ရာဇဝင်ချုပ် ပထမစာစောင် နိဒါန်း အပိုင်း ၄

 

ဘီစီ ၄၈၀ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ်) စစ်ဆင်ရေးထက် ပိုမိုဆိုးရွားသည်မှာ မာဒိုနီယုစ့် ဦးဆောင်သော အာရွှေရုမင်း၏ တပ်ဖွဲ့များ ဂရိနိုင်ငံ ပလက်တီးယား (Plataea) တွင်လည်းကောင်း၊ အာရှမိုင်းနားကမ်းရိုးတန်းရှိ မိုင်ကေးလ်အငူ (promontory of Mycale) တွင်လည်းကောင်း တစ်ရက်တည်းတွင် နှစ်ထပ်ကွမ်း အရေးနိမ့်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် နောက်တစ်နှစ် ဘီစီ ၄၇၉ (ငါးရာ့ခုနစ်ဆယ့်ကိုး) ဖြစ်သည်။ ပါရှန်းတို့သည် ဂရိနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို နောင်တွင် အာရှပြည်မကြီး၌သာ ကန့်သတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုနေရာ၌ပင် ဂရိလူမျိုးများသည် စစ်သားကောင်းများအဖြစ် ၎င်းတို့၏ သာလွန်မှုကို သက်သေပြခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင် စီမွန် (Cimon) အောက်တွင် ပါမ်ဖိလိယ (Pamphylia) ရှိ ယူရီမီဒွန်မြစ် (river Eurymedon) တွင် ပါရှန်းများကို အနိုင်ယူခဲ့ကြသည်။ ဂရိနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ ကြီးမားစွာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ (တစ်ဆယ့်လေး) နှစ်အကြာ ဘီစီ ၄၆၆ (ငါးရာ့ခြောက်ဆယ့်ခြောက်) ၏ တစ်ရက်တွင် ပါရှန်းတပ်မတော်၊ ရေတပ်နှင့် ဖိုနီရှန်း အရန်သင်္ဘော ၈၀ (ရှစ်ဆယ်) တို့ ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ ဂရိကဗျာဆရာတစ်ဦးက “ပင်လယ်က အာရှကို ဥရောပကနေ ခွဲထုတ်လိုက်ကတည်းက၊ ပြီးတော့ မုန်တိုင်းထန်တဲ့ အဲရက်စ် (Ares) က လူတွေရဲ့ မြို့တွေကို အုပ်စိုးကတည်းက၊ မြေပြင်မှာဖြစ်စေ ပင်လယ်မှာဖြစ်စေ လူသားတွေ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့တဲ့ အလားတူ လုပ်ရပ်မျိုး တစ်ခါမျှ မရှိခဲ့ဖူးပါ” ဟု ကြွေးကြော်နိုင်ခဲ့သည်။

More disastrous than the campaign of 480 b.c. was that of the following year (479 b.c.) when Xerxes’ forces, led by Mardonius, suffered in one day a double defeat, at Plataea, in Greece, and at the promontory of Mycale on the coast of Asia Minor. The Persians left Greece and and limited their rule henceforth to the Asian mainland, but even there the Greeks proved their superiority as soldiers, when, under their leader Cimon, they defeated the Persians on the river Eurymedon in Pamphylia. On one day in 466 b.c., 14 years after their great defeats in Greece, the Persian army, navy, and 80 Phoenician auxiliary ships were destroyed. Concerning this battle a Greek poet could claim that “since the sea has separated Asia from Europe, and since the stormy Ares has ruled over men’s cities, no equal deed accomplished by humans has ever occurred on land or sea.”

အင်ပါယာတပ်ဖွဲ့များ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် အမျိုးမျိုးသော ကပ်ဘေးများကြောင့် အာရွှေရုမင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် အလွန်အမင်း ကျဆင်းသွားခဲ့ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဘုရင်သည် ဤအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ ကြီးစွာသော စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပုံမရပေ။ သို့သော်လည်း ယူရီမီဒွန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြင်းထန်သော ကျရှုံးမှုသည် သူ၏ အားကောင်းလှသော ဝန်ကြီးချုပ် (အမတ်ချုပ်) အာတာဘာနုစ့် ဦးဆောင်သည့် ဘုရင့်အသက်ကို လုပ်ကြံမည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဧသတာကျမ်း (အခန်းကြီး ၂:၂၁-၂၃) တွင် ဖော်ပြထားသည့် အစောပိုင်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခုမှာ မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ဤနောက်ဆုံးတစ်ခုမှာမူ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အာရွှေရုမင်းသည် နန်းတွင်းတော်လှန်ရေးတစ်ခုတွင် လူသတ်သမားများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။

Xerxes’ prestige must have suffered tremendously through the various catastrophes that the imperial forces experienced, but the king seems not to have been greatly disturbed about this situation. Yet, the serious debacle on the Eurymedon may have occasioned the plot against the king’s life, led by his mighty vizier Artabanus. Earlier plots, one of which is mentioned in the book of Esther (ch. 2:21–23), had been unsuccessful, but this last one succeeded, and Xerxes fell under the hands of murderers in a palace revolution.

အာတဇေရဇီး ပထမ (Artaxerxes I)၊ ဘီစီ ၄၆၅-၄၂၃ — အာရွှေရုမင်း၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူနှင့် အားကောင်းသော ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည့် အာတာဘာနုစ့်သည် မိမိကိုယ်တိုင် ရာဇပလ္လင်ပေါ်သို့ တက်လှမ်းရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဘုရင်ကို သတ်ခဲ့ပုံရသည်။ အာရွှေရုမင်းကို ဖယ်ရှားပြီးနောက်တွင် မိမိအနေဖြင့် သူ၏ အားနည်းသော စရိုက်ကို ကောင်းစွာသိရှိထားသည့် လူငယ်မင်းသား အာတဇေရဇီးကို လွယ်ကူစွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်ကာ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဒါရိသည် သူ၏ ခမည်းတော်ကို လုပ်ကြံခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အာတဇေရဇီးသည် ထိုဇာတ်လမ်းကို ယုံကြည်ခဲ့သောကြောင့် အာတာဘာနုစ့်အား ဒါရိကို သတ်ပစ်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း သူ၏ ယောက္ခမ (သို့မဟုတ် ခဲအို) ဖြစ်သူ မေဂါဗုဇော့စ်ထံမှ မိမိခမည်းတော်၏ စစ်မှန်သော လူသတ်သမားမှာ မည်သူဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသောအခါ အားကောင်းပြီး အန္တရာယ်ရှိလှသည့် ထိုနန်းတွင်းအမတ်ကို သူက ပြန်လည်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။

Artaxerxes I, 465–423 b.c.—Artabanus, Xerxes’ confidant and powerful vizier, seems to have killed the king in the hope of ascending the throne himself. After having Xerxes put out of the way and thinking that he would easily control the younger prince Artaxerxes, whose weak character he well knew, he accused the crown prince Darius of having murdered his father. Artaxerxes believed the story and therefore gave Artabanus permission to kill Darius, but when he learned from his brother-in-law, Megabyzos, who the true murderer of his father was, he slew the mighty and dangerous courtier.

သူ၏ ခမည်းတော် အာရွှေရုမင်းကဲ့သို့ပင် ဤလူငယ်အုပ်ချုပ်သူအသစ်သည် အားကောင်းသော ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် စစ်သေနာပတိတစ်ဦး မဟုတ်ခဲ့ပေ။ အကယ်၍ ရာဇပလ္လင်တွင် အတ္တကင်းလှသည့် မေဂါဗုဇော့စ်ကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် ပံ့ပိုးကူညီသူတစ်ဦး မရှိခဲ့ပါက အာတဇေရဇီးသည် ရာဇပလ္လင်ကို ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့မည် မဟုတ်ပေ။ သူသည် အချိန်အများစုကို မိမိ၏ နန်းတော်မြို့များတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ စစ်ပွဲများကို မိမိ၏ စစ်သူကြီးများအား တိုက်ခိုက်စေခဲ့ကာ မိမိ၏ မယ်တော်နှင့် ဇနီးတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်မူဝါဒများကို လိုက်နာရမည်ကို များသောအားဖြင့် ဝေခွဲမရ ဖြစ်နေတတ်သည်။ ဩဇာညောင်းသော အတိုင်ပင်ခံများ၏ ကောင်းသော သို့မဟုတ် ဆိုးသော ဖျောင်းဖျမှုကို လွယ်ကူစွာ လက်ခံတတ်သောကြောင့် သူ၏ စကားကို မည်သည့်အခါမျှ အားကိုး၍မရနိုင်ခဲ့ပေ။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အင်ပါယာကြီး ဤမျှ ကောင်းမွန်စွာ စုစည်းတည်ရှိနေနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ အံ့ဩစရာပင် ဖြစ်သည်။

Like his father Xerxes, the new young ruler was no strong leader or general. If the crown had not possessed a strong supporter in the unselfish Megabyzos, Artaxerxes might not have kept the throne for very long. He lived in his palace cities most of the time, had his wars fought by his generals, was ruled by his mother and wife, and was usually undecided what policies he should follow. Since he was easily persuaded by influential counselors to do good or bad, his word could never be relied on. It was remarkable that the empire was held together so well during his reign.

ဘီစီ ၄၆၅ (ငါးရာ့ခြောက်ဆယ့်ငါး) တွင် ယူရီမီဒွန်မြစ်၌ ပါရှန်းတို့ ဆိုးရွားစွာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့မှုနှင့် ထိုနှစ်တွင်ပင် အာရွှေရုမင်း အသတ်ခံရမှုတို့သည် အင်ပါယာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည့် ဗက်တြီယာ (Bactria) နှင့် အီဂျစ်တို့တွင် ပုန်ကန်မှုအသစ်များ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗက်တြီယာရှိ ပုန်ကန်မှုမှာမူ အလွန်မပြင်းထန်သဖြင့် လွယ်ကူစွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ အခြေအနေမှာမူ ထူးခြားကွဲပြားခဲ့သည်။ လစ်ဗျားအုပ်ချုပ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဆာမ်တစ် (Psamtik) ၏ သား အီနာရုစ့် (Inarus) သည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ (Delta) ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး (ဘီစီ ၄၆၃ သို့မဟုတ် ၄၆၂ တွင်) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ရှေးဟောင်း နယ်စပ်ခံတပ်တစ်ခု ဖြစ်သော မာရီယာ (Mareia) ကို သူ၏ ဌာနချုပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပါရှန်းတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲသည် ပါပရီမစ် (Papremis) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ၎င်းတွင် အင်ပါယာတပ်ဖွဲ့များ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ခံ (လွှတ်တော်ဝန်) အာခေမီးနီးစ် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို အီနာရုစ့်က ပါရှန်းနိုင်ငံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပါရှန်းတို့သည် မင်းဖစ်မြို့ (Memphis) နှင့် အီဂျစ်အထက်ပိုင်းကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြပြီး အီဂျစ်တောင်ပိုင်းရှိ ဝါဒီ ဟမ်မာမတ် (Wadi Hammamat) နှင့် ပင်လယ်နီတို့မှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့၏ မိခင်မိခင်မြေနှင့် အချို့သော ဆက်သွယ်ရေးများကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ခဲ့သည်။

The Persian debacle at the river Eurymedon in 465 b.c. and the murder of Xerxes in the same year were probably the reason for new uprisings in the northeastern and southwestern parts of the empire—Bactria and Egypt. The revolt in Bactria was not so serious and could easily be suppressed, but the situation was different in Egypt. A Libyan ruler, Inarus, son of a Psamtik, gained control of the Delta (463 or 462 b.c.) and made Mareia, an old border fortress in the northwestern Delta, his headquarters. A battle against the Persians took place at Papremis, in which the imperial forces were defeated and the satrap Achaemenes was slain. His body was sent to Persia by Inarus. However, the Persians were able to hold Memphis and Upper Egypt, and retained some connections with their homeland via the Wadi Hammamat in southern Egypt and the Red Sea.

