အခန်းကြီး - (၅၆ - ၅၇ - ၅၈ - ၅၉ - ၆၀ - ၆၁ - ၆၂ - ၆၃ - ၆၄ - ၆၅ - ၆၆ )
ဟေရှာယအနာဂတ္တိကျမ်း
နိဒါန်း
အမည်နှင့် စာရေးသူ။ ကျွန်ုပ်တို့သိရှိနိုင်သမျှအရ ဟေရှာယ ၁:၁ သည် မူလဟေရှာယကျမ်းစာလိပ်အတွက် ခေါင်းစဉ်အဖြစ် အသုံးပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သော ကျမ်းစာဘာသာပြန်သူများသည် လက်တွေ့အသုံးပြုရန်အတွက် ထိုခေါင်းစဉ်ကို “ဟေရှာယကျမ်း” သို့မဟုတ် “ဟေရှာယ” ဟု ဘာသာပြန်ကြသည်။ ရာဇဝင်ချုပ်ကျမ်းကို ရေးသားသူက အာမုတ်၏သား၊ ပရောဖက်ဟေရှာယ၏ “ရူပါရုံ” ဟု ရည်ညွှန်းထားသည် (၂ ရာဇဝင် ၃၂:၃၂)။ ဟေရှာယ ၁:၁ ပါ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုချင်းစီကို အခြားပရောဖက်ကျမ်းများ၏ အစပိုင်းခေါင်းစဉ်များတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ သို့သော် အားလုံးကို ခြုံငုံကြည့်လျှင် ထိုခေါင်းစဉ်သည် ထူးခြားအရေးပါသော သဘောသဘာဝရှိပြီး၊ အချို့က ယူဆသကဲ့သို့ ကျမ်းစာအတွင်း နောက်ပိုင်းမှ ထည့်သွင်းထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဟေရှာယကျမ်းကို စာပေတစ်ခုလုံးအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးသည့် အင်္ဂါရပ်များစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ဟေရှာယ ၁:၁ ရှိ အစပိုင်းခေါင်းစဉ်သည် ရူပါရုံမြင်သူ၏ အမည်နှင့် အမျိုးအနွယ်ကို (အာမုတ်၏သား ဟေရှာယ)၊ ဖွင့်ပြခြင်းရရှိသည့် နည်းလမ်းကို (ရူပါရုံ)၊ ကျမ်း၏ အဓိကအကြောင်းအရာကို (ယုဒပြည်နှင့် ယေရုရှလင်)၊ ထိုဖွင့်ပြချက်များကို ရရှိခဲ့သည့် ခန့်မှန်းကာလကို (ယုဒရှင်ဘုရင်များဖြစ်သော ဩဇိယ၊ ယောသံ၊ အာခတ်နှင့် ဟေဇကိတို့ အုပ်စိုးစဉ်ကာလ) ဖော်ပြထားသည်။ ဟေရှာယ၏အမည် (yesha‘yahu) ကို ရှေးခေတ်တံဆိပ်များပေါ်တွင် တွေ့ရပြီး “ထာဝရဘုရား၏ ကယ်တင်ခြင်း”၊ “ထာဝရဘုရားသည် [ကျွန်ုပ်၏] ကယ်တင်ခြင်းဖြစ်တော်မူ၏” သို့မဟုတ် “ထာဝရဘုရားသည် ကယ်တင်ခြင်းကို ပေးတော်မူပြီ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည် (၁၂:၂–၃; ၄၉:၂၆; ၆၀:၁၆)။ ထိုအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ကျမ်း၏ အဓိကသတင်းစကားကို အတည်ပြုပေးသည်။
ယေရုရှလင်မြို့သား အာမုတ်၏သား ဟေရှာယသည် ဤကျမ်း၏ အခြေခံဖြစ်သော ဘုရားသခင်ထံမှ ဖွင့်ပြချက်များကို ရရှိခဲ့သည် (၁:၁; ၂:၁; ၇:၃; ၁၃:၁; ၂၀:၂–၃; ၃၇:၂၊ ၆–၇; ၃၈:၁; ၃၉:၃)။ သူ၏ဖခင် အာမုတ်အကြောင်းကို အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မသိရပါ။ ၃၇–၃၉ အခန်းများတွင် “ပရောဖက်” ဟူသော အမည်နာမမှလွဲ၍ ဟေရှာယ၏ အလုပ်အကိုင် သို့မဟုတ် တရားဝင်တာဝန်ကို ကျမ်းက မဖော်ပြထားပါ။ ထာဝရဘုရားက ဟေရှာယကို မိမိ၏ “ကျွန်” သို့မဟုတ် “တမန်” ဟု ရည်ညွှန်းတော်မူသည် (၂၀:၃)။ သူ၏ဇနီးသည် “ပရောဖက်မ” ဖြစ်သည် (၈:၃ ကိုကြည့်ပါ)။ သူတို့တွင် အနည်းဆုံး သားနှစ်ယောက်ရှိပြီး၊ ရှေယာရျာရှုဘနှင့် မဟေရရှာလလဟာရှဗတ်တို့ ဖြစ်ကြသည် (၇:၃; ၈:၃)။ သူတို့၏အမည်များတွင် “ကြွင်းသောသူသည် ပြန်လာလိမ့်မည်” နှင့် “လုယူရာကို မြန်မြန်ယူ၊ လုယူရာကို အလျင်အမြန်ပြု” ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သင်္ကေတများ ပါရှိပြီး၊ ကယ်တင်ခြင်းနှင့် တရားစီရင်ခြင်းနှစ်ရပ်စလုံးနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ဟေရှာယ၏ကိုယ်ပိုင်အမည်သည်လည်း ထိုကဲ့သို့ အဓိပ္ပာယ်သင်္ကေတရှိနိုင်သည်။
ဓမ္မဟောင်းပရောဖက်ကျမ်းတစ်ကျမ်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖွင့်ပြခြင်း၊ မှတ်သားခြင်း၊ နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ စာပေအားဖြင့်ဖြစ်စေ ဆက်သွယ်ခြင်း (ဆိုလိုသည်မှာ မိန့်ကြားခြင်း သို့မဟုတ် လူထုရှေ့တွင် ဖတ်ကြားခြင်း) နှင့် ထိန်းသိမ်းထားခြင်းတို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ဟေရှာယကျမ်းကို ကျွန်ုပ်တို့ရရှိလာစေသော လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဆင့်ငါးဆင့် ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ (၁) ဘုရားသခင်၏သတင်းစကားကို ဟေရှာယအား သိစေတော်မူ ခဲ့သည် (ဥပမာ ၆:၁–၁၃; ၇:၃; ၈:၁၊ ၅၊ ၁၁)။ ဘုရားသခင်သည် မူလစာရေးရှင်ဖြစ်ပြီး ဟေရှာယသည် လက်ခံရရှိသူဖြစ်သည်။ (၂) စာရေးသူနှင့် ဘုရားသခင်အကြား ကြားခံသူ အဖြစ် ဟေရှာယသည် မိမိ၏ရည်ရွယ်ထားသော ပရိသတ် သိရှိနားလည်သည့် ဘာသာစကားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ ဖွင့်ပြချက်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် မှုတ်သွင်းခံရသော ပရောဖက်အားဖြင့် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက်များဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဖော်ပြခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ မိန့်တော်မူခဲ့သည် (ဥပမာ ၇:၁၀–၁၇)။ (၃) ဘုရားသခင်နှင့် ပရောဖက်တို့အကြား အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု တွင် ဘုရားသခင်၏စကားနှင့် ပရောဖက်၏စကားကို ခွဲခြားသိနိုင်သည် (ဥပမာ ၆:၁–၁၃)။ သို့သော် နှစ်မျိုးစလုံးကို ပရောဖက်-ဇာတ်ကြောင်းပြောသူက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ (၄) အခြားသူများထံမှ ရယူထားသော အကြောင်းအရာများသည် အခြားစာရေးသူများက ယခင်က ရေးသားထားသော်လည်း ပရောဖက်က ရွေးချယ် ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည် (ဥပမာ ၃၆:၁–၂၂; ၃၇:၈–၁၄; ၃၈:၉–၂၀)။ (၅) ပရောဖက်ပြုသတင်းစကားများကို နှုတ်ဖြင့်ပေးအပ် ခဲ့သည်—မိန့်ကြားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ လူထုရှေ့ သို့မဟုတ် သီးသန့်နေရာတွင် အသံထွက်ဖတ်ကြားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ဖြစ်သည်။ ရေးသားထားသော ပရောဖက်ပြုချက်သည် သတင်းစကားကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ အဝေးကာလတွင် ပြည့်စုံမည့် ကြိုတင်ဟောချက်များကို ဟေရှာယက အထူးထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ထိုအရာကြောင့် ပရိသတ်သည် အမှန်တကယ်ဖြစ်ရပ်များတွင် ပြည့်စုံလာခြင်းကို စောင့်ဆိုင်းပြီး ကြည့်ရှု ရမည်ဖြစ်သည် (ဥပမာ ၂၉:၁၁–၁၂၊ ၁၈; ၃၀:၈–၁၁; ၃၄:၁၆)။ ဟေရှာယသည် ပရောဖက်ပြုချက်အချို့ကို ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသော်လည်း (၈:၁–၂; ၃၀:၈–၁၁)၊ ထိုခေတ်က ကျမ်းစာအုပ်များ ပြုစုရာတွင် ပုံမှန်ဖြစ်သည့်အတိုင်း စာရေးသူများ၏ အကူအညီကို အသုံးပြုခဲ့နိုင်သည် (ယေရမိ ၃၆:၁–၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။
