ဖြစ်သည်။

Semler and Griesbach. The idea of grouping manuscripts was further developed by Johann Salomo Semler (1725–1791) and Johann Jakob Griesbach (1745–1812). Both divided New Testament manuscripts into three groups. In addition, two of Griesbach’s canons of criticism still have a qualified application: The shorter reading is to be preferred to the longer, and the more difficult reading is to be preferred to the easier.

တက်စတပ်စ် ရိစပ်တပ်စ်၏ ကျဆုံးခြင်း

ကားလ် လက်ချ်မန်း (၁၇၉၃–၁၈၅၁) တက်စတပ်စ် ရိစပ်တပ်စ်ထံမှ ပထမဆုံး အဓိက ခွဲထွက်မှုကို ကားလ် လက်ချ်မန်းက ၁၈၃၁ နှင့် ၁၈၄၂–၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ထုတ်ဝေမှု နှစ်ခုတွင် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ သူသည် “လက်ခံထားသော စာသား” ကို လျစ်လျူရှုပြီး ၄ ရာစုနှစ်တွင် လည်ပတ်ခဲ့သည်ဟု သူယုံကြည်သော သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာမူကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ လက်ချ်မန်း၏ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ထင်ရှားသော အားနည်းချက်များရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းသည် ပညာရှင်များအား ရိုးရာ လက်ခံထားသော စာသားထက် သာလွန်သော စာသားတစ်ခုကို ရယူလိုသော ဆန္ဒသို့ အာရုံစူးစိုက်စေရန် အရေးပါခဲ့သည်။

Decline of the Textus Receptus.—Karl Lachmann (1793–1851). The first major break with the tradition of the Textus Receptus was accomplished by Karl Lachmann in two editions (1831 and 1842–50), in which he disregarded the “received text” and attempted to reconstruct what he believed to be the New Testament current in the 4th century. While Lachmann’s work contained manifest weaknesses, it was significant for the fact that he turned the attention of scholars toward the desirability of securing a text superior to that traditionally received.

 

ထရီဂဲလ်စ် ဆမ်မြူရယ် ပရိုက်ဒေါက်စ် ထရီဂဲလ်စ် (၁၈၁၃–၁၈၇၅) သည် တက်စတပ်စ် ရိစပ်တပ်စ်ကို အစားထိုးရန် မျှော်လင့်ခဲ့သော သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာမူသစ်တစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂရိစာမူများကို စုစည်းရန် အကျယ်တဝင့် ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုအလုပ်သည် သေသေချာချာ တိကျမှုဖြင့် ထူးခြားခဲ့သည်။ ၁၈၅၇ မှ ၁၈၇၂ အထိ သူသည် သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာတစ်ခုတည်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

Tregelles. Samuel Prideaux Tregelles (1813–1875) produced a new critical text of the New Testament that he hoped would displace the Textus Receptus. He traveled extensively for the purpose of collating Greek manuscripts. His critical work was distinguished by scrupulous exactness. From 1857 to 1872 he produced a single edition of the New Testament.

 

တစ်ချင်ဒေါ့ဖ် ကွန်စတန်တင် တစ်ချင်ဒေါ့ဖ် (၁၈၁၅–၁၈၇၄) သည် သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာမူများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ၊ စုဆောင်းသူ၊ နှင့် ထုတ်ဝေသူအနေဖြင့် အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သူသည် အန်ကယယ်စာမူ ၂၀ ကျော်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အများစုကို ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၈၄၁ မှ ၁၈၇၃ အထိ ဂရိသစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာ ၂၄ ထုတ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏ ထူးချွန်မှုနှင့် ဇွဲလုံ့လကြောင့် သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာပညာသည် ကိုဒက်စ် ဆီနိုင်တစ်ကပ်စ်၊ အီဖရိမီ၏ ဖွင့်ဆိုမှု၊ နှင့် ဗာတီကန်နပ်စ်၏ ပထမဆုံး ထုတ်ဝေမှုတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ သူ၏ အထွတ်အထိပ် ထုတ်ဝေမှုမှာ ၁၈၆၄ မှ ၁၈၇၂ အထိ အပိုင်း ၇ ပိုင်းဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ၏ ဝေဖန်သုံးသပ်ထားသော ဂရိကျမ်းစာ ထုတ်ဝေမှု အဋ္ဌမအကြိမ်၊ အီဒီတီယို အော့စတာဗာ ခရစ်တီကာ မေဂျာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ယခုထိ အစားထိုးမခံရသော ကြွယ်ဝသော စာသားကိရိယာ ပါဝင်သည်။ သူ၏ ထုတ်ဝေမှုများသည် အလွန်အမင်း ဝေဖန်သူများက ငြင်းပယ်ခဲ့သော သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာ၏ တမန်တော်များ၏ ရေးသားမှုကို ယုံကြည်မှု ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် များစွာ အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့သည်။

Tischendorf. Constantin Tischendorf (1815–1874) was the greatest discoverer, collector, and publisher of New Testament manuscripts who has ever lived. He discovered more than 20 uncials, published most of them for the first time, and published 24 editions of the Greek New Testament between 1841 and 1873. To his genius and perseverance New Testament scholarship owes the discovery of the Codex Sinaiticus, the decipherment of the Ephraemi, and the first publication of the Vaticanus. His crowning publication was the 8th edition of his critical Greek Testament, Editio Octava Critica Major, containing a rich apparatus not yet superseded, in seven parts between 1864 and 1872. His publications did much to reestablish confidence in the apostolic authorship of the New Testament, which extreme higher critics had denied.

 

ဝက်စီကော့တ်နှင့် ဟော့တ် ၁၈၈၁ တွင်၊ သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာစာသားဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို နှစ်ပေါင်း ၃၀ နီးပါး သုတေသနပြုပြီးနောက်၊ ကိမ်းဘရစ်ချ် ပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်သော ဘရုခ် ဖော့စ် ဝက်စီကော့တ်နှင့် ဖင်တန် ဂျွန် အန်သိုနီ ဟော့တ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ အထိမ်းအမှတ် စာအုပ်ဖြစ်သော သစ္စာဖွံ့ဖြိုးသော ကျမ်းစာ ဂရိဘာသာ ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အထက်ဖော်ပြပါ စာသားပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်သုံးသပ်မှု နည်းလမ်းများကို တည်ဆောက်ပြီး၊ သန့်စင်ကာ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တင်းကြပ်စွာ တသမတ်တည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ နိယာမများနှင့် နည်းလမ်းများသည် စာသားလေ့လာမှုများအပေါ် လေးနက်သော သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သောကြောင့် ဤနေရာတွင် အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။

Westcott and Hort. In 1881, after nearly thirty years of research work on the textual problems of the New Testament, two Cambridge scholars, Brooke Foss Westcott and Fenton John Anthony Hort, produced their monumental The New Testament in the Original Greek. They built on, refined, and further developed the critical methodology of earlier textual scholars mentioned above, and used it rigorously and consistently. Since their principles and methods have had a profound impact on textual studies, they must be briefly summarized here.

