ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၃

 

အခန်းကြီး - ၃

အခန်း ၃

chapter 3

 

၁။ မောရှေသည် ယိသရို၏ သိုးအုပ်ကို ထိန်းကျောင်းသည်။ ဘုရားသခင်သည် မီးလောင်နေသော ချုံပုတ်ထဲတွင် သူ့အား ထင်ရှားတော်မူသည်။ ၉။ သူသည် ဣသရေလလူမျိုးကို ကယ်တင်ရန် မောရှေကို စေလွှတ်တော်မူသည်။ ၁၄။ ဘုရားသခင်၏ နာမတော်။ ၁၅။ ဣသရေလလူမျိုးထံသို့ သူ၏သတင်းစကား။

1 Moses keepeth Jethro’s flock. 2 God appeareth to him in a burning bush. 9 He sendeth him to deliver Israel. 14 The name of God. 15 His message to Israel.

 

၁။ ယိသရို။ ရှေယူလ၏ နောက်ထပ်အမည်တစ်ခု (အခန်း ၂:၁၈ ကိုကြည့်ပါ)။

သူ၏ယဇ်ပုန်းပျူအဖြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ အခန်း ၂:၁၆ ကိုကြည့်ပါ။ မီဒီယန်တည်နေရာနှင့်ပတ်သက်၍ အခန်း ၂:၁၅ ကိုကြည့်ပါ။

1. Jethro. Another name for Reuel (see on ch. 2:18).

On his priesthood, see ch. 2:16; on the location of Midian, see ch. 2:15.

 

သဲကန္တာရရှိ နောက်ဘက်။ ဟိုရက်တောင်သည် သိနာရိတောင်ကြောအလယ်ပိုင်းတွင် ရှာဖွေရမည် (စာမျက်နှာ ၅၀၉ ကိုကြည့်ပါ)၊ ဤကျမ်းပိုဒ်အရ ယိသရို၏အိမ်သည် ၎င်းနှင့် သဲကန္တာရဖြင့် ခြားနားထားသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏အိမ်သည် ဟိုရက်တောင်၏ အရှေ့ဘက်သို့မဟုတ် အရှေ့တောင်ဘက်တွင်ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အချို့ထင်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် အောက်ပါအချက်နှစ်ခုကို ရှင်းပြရန်သာ ဖြစ်နိုင်သည်- (၁) မောရှေသည် မီဒီယန်မှ အီဂျစ်သို့ပြန်လာစဉ် ဟိုရက်တောင်ကို ဖြတ်သွားခဲ့ပြီး၊ ထိုတွင် အီဂျစ်မှလာသော အာရုန်နှင့် တွေ့ခဲ့သည် (အခန်း ၄:၂၇)။ (၂) ဣသရေလလူမျိုးများသည် သဲကန္တာရတွင် ခရီးသွားစဉ် မီဒီယန်လူမျိုးများကို မတွေ့ခဲ့ပေ၊ သို့သော် မီဒီယန်လူဖြစ်သော ဟိုဘပ်၏ အိမ်သို့ပြန်သွားသောလမ်းသည် သိနာရိမှ ထွက်ခွာချိန်တွင် ၎င်းတို့၏လမ်းနှင့် ခွဲထွက်သွားခဲ့သည် (တောလည်ရာကျမ်း ၁၀:၃၀)။ “နောက်ဘက်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် တစ်ခါတစ်ရံ “အနောက်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ ဥပမာ၊ တရားသူကြီးများကျမ်း ၁၈:၁၂၊ ယေဇကျေလ ၄၁:၁၅၊ ဇာခရိ ၁၄:၈၊ ဟေရှာယ ၉:၁၂ တို့တွင် RSV တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် ဟီဘရူးလူမျိုးများသည် ဦးတည်ချက်ပေးရာတွင် အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူလေ့ရှိပြီး၊ ထို့ကြောင့် အနောက်သည် ၎င်းတို့၏ “နောက်ဘက်” ဖြစ်ပြီး အရှေ့သည် “ရှေ့ဘက်” ဖြစ်သည်ကို ပြသသည်။ ၎င်းသည် ဟေရှာယ ၉:၁၂ ၏ LXX တွင် ထင်ရှားသည်။ ၎င်းသည် ဟိုရက်တောင်သည် ယိသရို၏အိမ်၏ အနောက်ဘက်တွင်ရှိသည်ဟူသော ထပ်လောင်းသက်သေဖြစ်သည်။ “နောက်ဘက်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် RSV တွင် “အနောက်ဘက်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသည်။

The backside of the desert. Mt. Horeb must be sought in the central part of the Sinai Peninsula (see on p. 509), and according to this verse Jethro’s home was separated from it by a desert. His home must therefore have been to the east or southeast of Horeb, and not to the northeast, as some have thought. Only thus is it possible to explain the following two facts: (1) When Moses returned from Midian to Egypt he went by way of Horeb, where Aaron, coming from Egypt, met him (ch. 4:27). (2) No Midianites were encountered by the Israelites on their journey through the desert, although the homeward road of Hobab, the Midianite, separated from theirs when they departed from Sinai (Num. 10:30). The word translated “backside” sometimes means “west,” as in the RSV of Judges 18:12; Eze. 41:15; Zech. 14:8; Isa. 9:12. This was due to the fact that the Hebrews customarily faced the east when giving directions, and west was therefore “behind” them as east was “before.” This is clear from the LXX of Isa. 9:12. It is further evidence that Horeb lay to the west of Jethro’s home. The word translated “backside” is rendered “west side” in the RSV.

 

ဘုရားသခင်၏တောင်။ ထွက်မြောက်ရာကျမ်းသည် ဘုရားသခင်သည် ဟိုရက်တောင်တွင် ဣသရေလလူမျိုးအား ထင်ရှားပြသပြီးနောက် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် “ဘုရားသခင်၏တောင်” ဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဟိုရက်နှင့် သိနာရိသည် တူညီသောတောင်အတွက် အမည်နှစ်ခုဖြစ်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၉:၁၁၊ ဒုတိယသား ၄:၁၀ ကိုကြည့်ပါ)။ အေဒီ ၅ ရာစုမှစ၍၊ ဟိုရက်တောင်သည် သိနာရိတောင်ကြောတောင်ပိုင်း၏ အလယ်တွင်ရှိသော ဂျဘယ်လ်မုစာ (“မောရှေ၏တောင်”) ဟူသော တောင်ထွတ်တစ်ခုနှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပေ ၇,၅၀၀ ခန့်မြင့်ပြီး၊ အနီးဝန်းကျင်ချိုင့်ဝှမ်းများထက် ပေ ၁,၅၀၀ ခန့် မြင့်တက်နေသည်။ သို့သော်၊ ဤတောင်သည် အနီးအနားရှိ အကြီးဆုံးလွင်ပြင်ဖြစ်သော အဲရ်ရဟာ (“သိနာရိသဲကန္တာရ” ဟု ယူဆထားသော) မှ မမြင်ရပေ (အခန်း ၁၉:၂)။ ဤလွင်ပြင်သည် လူအများအပြားအတွက် နေရာပေးနိုင်ပြီး၊ ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော ချိုင့်ဝှမ်းငယ်များတွင် ရေစမ်းများစွာရှိသည်။ သို့သော်၊ တူညီသောတောင်၏ နောက်ထပ်တောင်ထွတ်တစ်ခုဖြစ်သော ရာစ်အဲစ်ဆဖ်ဆဖ် (ပေ ၆,၆၀၀ ခန့်) သည် အဲရ်ရဟာလွင်ပြင်ကို အပေါ်စီးမှ မြင်ရသည်။ ဤအကြောင်းကြောင့်၊ အဲရ်ရဟာလွင်ပြင်ကို သိနာရိသဲကန္တာရဟု လက်ခံထားသော ပညာရှင်များစွာက သိနာရိတောင်သည် ဂျဘယ်လ်မုစာထက် ရာစ်အဲစ်ဆဖ်ဆဖ်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

The mountain of God. Exodus was written after the manifestation of God to Israel at Horeb, which gave it the name “Mount of God.” Horeb and Sinai are two names for the same mountain (see Ex. 19:11; Deut. 4:10). Since the 5th century a.d., Horeb has been identified with one of the mountain peaks in the south central part of Sinai called Jebel Musa, “the Mount of Moses.” It is c. 7,500 ft. high and rises some 1,500 ft. above the surrounding valleys. It has been observed, however, that this mountain is invisible from the largest plain of the neighborhood, the er–Raha, which has been considered the “desert of Sinai” (ch. 19:2). This plain offers space for a great number of people, and with some smaller valleys tributary to it has a number of water springs. However, Ras es–Safsaf (c. 6,600 ft.), another peak of the same mountain, overlooks the plain er–Raha. For this reason many scholars who accept the traditional identification of the plain er–Raha with the desert of Sinai, believe that Mt. Sinai is to be identified with Ras es–Safsaf rather than with Jebel Musa.