ဟေရှာယသည် မိမိကိုယ်ကို ထာဝရဘုရား၏ အလိုတော်နှင့် တန်ခိုးတော်အောက်တွင် နှိမ့်ချထားခဲ့သည်။ မိမိအကြောင်းကို အာရုံစိုက်ခြင်းသည် သူ၏တာဝန်၏ အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ခဲ့ပါ။ သို့သော် ယေရုရှလင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သူ၏လူမှုရေးအခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်သော အချက်အလက်အချို့ကို ကျမ်းမှ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။
၁။ မိသားစုခေါင်းဆောင်။ ဟေရှာယ၏ မိသားစုတွင် “ပရောဖက်ပြု” တာဝန်ရှိသည်။ သူနှင့်သူ၏ဇနီးတို့သည် ပရောဖက်များဖြစ်ကြပြီး ဟေရှာယ၏အမည်နှင့် သူ၏သားများ၏အမည်များကပင် ပရောဖက်ပြုသတင်းစကားများကို ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည် (ဟေရှာ ၇:၃; ၈:၁–၄)။ ထိုခေတ်တွင် ပုံမှန်ဖြစ်သည့်အတိုင်း သူသည် ပရောဖက်ပြုဉာဏ်ပညာနှင့် စာရေးကျွမ်းကျင်မှုများကို မိမိသားများထံ လက်ဆင့်ကမ်းပေးခဲ့သည် (၃၈:၁၉ခ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထိုအလုပ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်ရှုခြင်းနှင့် ရေးသားခြင်း (ကူးရေးခြင်း) ကို သင်ယူခြင်းဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ပြီးမြောက်စေခဲ့သည်။
၂။ အကြံပေးသူ။ ပရောဖက်တစ်ဦးအဖြစ် ဟေရှာယသည် တော်ဝင်အကြံပေးသူများအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထာဝရဘုရား၏ ဉာဏ်ပညာနှင့် အကြံဉာဏ်ကို ကိုယ်တော်၏ လူသားဆန့်ကျင်သူများ၏ ဉာဏ်ပညာနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည် (ဥပမာ ၃:၂–၃; ၈:၉–၁၀; ၁၄:၂၄–၂၇; ၁၉:၁–၄)။ အမှန်မှာ မိမိတို့ကိုယ်ကို ပညာရှိဟု ယူဆသူတို့၏ ဉာဏ်ပညာသည် အဆုံးသတ်သွားမည်ဟု ထာဝရဘုရားက ကြေညာတော်မူသည် (၂၉:၁၄)။ ပရောဖက်သည် ပညာရှိသူများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ခြင်းမှာ သူ၏အကြံဉာဏ်သည် ထာဝရဘုရားထံမှ ပရောဖက်ပြုဖွင့်ပြချက်များအပေါ် အခြေခံပြီး ပညာရှိသူများ၏ အတွေ့အကြုံအပေါ် အခြေခံသော လေ့လာချက်များနှင့် ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည် (၅:၁၉ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဟေရှာယပြောသောအရာသည် လူသားတို့၏ နိုင်ငံရေးအစီအစဉ်များကို အားကိုးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထာဝရဘုရားကို ယုံကြည်ခြင်းနှင့် အားကိုးခြင်းကို တောင်းဆိုသည်။ သူ၏စိုးရိမ်ပူပန်မှုမှာ ဉာဏ်ပညာကို အခြေခံသော ဓမ္မပညာကို ဖယ်ရှားပစ်ရန်မဟုတ်ဘဲ ပညာရှိသူများအား မိမိတို့၏လုပ်ငန်းအတွက် ဘုရားသခင်၏ စံနှုန်းများကို သတိပေးရန်ဖြစ်သည်။
၃။ ဆရာ။ ဟေရှာယသည် ဣသရေလနှင့် ယုဒပြည်ရှိ ဘုရားသခင်၏လူတို့ထံ ထာဝရဘုရား၏ သွန်သင်ချက်ကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ အာရှုရိတို့က ဣသရေလကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက် (၇၃၃ နှင့် ၇၂၂ ဘီစီ)၊ ယုဒပြည်ကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက် (၇၀၁ ဘီစီ) ဗိမာန်တော်သည် တရားဝင်မှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုရှိနေသေးသော ဘာသာရေးသွန်သင်ရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ပရောဖက်များသည် ဗိမာန်တော်နှင့် အထူးဆက်နွယ်နေကြသည် (မြည် ၂:၂၀)၊ သွန်သင်ခြင်းနှင့် အကြံပေးခြင်းသည် သူတို့၏အဓိကတာဝန်များဖြစ်သည် (တရား ၃၃:၁၀; ယေရမိ ၁၈:၁၈; ယေဇကျေလ ၇:၂၆; ၄၄:၂၃; ဟောရှေ ၄:၆; မိက ၃:၁၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဗိမာန်တော်တွင် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ သွန်သင်ရန် ထာဝရဘုရားက ဟေရှာယအား ပညတ္တိကျမ်းကို အသုံးပြုစေခဲ့သည် (ဟေရှာ ၁:၁၀–၁၇)။ ထာဝရဘုရားထံမှ ရရှိသော ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်ကို “သွန်သင်ချက်” (torah) အဖြစ် အလေးထားခြင်းသည် ကျောင်းသားများ မည်သည့်အရာကို ကြားရသည်ကို အာရုံစိုက်သည့် ဆရာတစ်ဦး၏ ပုံမှန်စိုးရိမ်မှုကို ဖော်ပြသည် (၅၀:၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဟေရှာယသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည် (၈:၂; ၃၇:၁–၄)၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်အမှု (၆၁:၆; ၆၆:၂၁) နှင့် ဗိမာန်တော် (၆:၁; ၄၄:၂၈) တို့အကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ အချို့က သူသည် ယေရမိ (၁:၁) နှင့် ယေဇကျေလ (၁:၃) တို့ကဲ့သို့ ယဇ်ပုရောဟိတ်ဖြစ်နိုင်သည်ဟုပင် အကြံပြုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုအချက်ကို အတိအကျသိနိုင်ရန် လုံလောက်သော အထောက်အထားမရှိပါ။
၄။ ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်တော်နှင့် ကျွန်တော်။ ယေရုရှလင်နှင့် ယုဒပြည်တွင် “ပရောဖက်များ” (nebi’im) ရှိကြောင်း ကျမ်းက ဖော်ပြသည် (၃:၁–၂; ၂၉:၁၊ ၁၀; ၃၀:၁၀)။ သို့သော် ၃၆–၃၉ အခန်းများ၏ ဇာတ်ကြောင်းပိုင်းတွင်—ထိုအပိုင်းသည် ၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၈:၁၃–၁၉:၃၇ နှင့် အလွန်တူညီသည်—“ပရောဖက်”