သို့သော်လည်း ဘီစီ ၄၆၀ (ငါးရာ့ခြောက်ဆယ်) တွင် အေသင်လူမျိုးများက အီနာရုစ့်အား ကူညီရန် ရောက်ရှိလာပြီး မင်းဖစ်မြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုကို သိမ်းပိုက်ကာ ကျန်ရှိနေသော ပါရှန်းခံတပ်တပ်သားများကို ရဲတိုက်ကြီးအတွင်းသို့ တွန်းပို့လိုက်သောအခါ ၎င်းတို့ ရောက်ရှိနေသည့် အခြေအနေမှာ ပိုမိုဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ အီနာရုစ့်ကို တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွက် ပြင်ဆင်မှုများကို ပါရှန်းနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်ပါယာ၏ မတူညီသော အစိတ်အပိုင်းများတွင် အခြားသော အသေးအဖွဲ ပြဿနာများ ရှိနေခြင်းကြောင့် အချိန်အတော်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း အာတဇေရဇီးသည် ဝေးကွာလှသော အီဂျစ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်ဆင်ရေးအတွက် ၎င်းတို့၏ အကူအညီနှင့် စေတနာအပေါ် မှီခိုနေရသည့် နိုင်ငံများကို ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာ ထားရှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤနိုင်ငံများထဲတွင် ဖိုနီရှန်းများနှင့် ဂျူးလူမျိုးများကဲ့သို့သော ဆီးရီးယားနှင့် ပါလက်စတိုင်းရှိ အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံများ ပါဝင်သည်။ ဘီစီ ၄၅၇ (ငါးရာ့ငါးဆယ့်ခုနစ်) တွင် ဧဇရနှင့် ဂျူးလူမျိုးများထံ ပေးအပ်ခဲ့သော အခွင့်အရေး လိုက်လျောမှုများသည် ဤအချိန်တွင် အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံများနှင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ရန် ထားရှိသော မူဝါဒနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်ပါသည်။

The situation in which they were became more desperate, however, when the Athenians came to the aid of Inarus in 460 b.c. and took most of Memphis, pushing the remaining Persian garrison into the citadel. Preparations for an expedition against Inarus were made in Persia, but took a long time because of other, though lesser, troubles in different parts of the empire. In the meantime Artaxerxes tried to keep friendly those nations on whose help and good will a campaign against distant Egypt depended. To these belonged the Phoenicians, and various nations in Syria and Palestine, like the Jews. The concessions made to Ezra and the Jews in 457 b.c. may have been connected with this policy of befriending various nations at this time.

နောက်ဆုံးတွင် မေဂါဗုဇော့စ်သည် ဘီစီ ၄၅၆ (ငါးရာ့ငါးဆယ့်ခြောက်) တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံထဲသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ အီဂျစ်လူမျိုးများနှင့် အေသင်လူမျိုးများသည် မင်းဖစ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ကျရှုံးခဲ့ရကာ ထိုပျက်စီးမှုမှ လွတ်မြောက်သွားသူများသည် ပရိုဆိုပီတစ်ကျွန်း (island of Prosopitis) သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာတွင် မေဂါဗုဇော့စ်သည် ဖိုနီရှန်းရေတပ်၏ အကူအညီဖြင့် မြစ်ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ အခြေအနေမှာ မကြာမီ မျှော်လင့်ချက် ကင်းမဲ့သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခုခံကာကွယ်သူများသည် ဘီစီ ၄၅၄ (ငါးရာ့ငါးဆယ့်လေး) နွေရာသီတွင် ကျွန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်တိုင်အောင် ထိုကျွန်းကို ၁ (တစ်) နှစ်နှင့် ခွဲခန့် ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အီနာရုစ့်သည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ ခံတပ်တစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သော်လည်း မေဂါဗုဇော့စ်က သူ၏ အသက်ကို အာမခံပေးခဲ့ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အနောက်ဘက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှာမူ အီနာရုစ့်၏ နောက်လိုက်များထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အာမိုင်တီးယပ်စ် (Amyrtaeus) ဟူသော အီဂျစ်မင်းနွယ်စုတစ်စု၏ လက်ထဲတွင် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ပါရှန်းတို့သည် သူ့ကို မည်သို့ တန်ပြန်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည် သို့မဟုတ် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ထိုအစိတ်အပိုင်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရပေ။ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဗာဗုလုန်နှင့် အခြားနေရာများတွင် ကြီးမားသော အိမ်ခြံမြေများကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ချမ်းသာသော ပါရှန်းလူမျိုး မင်းသား အာရှမ် (Arsham / Arsames) အောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး သူသည် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းနိုင်ငံကို ရာစုနှစ်တစ်ခု၏ ထက်ဝက်နီးပါးခန့် (နှစ်ပေါင်း ၅၀ နီးပါး) အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ များပြားလှသော သတင်းအချက်အလက်များကို အာရမိတ် (Aramaic)၊ ဗာဗုလုန်နှင့် ဂရိစာရွက်စာတမ်းများတွင် ရရှိနိုင်ပါသည်။

Finally Megabyzos marched into Egypt in 456 b.c. The Egyptians and Athenians were beaten at Memphis and those who escaped from the debacle fled to the island of Prosopitis, where their situation soon became hopeless, since Megabyzos, aided by the Phoenician fleet, was in full control of the river. The defenders were nevertheless able to hold the island for a year and a half until it was stormed in the summer of 454 b.c. Inarus escaped to a fortress in the Delta, but finally surrendered to Megabyzos after the latter had guaranteed his life. The western Delta, however, remained in the hands of an Egyptian dynast, Amyrtaeus, who had belonged to Inarus’ followers. It is not known what the Persians did against him or whether they succeeded in reconquering that section of Egypt. The reconquered portion of the country was placed under the prince Arsham (Arsames), a rich Persian who possessed large estates in Babylonia and elsewhere, and who ruled over the Nile country for almost half a century. A wealth of information about his administration is available in Aramaic, Babylonian, and Greek documents.

Inarus, trusting in the words of a Persian, had given himself up to Megabyzos, and was sent to Persia. A few years later, Artaxerxes’ mother persuaded the king to have him killed in revenge for the death of Achaemenes. Megabyzos, who ruled over the large satrapy “Beyond the River,” which covered all territories lying between the Euphrates and Egypt, was so indignant at this breach of faith that he broke with his royal brother-in-law, and revolted about 450 b.c. Two armies sent against him were beaten by the able general, and the situation in which Artaxerxes found himself became serious.

အီနာရုစ့်သည် ပါရှန်းလူမျိုးတစ်ဦး၏ စကားကို ယုံကြည်ပြီး မေဂါဗုဇော့စ်ထံ လက်နက်ချခဲ့ကာ ပါရှန်းနိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် အာတဇေရဇီး၏ မယ်တော်သည် အာခေမီးနီးစ် သေဆုံးမှုအတွက် လက်စားချေရန် အီနာရုစ့်ကို သတ်ပစ်ရန် ဘုရင်အား ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ ဥဖရတ်မြစ် (Euphrates) နှင့် အီဂျစ်ကြားရှိ နယ်မြေအားလုံးကို လွှမ်းခြုံထားသည့် “မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း” (Beyond the River) ဟုခေါ်သော ကြီးမားလှသည့် ဘုရင်ခံနယ်မြေကို အုပ်ချုပ်ရသည့် မေဂါဗုဇော့စ်သည် ဤကဲ့သို့သော သစ္စာဖောက်ဖျက်မှုအပေါ် အလွန်အမင်း မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ ရာဇဝင်စပ် ယောက္ခမ (သို့မဟုတ် ခဲအို) ဘုရင်နှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ကာ ဘီစီ ၄၅၀ (ငါးရာ့လေးဆယ်) ခန့်တွင် ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ သူ့ထံ စေလွှတ်ခဲ့သော တပ်မတော် ၂ (နှစ်) ခုစလုံးကို ထိုတော်လှန်သော စစ်သူကြီးက အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် အာတဇေရဇီး ကြုံတွေ့ရသည့် အခြေအနေမှာ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ဤအချိန်အတွင်း၌ပင် ဆိုက်ပရပ်စ်ကျွန်း (Cyprus) ရှိ ဆာလာမစ်အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသော အေသင်လူမျိုးများနှင့် ရေတပ်တိုက်ပွဲတွင် ပါရှန်းရေတပ်သည် ကြီးမားသော ရှုံးနိမ့်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ အင်ပါယာ၏ တည်ရှိမှုကိုယ်တိုင်ပင် အန္တရာယ်ရှိနေပုံရသဖြင့် အာတဇေရဇီးသည် ရှည်လျားပြီး ရည်ရွယ်ချက်မဲ့လှသော စစ်ပွဲကို ငြီးငွေ့လာကာ ဘီစီ ၄၄၈ (ငါးရာ့လေးဆယ့်ရှစ်) တွင် ဂရိလူမျိုးများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စီမွန်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် (peace of Cimon) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဤငြိမ်းချမ်းရေးသည် ပါရှန်းများအား ဆိုက်ပရပ်စ်နှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့တွင် အေသင်တို့၏ နှောင့်ယှက်မှုမှ လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးခဲ့ပြီး အာရှမိုင်းနားကမ်းရိုးတန်းရှိ ဂရိမြို့များကိုလည်း အခွန်ဆက်ရခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အာတဇေရဇီးနှင့် အားကောင်းလှသော မေဂါဗုဇော့စ်ကြားတွင်လည်း အပေးအယူ ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ့ကို အင်အားသုံး၍ ဖယ်ရှားရန် အခွင့်အရေး မရှိပုံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် နန်းတော်၏ ခွင့်လွှတ်မှုကို ရရှိခဲ့ပြီး “မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း” ၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် သူ၏ မြင့်မားသော ရာထူးနေရာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဤပြင်းထန်သော အဖြစ်အပျက်များအားလုံးသည် မေဂါဗုဇော့စ်၏ ဘုရင်ခံနယ်မြေအတွင်း တည်ရှိသော ယုဒ (Judea) ပြည်နယ်အပေါ် မည်သို့ ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်ကို အထက်တွင် ညွှန်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ ယင်းကို ဤဆောင်းပါး၏ အပိုင်း ၆ (ခြောက်) တွင် ပိုမိုအသေးစိတ် ဆွေးနွေးပါမည်။

It was also during this time that the Persian fleet suffered a grave defeat in the naval battle against the Athenians, near Salamis, on Cyprus. Since the very existence of the empire seemed to be at stake, Artaxerxes, tired of the long and aimless war, made peace with the Greeks in 448 b.c. This peace of Cimon, as it is called, gave the Persians freedom from Athenian interference in Cyprus and Egypt, and freed the Greek cities on the coast of Asia Minor from the payment of tribute. Also a compromise was reached between Artaxerxes and the mighty Megabyzos, since there seemed to be no chance of removing him by force. He was pardoned by the court and retained his high office as satrap of “Beyond the River.” How all these serious events had their repercussions in the province of Judea, which lay in Megabyzos’ satrapy, has already been indicated above, and will be discussed more in detail in Section VI of this article.

အာတဇေရဇီး အုပ်ချုပ်မှု၏ နောက်ဆုံး နှစ်ပေါင်း ၂၀ (အနှစ်နှစ်ဆယ်) အကြောင်းကိုမူ အနည်းငယ်သာ သိရှိရပြီး ထိုအချိန်တွင် အင်ပါယာကြီးသည် မည်သည့်ဆိုးရွားသော ဘေးဒုက္ခများကြောင့်မျှ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ပုံမရပေ။ ဘုရင်သည် ကောင်းသော သို့မဟုတ် ဆိုးသော မိမိ၏ စိတ်အလိုအတိုင်း လုပ်ဆောင်တတ်သည့် အားနည်းသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးနှင့် အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။

Little is known of the last 20 years of Artaxerxes’ rule, in which the empire does not seem to have been seriously shaken by calamities of any consequence. The king remained a weak ruler and a despot who acted according to his moods—good or bad.