 

၎င်းတို့သည် သီးခြားဗားရှင်းဖတ်ရှုမှုများကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် စတင်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော အပိုဒ်တစ်ခုတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံး ဖတ်ရှုမှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အတွင်းပိုင်းသက်သေ နှစ်မျိုးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်- (၁) မူရင်းဖြစ်နိုင်ခြေ၊ ၎င်းသည် ဗားရှင်းများကို စစ်ဆေးပြီး အကြောင်းအရာ၏ အလင်းတွင်၊ မူရင်းစာရေးသူအနေဖြင့် ရေးသားဖွယ်ရှိဆုံး ဗားရှင်းကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ မည်သည့်ဗားရှင်းသည် စာရေးသူ၏ လူသိများသော စတိုင်နှင့် စကားပြောပုံ၊ တွေးခေါ်ပုံတို့နှင့် သဟဇာတဖြစ်ပြီး အကြောင်းအရာတွင် အကောင်းဆုံး အဓိပ္ပာယ်ရှိသနည်း။ (၂) စာရင်းသွင်းဖြစ်နိုင်ခြေ၊ ၎င်းသည် ဗားရှင်းများကို စာရင်းသွင်းသူများ၏ ရှုထောင့်မှ ကြည့်ရှုသည်။ စာရင်းသွင်းသူများ၏ လိုလားမှုနှင့် ထူးခြားသော စာရင်းသွင်းမှု အမှားများကို သိရှိခြင်းဖြင့်၊ မည်သည့်ဗားရှင်းသည် အခြားဗားရှင်းများ၏ မူလအစကို အကောင်းဆုံး ရှင်းပြပြီး ၎င်းကိုယ်တိုင်က အခြားဗားရှင်းများဖြင့် ရှင်းပြမရနိုင်သနည်း။

 

They begin by examining individual variant readings for the purpose of determining in a particular passage the one that appears to be the most probable. In this process, two kinds of internal evidence are considered: (1) Intrinsic probability, which examines the several variants and seeks to determine, in the light of the context, which one the original author is most likely to have written. Which one is in harmony with the author’s known style and habits of speech and thought, and makes the best sense in the context? (2) Transcriptional probability, which looks at the several variants from the viewpoint of the copyists. Knowing the proclivity of scribes, and the characteristic scribal errors that occur, which variant best explains the origin of the others, but cannot itself be explained by them?

 

ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်သည် မူရင်းနှသာပြည့်စုံမှုနှင့် ကူးယူထားသော အထောက်အထားများကို အသုံးပြု၍ တစ်ဦးချင်းစာမူများ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကယ်၍ စာမူတစ်ခုတွင် တသမတ်တည်း ကောင်းမွန်သော ဖတ်ရှုမှုများရှိပါက၊ ၎င်းသည် ယုံကြည်စိတ်ချရသော သက်သေတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ပထမအဆင့်ကို အသုံးပြု၍ စာမူအမျိုးမျိုး၏ နှိုင်းယှဉ်တန်ဖိုးကို သုံးသပ်နိုင်သည်။ စမ်းသပ်နိုင်သည့်နေရာတွင် ကောင်းမွန်သော ဖတ်ရှုမှုများရှိသော စာမူတစ်ခုသည်၊ မူရင်းအထောက်အထားများ မသေချာသည့်နေရာများတွင်လည်း ကောင်းမွန်သော ဖတ်ရှုမှုများရှိမည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဤအခြေခံဖြင့်၊ ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်သည် ကိုဒက်စ် ဗဟတိကန်နှင့် ကိုဒက်စ် စီနိုင်တီကပ်စ်သည် သစ္စာမှတ်တမ်းများ၏ အကောင်းဆုံး သက်သေများဖြစ်သည်ဟု နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။

By using intrinsic and transcriptional evidence, Westcott and Hort sought to determine the character and reliability of individual manuscripts. If a particular manuscript has consistently good readings, it may be assumed that it is a good witness. Hence, by using the first step one can form an opinion of the comparative value of the various manuscripts. A manuscript that has good readings where one can test it may be presumed to have good readings also in places where the internal evidence is uncertain. On this basis, Westcott and Hort concluded that Codex Vaticanus and Codex Sinaiticus are the best New Testament witnesses.

 

 ejected

They then proceeded to divide the manuscripts into family groupings, and concluded that they fall into four principal types of text: (1) Syrian Text, the form of text found in most of the minuscule manuscripts, the later uncials, and many of the later versions and the quotations of the later Church Fathers. (2) Neutral Text, the type of text found in Codex Vaticanus (B), Codex Sinaiticus (א), L, T, 33, the Bohairic version, and a few others. Westcott and Hort called this type of text “neutral” because they felt that it had the least amount of later corruption and was, therefore, closest to the autographs. (3) Alexandrian Text. Westcott and Hort put the type of text found in Codex 53, the Coptic versions, and the Alexandrian Fathers in a separate category.

 

ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် စာမူများကို မိသားစုအုပ်စုများအဖြစ် ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကစာသားအမျိုးအစား လေးမျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားနိုင်သည်ဟု နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။ (၁) ဆီးရီးယားစာသား၊ မီနီစကျူးစာမူအများစု၊ နောက်ပိုင်းအန်စီယယ်များ၊ နောက်ပိုင်းဘာသာပြန်များနှင့် နောက်ပိုင်းခရစ်ယာန်ဖခင်များ၏ ကိုးကားချက်များတွင် တွေ့ရသော စာသားပုံစံ။ (၂) နျူးထရယ်စာသား၊ ကိုဒက်စ် ဗဟတိကန် (ဘီ)၊ ကိုဒက်စ် စီနိုင်တီကပ်စ် (အက်စ်)၊ အယ်လ်၊ တီ၊ ၃၃၊ ဘိုဟဲရစ်ဘာသာပြန်နှင့် အခြားအနည်းငယ်တွင် တွေ့ရသော စာသားအမျိုးအစား။ ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်သည် ဤစာသားအမျိုးအစားကို “နျူးထရယ်” ဟုခေါ်ခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အနည်းဆုံးဖျက်စီးခံရပြီး မူရင်းစာမူများနှင့် အနီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ (၃) အလက်ဇန္ဒြီးယားစာသား။ ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်သည် ကိုဒက်စ် ၅၃၊ ကော့ပ်တစ်ဘာသာပြန်များနှင့် အလက်ဇန္ဒြီးယားဖခင်များ၏ စာသားကို သီးခြားအမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် နျူးထရယ်စာသားနှင့် ဘာသာစကားအရ ပိုမိုကွဲပြားသော်လည်း အနှစ်သာမှာ သိသိသာသာ မကွဲပြားပေ။ (၄) ဝက်စတန်စာသား။ ဘိုင်လင်ဂွယ် ကိုဒီစီး ဘီဇီ (ဒီ) နှင့် ကလာမွန်တာနပ်စ် (ဒီပီ)၊ မီနီစကျူးအနည်းငယ်၊ အိုးလ်လက်တင်ဘာသာပြန်များ၊ ကျူရီတိုနီယန်ဆီးရီးယာက်နှင့် ဒုတိယနှင့် တတိယရာစုနှစ်များ၏ ဖခင်များဖြင့် ကိုယ်စားပြုသော စာမူအုပ်စုတစ်ခုအား ဤအမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုသည်။ ဤအစောပိုင်းနှင့် ကျယ်ပြန့်သော စာသားသည် ပြောင်းလဲမှုများနှင့် တိုးချဲ့မှုများဖြင့် ထင်ရှားသည်။

They differ from the neutral more in language than in substance. (4) Western Text. A name applied to a small group of manuscripts represented chiefly by the bilingual Codices Bezae (D), and Clarmontanus (Dp), a few minuscules, the Old Latin version(s), the Curetonian Syriac, and almost all the Fathers of the 2d and 3d centuries. This early and widespread text is characterized by alterations and expansions.