(nabi’) ဟူသော အမည်နာမကို ဟေရှာယတစ်ဦးတည်းသာ ခံယူထားသည်။ သူသည် မိမိကိုယ်ကို “ပရောဖက်” ဟု မည်သည့်အခါမျှ မခေါ်ပါ။ သူ၏အမှုတော်သည် ပရောဖက်တစ်ဦးအဖြစ် ရာထူးတစ်ခုက ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထာဝရဘုရားက သူ့အား မိန့်တော်မူသည့်အရာက ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကျမ်းက ထင်မြင်စေသည်။ အရေးကြီးသည်မှာ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော် ဖြစ်သည်။
၅။ စာရေးသူ။ ဟေရှာယ၏ခေတ်တွင် စာအုပ်များသည် အများအားဖြင့် တွေ့ရှိလာပြီဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်များကို စာရေးသူများ သို့မဟုတ် စာရေးပညာသင်ကြားထားသူများက ဖတ်ရှုကြသည်။ ဣသရေလအမျိုးသားများကဲ့သို့ ပရိသတ်အများအပြားသည် နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဖတ်ကြားသည့်အခါ ကြားရကြမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယသည် မိမိ၏ကျမ်းစာထဲမှ စကားများကို လူတို့ကြားရမည်၊ မြင်ရမည်ကို သိရှိခဲ့သည် (ဟေရှာ ၂၉:၁၈)။ သူသည် ပညာတတ်သူဖြစ်ပြီး မိမိကျမ်းကို ရေးသားခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့သော်လည်း စာရေးသူများ၏ အကူအညီကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကို ပယ်ချ၍မရပါ။ သူ၏ကျမ်းသည် အနာဂတ်တွင် ပြည့်စုံလာရန် စောင့်မျှော်နေသော ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်များကို အခြေခံအားဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုအရာသည် အချိန်တန်သောအခါ ဟေရှာယအား ဖွင့်ပြခဲ့သည့် ကိုယ်တော်၏ အကြံဉာဏ် သို့မဟုတ် အစီအစဉ်ကို အတည်ပြုမည့် ထာဝရဘုရား၏ အနာဂတ်လုပ်ဆောင်မှုအပေါ် မူတည်နေသည်။ ဤကျမ်းတွင် စာရေးသူ၏ မည်သူဖြစ်သည်ဆိုသည်မှာ အရေးအကြီးဆုံးမဟုတ်ပါ။ အရေးကြီးသည်မှာ ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်ဖြစ်သည်။
နေ့ရက်။ “ဩဇိယမင်းကြီး သေဆုံးသောနှစ်” (၆:၁) တွင် ဟေရှာယသည် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုအချိန်သည် ၇၄၀ ဘီစီခန့်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အာခတ်မင်းသည် ၇၃၅–၇၁၆ ဘီစီအတွင်း ရှုရိနှင့် ဧဖရိမ်အရေးအခင်းကာလတွင် အုပ်စိုးခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း ဟေရှာယသည် ထာဝရဘုရားထံမှ ဖွင့်ပြချက်များရရှိကာ ပရောဖက်ပြုအကြံပေးသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် (၇:၁–၁၇)။ သူ့အား ခန့်အပ်သည့်အချိန်တွင် ရှမွေလနှင့် ယေရမိတို့ကဲ့သို့ အလွန်ငယ်ရွယ်သူတစ်ဦး ဖြစ်နိုင်သည် (၁ ရာ ၃; ယေရမိ ၁:၆–၇)။
ဟေရှာယသည် ဟေဇကိမင်းထက် အသက်ရှည်ပြီး ၆၉၇ မှ ၆၄၃ ဘီစီအထိ မင်းဖြစ်သော မနာရှေမင်းလက်ထက်တွင် သူ၏အမှုတော်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည် (၂ ရာဇဝင် ၂၁:၁)။ မနာရှေမင်း၏ အုပ်စိုးမှုအတွင်း မည်မျှအထိ ဟေရှာယ၏အမှုတော် ဆက်လက်ရှိခဲ့သည်ကို မသိရပါ။ အပေါင်းအဖော်ကျမ်းဖြစ်သော ဟေရှာယ၏ အာဇာနည်ခံရခြင်းအကြောင်း ကျမ်းတွင် သက်သေခံထားသည့် ရိုးရာအယူအဆတစ်ရပ်အရ ဟေရှာယသည် သူ၏ပရောဖက်ပြုအမှုတော်ကို ဆန့်ကျင်သော မနာရှေမင်း၏လက်ချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ အယ်လင်ဂျီဝှိုက်ကလည်း ဤရိုးရာအယူအဆကို လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ထိုအချက်သည် ဟေဗြဲ ၁၁:၃၇ တွင် အရိပ်အမြွက်ပါဝင်နိုင်သည် (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၊ ၁၈၉၈ ရက်ထုတ် အချိန်နိမိတ်များကို ကြည့်ပါ)။ ကျမ်းစာအတွင်း ပြန့်ကျဲနေသော အထောက်အထားများအရ ဟေရှာယသည် မနာရှေမင်း၏ အုပ်စိုးမှု ပထမပိုင်းအထိ သူ၏အမှုတော်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ဖွယ်ရှိသည်။
ဓမ္မဟောင်းပရောဖက်ကျမ်းများ၏ ထုံးတမ်းအတိုင်း ဟေရှာယသည် မိမိ၏ ပရောဖက်ပြုချက်အားလုံးကို နေ့ရက်သတ်မှတ်၍ မရေးသားခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ရာတွင် ကျမ်း၏ စာပေဆိုင်ရာ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့် သမိုင်းဝင်ပြည့်စုံမှုများအကြား ဆက်နွယ်မှုတို့အပေါ် မူတည်ရသည်။ ဤဝေဖန်ချက်တွင် လက်ခံထားသော အမြင်ကို အောက်ပါအတိုင်း အကျဉ်းချုပ်နိုင်သည်။
၁။ မတူညီသော စာရေးသူများဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားမရှိခြင်း။ မကြာသေးမီက လေ့လာချက်များအရ ၄၀–၆၆ အခန်းများသည် ၁–၃၉ အခန်းများနှင့် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကျမ်းတစ်အုပ်လုံးတွင် ထူးခြားသော အတွင်းပိုင်းစည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
၂။ တည်းဖြတ်သူနှင့် စာရေးသူသည် တစ်ဦးတည်းဖြစ်ခြင်း။ ဟေရှာယကျမ်းသည် ကြိုတင်စီမံထားသော ဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ အကြောင်းအရာအသေးစား အစိတ်အပိုင်းများ၏ အတွေးအခေါ်သည် ပိုမိုကြီးမားသော အကြောင်းအရာအစုများနှင့် ကိုက်ညီနေပြီး၊ ထိုအရာက ပရောဖက်ကိုယ်တိုင် စာသားတစ်ခုလုံးကို တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြောင်း အကြံပြုသည်။