 

အချို့က ဥပဒေပေးတောင်ကို ဂျဘယ်လ်မုစာမှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၅ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသော ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်နှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ သိနာရိတောင်ကြောတစ်ခုလုံး၏ အထင်ကြီးစရာအကောင်းဆုံးတောင်ဖြစ်သော ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်သည် ပေ ၆,၇၅၀ ခန့်သာရှိပြီး၊ ဧရိမ်မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းမှ ပေ ၂,၀၀၀ ခန့်သာရှိသော ဧရိမ်မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းမှ ဖြတ်တက်လာသည်။ ၎င်းသည် အမြင့်ကွာခြားချက်ကြောင့် ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်၏ ထင်ရှားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် အချို့ပညာရှင်များက ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်ကို ဟိုရက်တောင်ဟု မြင်ပြီး၊ ဧရိမ်မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းကို ထွက်မြောက်ရာကျမ်းရှိ “သိနာရိသဲကန္တာရ” ဟု ယူဆရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒုတိယအကြောင်းရင်းမှာ ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်ကို သိနာရိတောင်ဟု ဆက်စပ်ထားသော ဓလေ့သည် ဂျဘယ်လ်မုစာကို သိနာရိတောင်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ဓလေ့ထက် ပိုမိုစောလျင်ပုံရသည်။ မည်သည့်အထောက်အထားမှ မရှိသောကြောင့်၊ ဟိုရက်တောင်သည် ဂျဘယ်လ်မုစာ (ထိုနေရာတွင် တစ်ရှင်ဒော့ဖ်က ကိုဒက်စ်ဆီနိုင်တစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော စိန့်ကက်သရီးန်း၏ ကျော်ကြားသောဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရှိရာ)၊ ရာစ်အဲစ်ဆဖ်ဆဖ်၊ သို့မဟုတ် ဂျဘယ်လ်ဆာဘယ်လ်ဖြစ်သည်ကို ယခုအခါ အတိအကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်ပေ။

Others have identified the mountain of the law with the Jebel Serbal, which lies some 15 mi. to the northwest of Jebel Musa, the most impressive mountain of the whole Sinai Peninsula. Jebel Serbal, with a height of only c. 6,750 ft., is far from being one of the highest mountains of the area, but it rises steeply out of the Wadi Feiran, which has an average elevation of only 2,000 ft. It is the great difference in altitude that accounts for the impressiveness of Jebel Serbal. This is one of the reasons why some scholars see in it the Horeb, and in the Wadi Feiran the “desert of Sinai” of Exodus. The second reason is that the tradition connecting Jebel Serbal with Mt. Sinai seems to be earlier than the one identifying Jebel Musa with Mt. Sinai. Since no definite evidence exists to support either identification, it cannot now be determined whether Horeb is Jebel Musa, on whose slopes is the famous monastery of St. Catherine, where Tischendorf found the Codex Sinaiticus, or the neighboring Ras es–Safsaf, or even Jebel Serbal.

 

၁။ ဂျေသရိုကို ထူးခြားစွာ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။—ဂျေသရိုသည် တစ်ပါးအမျိုးသားလောက၏ မှောင်မိုက်မှုထဲမှ ထူးခြားစွာ ရွေးချယ်ခံရပြီး ကောင်းကင်၏မူများကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် အစဉ်အမြဲ ခန့်အပ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်များရှိခဲ့ပြီး၊ ဤကိုယ်စားလှယ်များသည် ကောင်းကင်ခန့်အပ်ခံရသူများဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသော သက်သေများကို အစဉ်ပေးခဲ့သည် (စာလွှာ ၁၉၀၊ ၁၉၀၅)။

1. Jethro Singled Out.—Jethro was singled out from the darkness of the Gentile world to reveal the principles of heaven. God has ever had appointed agencies, and has ever given abundant evidences that these agencies were heaven-appointed and heaven-sent (Letter 190, 1905).

 

မောရှေကို ပုဂ္ဂလိကကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်

မောရှေကို ပုဂ္ဂလိကကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။—ဘုရားသခင်သည် မောရှေကို သူ၏ဆန္ဒတိုင်းဖြည့်ဆည်းပေးသော ဇိမ်ခံမင်းနေပြည်တော်မှ ပိုမိုသီးသန့်သောကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဤနေရာ၌ ဘုရားသခင်သည် မောရှေနှင့် စကားပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူ့ကို တောကန္တာရရှိ အခက်အခဲများ၊ စမ်းသပ်မှုများနှင့် အန္တရာယ်များကို သိရှိရန် ပညာပေးခဲ့သည် (YI ဒီဇင်ဘာ ၁၃၊ ၁၉၀၀)။

Moses Transferred to a Private School

Moses Transferred to a Private School.—God transferred Moses from the courts of luxury, where his every wish was gratified, to a more private school. Here the Lord could commune with Moses and so educate him that he would obtain a knowledge of the hardships, trials, and perils of the wilderness (YI Dec. 13, 1900).

 

၂-၅။ မီးလောင်နေသောချုံပင်သည် လက်တွေ့ဖြစ်သည်။—မီးလောင်နေသောချုံပင်၏ မြင့်မြတ်သောထင်ရှားမှုကို အနက်ဖွင့်ရန် ဉာဏ်အထက်မြက်ဆုံးပင် အခက်အခဲရှိလိမ့်မည်။ ၎င်းသည် အိပ်မက်မဟုတ်၊ ရူပါရုံမဟုတ်၊ လက်တွေ့ဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်—မောရှေက သူ၏မျက်စိဖြင့် မြင်ခဲ့သောအရာဖြစ်သည်။ သူသည် ချုံပင်ထဲမှ ဘုရားသခင်၏အသံကို ကြားခဲ့ပြီး၊ သူသည် ဘုရားသခင်၏အထံတော်တွင် ရှိနေကြောင်း သတိပြုမိသဖြင့် သူ၏မျက်နှာကို ဖုံးအုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် လူသားနှင့် စကားပြောနေသည်။ မောရှေသည် ထိုအချိန်တွင် မြင်ခဲ့သော မြင်ကွင်းနှင့် သူ့ကိုပြောသော အသံ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဘယ်သောအခါမျှ ဖော်ပြလို့မရနိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် ဤအကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဘယ်သောအခါမျှ မပျောက်ပြယ်ခဲ့ပေ။ ကောင်းကင်သည် သူ့ထံ အလွန်နီးကပ်လာခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စွာ သူသည် “ငါသည် သင်၏ဖခင်၏ဘုရားဖြစ်သည်၊ အာဗြဟံ၏ဘုရား၊ ဣဇာက်၏ဘုရား၊ ယာကုပ်၏ဘုရား” ဟူသော စကားများကို နားထောင်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် ကောင်းကင်နန်းတော်မှ ထွက်ခွာလာပြီး မောရှေထံသို့ ထင်ရှားပြသခဲ့ပြီး၊ “လူတစ်ဦးသည် မိမိမိတ်ဆွေနှင့် စကားပြောသကဲ့သို့” မျက်နှာချင်းဆိုင် စကားပြောခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ မည်မျှပင် ကျိုးနွံမှုရှိသနည်း (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၊ ၁၉၀၀)။

2-5. Burning Bush a Reality.—It will baffle the keenest intellect to interpret the divine manifestation of the burning bush. It was not a dream; it was not a vision; it was a living reality,—something that Moses saw with his eyes. He heard the voice of God calling to him out of the bush, and he covered his face, realizing that he stood in the immediate presence of God. God was conversing with humanity. Never could Moses describe the impression made upon his mind by the sight he then saw, and by the sound of the voice that spoke to him; but this impression was never effaced. Heaven came very near to him as, with reverent awe, he listened to the words, “I am the God of thy father, the God of Abraham, the God of Isaac, and the God of Jacob.” What wondrous condescension for God to leave the heavenly courts, and manifest Himself to Moses, talking with him face to face, “as a man speaketh unto his friend” (Ibid., Dec. 20, 1900).