ဒါရိ ဒုတိယ (Darius II)၊ ဘီစီ ၄၂၃-၄၀၅/၄ — အာတဇေရဇီးသည် သူ၏ နန်းသက် ၄၁ (လေးဆယ့်တစ်) နှစ်မြောက် နှစ်ကုန်ခါနီး ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ဘီစီ ၄၂၃ (ငါးရာ့နှစ်ဆယ့်သုံး) ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ဖရိုဖရဲဖြစ်သော အခြေအနေများ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သူ အာရွှေရုသည် အာရွှေရု ဒုတိယ (Xerxes II) အဖြစ် ရာဇပလ္လင်ပေါ်သို့ တက်လာခဲ့သော်လည်း အပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မိန်းမစိုးအချို့၏ အကူအညီဖြင့် သူ၏ မိခင်တူဖခင်ကွဲ ညီအစ်ကိုတစ်ဦး ဖြစ်သူ စီစီဒီယာနုစ့် (Secydianus) ၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ထိုလူသတ်သမားသည် ရာဇပလ္လင်ကို ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခဲ့ဘဲ အခြား မိခင်တူဖခင်ကွဲ ညီအစ်ကိုတစ်ဦး ဖြစ်သူ အိုခုစ့် (Ochus) က သူ့ကို မကြာမီ ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ဒါရိ ဒုတိယ အဖြစ် ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် လူညံ့တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် သူ၏ ဇနီးလည်းဖြစ် မောင်နှမလည်းတော်စပ်သူ၊ သစ္စာမဲ့ပြီး ရက်စက်လှသော စရိုက်ရှိသည့် အမျိုးသမီး ပါရီဆာတစ် (Parysatis) ၏ လုံးဝလွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် မိန်းမစိုးအချို့နှင့်အတူ အင်ပါယာကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ရှက်ဖွယ်ကောင်းပြီး သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသည့် ရာဇဝတ်မှုတွဲများစွာဖြင့် အင်ပါယာအပေါ် အရှက်ရစေခဲ့သည်။

Darius II, 423–405/4 b.c.—When Artaxerxes died toward the end of his 41st regnal year, probably in February, 423, chaotic conditions prevailed once more. Xerxes, the eldest son, came to the throne as Xerxes II, but was killed after a few weeks by Secydianus, one of his half brothers, aided by some eunuchs. But the assassin could not keep the throne and was soon put out of the way by another half brother, Ochus, who became king as Darius II. Being a weakling, he was completely governed by Parysatis, who was his wife and sister, a woman of treacherous and cruel character. With some eunuchs she actually reigned over the empire and brought disgrace on it through a series of shameful, bloody crimes.

ဤအခြေအနေများ၏ ရလဒ်မှာ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးတွင် ဘုရင့်အာဏာအပေါ် မထီမဲ့မြင်ပြုမှုများနှင့် အစိုးရကို တစ်ကြိမ်ပြီးတစ်ကြိမ် အကျပ်အတည်းဖြစ်စေသည့် ပုန်ကန်မှုတွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပုန်ကန်မှုများထဲမှ တစ်ခုကို ဖော်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဘုရင်၏ ညီတော် အာစီတက်စ် (Arsites) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏နောက်တွင် မေဂါဗုဇော့စ်၏ သားဖြစ်သူ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံ အာတီဖီယုစ့် (Artyphius) က လိုက်ပါခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ပါရီဆာတစ်နှင့် ဒါရိမင်း၏ စကားကို ယုံကြည်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လက်နက်ချခဲ့ကြသော်လည်း ကတိသစ္စာဖောက်ဖျက်ကာ ရက်စက်စွာ ကွပ်မျက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

The result of these conditions was a contempt for royal authority throughout the kingdom and a series of revolts that plunged the government into one crises after another. One of these revolts should be mentioned. It was led by Arsites, a brother of the king, who was followed by the satrap of Syria, Artyphius, a son of Megabyzos. Both of them, trusting the word of Parysatis and Darius, finally surrendered, but were perfidiously and cruelly put to death.

သူ၏ နောက်ဆုံး ၂ (နှစ်) နှစ်အတွင်း ဒါရိမင်းသည် ဖျားနာမှု၊ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် သူ မကြာမီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရာဇပလ္လင် အရိုက်အရာ ဆက်ခံရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မိသားစုတွင်း ရန်ပွဲများကြောင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အီနာရုစ့်၏ မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုအပြီးတွင် အီဂျစ်နိုင်ငံသည် မိမိ၏ အရှက်ရဖွယ် အခြေအနေကို စိတ်လျှော့ကာ သည်းခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပါရှန်းအစိုးရ၏ သိသာထင်ရှားပြီး တိုးပွားလာသော အားနည်းချက်နှင့် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးရှိ အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပေါ်နေသော မတည်ငြိမ်မှုများသည် အီဂျစ်အမျိုးသားရေးဝါဒီများအား ပြန်လည်စိတ်အားတက်ကြွစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ဖိနှိပ်သူများကို တော်လှန်ပုန်ကန်ရန် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ပုန်ကန်မှုသည် ဒါရိမင်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အာမိုင်တီးယပ်စ်အား အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခြင်းနှင့်အတူ လုံးဝပွင့်လင်းစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လွတ်မြောက်ရေး လှုပ်ရှားမှုသည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှေးကွေးစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ (တစ်ထောင်ကိုးရာ့ငါးဆယ့်သုံး) တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဤဆောင်းပါး၏ အပိုင်း ၇ (ခုနစ်) တွင် ဆွေးနွေးမည့် ဘရွတ်ကလင်း အာရမိတ် ပပိုင်ရပ်စ်ကျမ်းစာလိပ်များ (Brooklyn Aramaic papyri) မှတစ်ဆင့် ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရသည့်အတိုင်း ရာစုနှစ်အကူးအပြောင်း ရောက်မှသာ အီဂျစ်နိုင်ငံအားလုံးကို ပါရှန်းတို့၏ လက်ထဲမှ လုယူနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

During his last two years Darius was troubled by sickness, unrest in Egypt, and a domestic quarrel about the succession to the throne after his impending departure. After Inarus’ unsuccessful revolt Egypt had borne its humiliating position with resignation. But the obvious and increasing weakness of the Persian government and the continuous unrest throughout the empire caused Egyptian nationalists to take heart again and to rise up against their oppressors. The revolt came fully into the open at the time of Darius’ death, with the proclamation of Amyrtaeus as king of Egypt. The movement of liberation started in the Delta and succeeded slowly. It was not until the turn of the century that all Egypt was wrested from the Persians, as we know from the Brooklyn Aramaic papyri (published in 1953), to be discussed in Section VII of this article.

ဘီစီ ၄၀ font သို့မဟုတ် ၄၀၄ (လေးရာ့ငါး သို့မဟုတ် လေးရာ့လေး) တွင် ဒါရိ ဒုတိယ ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် သူ၏ သားကြီး အာတဇေရဇီး ဒုတိယ (Artaxerxes II) နန်းတက်ခြင်းနှင့်အတူ ပါရှန်းသမိုင်းသည် သမ္မာကျမ်းစာ မှတ်တမ်းများ မရရှိနိုင်တော့သည့် ကာလထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လို Intertestamental Period (ဓမ္မဟောင်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကြားကာလ) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဤကာလကို ဤကျမ်းစာမှတ်ချက်ကျမ်း၏ အတွဲ ၅ (ငါး) ရှိ ဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် ဆွေးနွေးပါမည်။ ထို့အပြင် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ဂျူးစာရွက်စာတမ်းများသည်လည်း အာတဇေရဇီး အုပ်ချုပ်မှု၏ အစောပိုင်းနှစ်များအတွင်း တိတ်ဆိတ်သွားခဲ့သည်၊ ထို့ကြောင့် ပါရှန်းသမိုင်း၏ ဤအကျဉ်းချုပ်ကို ဤနေရာတွင် အဆုံးသတ်ထားသည်။

With Darius II’s death in 405 or 404 b.c. and the accession of his eldest son, Artaxerxes II, Persian history enters the period for which no Biblical records are available. This Intertestamental Period, as it is called, will be discussed in an article in Vol. V of this commentary. Also, the Jewish documents from Egypt, to be discussed in Section VII of this article, become silent during the early years of Artaxerxes’ reign; therefore this sketch of the Persian history ends here.

ပါရှန်းလူမျိုးများ၏ ဘာသာရေး။ — ပါရှန်းလူမျိုးများ၏ မူလဘာသာရေးသည် ဘီစီ ဒုတိယ (၂) ထောင်စုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား မြောက်ပိုင်းရှိ မီတန္နီ (Mitanni) သို့မဟုတ် နောင်ခေတ်ကာလများ၏ မီးဒီးယား (Media) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့သော အာရိယန် (Aryan) နိုင်ငံအားလုံးတွင် တူညီသော ဘာသာရေးနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အာရိယန်များသည် ဗဟုဒေဝဝါဒီများ (နတ်ဘုရားအများအပြားကို ကိုးကွယ်သူများ) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ အဓိက နတ်ဘုရားများမှာ သဘာဝတရား၏ နတ်ဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်၊ ယင်းတို့မှာ ပါရှန်းတို့က အဟူရာ-မဇ္ဇဒါ (Ahura-Mazda) ဟုခေါ်သော ကောင်းကင်နတ်ဘုရား “ပညာရှိအရှင်” (အိန္ဒိယတို့၏ မိုးကောင်းကင်အရှင် ဗရုဏ / Varuna)၊ အလင်းရောင်နှင့် ကတိကဝတ်ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား မိသျှရ (Mithra)၊ အာရိယန်တို့၏ ရှေးဟောင်း မုန်တိုင်းနတ်ဘုရား အင်ဒရ (Indra) နှင့် မြင်းမောင်းနှင်သော အမွှာနတ်ဘုရားများ ဖြစ်ကြပြီး နှစ်ဦးစလုံးကို နာဆတ်တယာ (Nasatya) ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ဤလူထုဘာသာရေး၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် မာဂုပညာရှိများ (Magi) ဖြစ်ကြပြီး ဟီရိုဒိုးတပ်စ်၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်အရာကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးများနှင့် ယဇ်ပူဇော်မှုအားလုံးအပေါ် တစ်ဦးတည်းပိုင် အခွင့်အရေးကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း မီးဒီးယား မျိုးနွယ်စုတစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။

The Religion of the Persians.—The original religion of the Persians was closely related to that common to all Aryan nations, like Mitanni of northern Mesopotamia in the 2d millennium b.c., or Media and India of later times. The Aryans were polytheists and their main gods were deities of nature, the sky god, called by the Persians Ahura-Mazda, “wise lord” (the Indian Varuna, lord of heaven), Mithra the god of light and of treaties, Indra the old Aryan storm god, and the horse-driving twins, both named Nasatya. The priests of this popular religion were the Magi, descending, according to Herodotus, from an old Median tribe that had taken possession of the priesthood, and held a monopoly over all religious rites and sacrifices.