၃။ ဟေရှာယဟူသောအမည်ကို အသုံးပြုခြင်း။ “ဟေရှာယ” ဟူသောအမည်ကို စုစုပေါင်း ဆယ့်ခြောက်ကြိမ်သာ အသုံးပြုထားပြီး၊ အစပိုင်းခေါင်းစဉ် သုံးခု (၁:၁; ၂:၁; ၁၃:၁) နှင့် တတိယပုဂ္ဂိုလ်ဇာတ်ကြောင်း သုံးနေရာ (၇:၃; ၂၀:၂–၃ တွင် နှစ်ကြိမ်၊ ၃၇–၃၉ အခန်းများတွင် ဆယ်ကြိမ်) တွင် ပါဝင်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် “ယေရမိ” ဟူသောအမည်ကို သူ၏ကိုယ်ပိုင်ကျမ်းတွင် ၁၃၁ ကြိမ် တွေ့ရသည်။ လက်ရှိအမည်ဖော်ပြချက်များက ဟေရှာယ၏ပုဂ္ဂိုလ်အား ကျမ်းတစ်အုပ်လုံးတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် ၁:၁ တွင် သူ့အမည်ကို ဖော်ပြပြီးနောက် ၁:၂–၃၁ တွင် အခြားမည်သည့်မိတ်ဆက်ချက်မျှ မပါဘဲ သူက ပြောဆိုသည်။ ပရောဖက်၏အသံသည် သူ၏အသံဖြစ်ကြောင်း စာသားကသာ သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ ဤနည်းလမ်းကို ကျမ်းတစ်အုပ်လုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း တွေ့ရသည်။ အခန်းငယ် ၁ ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် သူ၏အမည်ကို နောက်ထပ်ဖော်ပြသည့်နေရာများက အောက်ပါအပိုင်းများတွင် ဟေရှာယသည် သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြထားသော ပြောဆိုသူဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။ ၂:၁ သည် ၂:၂–၆:၁၃ တွင် ဟေရှာယအား ပရောဖက်ပြုစကားပြောသူအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ၇:၃ သည် ၇:၁–၁၂:၆ တွင် ထိုသို့ သတ်မှတ်သည်။ ၁၃:၁ သည် ၁၃:၂–၂၇:၁၃ တွင် ထိုသို့ သတ်မှတ်သည်။ ၂၀:၁–၆ သည် ၂၀:၁–၃၅:၁၀ တွင် ထိုသို့ သတ်မှတ်သည်။ ၃၆:၁–၃၉:၈ သည် ၄၀:၁–၆၆:၂၄ တွင် ထိုသို့ သတ်မှတ်သည်။ ဤအင်္ဂါရပ်က ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ရရှိထားသော ကျမ်းသည် ဟေရှာယကို ပရောဖက်နှင့် စာရေးသူအဖြစ် သိရှိထားသော လူများအတွက် ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထာဝရဘုရားသည် အဓိကပြောဆိုသူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည် (၄၀:၈; ၅၅:၁၀–၁၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ သူ၏အမည်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဟေရှာယသည် သီးခြားအစပိုင်းပရိသတ်တစ်ရပ်ထံ ရည်ရွယ်ထားသော ဘုရားသခင်ထံမှ ဆက်သွယ်ဖွင့်ပြချက်ကို လက်ခံရရှိသူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ရူပါရုံကို မြင်ခဲ့သူတစ်ဦးတည်းသာ စာသားကို ပုံဖော်ဖန်တီးရာတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ အာမုတ်၏သား ဟေရှာယတစ်ဦးတည်းသာ စာသား၏ နောက်ဆုံးပုံစံကို ပြုစုရန် အခွင့်အာဏာ၊ အသိပညာနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
၄။ ကျမ်းက မိမိကိုယ်ကို ရှုမြင်ပုံ။ ဟေရှာယကျမ်းသည် ဇိအုန်နှင့် ဣသရေလတို့အား ထာဝရဘုရားက ကယ်တင်တော်မူခြင်း၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော သက်သေခံချက်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုထားပြီး၊ ထိုအယူအဆက ထာဝရဘုရား၏ ကတိတော်များကို ယုံကြည်စိတ်ချနိုင်ကြောင်း ပိုမိုခိုင်မာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ထာဝရဘုရား၏အရာများကို “မြင်ခဲ့” သော ဟေရှာယသည် မိမိ၏ရူပါရုံကို စာရေးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ယုံကြည်သည်။
၅။ မနာရှေမင်း၏ အုပ်စိုးမှုအတွင်း နောက်ဆုံးပုံစံရရှိခြင်း။ ဟေရှာယ၏အမှုတော်ကာလအတွင်း၊ အထူးသဖြင့် သူ၏အသက်တာအဆုံးပိုင်းသို့ နီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ ဘုရားသခင်၏လူတို့၏ အနာဂတ်ကံကြမ္မာသည် အလွန်အရေးကြီးသော ပြဿနာဖြစ်လာသည်။ ယေရုရှလင်အပေါ် အာရှုရိတို့၏ ချုပ်ကိုင်မှု ပိုမိုတင်းကျပ်လာပြီး၊ မနာရှေမင်းလက်ထက် ပရောဖက်များကို နှိပ်စက်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ဖောက်ပြန်ခြင်းတို့က ဣသရေလ၏ တရားစီရင်ခြင်းသည် ဆက်လက်ရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည် (၁:၂–၃၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ သစ္စာရှိသော ကြွင်းကျန်သူများသည် ထာဝရဘုရားကို စောင့်ဆိုင်းရန် ခွန်အားရရှိနိုင်ဖို့ မျှော်လင့်ချက်လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် ဟေရှာယကျမ်း၏ ဒုတိယပိုင်း (၄၀–၆၆ အခန်းများ) တွင် ပါဝင်သော နှစ်သိမ့်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ သတင်းစကားများအတွက် ယုံကြည်ဖွယ်ကောင်းသော နောက်ခံဖြစ်သည်။ အယူအဆအရ ကျမ်း၏ နောက်ဆုံးပုံစံကို မနာရှေမင်း၏ အုပ်စိုးမှု ပထမပိုင်းသို့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။
နောက်ခံအကြောင်းအရာများ။ ဟေရှာယသည် ပရောဖက်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသောအချိန်သည် ရှေးအရှေ့အနီးဒေသအပေါ် အာရှုရိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာ တိုးတက်လာသည့်အချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။ တိဂလတ်ပိလေဇာ သုံးမင်း၏ (၇၄၅–၇၂၇ ဘီစီ) အုပ်စိုးမှုသည် အာရှုရိအင်ပါယာ၏ အကြီးမားဆုံး ချဲ့ထွင်မှုရာစုနှစ်ကို စတင်စေခဲ့သည်။ ထိုအင်ပါယာသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့ခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် မငြိမ်မသက်မှုများနှင့် အကြီးအကျယ်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ လူမျိုးများနှင့် လူစုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး လူမျိုးများနှင့် သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များကို ရောနှောစေခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘာသာရေးရောနှောကိုးကွယ်မှုနှင့် မိမိတို့ဘိုးဘေးများ၏ ဘုရားသခင်အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းကင်းမဲ့မှုသည် ဣသရေလနှင့် ယုဒပြည်အတွက် အထူးပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၇:၂၄–၄၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဟေရှာယသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုများကို တုံ့ပြန်ကာ ဣသရေလ၊ ကိုယ်တော်ရွေးချယ်ထားသောလူမျိုးနှင့် ဇိအုန်-ယေရုရှလင်၊ ကိုယ်တော်ရွေးချယ်ထားသောမြို့အတွက် ကိုယ်တော်၏အစီအစဉ်ကို ဖွင့်ပြခြင်းအားဖြင့် ထာဝရဘုရားကို ယုံကြည်ခြင်းကို သွန်သင်ခဲ့သည်။