 

၂။ ထာဝရဘုရား၏ တမန်တော်။ အကြောင်းအရာ (အခန်းငယ် ၄-၆၊ ၁၄) အရ ဤ“ထာဝရဘုရား၏ တမန်တော်” သည် ဘုရားသခင်ကိုယ်တိုင်ဖြစ်ပြီး၊ သုံးပါးတစ်ဆူ၏ ဒုတိယပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည် (PP ၂၅၂၊ ၃၁၁၊ ၃၆၆ ကိုကြည့်ပါ)။ အာဗြဟံခေတ်ကတည်းက ထာဝရဘုရားသည် ဤပုံစံနှင့် အမည်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်ထင်ရှားခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၂၂:၁၁ ကိုကြည့်ပါ)။

2. The angel of the Lord. The context (vs. 4–6, 14) makes it clear that this “angel of the Lord” was the Lord Himself, the second person of the Godhead (see PP 252,  311, 366). Already in Abraham’s time the Lord had revealed Himself under this form and name (see Gen. 22:11).

 

မီးလျှံ။ ဟီဘရူးစာသားတွင် စာသားအတိုင်း “ချုံပုတ်အလယ်မှ” ဟု ဖတ်ရှုရပြီး၊ ဟိုရက်တောင်အနီးတွင် ချုံပုတ်တစ်ခုတည်းသာရှိသည်ဟု မဆိုလိုဘဲ၊ ထူးခြားသောအရေးပါမှုရှိသော ချုံပုတ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်။ မီးလောင်နေသော ချုံပုတ်သည် ဘုရားသခင်က မောရှေအား ထိုနေရာတွင် ပေးအပ်သော သတင်းစကား၏ သင့်လျော်သော မြင်သာထင်သာရှိသော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပို၍မြင့်မြတ်သော သစ်ပင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် (တရားသူကြီးများကျမ်း ၉:၁၅)၊ ဆူးချုံပုတ်သည် ဖိနှိပ်ခံရမှုတွင် ကမ္ဘာက မထီမဲ့မြင်ပြုသော ဣသရေလလူမျိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ချုံပုတ်ကို မီးလောင်နေသော်လည်း မကုန်ဆုံးစေသော မီးသည် ကျွန်ခံမှု၏ သန့်စင်ပေးသော ဒုက္ခများကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ချုံပုတ်သည် မကုန်ဆုံးခဲ့ပေ။ ဘုရားသခင်သည် သူ၏လူမျိုးကို သေခြင်းသို့ မအပ်နှံဘဲ၊ သန့်စင်ပေးသော မီးလျှံထဲတွင် ထားရှိတော်မူသည် (ဆာလံ ၁၁၈:၁၈)။

A flame of fire. The Hebrew text reads literally “out of the midst of the bush,” not that there was only one bush near Mt. Horeb, but rather that it was the only bush to which particular significance attached. The burning bush was an appropriate visible representation of the message God there imparted to Moses. In contrast to the more noble and lofty trees (Judges 9:15), the thorn bush may be compared to the people of Israel in their humiliation, despised by the world. The fire, burning but not consuming the bush, may be thought of as representing the refining affliction of slavery. But the bush was not consumed; and in the chastening flame the Lord does not give His people over unto death (Ps. 118:18).

 

၅။ မနီးကပ်နှင့်။ မောရှေသည် ချုံပုတ်သို့ ချဉ်းကပ်လာစဉ်၊ သူသည် ထိုနေရာတွင် ရူပါရုံတစ်ခုကို လက်ခံရရှိရန် မမျှော်လင့်ခဲ့သလို၊ ဘုရားသခင်၏ ရှိနေမှုကိုလည်း သတိမထားမိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့်၊ “ဤထူးကဲသောမြင်ကွင်း” (အခန်းငယ် ၃) ကို စစ်ဆေးရန် နီးကပ်လာသောအခါ၊ ချုံပုတ်မှ ဘေးကင်းသောအကွာအဝေးတွင် ရှိနေရန် သတိပေးခံရသည်။

5. Draw not nigh. As Moses approached the bush he did not expect to receive a vision, nor was he yet conscious of the presence of God. Therefore, when he drew near to examine “this great sight” (v. 3), he was admonished to remain at a safe distance from the bush.

 

မင်းရဲ့ဖိနပ်ကို ချွတ်ပါ။ ယနေ့ခေတ်ကျွန်ုပ်တို့သိထားသော ဖိနပ်များကို အီဂျစ်လူများရော အရှေ့ဘက်သဲကန္တာရတွင် နေထိုင်သူများပါ မဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသောကြောင့်၊ ဟီဘရူးစကားလုံး “နာအာလ်” ကို “ဖိနပ်ညှပ်” ဟု ဘာသာပြန်ရန် ပိုမိုမှန်ကန်သည်။ ဗိမာန်တော်၊ နန်းတော်၊ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကအိမ်များထဲသို့ မဝင်မီ ဖိနပ်ညှပ်များကို ချွတ်ထားရသည့်ဓလေ့သည် အရှေ့အနီးတွင် အမြဲတစေ ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်။ ဖိနပ်ညှပ်များသည် ဖုန်မှုန့်နှင့် အခြားညစ်ညမ်းမှုများကို သယ်ဆောင်လာသောကြောင့်၊ အရှေ့တိုင်းလူမျိုး၏ ရိုသေသောစိတ်သည် သန့်ရှင်းသော သို့မဟုတ် သန့်စင်သောနေရာသို့ ဖိနပ်ညှပ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ခြင်းကို သန့်ရှင်းမှုကို ညစ်ညမ်းစေသည်ဟု ယူဆသည်။ ဤအချိန်တွင် မောရှေအား ပေးခဲ့သော အမိန့်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ယောရှုအား ထပ်မံပြောကြားခဲ့သည် (ယောရှု ၅:၁၅)။

Put off thy shoes. Since shoes such as we know today were worn neither by the Egyptians nor by the inhabitants of the eastern desert, it is more correct to translate the Hebrew word na‘al by “sandal.” The practice of putting them off before entering a temple, a palace, or even private houses has ever been a universal custom in the Near East. Since shoes or sandals carry dust and other impurities, the reverential Oriental mind considered it sacrilegious to enter a clean or holy place with shoes on. The same command given Moses at this time was later repeated to Joshua (Joshua 5:15).

 

သန့်ရှင်းသောမြေ။ မောရှေရပ်နေသောနေရာသည် သန့်ရှင်းသည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ယခင်က သူမသိခဲ့သော သန့်ရှင်းသောနေရာ သို့မဟုတ် အဆောက်အဦးတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ဘုရားသခင်၏ ရှိနေမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။

Holy ground. The place where Moses stood was holy, not because it was an old sanctuary or sacred spot previously unknown as such to him, as some commentators have thought, but because of the presence of God.