 

ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်၏ စာသားသည် အာအာဘီနှင့် အေအက်စ်ဗီကို ထုတ်လုပ်သည့် ကော်မတီကို သိသိသာသာ လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး၊ နှစ်ဆယ်ရာစု သစ္စာမှတ်တမ်းနှင့် ဂွတ်စပီးဒ်၏ အမေရိကန်ဘာသာပြန်အတွက် အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နက်စတလ်နှင့် ယူနိုက်တက်ဘိုင်ဘယ်ဆိုက်တီများ၏ ဂရိစာသားများကိုလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်သည် ဖရန်စစ် အိတ်ချ် အေ စကရီဗင်နာ၊ ဂျွန် ဒဗလျူ ဘာဂန်နှင့် အက်ဒွပ် မီလာတို့၏ ပညာရှင်ဆန်သော ခုခံကာကွယ်မှုများရှိသော်လည်း၊ တက်စတပ်စ်ရီဆီးပတ်စ်ကို နန်းချခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက တက်စတပ်စ်ရီဆီးပတ်စ်ကို အက်ဒွင် အက်ဖ် ဟီးလ်နှင့် ဝီလ်ဘာ အန် ပစ်ကရီးင်တို့က ထောက်ခံခဲ့သည်။

The Westcott and Hort text definitely influenced the committee producing the RV and ASV, and became the basis of the Twentieth-Century New Testament and Goodspeed’s An American Translation, as well as influencing such Greek texts as Nestle and the United Bible Societies’ text. Westcott and Hort brought about the final dethronement of the Textus Receptus, in spite of its scholarly defense by F. H. A. Scrivener, J. W. Burgen, and Edward Miller. More recently the Textus Receptus has been championed by Edwin F. Hills and Wilbur N. Pickering.

 

အခြားသော ဝေဖန်ပိုင်းဖြတ်ထားသော ဂရိစာသားများ။—ရလဒ်ဂရိသစ္စာမှတ်တမ်း။ ရစ်ချတ် ဖရန်စစ် ဝေးမောက် (၁၈၂၂-၁၉၀၂) သည် နဝမ ရာစုနှစ်၏ ထိပ်တန်းစာသားပညာရှင် ဆယ်ဦး၏ အများစုက ရွေးချယ်ထားသော ဖတ်ရှုမှုကို ကိုယ်စားပြုသော ဂရိသစ္စာမှတ်တမ်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝေးမောက်၏ ဘာသာပြန်ဖြစ်သော “ခေတ်မီစကားပြောဆိုမှုတွင် သစ္စာမှတ်တမ်း” ၏ အခြေခံဖြစ်သည်။

Other Critical Greek Texts.—The Resultant Greek Testament. Richard Francis Weymouth (1822–1902) produced a Greek Testament representing the reading chosen by the majority of ten of the leading textual scholars of the 19th century. It was the basis of Weymouth’s translation, The New Testament in Modern Speech.

 

ဝိုင်းစ်။ ဘတ်နပ်ဝိုင်းစ် (၁၈၂၇-၁၉၁၈) သည် ၁၈၉၄-၁၉၀၀ တွင် လိပ်ဇစ်မြို့၌ ဂရိသစ္စာမှတ်တမ်းတစ်ခုကို သုံးတွဲဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၀၂-၁၉၀၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်အနည်းငယ်သေးငယ်သော ထုတ်ဝေမှုတစ်ခုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ စာသားသည် စာရေးဆရာ၏ ဆန္ဒနှင့် ဆက်စပ်မှုအရ အနှစ်သာမှာ အကောင်းဆုံးဟု ယူဆရသော ဖတ်ရှုမှုကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လေ့လာမှုများက ၎င်းအား အကောင်းဆုံးရှေးဟောင်းစာမူမှာ ကိုဒက်စ် ဗဟတိကန်ဖြစ်သည်ဟု နိဂုံးချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရလဒ်စာသားသည် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တ်၏ စာသားနှင့် ဆင်တူသည်။

Weiss. Bernhard Weiss (1827–1918) published a Greek New Testament in three volumes in Leipzig, 1894–1900, with a second smaller edition in 1902–1905. His text was edited on the principle of selecting in each case the reading deemed most intrinsically appropriate to the writer and the context. Because his studies led him to conclude that the best ancient manuscript was Codex Vaticanus, his resulting text is much like that of Westcott and Hort.

 

ဗွန်ဆိုဒင်။ ဟာမန် ဖရီးဟဲရ် ဗွန်ဆိုဒင်သည် ဝိဝါဒဆိုင်ရာ ကိရိယာတစ်ခုနှင့်အတူ ဂရိစာသားအသစ်တစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည် (အတွဲ ၁၊ ၁၉၀၂-၁၉၁၀၊ အတွဲ ၂၊ ၁၉၁၃)။ စာသားသည် ဗွန်ဆိုဒင်၏ စာသားဆိုင်ရာ သီအိုရီပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး၊ လက်ရေးစာမူများကို အမျိုးအစားသုံးမျိုးအဖြစ် ခွဲခြားထားပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဗွန်ဆိုဒင်က အံ့သြဖွယ်ရာ အုပ်စုခွဲများစွာအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားခဲ့သည်။ ဤရှုပ်ထွေးသော အစီအစဉ်တစ်ခုလုံးကို “ခမ်းနားသော မအောင်မြင်မှု” ဟု ဖော်ပြခံရသည်။ သို့သော် ဗွန်ဆိုဒင်၏ စာသားသည် မောဖတ်၏ ထူးချွန်သော ဓမ္မသစ်ကျမ်း ဘာသာပြန်ခြင်း၏ အခြေခံအဖြစ် အသုံးပြုခံရသည်။

Von Soden. Herman Freiherr von Soden published a new Greek text with a critical apparatus (I, 1902–10, II, 1913). The text was based on Von Soden’s textual theory, with his division of manuscripts into three categories, which were divided by Von Soden into a bewildering number of subgroups. The whole complicated scheme has been described as a “magnificent failure.” Von Soden’s text, however, was used as the basis for Moffatt’s brilliant translation of the New Testament.

 

ဆိုတာ။ ၁၉၁၀ တွင် အလက်ဇန္ဒါး ဆိုတာသည် အာချဒီးကွန် အက်ဒဝင် ပေါလ်မာက ၁၈၈၁ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော ဗားရှင်း၏ နောက်ကွယ်မှ ဂရိစာသားကို ဆက်လက်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ရွေးချယ်ထားသော ဝိဝါဒဆိုင်ရာ ကိရိယာတစ်ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် လက်တင်ဖခင်များထံမှ အထောက်အထားများကို တန်ဖိုးရှိစွာ ကိုးကားထားသည်။ ၎င်းကို ၁၉၄၇ တွင် အောက်စဖို့ဒ်တွင် နောက်ထပ်အထောက်အထားအသစ်များထည့်သွင်းပြီး ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

Souter. In 1910 Alexander Souter reproduced the Greek text that Archdeacon Edwin Palmer had constructed inferentially as the text behind the Revised Version of 1881. To this he added a selected critical apparatus, with valuable citations of evidence from the Fathers, especially the Latin Fathers. It was reproduced in 1947 at Oxford with the addition of newer evidence.