ကြီးမားသော ဘာသာရေး ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို အသစ်ဖြစ်သော ပါရှန်းတစ်ဆူတည်းသောဘုရားကိုကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ (ဧကဒေဝဝါဒ) ကို တည်ထောင်သူ ဇာရသုတြာ (Zarathustra / Zoroaster / ဇိုရိုအက်စတာ) က ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူ၏ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အချိန်ကာလကိုမူ မသိရပေ။ ဘီစီ ၁၁ (တစ်ဆယ့်တစ်) ရာစုမှ ၆ (ခြောက်) ရာစုအထိ ရာစုနှစ်တိုင်းကို ဇိုရိုအက်စတာ ရှင်သန်ခဲ့သည့် ခေတ်အဖြစ် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ သူသည် ဤကာလ၏ စောစီးသော ရာစုနှစ်များထက် နောက်ပိုင်းကာလများ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ကုရုမင်း အုပ်ချုပ်စဉ် သို့မဟုတ် ယင်းမတိုင်မီလေးတွင် ရှင်သန်ခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆက ပိုမိုဆီလျော်ပုံရသည်။ ဤရှုထောင့်အတွက် အခြေခံတစ်ခုမှာ ဤဘာသာသစ်၏ ပြင်းပြသော နောက်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဒါရိမင်း ပထမ က မာဂုပညာရှိများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ မုသာဝါဒီ စမဲဒိစ့် (Gaumata, the false Smerdis) သည် ပထမနေရာတွင် ဇိုရိုအက်စတာ ကိုးကွယ်ရာနေရာများ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မာဂုပညာရှိများအတွက် မျက်စိစပါးမွှေးစူးစရာ ဖြစ်ခဲ့သည့် ဘုရားကျောင်းများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒါရိမင်း ပထမ ၏ ဤထုတ်ပြန်ချက်သည် မာဂုပညာရှိများ ရန်လိုခဲ့ကြသည့် ဘာသာသစ်သည် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ် (Cambyses) ခေတ်ကတည်းက တည်ရှိနေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဘာသာရေး ဝတ်ပြုမှုများအတွက် ကိုးကွယ်ရာနေရာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။

A great religious change was caused by Zarathustra (Zoroaster), the founder of a new Persian monotheistic religion. The time of his activity is unknown. Every century from the 11th to the 6th has been proposed as the age in which Zoroaster lived. It seems more plausible that he lived in the latter part of this period than in the earlier centuries, probably during Cyrus’ reign or just before. One basis for this view is that Darius I, who was an ardent follower of the new religion, claims that Gaumata, the false Smerdis, who had belonged to the Magi, had destroyed temples which in the first place must have been Zoroastrian sanctuaries, and which were thorns in the flesh of the Magi. This statement of Darius I thus indicates that the new religion to which the Magi were hostile already existed in the time of Cambyses, and possessed sanctuaries for its religious services.

ဇိုရိုအက်စတာ၏ တစ်ဆူတည်းသော ဘုရားမှာ အဟူရာ-မဇ္ဇဒါ (သို့မဟုတ် အိုမက်ဇ် / Ormazd) “ပညာရှိအရှင်” ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ကောင်းမြတ်သောအရာအားလုံး၏ အဓိကအခြေခံမူ၊ အလင်းနှင့် မီးအားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစေသော ပညာရှိ ဖန်ဆင်းရှင်နာမ်ဝိညာဉ် ဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းသော နာမ်ဝိညာဉ်များသည် သမ္မာကျမ်းစာလာ ကောင်းကင်တမန်များ ဘုရားသခင်ကို အစေခံသကဲ့သို့ သူ့ကို အစေခံကြသည်။ ဆိုးညစ်သောအခြေခံမူကို အလင်းနတ်ဘုရား ဖန်ဆင်းသောအရာများထဲသို့ ဆိုးယုတ်မှုကို ထည့်သွင်းပေးသည့် နတ်ဆိုးအားလုံး၏ အကြီးအကဲ အန်ဂရာ မိနျူ (Angra Mainyu) တွင် ပုံဆောင်ထားသည်။ လူသားသည် နာမ်ဝိညာဉ်တန်ခိုးများ၏ ဤတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေပြီး ကောင်းမွန်သောအခြေခံမူကို အောင်ပွဲသို့ ဦးဆောင်ရန် တာဝန်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဇိုရိုအက်စတာဘာသာဝင်များသည် သန့်ရှင်းမှုနှင့် သစ္စာတရားကို တန်ဖိုးထားကြပြီး မုသာဝါဒ အမျိုးမျိုးကို စက်ဆုပ်ရွံရှာကြသည်။ သန့်ရှင်းမှုဟူသည်ဖြင့် ဇိုရိုအက်စတာသည် ကျန်းမာရေး၊ သက်စမ်း၊ အင်အား၊ ရိုးသားမှု၊ သစ္စာရှိမှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ကျွဲနွားမွေးမြူရေး၊ အသုံးဝင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် ဆိုးယုတ်သူ၏ ဖန်ဆင်းရာဟု ယူဆကြသော ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းတို့ကို နားလည်သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ညစ်ညူးခြင်းကိုမူ ပျင်းရိခြင်း၊ မရိုးသားခြင်း သို့မဟုတ် လူသေကောင်ကို ထိတွေ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်စေသည်ဟု ယူဆသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇိုရိုအက်စတာသည် မိမိလူမျိုး၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဥပဒေကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပြီး အီရန်လယ်သမားများအား အင်ပါယာတစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည့် မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ ထမ်းဆောင်သူများ ဖြစ်လာစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။

Zoroaster’s one god is Ahura-Mazda (or Ormazd), “the wise lord,” the main principle of everything good, the wise creator spirit, who reveals himself in light and fire. Pure spirits serve him as the Biblical angels serve God. The evil principle is embodied in Angra Mainyu, the chief of all demons, who adds evil to that which the god of light creates. Man is involved in this fight of the spiritual powers and has the task of leading the good principle to victory. Hence the Zoroastrians appreciated purity and truth, and despised every kind of falsehood. By purity Zoroaster understood health, life, strength, honesty, loyalty, agriculture, cattle breeding, protection of useful animals, and destruction of vermin, which were considered to be a creation of the evil one. Defilement was caused by laziness, dishonesty, or the touch of a corpse. Zoroaster thus elevated the code of ethics of his people and educated the Iranian peasants to become the bearers of a high culture, which spread throughout the empire.

ကုရုမင်းနှင့် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်တို့သည် ရှေးဟောင်း အီရန် သဘာဝနတ်ဘုရားများကို ကိုးကွယ်သူများအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသေးသလော သို့မဟုတ် ဇိုရိုအက်စတာ၏ နောက်လိုက်များ ဖြစ်နေပြီလော ဆိုသည်ကိုမူ အသေအချာ မသိရသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ဘာသာသစ်၏ ပြင်းထန်သော လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသည်မှာမူ အတော်ပင် သေချာလှသည်။ မာဂုပညာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည့် မုသာဝါဒီ စမဲဒိစ့်သည် ရှေးဟောင်း ဘာသာရေးအနွယ်စုတွင် ပါဝင်ခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ဒါရိမင်းက သူ့ကို ဒါရိမင်းကဲ့သို့သော ဇိုရိုအက်စတာဘာသာဝင်များ ဝတ်ပြုရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည့် ကိုးကွယ်ရာနေရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့်အတွက် အထင်သေးသောပုံစံဖြင့် ပြောဆိုထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒါရိမင်း ပထမ၊ အာရွှေရုမင်းနှင့် အာတဇေရဇီး ပထမ တို့သည် စစ်မှန်သော ဇိုရိုအက်စတာဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပါရှန်းကျောက်စာများတွင် ဆုတောင်းကိုးကွယ်ခြင်း ခံရသည့် တစ်ဆူတည်းသော ဘုရားမှာ အဟူရာ-မဇ္ဇဒါ ဖြစ်သည်။

Whether Cyrus and Cambyses were still worshipers of the old Iranian gods of nature or already followers of Zoroaster is not definitely known, though it seems to be rather certain that they were strongly influenced by the new religion. The false Smerdis, a former Magian, must have belonged to the old religious clan, because Darius speaks of him in a contemptuous way for having destroyed sanctuaries, which Zoroastrians like Darius used as places of worship. Darius I, Xerxes, and Artaxerxes I were pure Zoroastrians, and the only god ever invoked in their Persian inscriptions is Ahura-Mazda.

ဇိုရိုအက်စတာ ကိုယ်တိုင်က အခြားနတ်ဘုရားအားလုံးကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း အခြားသော ဘာသာရေးများအပေါ်တွင် ကြီးမားသော သီးခံခွင့်ပြုမှုကို ပြသခဲ့ပြီး အခြားလူမျိုးများ၏ ဘာသာရေး ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ကျင့်ထုံးများနှင့် ပတ်သက်၍ အခွင့်အရေး လိုက်လျောမှုများကို အလွယ်တကူ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ အခြားသော ဘာသာရေးအုပ်စုများအပေါ် ထားရှိသည့် ဤသီးခံမှုသည် ပါရှန်းဘုရင်များသည် မတူညီသော လူမျိုးစုများနှင့် ဘာသာရေးအုပ်စုများစွာတွင် ပါဝင်ကြသည့် မိမိတို့၏ လက်အောက်ခံများကြားတွင် ကောင်းမွန်သော စေတနာ မေတ္တာကို ဖန်တီးရန် စိတ်အားထက်သန်ကြသည့် ပညာရှိသော အုပ်ချုပ်သူများ ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဂျူးလူမျိုးများ၏ တစ်ဆူတည်းသောဘုရားကိုကိုးကွယ်ခြင်း (ဧကဒေဝဝါဒ) သည် ပါရှန်းတို့အတွက် အထူးပင် ဆွဲဆောင်မှုရှိပုံရသည်၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ၎င်းတို့ထံ ကြီးမားသော အခွင့်အရေး လိုက်လျောမှုများကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းကို ဧဇရ-နေဟမိကျမ်းတွင် တွေ့ရှိရသည့် အမျိုးမျိုးသော ဘုရင့်အမိန့်တော်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ အီဂျစ်နိုင်ငံ အယ်လီဖန်တိုင် (Elephantine) တွင် အလင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ဂျူးစာရွက်စာတမ်းများဖြင့်လည်းကောင်း သက်သေပြလျက်ရှိသည်။

Toward other religions a great tolerance was shown, and concessions were readily made toward other people with regard to their religious customs and rites, although Zoroaster himself had rejected all other gods. This tolerance toward other religious groups shows that the Persian kings were wise rulers, who were anxious to create good will among their subjects belonging to many different ethnic and religious groups. The monotheism of the Jews seems to have been especially attractive to the Persians, for which reason great concessions were made to them. This is evidenced by the various royal decrees found in Ezra-Nehemiah, and by the Jewish documents that have come to light in Elephantine (Egypt).

ပါရှန်းအင်ပါယာသည် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်ကာလကို ကျော်လွန်သွားသောအခါ ပါရှန်းတို့၏ ဘာသာရေး သန့်ရှင်းမှုတွင် လျော့ရဲလာမှုကို သတိပြုမိလာနိုင်သည်။ ဒါရိ ဒုတိယ အောက်တွင်လည်းကောင်း၊ သို့သော် အထူးသဖြင့် အာတဇေရဇီး ဒုတိယ အောက်တွင်လည်းကောင်း ရှေးဟောင်း အမျိုးသားနတ်ဘုရား အများအပြားကို ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပြီး အဟူရာ-မဇ္ဇဒါ၏ ဘေးတွင် နေရာတစ်ခု ပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇိုရိုအက်စတာ က တားမြစ်ခဲ့သည့် မီးနှင့် ဟာအိုမာ (haoma) ဟုခေါ်သော ယစ်မူးစေသော သောက်စရာကိုလည်း နတ်ဘုရားများအဖြစ် တစ်ဖန်ပြန်၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ဘီစီ ၄ (လေး) ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် ဤဆောင်းပါး၏ အချိန်ကာလ ကန့်သတ်ချက်ထက် ကျော်လွန်သွားပေသည်။

When the Persian Empire passed its peak, a relaxation in the religious purity of the Persians becomes noticeable. Under Darius II, but especially under Artaxerxes II, many of the old national gods were reintroduced and received a place beside Ahura-Mazda. Also the fire, and haoma, an intoxicating drink forbidden by Zoroaster, were once more worshiped as divinities. But this development took place in the 4th century b.c. which goes beyond the time limits of this article.