 

၆. သင်၏ဖခင်၏ဘုရား။ “ထာဝရဘုရား၏ကောင်းကင်တမန်” (အခန်းကဏ္ဍ ၂) မှ “ထာဝရဘုရား” (အခန်းကဏ္ဍ ၄) နှင့် “ဘုရား” (အခန်းကဏ္ဍ ၄၊ ၆) သို့ ပြောင်းလဲမှုသည် ထာဝရဘုရားသည် နိုင်ငံတစ်ခုတည်း၏ဘုရားသာဖြစ်သည်ဟူသော အဆိုပြုချက်ကို ဖယ်ရှားပေးသည်။ ၎င်းသည် ဤအသုံးအနှုန်းသုံးမျိုးသည် တစ်နည်းနည်းဖြင့် တူညီသည်ကို ပြသသည်။ မိမိ၏ရှိနေမှုကို မောရှေအား သိစေပြီးနောက်၊ ဘုရားသည် မိမိကိုယ်မိမိ အာဗြဟံ၊ ဣဇာက်၊ ယာကုပ်တို့၏ ဘုရားအဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ဘုရားသည် ယင်းမျိုးရိုးစဉ်ဆက်များအား ပေးထားသော ကတိတော်များကို သူတို့၏သားစဉ်မြေးဆက်ဖြစ်သော ဣသရေလလူမျိုးများထံသို့ ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အကြောင်းပြခဲ့သည်။ “သင်၏ဖခင်” ဟူသောအသုံးအနှုန်းတွင် မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သုံးဦးကို တစ်ဦးတည်းအဖြစ် စုစည်းထားပြီး၊ ၎င်းတို့တစ်ဦးချင်းစီသည် ဘုရားနှင့် ပုဂ္ဂိုလိကဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ပြီး ဘုရားထံမှ တိုက်ရိုက်ကတိများကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။

6. The God of thy father. The transition from the “angel of the Lord” (v. 2) to the “Lord,” Jehovah (v. 4), and then to “God” (vs. 4, 6) precludes the idea of Jehovah’s being merely a national God, as higher critics have alleged. It shows that the three expressions are more or less synonymous. After acquainting Moses with the fact of His presence, God introduced Himself as the God of his fathers, Abraham, Isaac, and Jacob. In this way God reminded him of the promises made to the patriarchs, which He was about to fulfill to their seed, the children of Israel. In the expression “thy father” the three patriarchs are classed together as one, because of the personal relations enjoyed by each of them with God, and the promises each received directly from God.

 

မောရှေသည် မိမိမျက်နှာကို ဖုံးကွယ်ခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသောဘုရား၏ဘုန်းတော်ကို အပြစ်ရှိသောလူသားမည်သူမျှ ခံနိုင်ရည်မရှိ၍၊ မောရှေသည် မိမိမျက်နှာကို ဖုံးကွယ်ရန် သဘာဝကျသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဧလိယသည် ထိုနေရာတွင် ထိုနည်းတူပြုလုပ်ခဲ့သည် (၁ ဘုရင်ခံ ၁၉:၁၃)၊ ထို့ပြင် ကောင်းကင်ရှိ ဘုရား၏ပလ္လင်တော်ရှေ့တွင် သန့်ရှင်းသောကောင်းကင်တမန်များပင် ထိုသို့ပြုလုပ်ကြသည် (ဟေရှာယ ၆:၂)။

Moses hid his face. The glory of the holy God no sinful man can bear; hence it was only natural for Moses to hide his face. Elijah later did likewise at the same place (1 Kings 19:13), and even the holy angels before God’s throne in heaven do so (Isa. 6:2).

 

၈. ၎င်းတို့ကို ဆောင်ကြဉ်းပါ။ စကားလုံးအရ “အထက်သို့” ဟု ဆိုလိုပြီး၊ ၎င်းတို့သိမ်းပိုက်ရမည့် ပါလက်စတိုင်းဒေသသည် အီဂျစ်ထက် များစွာမြင့်မားသောအဆင့်တွင် ရှိသည်။ ကျမ်းစာရေးသားသူများသည် ဤသို့သော အမြင့်အဆင့်ကွဲပြားမှုများကို “တက်သွားခြင်း” သို့မဟုတ် “ဆင်းသွားခြင်း” ဟူသော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ဂရုတစိုက်ဖော်ပြခဲ့သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၂:၁၀၊ ၁၃:၁၊ ၃၇:၂၅၊ ၃၉:၁၊ ၄၂:၂၊ ၄၆:၃၊ ၄၊ ၅၀:၂၅)။

8. Bring them up. Literally “up,” for that part of Palestine which they were to occupy lies at a much higher level than Egypt. Biblical writers were careful to indicate such differences in elevation by such expressions as “going up” or “going down” (see Gen. 12:10; 13:1; 37:25; 39:1; 42:2; 46:3, 4; 50:25).

 

မြေကောင်းတစ်ခု။ ဣသရေလလူမျိုးများကို ဆောင်ကြဉ်းရမည့် “အထက်သို့” မြေသည် ၎င်း၏ ကြီးမားသောမြေဩဇာကြောင့် “မြေကောင်း” ဟုခေါ်သည် (တရားဟောရာ ၈:၇-၉ ကိုကြည့်ပါ)၊ နှင့် ဂေါရှင်မြေနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် “ကျယ်ဝန်းသည်”။ ပါလက်စတိုင်း၏ မြေဩဇာသည် အီဂျစ်နှင့် မတူညီသော်လည်း၊ ၎င်းသည် များစွာရှိသည်။ ယော်ဒန်မြစ်အရှေ့ဘက်ရှိ မြေဆီမြေသြဇာကြွယ်ဝသောမြေသည် နွေဦးရာသီတွင် ကြီးမားသော သီးနှံများကို ထုတ်လုပ်ပေးပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး စားကျက်မြေပေးသည်။ အနောက်ဘက်ဒေသသည် ထုတ်လုပ်မှုနည်းသော်လည်း၊ ဂရုတစိုက်စိုက်ပျိုးပါက သံလွင်သီး၊ သင်္ဘောသီး၊ မုယောစပါးတို့၏ အကောင်းဆုံးသီးနှံများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ခေတ်သစ်အမြင်မှကြည့်လျှင် ကာနန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဗားမောင့်ပြည်နယ်ထက် အနည်းငယ်သာကြီးမားပြီး ဥရောပရှိ ဘယ်လ်ဂျီယံထက် အနည်းငယ်သေးငယ်သော နိုင်ငံငယ်တစ်ခုဟု ထင်ရသည်။ သို့သော် မောရှေခေတ်က ဣသရေလလူမျိုးများအတွက် ၎င်းသည် ကျယ်ဝန်းသည်ဟု ထင်ရပြီး၊ ၎င်းတို့သိမ်းပိုက်ခဲ့သော အီဂျစ်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတစ်ခုလုံးထက် များစွာကြီးမားသည်။ ဘုရားသည် အာဗြဟံနှင့်ပြုလုပ်သော ကတိတော်တွင် ကတိပေးထားသောမြေ (ထွက်မြောက်ရာ ၁၅:၁၈-၂၁) နှင့် ဒါဝိဒ်နှင့် ရှောလမုန်မှ အမှန်တကယ်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော (၃ရာ ၄:၂၁) မြေသည် ပါလက်စတိုင်းသာမက ဆီးရီးယားဒေသတစ်ခုလုံးကိုပါ ထည့်သွင်းထားသည် (အီဂျစ်တွင်နေထိုင်စဉ်ကာလအတွင်း အင်ပါယာကြီးများကို ကြည့်ပါ)။

A good land. The land to which the Israelites were to be taken “up” is called a “good land” on account of its great fertility (see Deut. 8:7–9), and “large” in contrast with the land of Goshen. Even though the fertility of Palestine did not equal that of Egypt, it was still great. The rich soil east of the Jordan produces enormous crops of grain in the spring and provides pasturage throughout the year. The western region is less productive, but when carefully cultivated bears excellent crops of olives, figs, and barley. From a modern point of view Canaan seems a small country, being not much larger than the State of Vermont in the United States and somewhat smaller than Belgium in Europe. But to the Israelites of the time of Moses it seemed spacious, being considerably larger than the entire Delta region of Egypt, of which they had occupied but a small part. The land promised in the covenant God made with Abraham (Gen. 15:18–21) and actually possessed by David and Solomon (1 Kings 4:21) included not only Palestine but a considerable area of Syria as well (see The Great Empires During the Sojourn in Egypt).

 

နို့နှင့်ပျားရည်စီးဆင်းသောမြေ။ ဤတွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အသုံးပြုထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းစာအုပ်များတွင် မကြာခဏအသုံးပြုသည် (တောလည်ရာ ၁၃:၂၇၊ တရားဟောရာ ၂၆:၁၅၊ ၃၁:၂၀၊ ယေရမိ ၁၁:၅၊ ၃၂:၂၂၊ ယေဇကျေလ ၂၀:၆ စသည်)၊ ဤသည်မှာ စည်းစိမ်ပြည့်ဝသောမြေကို ဖော်ပြရန် သုံးသော စကားပုံဖြစ်ပြီး၊ စကားလုံးအတိုင်းအဓိပ္ပာယ်ယူရန် မလိုအပ်ပါ။ ၎င်းသည် ကာနန်မြေ၏ ကြီးမားသောမြေဩဇာနှင့် သဘာဝအလှတရားကို ပုံဆောင်ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်သည်။ နို့နှင့်ပျားရည်သည် မြက်ပင်နှင့်ပန်းများပြည့်နှက်နေသော မြေမှ ရိုးရှင်းပြီး အကောင်းဆုံးထွက်ကုန်များဖြစ်ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းတွင် များစွာတွေ့ရသည်။

A land flowing with milk and honey. Used here for the first time but common in later books (Num. 13:27; Deut. 26:15; 31:20; Jer. 11:5; 32:22; Eze. 20:6; etc.), this was a proverbial expression for a land of plenty, and should not be pressed for a precisely literal meaning. It was intended as a figurative description of the great fertility and natural loveliness of the land of Canaan. Milk and honey are the simplest and choicest productions of a land abounding in grass and flowers, and were found in Palestine in great abundance.