 

နက်စလ်-အလန်း။ ယူနိုက်တက် ဘိုင်ဘယ်ဆိုင်ယတီးများ၏ ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်းမထွက်ပေါ်မီ၊ မကြာသေးမီကာလများတွင် အသုံးပြုမှုအများဆုံးစာသားမှာ နက်စလ်-အလန်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အီဘရာ့ဒ် နက်စလ်က စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဝိဝါဒ-အမျိုးစုံစာသားဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချင်း၊ ဝက်စကော့ဒ်နှင့် ဟော့တ်၊ နှင့် ဝိစ်တို့၏ အများစုသဘောတူညီမှုပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး၊ (တတိယထုတ်ဝေမှုမှစ၍၊ ပထမနှစ်ခုတွင် ဝေးမောက်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ သေးငယ်သော ဝိဝါဒဆိုင်ရာ ကိရိယာတစ်ခုပါရှိသည်။ ၂၆ ကြိမ်မြောက်ထုတ်ဝေမှုတွင် ကာ့တ် အလန်း၏ အယ်ဒီတာလက်အောက်တွင် ပြည့်စုံသော ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုကို မျှော်လင့်ထားသည်။

Nestle-Aland. Before the appearance of the United Bible Societies’ Greek Testament, the most widely used text in recent times was the Nestle-Aland. It is a critical-eclectic text originally published in 1898 by Eberhard Nestle and based on a majority of agreement between Tischendorf, Westcott and Hort, and Weiss (from the 3d edition on; the first two used Weymouth), with a small critical apparatus. A thorough revision is anticipated in the 26th edition, under the editorship of Kurt Aland.

 

ယူဘီအက်စ်။ ယူနိုက်တက် ဘိုင်ဘယ်ဆိုင်ယတီးများသည် ကာ့တ် အလန်း၊ မတ်သရူး ဘလက်၊ ဘရုစ် မက်ဇ်ဂါ၊ နှင့် အယ်လင် ဝစ်ဂရီန်တို့၏ အယ်ဒီတာလက်အောက်တွင် နိုင်ငံတကာကော်မတီတစ်ခုမှ ပြင်ဆင်ထားသော၊ ဝိဝါဒဆိုင်ရာ အရေးပါသော ကွဲပြားမှုများပါရှိသည့် ဂရိဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဝိဝါဒဆိုင်ရာ ထုတ်ဝေမှုကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ပထမထုတ်ဝေမှုသည် ၁၉၆၆ တွင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၅ တွင် တတိယထုတ်ဝေမှုဖြင့်၊ ကာလို အမ် မာတီနီ၏ အမည်ကို အယ်ဒီတာများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

UBS. The United Bible Societies have sponsored a critical edition of The Greek New Testament with an apparatus of exegetically important variant readings, prepared by an international committee under the editorship of Kurt Aland, Matthew Black, Bruce Metzger, and Allen Wikgren. The first edition appeared in 1966; with the third edition, 1975, the name of Carlo M. Martini was added to the list of editors.

 

အန်အီဘီ၏ ဂရိစာသား။ အင်္ဂလိပ်ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဘာသာပြန်သူများမှ ဖန်တီးထားသော အမျိုးစုံစာသားကို အာ့ဗီဂျီ တာ့စ်ကာ မှ ၁၉၆၄ တွင် နိဒါန်း၊ စာသားဆိုင်ရာ မှတ်ချက်များ၊ နှင့် နောက်ဆက်တွဲဖြင့် တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာသားဆိုင်ရာ မှတ်ချက်များသည် စာသားတွင်ပြုလုပ်ထားသော ရွေးချယ်မှုများစွာ၏ အကြောင်းအရင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ မကြာခဏဆိုသလို ၎င်းတို့သည် အနောက်တိုင်းအမျိုးအစားမှ လက်ရေးစာမူအနည်းငယ်သာ ထောက်ခံထားသော ဖတ်ရှုမှုများကို ရဲဝံ့စွာ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

Greek Text of N.E.B. The eclectic text constructed by the translators of The New English Bible was edited with an introduction, textual notes, and appendix by R. V. G. Tasker (1964). The textual notes give the rationale for a large number of the choices made in the text. Often they daringly chose readings that have the support of only a very small group of manuscripts of the Western type.

 

ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်ပြီးနောက် စာသားဝေဖန်မှု—၂၀ ရာစုနှစ်တွင် ဆက်လက်လေ့လာမှုများသည် ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်၏ နိဂုံးချုပ်မှုများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးအနက် တစ်ခုမှာ အရေးကြီးသော မူရင်းစာမူများ အသစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖascဖြစ်သည်။ ဤတွေ့ရှိမှုများထဲတွင် ၆ ရာစုနှစ်မှ ငွေနှင့်ရွှေမင်ဖြင့် ရေးထားသော ခရမ်းရောင်စာမူလေးခု (N, O, Σ, Φ)၊ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ကိုင်ရိုမြို့၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ၅ ရာစုနှစ်မှ ဝါရှင်တန်ကုဒစ် (W) ခရစ်ဝင်ကျမ်းလေးစောင်၊ ၅ သို့မဟုတ် ၆ ရာစုနှစ်မှ ဝါရှင်တန်စာမူ၏ ရှင်ပေါလ်၏စာများ၏ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော စာမျက်နှာ ၈၄ ခု (I)၊ နှင့် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် သီလရံတစ်ခုတွင် ၃၀ နှစ်ကြာ “ပျောက်ဆုံး” ပြီးနောက် ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ကိုရီဒဿီကုဒစ် (Θ) တို့ပါဝင်သည်။ ဘာသာပြန်များအနက် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် စိန့်ကက်သရင်းဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ရှေးဟောင်းဆီးရီးယားခရစ်ဝင်ကျမ်းများ၏ ပေါလင်ပက်စ်စာမူကို ဖော်ပြသင့်သည်။ သို့သော် အံ့ဩဖွယ်အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများမှာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းကြောင့် စက္ကူစာမူများဖြစ်ပြီး၊ ချက်စတာဘီတီ သမ္မာကျမ်းစာစက္ကူစာမူသုံးခုနှင့် မကြာသေးမီက ဂျွန်၊ ဂျုဒ်၊ ၁ နှင့် ၂ ပေတရု၊ လုကာ နှင့် ဂျွန်တို့၏ ဘုဒမာ စက္ကူစာမူများ ပါဝင်သည်။

Textual Criticism Since Westcott and Hort.—Continuing studies have modified the conclusions of Westcott and Hort in the 20th century. One of the factors bringing about a change was the new discovery of important manuscripts. Among these are the four purple parchments (ΝΟΣΦ) of the 6th century, written in silver and gold ink; the 5th-century Washington Codex (W) of the four Gospels discovered in Cairo in 1906; the 84 surviving leaves of the Washington manuscript of the Pauline Epistles (I), dating from the 5th or 6th century; and the rediscovery in 1901 of Codex Koridethi (Θ) after being “lost” in a convent for 30 years. Among the versions, mention should be made of the discovery of the palimpsest manuscript of the Old Syriac Gospels at St. Catherine’s monastery at Mt. Sinai in 1892. But the most startling discoveries, because of their age, were papyri, including the three New Testament Codices of the Chester Beatty Biblical Papyri, and, more recently, the Codices of John, Jude, and 1 and 2 Peter, and Luke and John among the Bodmer Papyri.