အပိုင်း ၅ — ပြည်နှင်ဒဏ်ခံ ဂျူးလူမျိုးများ ဂျူးလူမျိုးများသည် နေဗုခဒ်နေဇာ (Nebuchadnezzar) ၏ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်းကို ရာစုနှစ်တစ်ခု၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၂၅ နှစ်ခန့်) ကာလအတွင်း အုပ်စုငယ်၊ အုပ်စုကြီးများဖြင့် ခံခဲ့ရပြီးနောက် (ဒံယေလ ၁:၁-၃၊ ၄ ဓမ္မရာဇဝင် ၂၄:၁၆၊ ၂၅:၁၁၊ ယေရမိ ၅၂:၂۸-၃၀) ယခင် ယုဒနိုင်ငံသား အများစုသည် ဗာဗုလုန်နိုင်ငံတွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မှူးမတ်များ၊ ပညာတတ်များ၊ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာများ၊ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များနှင့် လယ်သမားအများအပြားသည် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် ဒံယေလ၊ ယေဇကျေလ၊ ဧဇရ၊ နေဟမိနှင့် ဧသတာကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည့် မြို့ကြီးများနှင့် မြို့ငယ်များတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည် (ဗာဗုလုန်၊ စုသံ၊ တေလာဗိပ် / Tel-abib၊ အဒ္ဒုန် / Addon / Addan၊ ခေရုပ် / Cherub၊ ဣမ္မေရ / Immer၊ ခါသိဖိအာ / Casiphia၊ တေဟာရှာ / Tel-harsa နှင့် တေမေလ / Tel-melah)၊ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသများတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

V. The Jews in Exile

After the Jews had been deported by Nebuchadnezzar in smaller and larger groups over a period of about a quarter of a century (Dan. 1:1–3; 2 Kings 24:16; 25:11; Jer. 52:28–30) the majority of the citizens of the former kingdom of Judah lived in exile in Babylonia. The nobility, intelligentsia, military, professionals, and many of the farmers had been taken captive and moved to Mesopotamia. They lived in cities and towns of which some are mentioned in the books of Daniel, Ezekiel, Ezra, Nehemiah, and Esther (Babylon, Shushan, Tel-abib, Addon [Addan], Cherub, Immer, Casiphia, Tel-harsa, and Tel-melah), and also probably in rural districts.

၎င်းတို့၏ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံဘဝ အစောပိုင်းနှစ်များအတွင်း ဂျူးလူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ကျွန်များ ဖြစ်ခဲ့ကြရနိုင်ပြီး အချို့မှာ ခက်ခဲသော ဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဗာဗုလုန်ဥပဒေများသည် ကျွန်တစ်ဦးအနေဖြင့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် မိမိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ရှာဖွေနိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းပေးထားပြီး တိုးတက်လိုသော ဂျူးများသည် မိမိတို့၏ တစ်ကိုယ်ရေ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကမ်းလှမ်းလာသည့် အခွင့်အရေးတိုင်းကို အသုံးချခဲ့ကြရမည်ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၅၉၇ (ငါးရာ့ကိုးဆယ့်ခုနစ်) တွင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့် ယေဇကျေလသည် ၆ (ခြောက်) နှစ်အကြာတွင် “ငါ့အိမ်” (ယေဇကျေလ ၈:၁) အကြောင်း ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသည့် ဂျူးလူမျိုးများအား ဗာဗုလုန်တွင် အိမ်များဆောက်ရန်နှင့် ဥယျာဉ်များ စိုက်ပျိုးရန် ယေရမိ၏ နှိုးဆော်ချက်သည်လည်း (ယေရမိ ၂၉:၅-၇) အကယ်၍ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပါက အဓိပ္ပာယ်ရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။

During the early years of their exile a large number of the Jews may have been slaves and some may have had a hard life. Yet, the Babylonian laws made provision for a slave to earn his liberty in various ways, and the progressive Jews must have taken advantage of every opportunity that offered itself to regain their individual freedom. Ezekiel, who had been taken captive in 597 b.c., could speak six years later of “mine house” (Eze. 8:1), and the admonition of Jeremiah to the deported Jews to build houses and plant gardens in Babylonia (Jer. 29:5–7) would not have made sense if such had not been possible.

ယေခေါနိမင်း (Jehoiachin) ဖမ်းဆီးခံရသည့် ၃၇ (သုံးဆယ့်ခုနစ်) နှစ်မြောက်နှစ် ဘီစီ ၅၆၁ (ငါးရာ့ခြောက်ဆယ့်တစ်) တွင် သူသည် နေဗုခဒ်နေဇာ၏ သားဖြစ်သူ အမေလ-မာဒုခ် (Amel-Marduk) ၏ ထောင်မှ လွှတ်ပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ဆက်ဆံမှုကို ရရှိခဲ့ပုံရသည် (၄ ဓမ္မရာဇဝင် ၂၅:၂၇-၃၀၊ ယေရမိ ၅၂:၃၁-၃၄)။ ဗာဗုလုန်လူမျိုးများသည် မည်သည့်မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် ဗာဗုလုန်ဆန့်ကျင်ရေး လှုံ့ဆော်မှုမျိုးကိုမျှ မစိုးရိမ်ဘဲ ယေခေါနိမင်းကို လွှတ်ပေးခဲ့သည့် အချက်ကိုယ်တိုင်က ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏ သခင်များ၏ ရိုသေမှုကို ရရှိခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး စနစ်တကျရှိကာ ရိုသေထိုက်သော နိုင်ငံသားများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဂျူးအချို့သည် အစိုးရတွင် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ရာထူးနေရာများကို ရရှိလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာမူ စီးပွားရေးနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ လောကတွင် နေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဒံယေလ၊ ဧဇရ၊ နေဟမိနှင့် ဧသတာကျမ်းများက ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများသည် အစိုးရ၏ ဌာနခွဲတိုင်းသို့ မည်သို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတော်ဘဝ၏ အမြင့်ဆုံးသော ရာထူးနေရာများကိုပင် မည်သို့ ရယူနိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဂျူးများသည် တော်ဝင်တံခါးစောင့်များ၊ ဖလားတော်င်္ထမ်းများ၊ ပြည်နယ်ဘုရင်ခံများနှင့် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည် (ဧသတာ ၂:၁၉၊ ၁၀:၃၊ နေဟမိ ၂:၁၊ faction:၁၄ စသည်ဖြင့်)။ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံတော် လူမှုဘဝတွင် လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်လာမှုသည် အာရွှေရုမင်းခေတ်တွင် ၎င်းတို့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် မုန်းတီးမှုများ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည် (ဧသတာကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်)။

In the 37th year of the captivity of Jehoiachin (561 b.c.), he was released from prison by Amel-Marduk, Nebuchadnezzar’s son, and apparently received honorable treatment from then on (2 Kings 25:27–30; Jer. 52:31–34). The very fact the Babylonians released Jehoiachin without fear of any unrest or anti-Babylonian agitation, reveals that the Jews must have gained the respect of their masters and been considered decent and respectable citizens. In the course of time some of the Jews came to honor and office in the government, and others gained a place in the business and professional world. The books of Daniel, Ezra, Nehemiah, and Esther reveal how exiles penetrated every branch of government, and even occupied the highest offices in the life of the state. Jews were royal doorkeepers, cupbearers, provincial governors, and royal counselors (Esther 2:19; 10:3; Neh. 2:1; 5:14; etc.). Their rapid ascent in the social life of the empire may have caused the hatred they encountered in the time of Xerxes (described in Esther).

သို့သော် သမ္မာကျမ်းစာသည် ၎င်းတို့၏ captivity (သုံ့ပန်း) မြေတွင် ဂျူးတို့၏ လူမှုရေးနှင့် ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ မြင့်တက်လာမှုကို သိရှိရသည့် တစ်ခုတည်းသော အရင်းအမြစ် မဟုတ်ပေ။ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ် (University of Pennsylvania) ၏ စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က နစ်ပူရ်မြို့ကို တူးဖော်စဉ်အတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် စာရွက်စာတမ်းများသည်လည်း အလင်းရောင်ကို ပေးစွမ်းသည်။ နစ်ပူရ်မြို့ရှိ ကြီးမားလှသည့် ဘဏ်လုပ်ငန်းကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သော “မုရရှု သားသမီးများ” (Murashu Sons) ၏ မော်ကွန်းတိုက်တွင် ရွှံ့ပြားပေါင်း များစွာ ထောင်ချီ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့က ဤအရေးပါသော မြို့၏ စီးပွားရေးဘဝကို ကြည့်ရှုခွင့်ပေးသည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းများသည် အာတဇေရဇီး ပထမ နှင့် ဒါရိ ဒုတိယ တို့၏ ခေတ်မှ လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် အမှန်တကယ်အားဖြင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသည့်ကာလ နောက်ပိုင်းမှ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အစောပိုင်းကာလများနှင့် ပတ်သက်၍ ကောက်ချက်ချနိုင်သည့် တန်ဖိုးရှိသော သတင်းအချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းသည်။ “မုရရှု သားသမီးများ” ၏ ဖောက်သည်များထဲတွင် ဂျူးအများအပြား ပါဝင်နေသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းတို့သည် နစ်ပူရ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး ဩဇာညောင်းသော လူနည်းစုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဤစာရွက်စာတမ်းများတွင် အိမ်ငှားများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငွေအမြောက်အမြားရှိသော မြီရှင်များအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အခွန်ရုံးရှိ စစ်ဆေးရေးမှူးများနှင့် ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအဖြစ်ပင် ထင်ရှားနေကြသည်။ နစ်ပူရ်မှ ဤစာရွက်စာတမ်းများသည် ဂျူးများ ဗာဗုလုန်နှင့် ပါရှန်းနိုင်ငံတို့တွင် အရေးပါသော ရာထူးနေရာများကို ရယူထားခဲ့ကြောင်း ဖတ်ရှုရသည့် ဒံယေလ သို့မဟုတ် ဧဇရကျမ်းလာ အချက်အလက်များကို ထောက်ခံပံ့ပိုးပေးနေသည်။

But the Bible is not the only source from which we learn of the social and material rise of the Jews in the land of their captivity. Documents discovered during the excavations of Nippur by the expedition of the University of Pennsylvania also provide light. The archives of a great banking firm in the city of Nippur, “Murashu Sons,” which consist of many thousands of clay tablets, allow us to look into the business life of this important city. Although these documents come from the time of Artaxerxes I and Darius II, hence actually from a period after the Exile, they provide valuable information from which conclusions in regard to earlier periods can be drawn. We find that among the clients of “Murashu Sons” were many Jews, who formed a wealthy and influential minority in Nippur and the surrounding country. They appear in these documents as tenants, as creditors with large sums of money, even as inspectors in the office of revenue, and administrative heads of districts. These documents from Nippur support data in Daniel or Ezra, where we read of Jews occupying important offices in Babylonia and Persia.

ဂျူးလူမျိုးများသည် ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာအရ တိုးတက်လာခဲ့ရုံသာမက ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသည့် နှစ်များအတွင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ ပြောင်းလဲမှုကိုလည်း ခံစားခဲ့ကြရသည်။ အများစု ကြုံတွေ့ရသည့် ဒုက္ခ၊ အမျိုးသားရေး ကပ်ဘေး၊ မိခင်မြေ၊ ဗိမာန်တော်နှင့် လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးရမှုတို့သည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများအား ဝိညာဉ်ရေးရာ တန်ဖိုးများကို ရှာဖွေရန်နှင့် မိမိတို့၏ မိခင်မြေဟောင်းတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်ထက် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၏ စကားကို ပိုမိုနားထောင်ရန် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျူးများသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီးနောက်တွင် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများ အခါအားလျော်စွာ ကျဆင်းခဲ့ကြပြီး ဘီစီ ၇ (ခုနစ်) ရာစုနှင့် ၆ (ခြောက်) ရာစုများတွင် ၎င်းတို့ထံ ကျရောက်ခဲ့သည့် ကြီးမားသော ကပ်ဘေးများ၏ အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်ခဲ့သော ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်း အပြစ်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဒံယေလနှင့် ယေဇကျေလကဲ့သို့သော လူများသည် လူမျိုး၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ပညာပေးသူများအဖြစ် ဩဇာညောင်းသော အခန်းကဏ္ဍများမှ ပါဝင်ခဲ့ကြရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ထံသို့ ဂျူးခေါင်းဆောင်များသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်မှ လမ်းညွှန်ချက်ရရှိရန် လာရောက်ခဲ့ကြသည် (ယေဇကျေလ ၈၊ ၁၄၊ ၂၀)။

The Jews not only were progressive in a material way, but experienced also a spiritual change during the years of the Exile. The common misery, the national disaster, the loss of homeland, Temple, and freedom, caused the exiles to seek spiritual values, and to listen to religious leaders more than they had done in the old homeland. For example, the Jews abandoned idolatry after the Exile, a sin into which their fathers had periodically fallen, and which had been one of the main causes for the great catastrophes that struck them in the 7th and 6th centuries b.c. Men like Daniel and Ezekiel must have played influential roles as spiritual educators of the people. To them the Jewish leaders came for instruction from the Word of God (Eze. 8, 14, 20).