အာရှုရိနှင့် ပတ်သက်၍ ဟေရှာယထံသို့ ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ရှုပ်ထွေးသော သဘောသဘာဝရှိသည်။ အာရှုရိသည် ထာဝရဘုရားအပေါ် သစ္စာမရှိသောကြောင့် ဣသရေလနှင့် ယုဒပြည်တို့ကို အပြစ်ပေးရန် ဘုရားသခင်၏ကိရိယာအဖြစ် အသုံးပြုခံရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် မိမိလူတို့ကို ဖိနှိပ်ခြင်းမှ ကယ်တင်ရန် အာရှုရိသည်လည်း ဘုရားသခင်၏ အပြစ်ပေးခြင်းခံရမည့်အရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁။ ဗာဗုလုန်၏ အခန်းကဏ္ဍ။ တိဂလတ်ပိလေဇာ သုံးမင်း (၇၄၅–၇၂၇ ဘီစီ) လက်ထက်တွင် ဗာဗုလုန်သည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသ၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့သည် ယဉ်ကျေးမှု၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ဗဟိုချက်ဖြစ်သည့်အပြင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော သန့်ရှင်းမှုရှိသည့် ဘာသာရေးဝတ်ပြုရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာရှုရိသည် မိမိသိမ်းပိုက်ထားသော နိုင်ငံများအပေါ် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းထားရန် ဗာဗုလုန်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို လိုအပ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် တိဂလတ်ပိလေဇာသည် ၇၂၉ ဘီစီတွင် အာရှုရိနှင့် ဗာဗုလုန်တို့အကြား နီးကပ်သော ဆက်နွယ်မှုတစ်ရပ်ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ သူသည် ဗာဗုလုန်မင်းကို ဖမ်းဆီးပြီး မိမိကိုယ်ကို “ဗာဗုလုန်မင်း” ဟူသော ဘွဲ့အမည်ပေးကာ အာရှုရိကို ဘုရင်နှစ်ပါး အုပ်ချုပ်သည့် ဘုရင်နိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဗာဗုလုန်သည် အင်ပါယာအတွင်း အထက်စီးရရန် အမြဲကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် နေဗိုပလတ်ဆာသည် မေဒိတို့၏ အကူအညီဖြင့် ၆၁၂ ဘီစီတွင် နိနေဝေမြို့ကို သိမ်းပိုက်သောအခါ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယသည် အာရှုရိအင်အားကို “အာရှုရိ” ဟုသာမက “ဗာဗုလုန်” ဟုလည်း ရည်ညွှန်းခဲ့ပြီး “အာရှုရိမင်း” ကို “ဗာဗုလုန်မင်း” ဟုလည်း ရည်ညွှန်းခဲ့သည် (ဥပမာ ဟေရှာ ၁၄:၄၊ ၂၂–၂၃၊ ၂၄–၂၇ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ဗာဗုလုန်နှင့် ပတ်သက်သော ဟေရှာယ၏ ဆိုရိုးစကားအားလုံးသည် ခြောက်ရာစု ဘီစီ ယုဒလူမျိုးတို့ ပြည်နှင်ခံရသည့်အချိန်က ဗာဗုလုန်ကို ရည်ညွှန်းသည်မဟုတ်ပါ။
၂။ ရှုရိ-ဧဖရိမ်စစ်ပွဲ (၇၃၄–၇၃၂ ဘီစီ) နှင့် ယုဒပြည်၏ အာရှုရိလက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်လာခြင်း။ ဟေရှာယသည် အာရှုရိနှင့် ပထမဆုံး ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံရစေခဲ့သော ဖြစ်ရပ်မှာ ရှုရိ-ဧဖရိမ်စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ရှုရိနှင့် မြောက်ပိုင်းဣသရေလနိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည့် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများ၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ယောသံ၏သား အာခတ် (ခန့်မှန်း ၇၃၅–၇၁၆ ဘီစီ) ကို အာရှုရိနှင့် ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် သူတို့နှင့်ပူးပေါင်းစေခဲ့သည်။ အာခတ်သည် ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ မဝင်ခဲ့သော်လည်း ဟေရှာယ၏ သတိပေးချက်များကို နားမထောင်ဘဲ (၇:၁၀–၁၃) အာရှုရိထံမှ အကူအညီတောင်းခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၆:၇–၉)။ ၇၃၃ ဘီစီတွင် အာရှုရိမင်းသည် ဂါလိလဲပြည်နှင့် ယော်ဒန်မြစ်အရှေ့ဘက်ဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး ထိုဒေသများကို မေဂိဒေါနှင့် ဂိလဒ်ဟူသော အာရှုရိပြည်နယ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဣသရေလနိုင်ငံသည် ဧဖရိမ်၏ ကြွင်းကျန်နိုင်ငံအဖြစ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အာရှုရိတို့၏ ထုံးတမ်းအတိုင်း မြို့ပြအထက်တန်းလွှာများကို အာရှုရိပြည်သို့ ပြည်နှင်ခဲ့သည်။
၃။ ၇၂၂ ဘီစီတွင် ဣသရေလ ဖျက်ဆီးခံရခြင်း။ ဣသရေလမင်း ဟောရှေသည် အဲဂုတ္တုပြည်နှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ အာရှုရိအပေါ် သစ္စာခံမှုကို ပယ်ဖျက်သောအခါ (၂ ရာဇဝင် ၁၇:၃–၄)၊ ရှလမန်နေဇာ ငါးမင်း (၇၂၇–၇၂၂ ဘီစီ) သည် ချက်ချင်းအရေးယူပြီး ရှမာရိမြို့ကို ဝိုင်းရံခဲ့သည်။ သူမသေဆုံးမီ အချိန်တိုအတွင်းနှင့် ဆာဂုန် နှစ်မင်း (၇၂၂–၇၀၅ ဘီစီ) အုပ်စိုးလာချိန်တွင် ရှမာရိမြို့သည် လက်လျှော့ခဲ့ရပြီး ဣသရေလသည် ရှမာရိနာဟူသော အာရှုရိပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည် (၇၂၂ ဘီစီ)။ ပထမဆုံး အဓိကအကျိုးဆက်မှာ ဣသရေလလူတို့ကို ကတိထားရာပြည်မှ ပြည်နှင်ခြင်းဖြစ်သည် (၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၇:၆)။ ပြည်သည် ဆုံးရှုံးသွားပြီး “အာဗြဟံ၏အမျိုးအနွယ်” သည် အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်ကျဲသွားသည်။ နောက်ထပ်အကျိုးဆက်မှာ အာရှုရိတို့၏ ထုံးတမ်းအတိုင်း ဗာဗုလုန်နှင့် ရှုရိပြည်မှ ဣသရေလမဟုတ်သူများကို ဣသရေလပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုအရာကြောင့် ကတိထားရာပြည်တွင် ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုနှင့် နိုင်ငံခြားဘာသာရေးထုံးတမ်းများ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၇:၂၄–၄၁)။ တတိယအကျိုးဆက်မှာ မြောက်ပိုင်းမှ ဒုက္ခသည်များစွာသည် ယေရုရှလင်တွင် ခိုလှုံလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယသည် ယုဒပြည်နှင့် ယေရုရှလင်မြို့သားတို့ထံ မိန့်ကြားရာတွင် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံကိုလည်း ရည်ညွှန်းခဲ့သည် (ဟေရှာ ၈:၁၄; ၂၈:၁–၂၉; “ဧဖရိမ်” သည် ဣသရေလတစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် သုံးသောအမည်ဖြစ်သည်)။ ထို့ပြင် ဣသရေလ၏ ကြွင်းကျန်သူများနှင့် လွတ်မြောက်လာသော ယာကုပ်အမျိုးအနွယ်တို့ကိုလည်း ရည်ညွှန်းခဲ့သည် (၈:၁၄; ၁၀:၂၀–၂၂; ၂၈:၁–၂၉; ၄၆:၃)။