 

ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်၏ စာမူများကို စာသားအမျိုးအစားများအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများနှင့် ရှင်းလင်းချက်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကင်းနွန် ဘီအိပ်ချ် စထရိတါ၏ “ခရစ်ဝင်ကျမ်းလေးစောင်” စာအုပ်နှင့် ၎င်း၏ ဒေသဆိုင်ရာစာသားသီအိုရီသည် ဤနယ်ပယ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ဩဇာသက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံထားသော အဓိကစာသားအမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

With respect to Westcott and Hort’s classification of manuscripts into text types, a number of modifications and clarifications have been made. Canon B. H. Streeter’s The Four Gospels, with its theory of local texts, has had a marked influence in this area. The following principal text types are now generally accepted:

 

(၁) ဘိုင်ဇန်တိုင်း။ ၎င်းသည် ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်က ဆီးရီးယားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော နောက်ပိုင်းစာမူများတွင် တွေ့ရသော စာသားအတွက် သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “ဆီးရီးယား” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် ဆီးရီးယားဘာသာနှင့် ရောထွေးနိုင်သောကြောင့်၊ ထိုစာသား၏ အဓိကထိန်းချုပ်ရာနေရာမှာ ကွန်စတန်တီနိုပိုလ်ဖြစ်ပြီး၊ ဘိုင်ဇန်တိုင်းဘုရားကျောင်းတွင် အသုံးအများဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ယနေ့ပညာရှင်များက “ဘိုင်ဇန်တိုင်းစာသား” ဟူသော အမည်ကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ ဤစာသား၏ နောက်ပိုင်းပုံစံမှာ ဘုရင်ဂျိမ်းဘာသာပြန်ကျမ်းနှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်အထိ ခေတ်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ဘာသာပြန်မှုများစွာ၏ အခြေခံဖြစ်သော တက်စတပ်စ်ရီဆပ်တပ်စ်ဖြစ်သည်။ ထိုစာသားကို “ဂရိဘုရားကျောင်းစာသား”၊ “ဘုရားကျောင်းစာသား”၊ “ကိုင်းနီးစာသား” သို့မဟုတ် “ရိုးရာစာသား” ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။

(1) Byzantine. This is the designation for the text found in the later manuscripts that Westcott and Hort termed Syrian. Since the term “Syrian” is subject to confusion with Syriac, and since the text’s chief center of predominance was Constantinople, plus the fact that it was the text most widely used in the Byzantine church, scholars today prefer the designation Byzantine Text. A late form of this text is the Textus Receptus, which formed the basis of the KJV and many other translations into modern languages until the 19th century. That text is also spoken of as the “Greek Vulgate” the “Ecclesiastical Text,” the “Koine [Common] Text” or the “Traditional Text.”

(၂) အလက်ဇန္ဒြီယား။ ဤအမျိုးအစားသည် ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်၏ ဘက်မလိုက်နှင့် အလက်ဇန္ဒြီယားအမျိုးအစားများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်ပညာရှင်များက ၎င်းတို့အကြား ကွဲပြားမှုမှာ သီးခြားအမျိုးအစားများအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိရန် လုံလောက်သော ကွဲပြားမှုမရှိဟု ထိန်းသိမ်းကြသည်။ ထို့အစား၊ ကိမ်းဘရစ်ပညာရှင်များက အလက်ဇန္ဒြီယားအဖြစ် ခွဲခြားထားသော စာမူများသည် ကုဒစ်ဗတီကာနပ်စ်နှင့် ကုဒစ်ဆီနိုင်တီကပ်စ်တို့က ကိုယ်စားပြုသော စာသားအပေါ် သစ္စာရှိမှု အတိုင်းအတာအမျိုးမျိုးကို ရိုးရှင်းစွာ ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ “ဘက်မလိုက်” ဟူသော သတ်မှတ်ချက်သည် ဦးစားပေးစာမူများအတွက် ယူဆချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုဒစ်ဗတီကာနပ်စ်နှင့် ကုဒစ်ဆီနိုင်တီကပ်စ်တို့သည် ကျမ်းရေးမှုဆိုင်ရာ ဖောက်ပြန်မှုများမှ ကင်းလွတ်သည်ဟု ကိမ်းဘရစ်ပါမောက္ခများက ထင်မှတ်ခဲ့သလောက် မကင်းလွတ်ကြောင်း ယခုအခါ ယုံကြည်ကြသည်။

 (2) Alexandrian. This category combines Westcott and Hort’s Neutral and Alexandrian. Twentieth-century scholars maintain that there is not sufficient differentiation between the two to justify the retention of separate categories. Rather the manuscripts the Cambridge scholars classified as Alexandrian may simply represent differing degrees of fidelity to the text represented by Codex Vaticanus and Codex Sinaiticus. “Neutral” as a designation for preferred manuscripts is a presumptive term. Codex Vaticanus and Codex Sinaiticus, though still regarded as having a splendid text, are not as free from transcriptional corruptions as the Cambridge professors thought.

 

(၃) အနောက်တိုင်း။ ဤစောစီးစွာနှင့် ကျယ်ပြန့်သော စာသားအမျိုးအစားကို ဂရုတစိုက် လေ့လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဝက်စကော့တ်နှင့် ဟော့တ်တို့ထက် ယနေ့တွင် ပိုမိုမြင့်မားစွာ တန်ဖိုးထားခံရသည်။ ၎င်း၏ ထူးခြားသော ဖတ်ရှုမှုများနှင့် ထပ်တိုးဖြည့်စွက်မှုများသည် လုကာနှင့် တမန်တော်များ၏အကျင့်များတွင် အထူးသတိပြုဖွယ်ဖြစ်သည်။

 (3) Western. This early and widespread text type has been carefully studied, and it is more highly regarded today than it was by Westcott and Hort. Its striking readings and additions are especially noteworthy in Luke and Acts.

 

(၄) ကဲသရိယာ။ စထရိတါ၊ လိတ်၊ ဘလိတ် နှင့် နယူးတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် စာသားအမျိုးအစားသစ်တစ်ခု ဖော်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ၁၈၇၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဒဗလျူအိပ်ချ် ဖဲရာက စာမူအုပ်စုတစ်စုသည် စာသားဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စု၊ နောက်ပိုင်းတွင် အခြားစာမူများထပ်မံထည့်သွင်းခံရပြီး၊ စာမူ ၁၃ ဦးဆောင်သော ဖဲရာအုပ်စု သို့မဟုတ် မိသားစု ၁၃ ဟု လူသိများသည်။

 (4) Caesarean. Through the work of Streeter, Lake, Blake, and New, a new text type has been identified. It began with the discovery about 1875 by W. H. Ferrar that a group of manuscripts were textually related. This group, to which other manuscripts have since been added, is known as Family 13 or the Ferrar Group, which is headed by Manuscript 13.