ဂျူးအများအပြားသည် မိမိတို့၏ မိခင်မြေမှ ဗာဗုလုန်သို့ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည့် မိမိတို့ ပရောဖက်များ၏ ရိုသေလေးမြတ်အပ်သော ကျမ်းစာအုပ်များကို လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဟေရှာယနှင့် ယေရမိတို့၏ မှုတ်သွင်းခြင်းခံရသော စကားလုံးများကို ခေတ်ကာလ၏ နိမိတ်လက္ခဏာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြသည်မှာ ဧကန်မုချပင် ဖြစ်သည်။ ဤဖော်ပြချက် မှန်ကန်ကြောင်းကို မိမိလူမျိုး၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရမည့် “နှစ်ပေါင်း အရေအတွက်ကို စာစောင်များအားဖြင့်” သိရှိနားလည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ အရင်းအမြစ်အဖြစ် “ယေရမိ” ကို ဖော်ပြထားသည့် ဒံယေလထံမှ စုဆောင်းသိရှိနိုင်သည် (ဒံယေလ ၉:၂)။ ဤကျမ်းချက်သည် သစ္စာရှိလှသည့် ကျမ်းစာဖတ်သော ဂျူးများသည် ဤပရောဖက်ပြုချက်များ ပြည့်စုံလာမည်ကို ယုံကြည်ကြကြောင်းကိုလည်း ပြသနေသည်။ ၎င်းတို့သည် အဆီးရီးယားကဲ့သို့သော ညှဉ်းဆဲတတ်သည့် နိုင်ငံများအပေါ် ကြေညာခဲ့သည့် ပရောဖက်ပြုချက်များ အတိအကျ ပြည့်စုံလာမှုကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီး ယေရုရှလင်မြို့ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မယုံနိုင်စရာကောင်းသော ဟောကိန်းများ ပြည့်စုံလာမှုကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ယခုအခါ သစ္စာရှိသော ဂျူးများသည် ဗာဗုလုန်နှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ကုရု အမည်ရှိသော လူတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာမည့် အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ လူမျိုး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း ပရောဖက်ပြုချက်များ ပြည့်စုံလာမည့်အရေးကို စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ ပရောဖက် ဟေရှာယက အာရိယန်များ သမိုင်းတွင် မည်သည့်အခန်းကဏ္ဍမှ မပါဝင်မီ လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်တစ်ခုထက်မကကတည်းက ၎င်းတို့ ပေါ်ထွန်းလာမည့်အကြောင်းကို ကြိုတင်ဟောကြားခဲ့သည်ကို ဖတ်ရှုခဲ့ကြရသည်-

Many Jews undoubtedly studied the venerated books of their prophets, which they had brought to Babylonia from their homeland, and compared the inspired words of Isaiah and Jeremiah with the signs of the times. That this statement is true can be gathered from Daniel, who had learned “by books the number of the years” of the captivity of his people, mentioning as his source “Jeremiah” (Dan. 9:2). This text shows also that the faithful Bible-reading Jews believed in the fulfillment of these prophecies. They had witnessed the literal fulfillment of prophecies pronounced against tyrannical nations like Assyria, and had also seen incredible predictions about the doom of Jerusalem come true. Now, the faithful ones among the Jews waited to see the fulfillment of prophecies in regard to Babylon, in regard to the rise of a man by the name of Cyrus, and in regard to the restoration of their own nation. They read that their prophet Isaiah had predicted the rise of the Aryans more than a century before they played any role in history:

“ကြည့်ရှုလော့၊ ငွေကို ပမာဏမပြု၊ ရွှေကိုလည်း အလိုမရှိသော မေဒိလူတို့ကို ထိုသူတို့တစ်ဖက်၌ ငါနှိုးဆော်မည်” (ဟေရှာယ ၁၃:၁၇)။ နေဗုခဒ်နေဇာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဗာဗုလုန်၏ အားနည်းချက်ကြောင့် ဟေရှာယ (အခန်းကြီး ၁၃၊ ၁၄ နှင့် ၂၁) နှင့် ယေရမိ (အခန်းကြီး ၅၀:၂၊ ၃၊ ၁၀၊ ၁၁) တို့က ဗာဗုလုန်အပေါ် မြွက်ဆိုခဲ့ကြသော ပရောဖက်ပြုချက်များသည် အဓိပ္ပာယ်သစ်တစ်ခုကို ရရှိခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဖမ်းဆီးခံရသည့် အစောပိုင်းနှစ်များအတွင်း ဟေရှာယ ၄၄ နှင့် ၄၅ တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကယ်တင်ရှင်သည် မည်သည့်နေရာမှ ရောက်ရှိလာမည်ကို မည်သူမျှ သိရှိနိုင်ခဲ့မည် မဟုတ်သော်လည်း ဘီစီ ၆ (ခြောက်) ရာစု အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံ ဂျူးများထံသို့ အီရန်နိုင်ငံ၏ ပါရှန်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ထိုအချိန်အထိ လူသိမများသေးသော မင်းသား ကုရုသည် မေဒိအင်ပါယာကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဟူသော သတင်းများ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဂျူးများသည် အလွန်တရာ စိတ်ဝင်စားသွားခဲ့ကြရမည်ဖြစ်သည်။ ကျမ်းစာစောင်များတွင် ကုရု အမည်ရှိသော လူတစ်ဦးအကြောင်း ဖော်ပြထားသည်မဟုတ်လော-

“Behold, I am stirring up the Medes against them [the Babylonians], who have no regard for silver and do not delight in gold” (Isa. 13:17, RSV). Because of the weakness of Babylonia after Nebuchadnezzar’s death, the prophecies uttered by Isaiah (chs. 13, 14 and 21) and Jeremiah (ch. 50:2, 3, 10, 11) against Babylon must have gained a new meaning. During the early years of their captivity no one may have known from where the liberator described in Isa. 44 and 45 might come, but when the reports reached the exiled Jews toward the middle of the 6th century b.c. that Cyrus, the hitherto unknown prince of the Persian tribes of Iran, had overthrown the Median Empire, the Jews must have become keenly interested. Did not the Scriptures mention a man by the name of Cyrus?

“ခရစ်တော် (ဘိသိက်ခံသူ) တည်းဟူသော

 ကုရု၏ရှေ့မှာ လူအမျိုးမျိုးတို့ကို နှိမ်နင်း၍၊

 ရှင်ဘုရင်တို့၏ ခါးစည်းကို ဖြေအံ့သောငှာလည်းကောင်း၊

 သူ၏ရှေ့မှာ တံခါးတို့ကို ဖွင့်၍ မြို့တံခါးတို့သည် မပိတ်ရအံ့သောငှာလည်းကောင်း၊ ထိုသူ၏လက်ယာလက်ကို ငါကိုင်မ Red ဆွဲ၍၊

ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူသည်ကား၊ ငါသည် သင့်ရှေ့၌သွား၍၊

 မြင့်သောအရပ်တို့ကို ညီစေမည်။

ကြေးဝါတံခါးတို့ကို ချိုးဖျက်၍၊

သံမဏိကန့်လန့်ကျင်တို့ကို ဖြတ်မည်။

သင့်ကို အမည်ဖြင့်ခေါ်၍၊

 ဣသရေလအမျိုး၏ ဘုရားသခင်တည်းဟူသော

 ငါထာဝရဘုရား ဖြစ်ကြောင်းကို သင်သိစေခြင်းငှာ၊

 မှောင်မိုက်၌ဝှက်ထားသော ဘဏ္ဍာနှင့် လျှို့ဝှက်သောအရပ်၌ ရှိသော

ရွှေငွေများကို သင့်အား ငါပေးမည်။

ငါ့ကျွန်ယာကုပ်အတွက်၊ ငါရွေးကောက်သော ဣသရေလအမျိုးအတွက်၊

သင်သည် ငါ့ကိုမသိသော်လည်း၊ သင့်ကို အမည်ဖြင့်ငါခေါ်ပြီ။

ဘွဲ့နာမကိုလည်း ငါပေးပြီ” (ဟေရှာယ ၄၅:၁-၄)။

 

“Thus says the Lord to his anointed, to Cyrus,

whose right hand I have grasped,

to subdue nations before him

and ungird the loins of kings,

to open doors before him

that gates may not be closed:

‘I will go before you

and level the mountains,

I will break in pieces the doors of bronze

and cut asunder the bars of iron,

I will give you the treasures of darkness

and the hoards in secret places,

that you may know that it is I, the Lord,

the God of Israel, who call you by your name.

For the sake of my servant Jacob,

and Israel my chosen,

I call you by your name,

I surname you, though you do not know me’”(Isa. 45:1–4, RSV).

ဤနှုတ်ကပတ်တော်များကို အထင်အမြင်လွဲမှားရန် အကြောင်းမရှိခဲ့ပါ။ ဂျူးလူမျိုးများသည် မည်သူ့ထံမှ လွတ်မြောက်ခွင့်ကို မျှော်လင့်နိုင်ကြောင်း ၎င်းတို့က ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ယေရမိဟောပြောခဲ့သော (အခန်းကြီး ၂၅:၁၁၊ ၁၂၊ ၂၉:၁၀၊ ဟေရှာယ ၄၄:၂၈ ကိုလည်းကြည့်ပါ) အနှစ် ၇၀ (ခုနစ်ဆယ်) ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရသည့် ကာလကုန်ဆုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်ခွင့်ပြုမည့်သူ၏ အမည်ကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

These words could not be misunderstood. They clearly revealed from whom the Jews could expect their liberation, and named the man who would permit them to return to their homeland after the expiration of the 70-year captivity prophesied by Jeremiah (chs. 25:11, 12; 29:10; see also Isa. 44:28).

ထို့ကြောင့် လူတို့သည် ကုရု၏ ဓါတ်မီးတောက်ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ အာဏာရလာမှုကို ရင်တမမဖြင့် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြခြင်းမှာ အံ့ဩစရာမဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ကျွန်ပြုခံရပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသော လူမျိုးအတွက် စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာ အချိန်ဖြစ်ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ တင်းမာမှုများ၊ ကြီးမားသော မျှော်လင့်ချက်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော မျှော်လင့်စောင့်စားမှုများ ရှိသည့် အချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒံယေလကဲ့သို့ တည်ကြည်သော လူတို့က ပိုမိုထက်သန်စွာ ဆုတောင်းပြီး မိမိတို့၏ ဘဝမှ ဝှက်ထားသောအပြစ်မှန်သမျှကို ဖယ်ရှားရန် မိမိကိုယ်ကို ပိုမိုစေ့စေ့စပ်စပ် ဆန်းစစ်သည့် အချိန်လည်း ဖြစ်သည်၊ သို့မှသာ ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်အတွက် အစီအစဉ်များ အောင်မြင်နိုင်မည် ဖြစ်သည် (ဒံယေလ ၉ ကိုကြည့်ပါ)။

It is therefore not surprising that the people watched Cyrus’ cometlike rise to power with bated breath. It must have been an exhilarating time for the enslaved and exiled nation, a time of tension, great hopes, and far-reaching expectations. It was also a time in which serious men like Daniel prayed more earnestly and searched themselves more thoroughly to remove every hidden sin from their lives, so God’s plans for His people might succeed (see Dan. 9).