 

ကာနနိလူမျိုးများ၏နေရာ။ ဖော်ပြထားသော မတူညီသောလူမျိုးများ၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် သမိုင်းကို ရှင်းပြရန်အတွက် ထွက်မြောက်ရာ ၁၀:၁၅-၁၇ ကိုကြည့်ပါ။ ဤတွင်ဖော်ပြထားသော ပါလက်စတိုင်းလူမျိုးများ၏ စာရင်းသည် မပြည့်စုံဘဲ၊ အာဗြဟံအား ကတိပေးထားသော မြေပိုင်ရှင်ဆယ်ဦးအနက် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၅:၁၉-၂၁) ငါးဦးကိုသာ အတိအလင်းဖော်ပြထားသည်။ သို့သော်၊ ဟိဝိလူမျိုးတစ်ဦးကို ထပ်မံထည့်သွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် အာဗြဟံခေတ်က ကေနိဇိလူမျိုးများ သို့မဟုတ် ကဒ်မုနိလူမျိုးများကို ဆက်ခံခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

The place of the Canaanites. For an explanation of the origin and history of the different nations mentioned, see on Gen. 10:15–17. The enumeration of the nations of Palestine here made is incomplete, only five of the ten whose land was promised to Abraham (Gen. 15:19–21) being expressly mentioned. One, however, that of the Hivites, is added. It is possible that they had succeeded the Kenizzites or the Kadmonites of Abraham’s time.

 

၁၁. ငါသည် မည်သူနည်း။ မောရှေတွင် ကြီးမားသောပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ လေးဆယ်နှစ်အလိုတွင် သူသည် ကယ်တင်သူအဖြစ် ဆန္ဒပြုခဲ့သည်။ သူသည် မိမိညီအစ်ကိုများထံသို့ သွားကာ ၎င်းတို့၏ ဖိနှိပ်သူတစ်ဦးကို သတ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် “ဘုရားသည် သူ၏လက်ဖြင့် ၎င်းတို့ကို ကယ်တင်မည်” ဟု နားလည်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သည် (တမန်တော် ၇:၂၅)။ သို့သော် ထိုအချိန်က သူသည် သူရည်မှန်းထားသော ခေါင်းဆောင်ရာထူးအတွက် အရည်အချင်းမပြည့်မီခဲ့သလို၊ ဣသရေလလူမျိုးများသည်လည်း ကယ်တင်ခြင်းအတွက် အဆင်သင့်မဖြစ်ခဲ့ပေ။ မီဒယန်တွင် လေးဆယ်နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့မှုသည် သူ့ကို နှိမ့်ချမှုကို သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး၊ မိမိကိုယ်ကို လုံးဝမယုံကြည်မှုဖြင့် ပြည့်စေခဲ့သည်။ အီဂျစ်တော်ဝင်မိသားစု၏ မွေးစားသားဖြစ်သူသည် သိုးထိန်းဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်လူမျိုးများမထီမဲ့မြင်ပြုသော အလုပ်တစ်ခုကို လိုက်စားခဲ့သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၄၆:၃၄)၊ ဖာရိုဘုရင်ကို ကြောက်ရွံ့သည်အထိ မိမိကိုယ်ကို မသေချာမရေရာခံစားခဲ့ရသည်။ အရှေ့ဒေသသဲကန္တာရမှ မထီမဲ့မြင်ပြုခံရသော သိုးထိန်းတစ်ဦးအနေဖြင့် သူသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားအကြီးဆုံးနိုင်ငံ၏ တန်ခိုးကြီးသောဘုရင်နှင့် မည်သည့်သြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိမည်ဟု မျှော်လင့်နိုင်မည်နည်း။ ထို့ပြင်၊ သူ၏လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်သြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိမည်နည်း။ သူသည် တန်ခိုးကြီးသောသူဖြစ်စဉ်က ၎င်းတို့က သူ့ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်၊ ထွက်ပြေးပြီးပြန်လာသူအဖြစ် သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုကို လက်ခံမည်လား။ အီဂျစ်သို့ပြန်လည်သွားရောက်၍ သူ၏လူမျိုးကို ကယ်တင်ရန် ခေါ်ဆိုမှုလာသောအခါ၊ ဤသို့သောအတွေးများသည် မောရှေ၏စိတ်ထဲတွင် ပေါ်လွင်ခဲ့ပေမည်။ သူ၏ခေါ်ဆိုမှုကို လက်ခံရန် တွန့်ဆုတ်မှု၊ မိမိကိုယ်ကိုနှင့် သူ၏လူမျိုးအပေါ် မယုံကြည်မှုကို နားလည်နိုင်သည်။

11. Who am I? A great change had come over Moses. Forty years earlier he had volunteered as a deliverer. He had gone to his brethren and slain one of their oppressors, expecting that they would understand “that God by his hand would deliver them” (Acts 7:25). However, at that time he was not qualified for the position of leadership to which he aspired, nor were the children of Israel ready for deliverance. The 40 years in Midian had taught him humility and filled him with utter distrust of self. The adopted prince of Egypt’s royal house had become a shepherd, following a pursuit despised by the Egyptians (Gen. 46:34), and felt so uncertain of himself as to fear Pharaoh. What influence could he, a despised shepherd from the eastern desert, expect to have with the mighty king of the most powerful nation on earth? Furthermore, what influence would he have with his own people? They had rejected him when he was a mighty man; would they accept his leadership as a returned fugitive? Thoughts like these may have flashed through Moses’ mind when the call to return to Egypt and deliver his people came to him. His reluctance to accept the call, his distrust of himself and of his people, can be easily understood.

 

၁၂. ငါသည် သင်နှင့်အတူရှိမည်။ ဘုရားသည် မောရှေ၏အငြင်းအခုံများကို မငြင်းပယ်ခဲ့ဘဲ၊ ဘုရားနှင့်အတူ အဖော်ပြုမှုနှင့် အကူအညီပေးမည်ဟု အာမခံခဲ့သည်။ လူသားတို့၏အရည်အချင်း၊ လောကီအင်အားသို့မဟုတ် ဉာဏ်ပညာတစ်ခုတည်းဖြင့် ဘုရားနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်များကို မအောင်မြင်နိုင်ပါ။ ဘုရား၏လူမျိုးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအတွက် မောရှေအား ခေါ်ဆိုချိန်တွင် ပေးခဲ့သော ကတိထက် ပိုကြီးမားသောကတိမရှိပါ။

12. I will be with thee. God did not refute Moses’ arguments, but assured him of divine companionship and assistance. No human skill, no earthly power or ingenuity alone, can accomplish what is possible in cooperation with God. No greater promise can come to a leader of God’s people than that given to Moses at the time he was called.

 

အမှတ်လက္ခဏာ။ ဘုရားသည် မောရှေအား သူသည် အချည်းနှီးသောအမှုအတွက် မစေလွှတ်ခံရကြောင်း အမှတ်လက္ခဏာတစ်ခုပေးခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင်ဖြည့်ဆည်းမည့် အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်၊ ဟေဇကိအား ဟေရှာယမှပေးခဲ့သော အမှတ်လက္ခဏာနှင့်တူသည် (၂ ဘုရင်ခံ ၁၉:၂၉)။ သို့သော် အမှတ်လက္ခဏာဖြည့်ဆည်းမည့်အချိန်မတိုင်မီ၊ မောရှေသည် သူတာဝန်ပေးခံရသော အလုပ်ကို နာခံပြီး ဆောင်ရွက်ရမည်။

A token. God gave Moses a sign that he was not being sent on a fruitless errand, but it was a sign the fulfillment of which would come later, like that given to Hezekiah by Isaiah (2 Kings 19:29). Before the sign could be fulfilled, however, Moses must obey and carry out the task he was commissioned to undertake.