 

အခြားဆက်စပ်မူရင်းစာမူအုပ်စုတစ်ခုကို ကာဆော့ပ်လိတ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းကို မိသားစု ၁ (စာမူ ၁ ဖြင့် ဦးဆောင်သောကြောင့်) ဟု သိကြသည်။ ဤမိသားစုနှစ်ခုသည် စာသားအရ ဆက်စပ်မှုရှိပြီး အခြားကိုဒစ်များနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေကြောင်း ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကိုရီဒသီ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်၊ ပါမောက္ခ လိတ်နှင့် ဘလိတ်တို့သည် ဤဆက်စပ်မူရင်းစာမူများသည် ဤခရစ်ဝင်ကျမ်းများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤစာမူမိသားစုထဲသို့ ကိုဒက်စ် ဒဗလျူ ၏ မာကု အခန်းကြီး ၁၅-၁၆ နှင့် ဘီတီ ပါပီရပ်စ် ခရစ်ဝင်ကျမ်းကိုဒက်စ်တို့ ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဘီ၊ အိတ်ချ်၊ စထရီတာသည် ဤစာသားအမျိုးအစားအသစ်ကို ဆီဇာရီယန်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ အိုရီဂျင်သည် ဆီဇာရီယာတွင် ဤစာသားအမျိုးအစားကို အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဂျော်ဂျီယံအဟောင်း၊ အာမေးနီးယံအဟောင်း၊ နှင့် ပါလက်စတိုင်း ဆီးရီးယက် (မာကုတွင်) ဗားရှင်များသည်လည်း တူညီသောစာသားအမျိုးအစားရှိသည်။

Another group of related manuscripts, discovered by Kirsop Lake, is known as Family 1 (because headed by Manuscript 1). It was further discovered that the two families are textually related, as well as being related to some other Codices. After the rediscovery of the Koridethi Gospels, Professors Lake and Blake found that these related manuscripts were also related to these Gospels. To this family of manuscripts, Codex W in Mark, chapters 15–16, and the Beatty Papyrus Codex of the Gospels were added. B. H. Streeter called this new text type Caesarean because Origen used this kind of text at Caesarea. The Old Georgian, Old Armenian, and Palestinian Syriac (in Mark) versions also have the same text type.

 

မကြာသေးမီက စာသားဝေဖန်ရေးသမားများသည် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တို့ထက် ရှေးဟောင်းဗားရှင်များနှင့် ဖခင်များ၏ သက်သေခံချက်များကို ပိုမိုအရေးတယူထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုက စာသားအမျိုးအစားတစ်ခုတည်းသည် မူရင်းဖတ်ရှုမှုအားလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းမရှိဟု ယူဆကြသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် မူရင်းစာသားကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန်မှာ မတူညီသောဖတ်ရှုမှုများထဲမှ မည်သည့်အရာသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ရည်မွန်သောဝေဖန်ရေးစည်းမျဉ်းများကို ရိုးရှင်းစွာ လိုက်နာခြင်းဖြင့် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပညာရှင်များက နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိလမ်းကြောင်းသည် အကလက်တစ်စစ်ဇင်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တို့သည် အတွင်းပိုင်းနှင့် စာသားလွှဲပြောင်းဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုအားကိုးလာသည်။

Recent textual critics also attach more significance to the testimony of ancient versions and the Fathers than Westcott and Hort did. Many of them also hold that no one text type preserves all the original readings. This situation has led scholars to conclude that the restoration of the original text cannot be achieved simply by following objective rules of criticism to determine which of several variant readings is best, and that it is not feasible to choose any one manuscript or group of manuscripts as the “best manuscripts.” This means that the present trend in textual criticism is toward eclecticism. Hence the shift is to a stronger reliance on what Westcott and Hort called intrinsic and transcriptional probability.

 

ဤသီအိုရီများနှင့် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်များ၏ နည်းလမ်းများသည် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တို့အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများမှ သိသာထင်ရှားစွာ ကွဲပြားသော်လည်း၊ ယခုလက်ရှိလိုက်နာနေသော အဓိကဝေဖန်ရေးစာသားများဖြစ်သည့် နက်စတလ်-အာလန်နှင့် ယူနိုက်တက် ဘိုင်ဘယ်လ် ဆိုင်ယီတီများနှင့် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တို့၏ စာသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်သာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သို့သော် အကလက်တစ်နည်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော နယူးအင်္ဂလိပ်ဘိုင်ဘယ်လ်အခြေခံထားသော ဂရိစာသားသည် သိသာစွာကွဲပြားသည်။ လက်ခံထားသော ဖတ်ရှုမှုအများစုသည် အဓိကဝေဖန်ရေးစာသားများနှင့် ကိုက်ညီကြသော်လည်း၊ အနောက်တိုင်းအမျိုးအစားရှိ စာမူအနည်းငယ်မှ ထောက်ခံထားသော ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုများကို မကြာခဏလက်ခံခဲ့သည်။

Even though these theories and methods of contemporary scholars represent a definite departure from those employed by Westcott and Hort, nevertheless there are only slight differences in the main critical texts now followed, such as the Nestle-Aland and United Bible societies, as compared with the text of Westcott and Hort. The Greek text on which The New English Bible is based, constructed by the eclectic method, however, differs considerably. While most of the readings adopted agree with the major critical texts, frequently different readings were adopted that are supported by a very small group of manuscripts of the Western type.

 

ဤမှတ်ချက်စာအုပ်တွင် သစ္စာတရားကျမ်းစာသုံးသပ်ခြင်း။—သစ္စာတရားကျမ်းစာ၏ များစွာသော အခန်းများကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ရန် စာသားဆိုင်ရာသက်သေများ၏ အရေးပါမှုကြောင့်၊ ဤမှတ်ချက်စာအုပ်တစ်လျှောက် ဤအခန်းများ၏ အဓိပ္ပာယ်အပေါ် သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုရှိသော စာသားကွဲပြားမှုများကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ သို့သော် ဤမှတ်ချက်စာအုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သာမန်စာဖတ်သူအတွက် အကျိုးနည်းသော နည်းပညာဆိုင်ရာ စာသားဆွေးနွေးမှုဖြင့် သစ္စာတရားကျမ်းကို ချဉ်းကပ်ရန် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဖတ်ရှုမှုကွဲပြားမှုများကို ရည်ညွှန်းရာတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုအတွက် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် အသေးစိတ်သက်သေများကို ထည့်သွင်းမထားပါ။ ထိုသက်သေများကို နက်စတလ်၏ နိုဗမ် တက်စတမင်တမ် ဂရီစီတွင် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝေဖန်ရေးကိရိယာများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ သို့သော် အရေးကြီးသော စာမူများ၊ ရှေးဟောင်းဗားရှင်များ၊ နှင့် ကျမ်းစာမှ ဖခင်များ၏ ကိုးကားချက်များ—ဤနေရာတွင် စုပေါင်း၍ “စာသားဆိုင်ရာ သက်သေ” ဟု ရည်ညွှန်းသည်—ပေါ်ထွက်လာသော ဖတ်ရှုမှုများကို အခြေခံ၍ စာသားဆိုင်ရာ လေ့လာမှု၏ ယေဘုယျအသိအမှတ်ပြုထားသော နိယာမများနှင့်အညီ စာသားဆိုင်ရာ သက်သေများ၏ ယေဘုယျအကဲဖြတ်မှုကို ပေးထားသည်။ မလွှဲမရှောင်သာ၊ ဤအကဲဖြတ်မှုတွင် တစ်ခါတစ်ရံ အနည်းငယ် ပုဂ္ဂလိကအချက်များ ပါဝင်ပါသည်။ စာမျက်နှာ ၁၀၊ ၁၁၆-၁၂၃ ကို ကြည့်ပါ။