ဗာဗုလုန်သည် တိုက်ပွဲကြီးကြီးမားမားမရှိဘဲ ကုရု၏ တပ်ဖွဲ့များလက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဗာဗုလုန်လူတို့လက်အောက်တွင် အတ္တမပါဘဲ အမှုထမ်းခဲ့မှုကြောင့် အုပ်စိုးသူအသစ်များ သိရှိထားသည့် ဂျူးလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒံယေလသည် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အသစ်တွင် အလွန်ဩဇာညောင်းသော ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည် (ဒံယေလ ၆:၃)။ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အများအပြားက သူ့ကို မုန်းတီးကြသော်လည်း ဒံယေလသည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး မိမိလူမျိုး၏ မျှော်မှန်းချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကုရု၏ နားဝင်အောင် ပြောဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ရှင်ဘုရင်အသစ်အား ဟေရှာယ၏ ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့် မိတ်ဆက်ပေးသောအခါ၊ ကုရုသည် မိမိမမွေးဖွားမီ အနှစ်တစ်ရာကျော်ကပင် ဝိညာဉ်တော်တိုက်တွန်းမှုဖြင့် ရေးသားထားသော ကလောင်ချက်ဖြင့် မိမိအကြောင်းကို မည်မျှရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုသို့သော ဘုရားသခင်၏ မိန့်တော်မူချက်များ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရမည် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဂျူးလူမျိုးများ မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဒံယေလ၏ တောင်းဆိုချက်ကို လိုလိုလားလား ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အမိန့်တော်တွင် “ကောင်းကင်ဘုံ၏ အရှင်ဘုရားသခင်သည် မြေကြီးပေါ်ရှိ နိုင်ငံတကာတို့ကို ငါ့အား ပေးသနားတော်မူပြီ။ ၎င်းပြင် မိမိအဖို့ အိမ်တော်ကို ဆောက်လုပ်ရန် ငါ့အား တာဝန်ပေးတော်မူပြီ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ပါသော ဝန်ခံချက်ကို အစပျိုးဖော်ပြခဲ့သည် (ဧဇရ ၁:၂)။ ဤအမိန့်တော်သည် ဂျူးတို့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရခြင်း၏ နိဂုံးကို မှတ်သားစေခဲ့သည်။

Babylon fell to Cyrus’ forces without a pitched battle, and a man of the Jewish nation, Daniel, whose unselfish service under the Babylonians was known to the new rulers, received a highly influential position in the new administration (Dan. 6:3). Although many of his colleagues hated him, Daniel was able to hold his own, and succeeded in gaining Cyrus’ ear in regard to his people’s aspirations. When he made the new monarch acquainted with the prophecies of Isaiah, and Cyrus saw how clearly he had been described by an inspired pen more than a century before his birth, he must have come under the spell of such divine utterances. He willingly granted the request of Daniel to allow the Jews to return to their homeland and to rebuild their Temple, prefacing his decree with the significant admission, “The Lord God of heaven hath given me all the kingdoms of the earth; and he hath charged me to build him an house” (Ezra 1:2). This decree marked the end of the Jewish captivity.

VI။ ဂျူးလူမျိုးများ ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း

ကုရုနှင့် ခမ်ဗိုင်ဆီး လက်ထက်တွင် ပြန်လာခြင်းနှင့် ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ်ခြင်း။— ဂျူးသမိုင်းတွင် ခေတ်သစ်တစ်ခု၏ အစကို မှတ်သားစေသည့် ကုရု၏ အမိန့်တော်ကို သူ၏ ပထမဆုံး နန်းစံနှစ်တွင် ဧကဗာတန်မြို့၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် (ဧဇရ ၁:၁)။ ဤအရာကို ဂျူးတို့၏ နည်းလမ်းအတိုင်း ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦးအထိ ဗာဗုလုန်အင်ပါယာ ကျဆုံးချိန်မှစ၍ တွက်ချက်လျှင် ဘီစီ ၅၃၇ (ငါးရာ့သုံးဆယ့်ခုနစ်) ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ဖြစ်နိုင်သည် (စာမျက်နှာ ၉၆၊ ၉၇ ကိုကြည့်ပါ)။

VI. The Restoration of the Jews

The Return and Temple Building Under Cyrus and Cambyses.—The decree of Cyrus, which marked the beginning of a new period in the history of Jewry, was issued at Ecbatana in his first regnal year (Ezra 1:1). This, if reckoned from the fall of the Babylonian Empire according to the Jewish method, from autumn to autumn, could be in the summer of 537 b.c. (see pp. 96, 97).

 

အမိန့်တော်ကို ပုံစံ ၂ (နှစ်) မျိုးဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တစ်ခုမှာ လူသိရှင်ကြား ကြေညာရန် ဖြစ်သည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၃၆:၂၃၊ ဧဇရ ၁:၂-၄)။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ ရုံးသုံးအတွက်သာ ဖြစ်သည့် လမ်းညွှန်ချက် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။ လူထုအမိန့်တော်တွင် (၁) ယေရုရှလင်မြို့၌ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်၊ (၂) ဖမ်းဆီးခံထားရသော ဟေဗြဲလူအားလုံး မိမိတို့သဘောဆန္ဒအလျောက် ယုဒပြည်သို့ ပြန်ရန်၊ နှင့် (၃) နေရစ်ခဲ့ရန် ရွေးချယ်ကြသော ၎င်းတို့၏ မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ တစ်ပါးအမျိုးသား မိတ်ဆွေများက ပြန်လာမည့် ဂျူးများအား ငွေကြေးအကူအညီ ပံ့ပိုးပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ရုံးသုံးအမိန့်တော်တွင် (၁) စီစဉ်ထားသော ဗိမာန်တော်အသစ်နှင့် ပတ်သက်သည့် လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် တိကျသော သတ်မှတ်ချက်များ ပါဝင်ပြီး၊ (၂) ဆောက်လုပ်ရေး အသုံးစရိတ်များကို တော်ဝင်ရန်ပုံငွေဖြင့် ကျခံရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပြုလုပ်ထားကာ၊ (၃) ယခင်ဗိမာန်တော်၏ ရှိသမျှသော တန်ဆာပလာများကို ဂျူးတို့အား ပြန်ပေးရန် အမိန့်ပေးထားသည် (ဧဇရ ၆:၃-၅)။ လူသိရှင်ကြား မကြေညာသော အမိန့်တော်၏ အကြောင်းအရာများကို လူထုအမိန့်တော်တွင် ထည့်သွင်းမထားရခြင်း၌ အကြောင်းရင်း ရှိခဲ့သည်။ ပြဋ္ဌာန်းချက်အချို့သည် လူထုအတွက် အရေးမကြီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ အသုံးစရိတ်များကို ရှင်ဘုရင်က ကျခံရန် အလိုရှိသည်ဟူသော ကြေညာချက်သည် ဂျူးများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိတ်ဆွေများက ငွေကြေးအလှူငွေများ ပေးလှူခြင်းကို အားလျော့စေနိုင်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

The decree was issued in two forms. One was to be publicly proclaimed (2 Chron. 36:23; Ezra 1:2–4). The second one was rather a document of directives for official use only. The public decree provided for (1) the rebuilding of the Temple at Jerusalem, (2) the return of all captive Hebrews to Judea on a voluntary basis, and (3) the contribution of financial assistance to the returning Jews by their compatriots who chose to remain behind, as well as by their Gentile friends. The official decree, on the other hand, (1) contained directives and exact specifications concerning the planned new Temple, (2) made provisions for the covering of the building expenses by royal funds, and (3) gave a command to return to the Jews the available vessels of the former Temple (Ezra 6:3–5). There was a reason why the contents of the decree that was not publicly announced were not included in the public one. Some of the provisions were not important for the public; also, an announcement of the fact that the king was willing to bear the expenses might have discouraged the making of financial offerings by the Jews and their friends.

 

ကုရုသည် ရှေရှဗာဇာ သို့မဟုတ် ဇေရုဗဗေလ အမည်ရှိသော တော်ဝင်သွေးပါသည့် ဂျူးတစ်ဦးကို ဥဖရတ်မြစ်နှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံအကြား ရှိသမျှသော မြေပြင်များ ပါဝင်သည့် အင်ပါယာ၏ ကြီးမားသော နယ်ပယ်ကြီးဖြစ်သော “မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း” ဘုရင်ခံနယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ယုဒပြည်နယ်၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဤဘုရင်ခံအသစ်အား ဗာဗုလုန်မြို့တွင် တွေ့ရှိရသော ယေရုရှလင် ဗိမာန်တော်ဟောင်း၏ တန်ဆာပလာအားလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ရှောလမုန်ဗိမာန်တော်၏ နောက်ဆုံးအမှုထမ်းခဲ့သော ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းကြီး၏ သားမြေးဖြစ်သူ ယေရွှာ (သို့မဟုတ် ယောရှု) နှင့် အခြားသော ခေါင်းဆောင် ၁၉ (ဆယ့်ကိုး) ဦး သို့မဟုတ် ၂၀ (အနှစ်) ဦး (ဧဇရ ၂:၂၊ နေဟမိ ၇:၇) နှင့်အတူ ဇေရုဗဗေလသည် မိခင်နိုင်ငံဟောင်းသို့ ပြန်ရန် ပြင်ဆင်မှုအားလုံးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရုံးသုံးစာရင်းတွင် သွင်းထားသော ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူ ၄၂,၀၀၀ (လေးသောင်းနှစ်ထောင်) ကျော်တို့သည် ကုရု၏ ခေါ်သံကို ထူးထူးခြားခြား တုံ့ပြန်ခဲ့ကြပြီး ယုဒပြည်သို့ ပြန်ရန် အလိုရှိခဲ့ကြသည်။

Cyrus also appointed a Jew of royal blood, named Sheshbazzar or Zerubbabel, to be the governor of the province of Judea, which was part of the satrapy “Beyond the River,” that great division of the empire that comprised all lands lying between the river Euphrates and Egypt. To this new governor were given all the vessels of the old Jerusalem Temple that were found in Babylon. In conjunction with Jeshua (or Joshua), a descendant of the last officiating high priest of the Solomonic Temple, and 9 or 10 other leading men (Ezra 2:2; Neh. 7:7), Zerubbabel made all preparations for the return to the old homeland. More than 42,000 exiles entered in the official list gave answer to the call of Cyrus and were willing to return to Judea.