၄။ ဆာဂုန် နှစ်မင်း (၇၂၂–၇၀၅ ဘီစီ) က ဗာဗုလုန်မင်းအဖြစ် မိမိကိုယ်ကို ကြေညာခြင်း။ ခါလဒဲလူမျိုး မေရောဒက်/မာဒုခ်-ဘာလာဒန် (ကျမ်းစာပြင်ပတွင် မာဒုခ်-အပ္ပလ-အိဒိန ဒုတိယဟု သိကြသည်) သည် စူစာနှင့် အန်ရှန်မင်းများနှင့် တရားဝင်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ၇၂၁ ဘီစီတွင် ဗာဗုလုန်၏ ရာဇပလ္လင်ကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး ဆယ်နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဧလံ၏ စစ်ရေးအကူအညီ (ဆိုလိုသည်မှာ အန်ရှန်နှင့် စူစာ) ကြောင့် အာရှုရိတို့ကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာ တားဆီးထားနိုင်ခဲ့ပြီး ဘုရင်နှစ်ပါး အုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဆာဂုန်သည် ဗာဗုလုန်ကို တိုက်ခိုက်လာပြီး မေရောဒက်-ဘာလာဒန်ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ သူ့မတိုင်မီ မင်းများကဲ့သို့ပင် ဆာဂုန်သည် ၇၀၉–၇၀၅ ဘီစီတွင် ဗာဗုလုန်၏ ရာဇပလ္လင်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး အာရှုရိ-ဗာဗုလုန် ဘုရင်နှစ်ပါး အုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၅။ သေနာခရိဗ် (၇၀၅–၆၈၁ ဘီစီ)၊ ဗာဗုလုန်နှင့် ဧလံ။ သေနာခရိဗ်လက်ထက်တွင် အာရှုရိ-ဗာဗုလုန် ဘုရင်နှစ်ပါးအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်သည် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရရှိစေရန် အင်အားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြသသည့်နည်းလမ်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၇၀၅ ဘီစီတွင် ဆာဂုန်သေဆုံးသောအခါ မေရောဒက်-ဘာလာဒန်သည် ဗာဗုလုန်တွင် ပုန်ကန်မှုကို လှုံ့ဆော်ပြီး ဗာဗုလုန်မင်းဟူသော ဘွဲ့ကို ပြန်လည်ရယူခဲ့သည်။ သေနာခရိဗ်သည် ၇၀၃ ဘီစီတွင် သူ၏ပြိုင်ဘက်ကို ထွက်ပြေးစေပြီးနောက် ထိုဘွဲ့သည် သေနာခရိဗ်ထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မေရောဒက်-ဘာလာဒန်သည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတောင်ပိုင်းတွင် လျှို့ဝှက်ဖျက်ဆီးရေး လုပ်ရပ်များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သေနာခရိဗ်က သူ့အား မိမိ၏ရုပ်တုများနှင့် ဘိုးဘေးများ၏ အရိုးများပင် ယူဆောင်၍ ဧလံသို့ ထွက်ပြေးစေခဲ့သည် (၄၃:၁၄–၁၅ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။
နှစ်အတော်ကြာ ဧလံနိုင်ငံသည် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အာရှုရိ-ဗာဗုလုန် ဘုရင်နှစ်ပါးအုပ်ချုပ်မှု၏ စနစ်တကျဖွဲ့စည်းထားသော ရန်သူကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဧလံသည် တောင်တန်းဒေသရှိ အန်ရှန်နှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းရှိ စူစာတို့ ပါဝင်သည့် ဘုရင်နှစ်ပါးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၆၄၆ ဘီစီတွင် အာရှုရိတို့က စူစာကို ဖျက်ဆီးသောအခါ အန်ရှန်သည် လွတ်လပ်ပြီးဖြစ်ကာ ၆၉၀ ခုနှစ်များမှစ၍ ဘုရင် တေဣစ်ပေ့စ် တည်ထောင်ခဲ့သော အင်အားကြီး မင်းဆက်သစ်အောက်တွင် တိုးတက်လာနေခဲ့သည်။ တေဣစ်ပေ့စ်၏သားမှာ ကုရု ပထမဖြစ်ပြီး သူ၏မြေးတော်မှာ ကုရု ဒုတိယဖြစ်သည်။ ၆၈၉ ဘီစီတွင် သေနာခရိဗ်သည် ဗာဗုလုန်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး မကြာသေးမီက ရာဇပလ္လင်ကို လုယူထားသူကို သတ်ကာ မြို့ကို ရက်စက်စွာ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဟေရှာယကျမ်းရှိ အပိုင်းအချို့သည် ဗာဗုလုန်အပေါ် ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည် (ဥပမာ ၁၃:၆–၉၊ ၁၂–၁၉; ၁၄:၂၂–၂၃; ၂၁:၁–၁၀)။ ၅၃၉ ဘီစီတွင် ကုရု ဒုတိယက ဗာဗုလုန်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှာ “ငြိမ်းချမ်းစွာ” ဖြစ်ခဲ့သည်။
၆။ သေနာခရိဗ်၊ ယုဒပြည်နှင့် ၇၀၁ ဘီစီ ယေရုရှလင်မြို့ ဝိုင်းရံခြင်း။ ယုဒမင်း ဟေဇကိ (၇၁၆–၆၈၇ ဘီစီ) သည် မိမိ၏ဖခင် အာခတ်၏ ဘာသာရေးရောနှောကိုးကွယ်မှုမှ ခွဲထွက်ကာ ဘာသာရေးအသက်တာတစ်ခုလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် စတင်ခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၈:၁–၁၆)။ သို့သော် ဟေရှာယ၏ ပရောဖက်ပြုသတိပေးချက်ကို ဆန့်ကျင်ကာ ၇၀၁ ဘီစီတွင် အဲဂုတ္တုပြည်၏ ထောက်ခံမှုရရှိသော ကမ်းရိုးတန်းမြို့များ၏ ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒါဝိဒ်၏နိုင်ငံကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သေနာခရိဗ်သည် မဟာမိတ်အားလုံးကို အနိုင်ယူပြီး ဟေဇကိထံ လှည့်ကာ မြို့ပေါင်း လေးဆယ့်ခြောက်မြို့ကို နှိမ်နင်းပြီး လူပေါင်း နှစ်သိန်းကျော်ကို ပြည်နှင်ခဲ့သည်။ ယုဒပြည်၏ အများအပြားကို အာဏာနာခံသော ဖိလိတ္တိမင်းများအား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဟေဇကိကိုယ်တိုင် ယေရုရှလင်တွင် ဝိုင်းရံခံခဲ့ရပြီး သူ၏နှစ်စဉ်ဆက်သခဲ့ရသော အခွန်ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၈:၁၃–၁၆)။ ယေရုရှလင်သည် အံ့ဖွယ်နည်းဖြင့် လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ပုန်ကန်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ဟေဇကိသည် ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့သည်။ သေနာခရိဗ်သည် ယေရုရှလင်သို့ ဝင်ရောက်မည်မဟုတ်ဘဲ မိမိပြည်သို့ ပြန်သွားပြီး ထိုနေရာတွင် ဓားဖြင့် ကျဆုံးမည်ဖြစ်သောကြောင့် ယေရုရှလင်မင်းကြီးသည် ကြောက်ရွံ့ရန် အကြောင်းမရှိကြောင်း ဟေရှာယက ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြောကြားခဲ့သည် (ဟေရှာ ၃၇:၆–၇၊ ၂၁–၃၈)။