New Testament Textual Criticism in This Commentary.—The importance of textual evidence to a correct understanding of many passages in the New Testament makes it desirable to take note, throughout this commentary, of textual differences that have a significant bearing upon the meaning of these passages. It is not the purpose of this commentary, however, to approach the exegesis of Holy Writ in terms of a highly technical textual discussion, which would prove of little value to the average reader. Hence references to variant readings are not, as a general rule, accompanied by detailed evidence for or against a given reading; such evidence may be found in the critical apparatus of technical works such as Nestle’s Novum Testamentum Graece. However, a general evaluation of textual evidence is given, based on the readings of the more important manuscripts, the ancient versions, and patristic quotations from Scripture—here referred to collectively as “textual evidence”—in harmony with generally recognized principles of textual study. Unavoidably, a certain subjective element is often involved in this evaluation. See pp. 10, 116-123.

 

ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုအတွက် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် သက်သေများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါထုတ်ပြန်ချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြင့် ညွှန်ပြသည်-

The evidence for or against a given reading is generally indicated by one of the following statements:

 

၁။ “စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ဖတ်ရှုမှု … ကို သက်သေပြသည်” (သက်သေများ၏ အရေးမကြီးသော ခြွင်းချက်များဖြစ်နိုင်သည့်အခါ ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုအတွက် စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ပြတ်သားစွာ သက်သေပြသည်။)

1. “Textual evidence attests the reading …” (Where, with possible exceptions of minor importance, textual evidence for a reading appears conclusive.)

 

၂။ “စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ဖတ်ရှုမှု … ကို ထောက်ခံသည်” (စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ပြတ်သားမှုမရှိသည့်အခါ။)

2. “Textual evidence favors the reading …” (Where textual evidence is less than conclusive.)

 

၃။ “စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ဖတ်ရှုမှုများအကြား ပိုင်းခြားထားသည်” (စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုအတွက် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် မပြတ်သားသည့်အခါ။)

3. “Textual evidence is divided between the readings …” (Where textual evidence for or against a reading is indecisive.)

 

၄။ “ဖတ်ရှုမှုအတွက် အနည်းငယ် [သို့မဟုတ် မသိမသာ] စာသားဆိုင်ရာ သက်သေရှိသည် …”

4. “There is some [or slight] textual evidence for the reading …”

 

၅။ “[အရေးကြီးသော] စာသားဆိုင်ရာ သက်သေသည် ဖတ်ရှုမှု … အတွက် [သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့်] ကိုးကားနိုင်သည်” (ကွဲပြားသော ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုကို စိတ်ဝင်စားမှုအနေဖြင့်သာ ဖော်ပြပြီး [သို့မဟုတ်] အကဲဖြတ်ရန် မကြိုးစားသည့်အခါ။)

5. “[Important] textual evidence may [also] be cited for [or against] the reading …” (Where a variant reading is mentioned only as a matter of interest and [or] with no attempt at evaluation.)

အပိုင်း ၂- အထက်တန်းဝေဖန်ရေး

part ii: higher criticism

 

 

၁။ နိဒါန်း

I. Introduction

 

ဘာသာစကားနှင့် စာသားဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို အဓိကအာရုံစိုက်သော အောက်တန်းဝေဖန်ရေးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်၊ အထက်တန်းဝေဖန်ရေးသည် စာရေးဆရာ၊ အချိန်၊ နေရာ၊ ရေးသားမှု၏ အခြေအနေများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ တရားဝင်မှု၊ နှင့် စာပေဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကဲ့သို့သော မေးခွန်းများကို လေ့လာရန် ရည်စူးသည်။

As contrasted with lower criticism, which concerns itself largely with linguistic and textual matters, higher criticism is devoted to the study of such questions as the authorship, time, place, and circumstances of writing, historical validity, and literary relationships of a work.

 

သမ္မာကျမ်းစာ၏ အထက်တန်းဝေဖန်ရေးကို နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်၊ ၎င်းတို့သည် ရှုထောင့်များစွာတွင် တစ်ခုတည်းသော ဘာသာရပ်အဖြစ် ရောယှက်နေသည်—သမ္မာကျမ်းစာကို သံသယဖြင့်ချဉ်းကပ်သော ဝေဖန်ရေးနှင့် ၎င်းကို ရရှိနိုင်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ သက်သေများအပေါ် အခြေခံ၍ ဝေဖန်သော ဝေဖန်ရေးဖြစ်သည်။

The higher criticism of the Bible may be divided into two types, which in many aspects blend into one discipline—that which takes a skeptical attitude toward the Bible, and that which criticizes it on the basis of available historical evidence.

 

သံသယဝါဒီသည် သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းများကို စိတ်ကူးယဉ်ပုံပြင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် သာမန်အခြေအနေများအောက်တွင် ဖြစ်ပွားမရနိုင်သည့် ဖြစ်ရပ်များကို ဖော်ပြထားပြီး သိထားသော သဘာဝဥပဒေများဖြင့် ရှင်းပြ၍မရဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ၏ အသက်ရှည်ခြင်း၊ နှင့် ရေကြီးခြင်းအကြောင်း ဇာတ်လမ်းကဲ့သို့သော အစောဆုံးဖြစ်ရပ်များနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းများသည် ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ၊ ယုံကြည်မှုဖြင့်သာ လက်ခံရမည့်အရာအားလုံးကို ပယ်ချသည်။

The skeptic relegates Bible narratives to the realm of fiction, because, says he, they describe events that cannot have happened under ordinary circumstances, and cannot be explained by means of known laws of nature. He affirms that stories concerning the earliest events, such as the record of creation, the longevity of the early patriarchs, and the story of the Flood, are ancient myths, and he rejects everything that must be accepted by faith.

 

သမိုင်းဝေဖန်ရေးသမားသည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ၊ ၎င်း၏ ဥပဒေများ၊ ပရောဖက်ပြုချက်များ၊ နှင့် ဉာဏ်ပညာစာပေများကို လေ့လာပြီး အတွင်းပိုင်းသက်သေများမှ နိဂုံးချုပ်သည်၊ ၎င်းတို့ကို အခြားရင်းမြစ်များမှ သိထားသည်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်သည်။ အထက်တန်းဝေဖန်ရေးသမားများသည် သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းများ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော သမိုင်းဆိုင်ရာ တရားဝင်မှုကို အကဲဖြတ်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ဇာတ်လမ်းတစ်ခု၏ မည်သည့်အပိုင်းသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်အပိုင်းသည် နောက်ပိုင်းစာရေးဆရာ၏ စိတ်ကူးဖြစ်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ သမိုင်းဖြစ်ရပ်များနှင့်ပတ်သက်သော ရှင်းလင်းပြီး သတ်မှတ်ထားသော ပရောဖက်ပြုချက်များကို ဖော်ပြထားသော ဖြစ်ရပ်များဖြစ်ပွားပြီးနောက် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။

The historical critic, on the other hand, draws his conclusions from internal evidence by studying the historical parts of the Bible, its laws, prophecies, and wisdom literature, and compares them with what is known from other sources. Higher critics evaluate the possible historicity of Bible stories; that is, they try to determine how much of a certain story is historical fact and how much of it is the product of the mind of a later writer. Clear and specific prophecies dealing with historical events are considered to have been written after the events described had happened.