 

၁၃. သူ၏နာမည်ကား အဘယ်နည်း။ ဘုရား၏ခေါ်ဆိုမှုကို လက်ခံရန်အဆင်သင့်ဖြစ်နေချိန်တွင်၊ မောရှေသည် လူများက သူ၏ဘုရား၏အထောက်အထားကို မေးမြန်းပါက မည်သည်ကိုပြောရမည်ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ လူများက ဤမေးခွန်းကို မေးမြန်းနိုင်သည်ဟူသော ယူဆချက်သည် ၎င်းတို့၏ဘုရား၏နာမည်ကို မသိခြင်းကြောင့် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့၏ဖခင်များအား ဘုရားဖော်ပြခဲ့သော နာမည်သည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခဲ့မည်မဟုတ်ဘဲ၊ ဘုရား၏နာမည်ကို ဖော်ပြရုံဖြင့် မောရှေအတွက် များစွာအထောက်အကူဖြစ်မည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်၊ မောရှေကို စေလွှတ်သူ၏ သဘာဝနှင့် တန်ခိုးသည် ထိုနာမည်တွင် ဖော်ပြလိမ့်မည်ဖြစ်ပြီး၊ နာမည်များသည် ရှေမီလူမျိုးစိတ်အတွက် အဓိပ္ပာယ်များစွာရှိသောကြောင့်၊ မောရှေသည် ၎င်းတို့၏ဘုရား၏ စစ်မှန်သောသဘာဝကို သူ၏လူမျိုးများအား ဖော်ပြရန် အရေးကြီးသည်၊ ထိုဘုရားသည် ၎င်းတို့ကို ကျွန်ခံမှုမှ ကယ်တင်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေသည်။

13. What is his name? On the verge of accepting the divine call, Moses inquired what he was to say in case the people asked him for his divine credentials. The supposition that the people might ask this question is not to be attributed to ignorance of the name of their God. The name by which God had revealed Himself to their fathers could not have vanished entirely from memory, and the mere mention of God’s name could not have been of much help to Moses. However, the nature and power of the One who sent Moses would be expressed in that name, and since names meant so much to the Semite mind, it was important for Moses to reveal to his people the true nature of their God, who was now ready to deliver them from bondage.

 

၁၄. ငါသည် ငါဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသည် မောရှေအား အာဗြဟံနှင့် ကတိတော်ပြုစဉ်က မိမိကိုယ်မိမိ ဖော်ပြခဲ့သော နာမည်ကို ရှင်းပြခဲ့သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၅:၇)။ ဟီဗြဲဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ဤနာမည်သည် “ဖြစ်ခြင်း” ဟူသော ကြိယာ၏ပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ပိုင်ရှင်သည် ထာဝရတည်ရှိသူ၊ မိမိကိုယ်ကို တည်ရှိသူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည် (ယောဟန် ၈:၅၈၊ DA ၄၆၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ၎င်း၏ အားလုံးပါဝင်သော တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘောသည် ဣသရေလလူမျိုး၏ဘုရားကို အီဂျစ်နှင့် အခြားနိုင်ငံများ၏ နတ်ဘုရားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်မှုကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်းသည် မောရှေနှင့် သူၤလူမျိုးများအား ၎င်းတို့၏ဒုက္ခအတွင်း အားကြီးသောနှစ်သိမ့်မှုနှင့် ၎င်းတို့ကို ကယ်တင်ရန် ဘုရား၏ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ယုံကြည်မှုအတွက် အားကြီးသောထောက်ပံ့မှုပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။

14. I am that I am. God therefore revealed to Moses, or rather explained to him, the name by which He had made Himself known to Abraham at the making of the covenant (Gen. 15:7). In Hebrew as in English, this name is a form of the verb “to be,” and implies that its possessor is the eternal, self-existing One (see John 8:58; DA 469). Its all-embracing universality precluded any comparison of the God of the Israelites to the deities of Egypt and other nations. It was designed to provide Moses and his people with strong consolation in their affliction and powerful support for their confidence in the realization of His purpose to deliver them.

 

၁၄။ ဘုရားသခင်သည် အနာဂတ်ကို ကျွန်ုပ်တို့မြင်နေသကဲ့သို့ မြင်သည်။—“ငါသည်” ဟူသည်မှာ ထာဝရတည်ရှိမှုကို ဆိုလိုသည်။ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်သည် ဘုရားသခင်အတွက် တူညီသည်။ သူသည် အတိတ်သမိုင်း၏ အဝေးဆုံးဖြစ်ရပ်များနှင့် အဝေးဆုံးအနာဂတ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်နေသောအရာများကို မြင်သကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ မြင်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ရှေ့တွင် ဘာရှိမည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိသည့်အပြင်၊ သိခဲ့လျှင်ပင် ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ထာဝရသာယာမှုအတွက် အထောက်အကူမဖြစ်ပေ။ ဘုရားသခင်သည် ကျွန်ုပ်တို့အား ကြီးမြတ်သော “ငါသည်” ကို ယုံကြည်ရန်နှင့် ကိုးစားရန် အခွင့်အရေးပေးသည် (MS ၅အေ၊ ၁၈၉၅)။

14. God Sees Future as We See Present.—I AM means an eternal presence; the past, present, and future are alike to God. He sees the most remote events of past history, and the far distant future with as clear a vision as we do those things that are transpiring daily. We know not what is before us, and if we did, it would not contribute to our eternal welfare. God gives us an opportunity to exercise faith and trust in the great i am (MS 5a, 1895).

 

 

ငါသည်သည် ငါ့ကို စေလွှတ်သည်။ “ငါသည်” သည် “ငါသည် ငါဖြစ်သည်” ၏ အတိုကောက်ပုံစံဖြစ်ပြီး၊ တူညီသောအတွေးကို ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်သည်။

I am hath sent me. “I am” is an abbreviated form of “I am that I am,” and is intended to express the same idea.

 

၁၅. ဤသည်မှာ ငါ၏နာမည်ဖြစ်သည်။ “ငါသည်” ဟူသော ဟေဗြဲစကားလုံးမှ ယဟ်ဝေဟူသော ဆင်းသက်လာသောပုံစံဖြစ်သည်။ ယဟ်ဝေသည် KJV တွင် “ထာဝရဘုရား” ဟု တသမတ်တည်းဘာသာပြန်ထားပြီး၊ စာလုံးများကို အက္ခရာကြီးနှင့် အက္ခရာသေးဖြင့် ဤနေရာတွင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၀၁ ခုနှစ် ASV သည် ယဟ်ဝေကို “ယေဟောဝါ” ဟု ဘာသာပြန်သည်။ ဂျူးလူမျိုးများအတွက် ၎င်းသည် စစ်မှန်သောဘုရားကို မမှန်ကန်သောနတ်ဘုရားများမှ ခွဲခြားပြသော သန့်ရှင်းသောနာမည်ဖြစ်သည်။ စာမျက်နှာ ၁၇၂၊ ၁၇၃ ကိုကြည့်ပါ။

15. This is my name. From the Hebrew word translated as “I am” comes the derived form Yahweh. Yahweh is rather consistently rendered “Lord,” by the KJV, with the whole word in capital and small capital letters as it appears here. The ASV of 1901 transliterates Yahweh as “Jehovah.” To the Jews this has ever been the sacred name by which the true God is distinguished from all false gods. See pp. 172, 173.