၇။ ဧသရဟဒုန် (၆၈၁–၆၆၉ ဘီစီ) နှင့် အာရှုရိနှင့် ဗာဗုလုန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုခွဲဝေခြင်း။ သေနာခရိဗ်၏သား ဧသရဟဒုန်သည် ဗာဗုလုန်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး ၆၈၀ ဘီစီတွင် ဗာဗုလုန်၏ မင်းနှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်ဟူသော ဘွဲ့များကို ခံယူခဲ့သည်။ သူသည် ယုဒမင်း မနာရှေကို ဗာဗုလုန်သို့ ပြည်နှင်ခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၃၃:၁၀–၁၃)၊ ထို့ပြင် မေဒိနှင့် ဧလံလူမျိုး အန်ရှန်တို့၏ တိုးပွားလာသော အင်အားကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဗာဗုလုန်နှင့် ဧလံလူမျိုးတို့ကို ရှမာရိအနီးရှိ နယ်မြေများတွင် အခြေချစေခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင် ၁၇:၂၄; ဧဇရ ၄:၉–၁၀)။ ဣသရေလလူတို့ကို မေဒိတို့၏ မြို့များ (၂ ရာဇဝင် ၁၇:၆; ၁၈:၁၁) နှင့် ဧလံပြည် (ဟေရှာ ၁၁:၁၁) တွင် အခြေချစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယ၏ခေတ်တွင် ဧလံလူမျိုး အန်ရှန်ကို ယေရုရှလင်တွင် မသိရှိကြခြင်းမဟုတ်ပါ။
၈။ ဧလံလူမျိုး အန်ရှန်၊ မေဒိနှင့် ပါရှားလူမျိုးများ။ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းများမှ လူမျိုးအင်အားများဖြစ်သော မေဒိနှင့် ဧလံလူမျိုးများ (အထူးသဖြင့် အန်ရှန်) ကို ဗာဗုလုန်အား အပြစ်ပေးရန် ထာဝရဘုရား၏ ကိရိယာများအဖြစ် အသုံးပြုမည်ကို ဟေရှာယ မြင်ခဲ့သည် (၁၃:၁–၅၊ ၁၇–၁၉; ၂၁:၂)။ မေဒိနှင့် ဧလံလူမျိုး အန်ရှန်တို့ အင်အားကြီးလာခြင်းသည် အာရှုရိ-ဗာဗုလုန်အင်ပါယာ ကျဆင်းပြီး ပြိုလဲသွားခြင်းနှင့် တစ်ချိန်တည်းဖြစ်မည်ကို သူ့အား ပြသခဲ့သည်။ မေဒိတို့သည် ၆၁၄ ဘီစီတွင် အာရှုရိမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၆၁၂ ဘီစီတွင် ဗာဗုလုန်မှ ခါလဒဲလူမျိုးတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ နိနေဝေမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အန်ရှန်မင်း ကုရု ဒုတိယ (ပါရှားလူမျိုး) သည် ၅၃၉ ဘီစီတွင် ဗာဗုလုန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မေဒိနှင့် ပါရှားလူမျိုးများသည် အာရှုရိနှင့် ဗာဗုလုန်တို့၏ အရှေ့ဘက် ဇာဂရော့စ်တောင်တန်းများတွင် အခြေချနေထိုင်သော ဆက်နွယ်သည့် လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။ သူတို့ထဲမှ အများအပြားသည် ဇာဂရော့စ်၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ခုနစ်ရာစုနှင့် ခြောက်ရာစု ဘီစီများတွင် အန်ရှန်၏ ဧလံနိုင်ငံအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အန်ရှန်သည် ဟေရှာယ၏ခေတ်တွင် တိုးတက်လာနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဧလံသည် မြေနိမ့်ပိုင်း စူစာ (ဆူစီယာနာဟုလည်း ခေါ်သည်၊ ယနေ့ခေတ် ခူဇက်စတန်) နှင့် အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ဇာဂရော့စ်တောင်တန်းများပေါ်ရှိ မြင့်မားသောဒေသ အန်ရှန်ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။ ဧလံမင်း၏ ဘွဲ့အမည်မှာ “အန်ရှန်နှင့် စူစာမင်း” ဖြစ်သည်။ အာရှုရိနှင့် ဗာဗုလုန်တို့က သတ်မှတ်ပေးသော အမည်အဖြစ် “ဧလံ” ကို အန်ရှန်တောင်တန်းဒေသအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယက “ဧလံ” (၁၁:၁၁; ၂၁:၂; ၂၂:၆) ဟု ပြောသောအခါ ကုရု ပထမနှင့် ကုရု ဒုတိယတို့၏ ဇာတိဖြစ်သော အန်ရှန်နိုင်ငံကိုပါ ထည့်သွင်းရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ဓမ္မပညာနှင့် ရည်ရွယ်ချက်။ ဣသရေလနှင့် ယုဒပြည်တို့၏ နိုင်ငံများအတွင်း ထူးခြားလွန်ကဲသော အကျပ်အတည်းများနှင့် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်နေသောအချိန်တွင် ဟေရှာယ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိ “မြင်ခဲ့” သော ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်ကို ဆက်သွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်သည် ကျမ်းတစ်အုပ်လုံးကို စည်းလုံးစေပြီး ဖွဲ့စည်းပုံပေးသည့် အဓိကအချက်ဖြစ်ကာ သွန်သင်ခြင်း၊ သတိပေးခြင်း၊ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ခြင်းနှင့် နှစ်သိမ့်ခြင်းတို့ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဣသရေလသည် ဖောက်ပြန်သွားခဲ့ပြီး ထာဝရဘုရားက သူတို့ကို ဆုံးမသန့်စင်ရန် အာရှုရိ-ဗာဗုလုန်အင်ပါယာကို ကိရိယာအဖြစ် အသုံးပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် (၁) ဣသရေလ၏ သစ္စာရှိသော ကြွင်းကျန်သူများ ရှင်သန်ကျန်ရှိလာခြင်း (အာဗြဟံနှင့် စိနာပဋိညာဉ်များ ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း)၊ (၂) တော်ဝင်ဇိအုန်-ယေရုရှလင်သည် ဂုဏ်ကျက်သရေရှိလာခြင်း (ဒါဝိဒ်ပဋိညာဉ် ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း) နှင့် (၃) လူမျိုးများသည် ထာဝရဘုရားကို ကမ္ဘာ၏အုပ်စိုးရှင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း (ဖန်ဆင်းခြင်းအချိန်က လူသားတို့နှင့် နောဧနှင့် ဖွဲ့ခဲ့သော ထာဝရပဋိညာဉ် ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း) တို့ မဖြစ်ပေါ်မချင်း ဆက်လက်ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအစီအစဉ်ကို ကျမ်းထဲတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အဓိကဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အမြင်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။