 

ဧဇရ အခန်းကြီး ၂ တွင် ဖော်ပြထားသော အသေးစိတ်စာရင်းအရ ဂျူးအများစုသည် မိမိတို့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရစဉ် ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် မိမိတို့၏ ဆွေစဉ်မျိုးဆက် စာရွက်စာတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မိခင်နိုင်ငံရှိ အခွင့်အရေးများနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပြန်လာကြသော သာမန်ပြည်သူ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများကို မိသားစုစုစုပေါင်း ၁၇ (ဆဲ့ခုနစ်) စုဖြင့် ခွဲခြားထားပြီး တစ်စုလျှင် လူဦးရေ ၁၀၀ (တစ်ရာ) ခန့်မှ ၃,၀၀၀ (သုံးထောင်) နီးပါးအထိ ရှိကာ၊ အုပ်စု ၁၅ (ဆယ့်ငါး) စုကို မြို့ပြအလိုက် စာရင်းသွင်းထားရာ အသေးဆုံးအုပ်စုတွင် ၄၂ (လေးဆယ့်နှစ်) ဦးနှင့် အကြီးဆုံးအုပ်စုတွင် ၁,၂၅၄ (တစ်ထောင်နှစ်ရာ့ငါးဆယ့်လေး) ဦး ရှိသည်။ ၎င်းတို့အပြင် “သေနာမင်း၏ သားမြေးများ” ဟု ခေါ်သော အုပ်စုတစ်စုတွင် လူပေါင်း ၃,၆၃၀ (သုံးထောင်ခြောက်ရာ့သုံးဆယ်) ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် ဆင်းရဲသားများ ဖြစ်နိုင်သည် (ဧဇရ ၂:၃၅ ကိုကြည့်ပါ)၊ ထို့ပြင် ဂျူးအသင်းတော်တွင် မိမိတို့၏ အခွင့်အရေးများကို သက်သေပြနိုင်မည့် စာရွက်စာတမ်းအားလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူ ၆၅۲ (ခြောက်ရာ့ငါးဆယ့်နှစ်) ဦး ရှိသည်။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများထဲမှ မိသားစု ၄ (လေး) စုတွင် ပါဝင်သော ယဇ်ပုရောဟိတ် ၄,၀၀၀ (လေးထောင်) ကျော်တို့သည် ဇေရုဗဗေလနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကြပြီး၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အရေးကို သက်သေမပြနိုင်သော မိသားစု ၃ (သုံး) စုမှ ယဇ်ပုရောဟိတ် အရေအတွက် အတိအကျမသိရသူများလည်း ပါဝင်သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ် အရေအတွက် အမြောက်အမြား (၄,၃၈၉ ဦး) နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အဆင့်နိမ့် ဗိမာန်တော်ဝန်ထမ်း နည်းပါးသော အရေအတွက် (၇၃၃ ဦး) သာ ပြန်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ ဤသို့ တွန့်ဆုတ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ပြည်နှင်ဒဏ်မခံရမီ ကာလက ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြမှုကြောင့် အနာဂတ် ဗိမာန်တော်အမှုတော်ဆောင်ခြင်းတွင် လေဝိလူတို့သည် နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသော လက်လုပ်လက်စား အလုပ်များသို့ လျှော့ချခြင်းခံရမည်ဟု ယေဇကျေလက ပရောဖက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည် (ယေဇကျေလ ၄၄:၉-၁၆)။ ထို့ပြင် ပြန်လာကြသော ဂျူးများနှင့်အတူ အစေခံများနှင့် အဆိုတော် ၇,၅၀၀ (ခုနစ်ထောင်ငါးရာ) ခန့် လိုက်ပါလာကြသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရသည် (ဧဇရ ၂:၆၄, ၆၅)။

The detailed list given in Ezra 2 reveals that most Jews had been able to save their genealogical documents throughout their captivity and thus could prove their rights and titles in their homeland. The returning nonecclesiastical exiles are classified in 17 family units numbering from about 100 to almost 3,000 men each, and 15 groups were listed according to town units, of which the smallest numbered 42 men and the largest 1,254. Besides these there was one group called “the children of Senaah,” 3,630 men, which may have consisted of poor people (see on Ezra 2:35), and 652 men who had lost all their documents by which they could have proved their rights in the Jewish congregation. Of the ecclesiastical exiles more than 4,000 priests belonging to 4 families joined Zerubbabel, and also an unknown number of priests belonging to 3 families who could not prove their rights to the priesthood. In contrast to the great number of priests (4,389) it is significant that only a small number of lower Temple personnel (733) were willing to return. The reason for this reluctance may have lain in the fact that Ezekiel had predicted that the Levites would be degraded in the future Temple service to comparatively low manual work because of their apostasy in the pre-exilic period (Eze. 44:9–16). Furthermore, we find the returning Jews accompanied by about 7,500 servants and singers (Ezra 2:64, 65).

 

ကုရု၏ အမိန့်တော်ကို ဘီစီ ၅ court ၃၇ (ငါးရာ့သုံးဆယ့်ခုနစ်) ခုနှစ် နွေရာသီ သို့မဟုတ် ဆောင်းဦးတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့လျှင် (စာမျက်နှာ ၉၆၊ ၉၇ ကိုကြည့်ပါ)၊ ၎င်းသည် ခရီးသွားရန် ပုံမှန်ရာသီဖြစ်သောကြောင့် နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ဘီစီ ၅၃၆ (ငါးရာ့သုံးဆယ့်ခြောက်) ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် ခရီးစဉ်ကို စတင်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား စစ်တပ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် နွေဦးပေါက်တွင် နိုင်ငံခြားစစ်ဆင်ရေးများအတွက် မိခင်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလေ့ရှိကြသည်။ ဧဇရသည် သူ၏ အပြန်ခရီးကို အနှစ် ၈၀ (ရှစ်ဆယ်) ခန့်အကြာတွင် နွေဦးပေါက်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ဗာဗုလုန်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် ၃ ၁/၂ (သုံးလခွဲ) ခန့်အကြာတွင် ယေရုရှလင်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သယ်ဆောင်လာသော ဝန်တင်တိရစ္ဆာန် ၈,၀၀၀ (ရှစ်ထောင်) ခန့်ရှိသည့် ဇေရုဗဗေလ၏ နောက်လိုက်များဖြစ်သော လူဦးရေ ၅ Hell ၀,၀၀၀ (ငါးသောင်း) ခန့်ရှိသည့် ကြီးမားသော လူတန်းကြီးသည် ယေရုရှလင်သို့ ရောက်ရှိရန် ဧဇရကဲ့သို့ အနည်းဆုံး အချိန်ယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နွေရာသီကာလအတွင်း မိခင်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ စစ်တပ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့သည် ၃၆ (သုံးဆယ့်ခြောက်) ဒီဂရီ မျဉ်းပြိုင်နီးပါးသို့ ရောက်သည်အထိ ဥဖရတ်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါခဲ့ကြသည်၊ သို့မဟုတ် အာရှုရိပြည်နယ်ဟောင်းကို ဖြတ်၍ အာဗီလာသို့ သွားရောက်ကာ လက်ရှိ ဆီးရီးယား-တူရကီ နယ်စပ်တစ်လျှောက်အတိုင်း လိုက်ပါခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာမှ ၎င်းတို့သည် အိုရွန်တက်စ်မြစ်သို့ ရောက်ရှိရန် ဆီးရီးယားမြောက်ပိုင်း သဲကန္တာရကို မိုင် ၁၀၀ (တစ်ရာ) နီးပါး ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဤရေငတ်မွတ်သော မြေပြင်၏ အလယ်တွင် အလက်ပို အိုအေစစ် တည်ရှိနေသည်။ အိုရွန်တက်စ်မြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းလမ်းကို ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဖိုနီးရှားနှင့် ပါလက်စတိုင်း ကမ်းရိုးတန်းအတိုင်း လိုက်ပါသော လမ်းကိုဖြစ်စေ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ပထမလမ်းကို အသုံးပြုပါက ၎င်းတို့သည် အိုရွန်တက်စ်မြစ် ဖျားအထိ လိုက်ပါပြီးနောက်၊ လေဗနွန်တောင်တန်းနှင့် အန္တီလေဗနွန် (ဟေရမုန်တောင်နှင့် အာမနတောင် အပါအဝင်) ကြားရှိ ကုန်းမြင့်ကို ဖြတ်၍ တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် မိမိတို့၏ ဦးတည်ရာသို့ မရောက်မီ ဂါလိလဲနှင့် ရှမာရိပြည်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြရမည်ဖြစ်သည်။

If the decree of Cyrus was issued in the summer or autumn of 537 b.c. (see pp. 96, 97), the journey was probably started in the spring of the following year, 536 b.c., since this was the usual season for traveling. The Mesopotamian armies had customarily left their homeland for foreign campaigns in the spring. Ezra started his return journey, some 80 years later, in the spring, arriving at Jerusalem about 31/2 months after his departure from Babylonia. The large caravan of Zerubbabel’s followers, about 50,000 individuals who had some 8,000 beasts of burden carrying their possessions, must have needed at least as much time as Ezra to reach Jerusalem, and probably arrived in their homeland during the summer. Like all large armies they either followed the course of the Euphrates until they reached approximately the 36th parallel, or went through the former homeland of Assyria to Arbela and followed the approximate course of the present Syro-Turkish border. From there they must have crossed the north Syrian desert for almost 100 miles to the river Orontes, with the oasis of Aleppo lying in the midst of this thirsty land. After they reached the Orontes, they could have used either the inland road or that which followed the coast of Phoenicia and Palestine. If they used the first they followed the Orontes River to its source, then continuing in a southerly direction through the highland lying between the Lebanon mountain range and the Antilebanon (including Mt. Hermon and Mt. Amana), finally crossing Galilee and Samaria before they reached their destination.

 

ယေရုရှလင်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် အသင်းတော်၏ ခေါင်းဆောင်များက ကြီးမားသော ပူဇော်သက္ကာကို ဆက်သသည့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုမှုကို ပထမဦးစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ပြန်လာကြသော ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများသည် ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးတို့၏ မြေများကို ပြန်လည်နေထိုင်ရန် လူစုခွဲခဲ့ကြသည်။ နှစ်သစ်ကူးအစတွင် ၎င်းတို့သည် အသစ်တည်ဆောက်ထားသော မီးရှို့ရာယဇ်ပလ္လင်ကို အပ်နှံရန်၊ နေ့စဉ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဝတ်ပြုမှုကို စတင်ရန်နှင့် ၇ (ခုနစ်) လမြောက် လပြွဲပွဲများကို ဆင်နွှဲရန် ယေရုရှလင်မြို့၌ စုရုံးခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗိမာန်တော် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အစီအစဉ်များကိုလည်း ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ လိုအပ်သော သစ်လုံးများအတွက် ဆိဒုန်လူ၊ တုရုလူတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ စီစဉ်ထားသော အလုပ်အတွက် ပန်းရံသမား၊ လက်သမားတို့နှင့်လည်းကောင်း စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည် (ဧဇရ ၂:၆၈ မှ ၃:၇)။

After reaching Jerusalem they first had a service of gratitude in which a large offering was made by the leading men of the congregation. The returned exiles then dispersed to reoccupy the lands of their ancestors. At the beginning of the New Year, they gathered at Jerusalem for the dedication of a newly erected altar of burnt offering, the commencement of the daily sacrificial service, and the celebration of the feasts of the 7th month. At that time plans were also laid for the rebuilding of the Temple and contracts were concluded with the Sidonians and Tyrians for the necessary lumber, and with masons and carpenters for the planned work (Ezra 2:68 to 3:7).

 

ဗိမာန်တော် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အမှန်တကယ် လုပ်ငန်းကိုမူ နောက်တစ်နှစ်အထိ စတင်ခြင်းမပြုခဲ့ပါ။ တိုက်မြစ်ကျောက်ချရန်အတွက် ရှောလမုန် ပထမဗိမာန်တော်ကို စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် လကိုပင် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည် (ဧဇရ ၃:၈၊ ၁ ဓမ္မရာဇဝင် ၆:၁)။ ဤသည်မှာ ဤနေ့ရက်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ စောင့်မျှော်ခဲ့ကြသော တည်ကြည်သော ဂျူးလူမျိုးများအတွက် အလွန်ဝမ်းမြောက်စရာ အခွင့်အရေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစီအစဉ်များအရ ဗိမာန်တော်အသစ်နှင့် ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲ အဆောက်အအုံများသည် နေဗုခဒ်နေဇာ ဖျက်ဆီးခဲ့သော အဆောက်အအုံများ၏ အရွယ်အစားနှင့် ခမ်းနားမှုတို့ကို မှီလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြသနေသဖြင့်၊ မိမိတို့ လူငယ်ဘဝတွင် ရှောလမုန်ဗိမာန်တော်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ဖူးသော သက်ကြီးရွယ်အိုအချို့သည် ငိုကြွေးခဲ့ကြသည် (ဧဇရ ၃:၈-၁၃)။

The actual work of rebuilding the Temple was not begun until the following year. For the laying of the foundation stone the same month was chosen in which Solomon had started to build the first Temple (Ezra 3:8; 1 Kings 6:1). This was an occasion of great joy for the faithful Jews who had waited many years for this day. However, the plans showed that the new Temple with its auxiliary buildings would not match in size and splendor those that Nebuchadnezzar had destroyed, for which reason some of the older men who in their youth had seen Solomon’s Temple, wept (Ezra 3:8–13).