 

၁၆. အကြီးအကဲများကို စုဝေးပါ။ ဘုရားသည် မောရှေအား သူ၏တာဝန်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် နောက်ထပ်ညွှန်ကြားချက်များပေးခဲ့သည်။ အီဂျစ်သို့ရောက်ရှိသည်နှင့်၊ သူသည် လူမျိုးကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သော အကြီးအကဲများအား၊ ဆိုလိုသည်မှာ မိသားစု၊ အိမ်ထောင်စု၊ နှင့် အနွယ်များ၏ခေါင်းဆောင်များအား၊ ၎င်းတို့ကို ကယ်တင်ရန် ဘုရား၏အစီအစဉ်ကို ဦးစွာအသိပေးရမည်။ “အကြီးအကဲများ” သည် အသက်ကြီးသောသူများဖြစ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ၊ လူများက ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသူများဖြစ်သည် (အခန်းကဏ္ဍ ၆:၁၄၊ ၁၅၊ ၁၂:၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။

16. Gather the elders. God proceeds to give Moses further instructions with reference to the execution of his mission. On his arrival in Egypt he was first of all to inform the elders, as the representatives of the nation, namely, the heads of the families, households, and tribes, of God’s plan to deliver them. The “elders” were not necessarily men of great age, but those who were recognized as leaders by the people (see chs. 6:14, 15; 12:21).

 

ငါသည် သင်တို့ကို ဧကန်စင်စစ် လည်ပတ်ခဲ့ပြီ။ ယောသပ်သည် သူ၏သေရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သော စကားလုံးများကို ထပ်မံဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၅၀:၂၄)။ ၎င်းတို့ကို “ငါသည် ယောသပ်ပရောဖက်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း ပြုခဲ့ပြီး၊ သူကတိပေးခဲ့သမျှသည် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု သင်တို့ယုံကြည်နိုင်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ယူနိုင်သည်။

I have surely visited you. A repetition of the words used by Joseph on his deathbed (Gen. 50:24). They may be taken to mean, “I have done as Joseph prophesied, and you can be sure that everything he promised will come to pass.”

 

၁၇. အခန်းကဏ္ဍ ၈ ကိုကြည့်ပါ။

17. See on v. 8.

 

၁၈။ သူတို့သည် နားထောင်ကြလိမ့်မည်။ မောရှေသည် သူတို့က သူ့ကို မထီမဲ့မြင်ပြုကာ သူ၏စကားများကို နားမထောင်ဘဲ သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုကို ငြင်းပယ်ကြလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်က ဤအကြိမ်တွင် သူ၏လက်ခံမှုသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀ က ရရှိခဲ့သော လက်ခံမှုနှင့် များစွာကွာခြားလိမ့်မည်ဟု မောရှေအား မိန့်တော်မူသည်။ လူတို့၏စိတ်နှလုံးသည် ဘုရားသခင်၏လက်ထဲတွင် ရှိပြီး၊ ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်က သူ၏လူများကို မောရှေအား ဘုရားသခင်ရွေးချယ်ထားသော ကယ်တင်ရေးကိရိယာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် သူတို့၏အကျင့်များကို ညွှန်ကြားထားသည်။

18. They shall hearken. Moses thought that they would despise him, turn a deaf ear to his words, and reject his leadership. But God told him that his reception this time would differ greatly from the one he had received 40 years before. The hearts of men are in God’s hands, and God Himself had directed the affairs of His people in such a way that they would be ready to recognize Moses as God’s chosen instrument for their deliverance.

 

ယခုငါတို့သွားကြစို့။ ဖါရောဘုရင်ထံမှ နိုင်ငံမှထွက်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုမှုကို ဣသရေလလူမျိုးတို့၏ ဖါရောနှင့်ဆက်ဆံရေးကို တိကျစွာဖော်ပြရန် ပြုလုပ်ထားသည်။ သူ့တွင် သူတို့ကို ဖမ်းဆီးထားပိုင်ခွင့်မရှိသော်လည်း၊ ဂေါရှင်ပြည်တွင် သူတို့နေထိုင်ရန် ယခင်ဘုရင်တစ်ပါး၏ခွင့်ပြုချက်လိုအပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း (ကမ္ဘာဦး ၄၅:၁၆-၂၀) သူတို့ထွက်ခွာရန် ဖါရောဘုရင်၏ခွင့်ပြုချက်လိုအပ်သည်။ သူတို့သည် တော၌သုံးရက်ခရီးသွားရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းရန် ဖါရောဘုရင်တွင် ခိုင်လုံသောအကြောင်းမရှိခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတောင်းဆိုမှုတွင် ထိုကာလပြီးဆုံးချိန်တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်ဟု ဆိုလိုထားသည်။ ဤသည်မှာ လှည့်စားမှုဖြစ်သလား။ လုံးဝမဟုတ်ပါ။ ဘုရားသခင်သည် ဖါရောဘုရင်၏စိတ်နှလုံးကို သိတော်မူပြီး၊ မောရှေအား ပထမဦးစွာ ဖါရောဘုရင်က ခွင့်ပြုရမည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ခြင်းဖြင့် သူ၏စိတ်နှလုံး၏မာကျောမှုကို ပြသရမည်ဖြစ်စေ ထို့ထက်မပိုသော တောင်းဆိုမှုကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အကယ်၍ ဖါရောဘုရင်က ခွင့်ပြုခဲ့လျှင် ဘုရားသခင်သည် သူ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို အပြည့်အဝဖော်ပြပြီး သူ၏လူများကို အပြီးအပြတ်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့လိမ့်မည်။ ဖါရောဘုရင်က ပထမဆုံးနှင့် အကျိုးဆီသင့်သော တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်သောအခါ (ထွက်မြောက်ရာ ၅:၂)၊ မောရှေသည် ဟေဗြဲလူမျိုးတို့၏ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကို အံ့ဖွယ်နိမိတ်များနှင့် တရားစီရင်မှုများဖြင့် ပြသရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မောရှေသည် လူများအား သူတို့၏ဘုရားသခင်ထံ သွားရောက်ဝတ်ပြုရန် ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုမှုကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည် (အခန်းကြီး ၇:၁၆၊ ၈:၁၊ ၉:၁, ၁၃၊ ၁၀:၃)။ ဖါရောဘုရင်က အီဂျစ်ပြည်တွင် ယဇ်ပူဇော်ရန် ခွင့်ပြုမည်ဟု ကမ်းလှမ်းသည်အထိ မောရှေသည် သူ၏တောင်းဆိုမှုတွင် “သူမှာထားသည့်အတိုင်း” (အခန်းကြီး ၈:၂၇) ဟူသော အရေးပါသောစကားစုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် သူတို့ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ဖါရောဘုရင်က ထိုအရာကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့သည်။

Now let us go. The request for Pharaoh’s permission to leave the country is phrased so as to express Israel’s precise relation to him. He had no right to detain them, but his consent was needed for their departure as was that of a former king for their settlement in the land of Goshen (Gen. 45:16–20). He had no valid reason for refusing their request to go three days’ journey into the wilderness, for their return at the close of that period was implied in the request. Was this deception? By no means. God knew the heart of Pharaoh and instructed Moses to ask no more at first than he must either grant, or, by refusing, display the hardness of his heart. Had Pharaoh consented, God would probably then have made known to him His design in its entirety and demanded the permanent release of His people. When Pharaoh refused the first, and reasonable, request (Ex. 5:2), Moses was to demonstrate the power of the God of the Hebrews by miracles and judgments. Accordingly, Moses persisted in demanding permission for the people to go and serve their God (chs. 7:16; 8:1; 9:1, 13; 10:3). It was not until the king offered to permit them to sacrifice in Egypt that Moses added to his request the significant phrase, “as he shall command us” (ch. 8:27), which implied that they might not return. Of course, that was what Pharaoh feared.

 

၁၉။ တန်ခိုးကြီးသောလက်ဖြင့်မဟုတ်။ ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကြီးသောလက်ဖြင့် ဖိစီးခံရသောအခါပင် ဖါရောဘုရင်သည် လူများကို လွှတ်ပေးရန် ဆန္ဒမရှိခဲ့ပေ (အခန်းကြီး ၈:၁၅, ၁၉, ၃၂၊ ၉:၁၂, ၃၅၊ ၁၀:၂၀, ၂၇ ကိုကြည့်ပါ)။ ဘုရားသခင်သည် သူ၏ဆန့်ကျင်မှုကို ကြိုတင်သိမြင်တော်မူပြီး ထိုအတိုင်း စီစဉ်ထားသည်။ KJV ၏ဘေးမှတ်စုတွင် “သို့သော် တန်ခိုးကြီးသောလက်ဖြင့်” ဟူသော ဖတ်ရှုမှုသည် LXX နှင့် RSV တို့အပေါ်အခြေခံထားသော်လည်း ဟေဗြဲကျမ်းစာမှ ထောက်ခံမှုမရှိပေ။

19. Not by a mighty hand. Pharaoh would not be willing to let the people go even when God’s mighty hand was laid upon him (see chs. 8:15, 19, 32; 9:12, 35; 10:20, 27). God foresaw his resistance and planned accordingly. The marginal reading of the KJV, “but by a strong hand,” is based on the LXX and followed by the RSV, but is not favored by the Hebrew text.