 

ဤတွင် သံသယဝါဒီ၏ အငြင်းပွားမှုများကို မဆွေးနွေးပါ။—ဤဆောင်းပါး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို ဆန့်ကျင်သော သံသယဝါဒီ၏ အငြင်းပွားမှုများကို လေ့လာရန် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် ယုံကြည်မှုဖြင့်သာ မြင်နိုင်သော ဖြစ်ရပ်များနှင့် အချက်အလက်များ၏ မဟုတ်မမှန်မှုကို စိန်ခေါ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ယုံကြည်မှုမရှိသူအတွက် မမြင်နိုင်ပေ။ ထိုကဲ့သို့သော ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အချက်များကို ရည်မွန်သော သက်သေများဖြင့် အတည်ပြုလို့မရသောကြောင့်၊ ၎င်းတို့သည် ဤလေ့လာမှု၏ အတိုင်းအတာထက် ကျော်လွန်နေသည်။

Arguments of the Skeptic Not Discussed Here.—It is not the purpose of this article to study the arguments advanced by the skeptic against the reliability of the Bible. He challenges the truth of events and facts that can be seen only with the eye of faith and are therefore invisible to the unbeliever. In view of the fact that such points of faith cannot be verified by objective evidence, they are outside the range of this study.

 

ထို့ကြောင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ အစောဆုံးဇာတ်လမ်းများ၏ ဒဏ္ဍာရီဆန်သည့်သဘောကို သံသယဝါဒီများဖြစ်သော ဝေဖန်ရေးသမားများက အလေးပေးဖော်ပြထားသော်လည်း၊ ၎င်းကို ဤနေရာတွင် မဆွေးနွေးပါ။ သံသယဝါဒီများသည် အာဗြဟံသည် အသက် ၉၉ နှစ်တွင် သားတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာမှတ်တမ်းအရ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကီတူရာမှ သားအများအပြားကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် အာဗြဟံသည် ၎င်း၏ အိမ်ထောင်စုကျွန်များအုပ်စုဖြင့် အရှေ့ဘက်မှ ဘုရင်လေးဦး၏ စည်းကမ်းရှိသော စစ်တပ်များကို အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့သည်ဟုလည်း မေးခွန်းထုတ်သည်။

For this reason the allegedly mythical character of the early stories of the Bible, much emphasized by critical scholars of a skeptical turn of mind, will not be discussed. Skeptics refuse to believe that Abraham, at the age of 99 years, begat a son, and that, according to the Bible record, he had several others later, by Keturah. They also question that he was able to defeat the disciplined armies of four monarchs from the east with his band of household slaves.

 

ဤသမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသော ဖြစ်ရပ်အချို့သည် ရှေးဟောင်းနှင့် ခေတ်သစ်ကာလများတွင် အလားတူဖြစ်ရပ်များရှိပြီး၊ အချို့သောအခြေအနေများအောက်တွင် ထူးကဲသောအရာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ပြသသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဆုံးဖြတ်ထားသော စစ်သည်အနည်းငယ်မှ ကြီးမားပြီး စည်းကမ်းရှိသော စစ်တပ်ကို အံ့အားသင့်စွာ တိုက်ခိုက်မှုဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည့် သမိုင်းတွင် တစ်ကြိမ်ထက်ပိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် အာဗြဟံ၏ အရှေ့ဘက်မှ စစ်တပ်များအပေါ် အောင်ပွဲခံမှု၊ သို့မဟုတ် ယာကုပ်၏သားများမှ ရှခမ်မြို့လူဦးရေကို သတ်ဖြတ်မှုကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ သို့သော်၊ ထိုသို့သော အလားတူဖြစ်ရပ်များသည် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော စိန်ခေါ်ခံရသော ဖြစ်ရပ်များ အမှန်တကယ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု သက်သေမပြပေ။ ထိုသို့သော ဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြခြင်းသည် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ အမှန်တကယ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု သက်သေပြခြင်းသည် နောက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဆွေးနွေးမှုကို ဤနေရာတွင် ကျော်လွန်ထားသည်။ ထိုသို့သော မှတ်တမ်းများကို သမ္မာကျမ်းစာကို တိကျသော သမိုင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် လက်ခံသူက ယုံကြည်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မယုံနိုင်သော သက်သေများဟု ယူဆသည့်အရာများကိုသာ လက်ခံရမည်ဟု ယူဆသူများက ပယ်ချသည်။

Some of the events described in these Bible stories have parallels in ancient as well as in modern times that show that under certain circumstances extraordinary things can, and do, take place. For instance, it has happened more than once in history that a small band of determined warriors has defeated a large and well-disciplined army, especially when the attack was made by surprise. One could in this way explain Abraham’s victory over the armies from the east, or the massacre of Shechem’s population by Jacob’s sons. However, such parallels are still no proof that the challenged events described in the Bible actually took place. It is one thing to prove that such events could have occurred, and another to prove that they did occur. It is for this reason that their discussion is passed over here. Such accounts are believed by the one who accepts the Bible as an accurate historical record, and rejected by those who reject all but what they are compelled to believe, on the basis of what they consider incontrovertible evidence.

 

သမိုင်းဆိုင်ရာ ဝေဖန်ရေးအငြင်းပွားမှုများ။—သို့သော်၊ သမ္မာကျမ်းစာတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအဖြစ် ဖော်ပြထားသော်လည်း၊ အထက်တန်းဝေဖန်ရေးသမားများက သမိုင်းမဟုတ်ဟု ကြေညာထားသော ဖြစ်ရပ်များစွာသည် မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းသုတေသနသက်သေများဖြင့် အတည်ပြုခံရသည်။ ဤအမျိုးအစားတွင် အထက်တန်းဝေဖန်ရေးသမားများ၏ အငြင်းပွားမှုများကို သိပ္ပံဆိုင်ရာ သက်သေများဖြင့် စစ်ဆေးပြီး မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ သို့သော်၊ ဤအကျဉ်းချုပ်လေ့လာမှုသည် ဆွေးနွေးနေသော အကြောင်းအရာကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြရန် မကြိုးစားပါ။ ၎င်းသည် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်၏ အကန့်အသတ်အတွင်း မဖြစ်နိုင်သလို၊ ယခင်က ဝေဖန်ရေးသီအိုရီများစွာသည် ပေါက်ကွဲထွက်ပြီး ဝေဖန်ရေးသမားများကိုယ်တိုင်ပင် ယခုအခါ လက်ခံထားခြင်းမရှိသောကြောင့် မလိုအပ်ပါ။

Critical Arguments of a Historical Nature.—However, many of the incidents related in the Bible as historical facts, but which have been declared unhistorical by the higher critic, have proved to be substantiated by recent archeological evidence. The arguments of the higher critics in this category can therefore be examined and proved untenable by sound evidence of a scientific nature. However, this brief survey will not attempt to treat the subject under discussion in an exhaustive way. This is neither possible within the confines of an article, nor necessary, since so many critical theories of the past have been exploded and are no longer held even by critical scholars themselves.