 

၂၀။ ထိုနောက်။ ဤထုတ်ဖော်ချက်သည် အခန်းကြီး ၁၉ နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်ပါ။ အခန်းကြီး ၁၉ နှင့် ၂၀ ၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ဖါရောဘုရင်သည် ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကြီးသောလက်ဖြင့် ဒဏ်ခတ်ခံရပြီးနောက်ပင် ဣသရေလလူမျိုးကို ထွက်ခွာခွင့်ပြုရန် ဆန္ဒမရှိခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်ပြီး အတင်းအကျပ်လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကိုးခုမြောက်ဘေးဒဏ်ပြီးနောက်ပင် ဖါရောဘုရင်သည် သူတို့ကို လွှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည် (အခန်းကြီး ၁၀:၂၇)၊ သူ၏သားဦးသေဆုံးပြီးနောက် ခွင့်ပြုပေးပြီး တကယ်တောင် သူတို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည် (အခန်းကြီး ၁၂:၃၁-၃၃)၊ သို့သော် မကြာမီတွင် သူ၏စိတ်ကို ပြောင်းလဲကာ သူတို့ကို လိုက်လံဖမ်းဆီးခဲ့သည် (အခန်းကြီး ၁၄:၅-၉)။ ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကြီးသောလက်သည် ဖါရောဘုရင်၏ဆန္ဒကို မချိုးဖျက်ခဲ့သော်လည်း၊ ဣသရေလလူမျိုးကို ကယ်တင်ရာတွင် အရေးပါသောကိရိယာဖြစ်ခဲ့သည်။

20. After that. This statement is not at variance with v. 19. The meaning of vs. 19 and 20 is that Pharaoh would not be willing to let Israel depart even after being smitten by the strong hand of God, but that he would be compelled to do so against his will. Even after the ninth plague Pharaoh still refused to let them go (ch. 10:27), and when he finally gave permission upon the death of his first-born, and in fact drove them out (ch. 12:31–33), he soon changed his mind and pursued them (ch. 14:5–9). The strong hand of God had not broken the king’s will, but was nevertheless instrumental in delivering Israel.

 

၂၀။ ဘေးဒဏ်များသည် အားလုံးအပေါ် ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကို ပြသသည်။—အစ္စရေးလူမျိုးသည် အီဂျစ်လူမျိုးထံ ကျွန်ခံနေရစဉ်၊ ဘုရားသခင်သည် လူသားအာဏာ၊ လူသားကြီးမြတ်မှုအားလုံးထက် သာလွန်သောဘုရားအဖြစ် ထင်ရှားပြသခဲ့သည်။ သူ၏လူများအတွက် ပြုခဲ့သော နိမိတ်လက္ခဏာများနှင့် အံ့ဖွယ်အမှုများသည် သဘာဝတရားအပေါ် သူ၏တန်ခိုးနှင့်၊ သဘာဝကို ဖန်ဆင်းသောတန်ခိုးကို လျစ်လျူရှုသော သဘာဝကိုးကွယ်သူများထဲမှ အကြီးမြတ်ဆုံးသူများအပေါ် သူ၏တန်ခိုးကို ပြသခဲ့သည်။

20. Plagues a Sign of God’s Power Over All.—When the children of Israel were in bondage to the Egyptians, God revealed Himself as a God above all human authority, all human greatness. The signs and miracles He wrought in behalf of His people show His power over nature, and over the greatest among those who worshipped nature, who ignored the power that made nature.

 

ဘုရားသခင်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းကို ဖြတ်သွားခဲ့သည့်အတိုင်း နောက်ဆုံးသောကာလတွင် မြေကြီးတစ်ခုလုံးကို ဖြတ်သွားမည်ဖြစ်သည် (RH ဇူလိုင် ၁၀၊ ၁၉၀၀)။

God went through the proud land of Egypt just as He will go through the earth in the last days (RH July 10, 1900).

 

၂၂။ မိန်းမတိုင်းသည် ငှားရမ်းရမည်။ ဟေဗြဲလူမျိုးတို့သည် အီဂျစ်လူမျိုးထံမှ ရယူရန်ရည်ရွယ်ထားသည့်အရာများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် လိမ်လည်မှုပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး၊ ဘုရားသခင်သည် ၎င်းတို့၏လှည့်စားမှုကို ခွင့်ပြုရုံသာမက၊ စီစဉ်ညွှန်ကြားခဲ့သည်ဟု အပြစ်တင်ခံရသည်။ သို့သော် “ငှားရမ်း” ဟု ဘာသာပြန်ထားသောကြိယာကို RSV တွင်ကဲ့သို့ “တောင်းဆို” ဟု ဘာသာပြန်သင့်သည်။ ဣသရေလလူမျိုးတို့သည် ခရီးရှည်အတွက် လိုအပ်သောကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အီဂျစ်အိမ်နီးချင်းများထံမှ လက်ဆောင်များကို တောင်းဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အီဂျစ်လူမျိုးတို့၏အကျိုးအမြတ်အတွက် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကျွန်အဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရပြီး၊ အီဂျစ်လူမျိုးတို့၏အခွန်များသည် ဟေဗြဲလူမျိုးတို့၏အလကားအလုပ်လုပ်အားဖြင့် လျော့နည်းခဲ့သည်။ ဟေဗြဲလူမျိုးတို့သည် သူတို့၏အလုပ်လုပ်အားအတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာအလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည့်အတွက် အနည်းငယ်သာဆုလာဘ်အဖြစ် ရထိုက်သည်။ ဣသရေလလူမျိုးတို့သည် ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်းမရှိဘဲ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားသခင်က သူတို့၏စိတ်နှလုံးကို ဣသရေလလူမျိုးတို့အပေါ် နှစ်သက်စွာ စီစဉ်ပေးထားသောကြောင့် ပြန်လည်ရရှိရန် မျှော်လင့်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏တောင်းဆိုမှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည် (အခန်းကြီး ၃:၂၁)။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ဟေဗြဲလူမျိုးတို့ကို လုယူခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ ဟေဗြဲလူမျိုးတို့သည် အီဂျစ်ပြည်၏လုယူပစ္စည်းများကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလျော်ကြေးအဖြစ် သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

22. Every woman shall borrow. Obviously the Hebrews did not intend to return what they sought to secure from the Egyptians. Hence they have been accused of practicing fraud, and God has been blamed, not only for condoning their act of deception, but for planning and directing it as well. But the verb translated “borrow” should be translated “ask,” as in the RSV. The Israelites were to ask gifts of their Egyptian neighbors as a contribution to the necessary expenses of the long journey. They had toiled for many decades as slaves, to the profit of the Egyptians, whose taxes had been lighter in proportion to the value of the free labor rendered by the Hebrews. The latter were certainly entitled to what would in reality be but a small reward for the long years of labor rendered. The Israelites asked without intending to restore, and the Egyptians granted their request without the expectation of receiving back, because God favorably disposed their hearts toward the Israelites (v. 21). The Egyptians had spoiled the Hebrews, and now the Hebrews carried off the spoil of Egypt as partial compensation (PP 281).

 

ellen g. white comments

1-22 PP 251-253

1 CT 406, 417; Ed 62; FE 342, 360; GW 333; MH 474; PP 247, 251; 4T 343,  442, 611

1, 2 DA 23

1-3 PP 251

2 SR 110

2-5 MH 212

4, 5 MH 508

4-6 PP 251

5 CS 83; Ed 243; FE 192; GW 179; PK 49; PP 350; TM 60; 5T 711

5, 6 MH 436; 8T 284

7, 8 PP 252

7-10 SR 111, 147

10 FE 287; MH 475

10, 11 4T 611

10-13 PP 252

12 CH 313; DA 641; 7T 221; 8T 144

14 DA 24; 1T 292; 5T 704, 725; 6T 20; 9T 260

14-22 PP 253