၁။ ထာဝရဘုရားသည် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်၊ သမ္မာတရားနှင့် သစ္စာတရား၏ ဘုရားသခင်ဖြစ်တော်မူသည်။ မိမိလူတို့ကို ကယ်တင်ရန် ထာဝရဘုရား၏ တန်ခိုးနှင့် အလိုတော်အပေါ် သံသယများ တိုးပွားလာနေသော်လည်း (၂၀:၆; ၄၀:၂၇–၃၁; ၄၉:၁၄–၅၀:၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) ဟေရှာယကျမ်းသည် ဖန်ဆင်းရှင်နှင့် သမိုင်း၊ လူမျိုးများနှင့် မင်းများ၏ အရှင်အဖြစ် ထာဝရဘုရား၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ညွှန်ပြသည် (၄၀:၁၂–၃၁)။ ကိုယ်တော်သည် စစ်မှန်သော ဘုရားသခင်ဖြစ်တော်မူပြီး (၆၅:၁၆) ဖြောင့်မတ်တော်မူသည်၊ ယုံကြည်အားထားနိုင်တော်မူသည်၊ ယုံကြည်စိတ်ချထိုက်တော်မူသည် (၉:၇; ၁၀:၂၀; ၁၆:၅; ၂၅:၁; ၂၆:၃; ၄၂:၃; ၄၃:၉; ၆၁:၈ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် အလိုတော်ကို ပြည့်စုံစေတော်မူသည် (၄၀:၆–၈; ၅၅:၈–၁၁)။ ကိုယ်တော်၏ အစီအစဉ်ကို တားဆီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲခြင်း မပြုနိုင်ပါ (၁၄:၂၄–၂၇; ၄၆:၁၀–၁၁)။ ကိုယ်တော်၏ ပဋိညာဉ်ကတိတော်များအပေါ် သစ္စာတော်သည် ခိုင်မာပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည် (၁:၂၆; ၁၁:၅; ၂၅:၁; ၄၀:၂၇–၃၁; ၄၉:၇; ၆၄:၄–၅ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ကိုယ်တော်၏ အစီအစဉ်ကို ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်တော်မူသည်။ ထိုနှုတ်ကပတ်တော်သည် တရားစီရင်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်ကယ်တင်ခြင်းကို ကြိုတင်ဟောကြားပြီး၊ မိစ္ဆာဘုရားများနှင့် ရုပ်တုများကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ထိုအရာများကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကိုယ်တော်၌ တန်ခိုးရှိသည် (ဥပမာ ၅:၁၂၊ ၁၉; ၄၁:၂၂; ၄၂:၉; ၄၃:၉; ၄၄:၂၆; ၄၆:၉)။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယဖော်ပြသော အကြီးမားဆုံးအပြစ်များထဲမှ တစ်ခုမှာ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းဖြစ်သည် (၅:၂၄; ၈:၁၆၊ ၂၀ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ အကြောင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်တစ်ခုတည်းကသာ ကမ္ဘာကို ကယ်တင်ခြင်းပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည် (၂:၃)။ ရေတိုအတွက် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ကိုယ်တော်၏အဘယ်သူဖြစ်တော်မူခြင်းနှင့် ယခင်ကပြုခဲ့သော ကယ်တင်ခြင်းအမှုများကြောင့် ယုံကြည်သင့်သည် (၆:၁–၁၃; ၇:၄–၉; ၄၁:၂–၄၊ ၂၅–၂၆; ၅၁:၉–၁၁)။ ရေရှည်အတွက် ရေးသားထားသော ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်သည် ဆက်လက်ပြည့်စုံလာခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ထာဝရတည်မြဲကြောင်း သက်သေပြသည် (၄၀:၈)။ ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသောလူတို့သည် ယုံကြည်ခြင်း၏ ဖော်ပြချက်တစ်ရပ်အဖြစ် ကိုယ်တော်ကို စောင့်မျှော်ရမည် (၈:၁၇; ၂၅:၉; ၂၆:၈; ၃၀:၁၈; ၄၂:၄; ၅၁:၅; ၆၄:၄–၅)။
၂။ ဘုရားသခင်သည် သန့်ရှင်းတော်မူသည်။ ဘုရားသခင်သည် အခြားအရာများနှင့် မတူဘဲ လုံးဝကွဲပြားတော်မူသောအရှင်ဖြစ်ပြီး၊ လူသား သို့မဟုတ် ကိုယ်တော်၏ ဖန်ဆင်းခြင်းအခြားအစိတ်အပိုင်းတစ်စုံတစ်ရာနှင့် လုံးဝမတူပါ (၅၇:၁၅)။ ကိုယ်တော်၏အတွေးများနှင့် နည်းလမ်းများသည် လူသားတို့၏အတွေးများနှင့် နည်းလမ်းများထက် မြင့်မားသည် (၂:၂၂; ၅၅:၈–၉)။ ကိုယ်တော်သည် ချီးမြှောက်ခြင်းခံရတော်မူသည် (၂:၁၁)၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တော်မူသည် (၆:၅–၇)၊ မြေကြီးသည် ကိုယ်တော်၏ ဘုန်းတော်နှင့် ပြည့်လျှံလျက်ရှိသည် (အခန်းငယ် ၃)။ ကိုယ်တော်၏ သန့်ရှင်းခြင်းကို “ဣသရေလအမျိုး၏ သန့်ရှင်းသောဘုရား” ဟူသော အမည်နာမဖြင့် ထင်ရှားစေပြီး၊ ထိုအမည်ကို ဟေရှာယကျမ်းတွင် ပထမဆုံးနှင့် အများဆုံးတွေ့ရကာ ကျမ်းတစ်အုပ်လုံးတွင် အသုံးပြုထားသည် (ဥပမာ ၁:၄; ၅:၁၉; ၃၇:၂၃; ၄၁:၁၄; ၅၄:၅; ၆၀:၁၄)။ ကိုယ်တော်အား ဝတ်ပြုခြင်းသည် ကိုယ်တော်၏ သန့်ရှင်းခြင်းကို လေးစားရန် လိုအပ်ပြီး၊ ထိုအရာက လူသားတို့ကို မိမိတို့မထိုက်တန်ကြောင်း သို့မဟုတ် မသန့်ရှင်းကြောင်း ခံစားစေသည် (၆:၅–၇ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းခြင်းသည် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းခြင်းဖြစ်သည် (၅:၁၆)။ ကိုယ်တော်၏ သန့်ရှင်းခြင်းသည် တရားမျှတခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းတို့နှင့် ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည် (၁:၁၆–၁၇; ၅:၁၆; ၄၅:၁၉–၂၅; ၅၈:၆–၇; ၆၁:၁–၃)။ နောင်တရသော ဣသရေလကို ကိုယ်တော်က ကယ်တင်ခြင်းသည် ပဋိညာဉ်နှင့် ရွေးချယ်ခြင်းတို့တွင် အမြစ်တွယ်နေသော မိမိလူတို့အပေါ် ချစ်ခြင်းကို ဖော်ပြသည် (၄၁:၈–၁၄; ၄၃:၁–၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဣသရေလသည် အပြည့်အဝ နောင်တမရသေးသော်လည်း ထာဝရဘုရားသည် မိမိလူတို့အား ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ခွင့်လွှတ်ခြင်းကို ဆက်လက်ပေးအပ်တော်မူခဲ့သည် (၃၃:၂၄; ၄၃:၂၅–၂၆; ၄၈:၁–၁၁; ၅၄:၆–၇)။ ကိုယ်တော်၏ ချစ်ခြင်းနှင့် လက်ခံခြင်းကို လူမျိုးများထံသို့လည်း တိုးချဲ့ပေးတော်မူသည် (၂:၂–၄; ၁၈:၁–၇; ၅၃:၆; ၅၅:၆–၈)၊ အကြောင်းမှာ ဖန်ဆင်းရှင်အဖြစ် ကိုယ်တော်သည် မြေကြီးတစ်ပြင်လုံး၏ ဘုရားသခင်ဖြစ်တော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည် (၅၄:၅)။ ထာဝရဘုရား၏ ကရုဏာနှင့် ကြွယ်ဝသော ခွင့်လွှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ သတင်းစကားသည် ကျမ်း၏ အမြင့်ဆုံးအချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ၅၅ အခန်း၏ အဓိကအကြောင်းအရာဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းခြင်းသည် တရားစီရင်ခြင်း၌သာမက ကယ်တင်ခြင်း၌ပါ ကိုယ်တော်သည် အလွန်ပြင်းပြစွာ လုပ်ဆောင်တော်မူကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အပြစ်နှင့် ရာဇဝတ်မှုများအပေါ် ကိုယ်တော်၏ အမျက်တော်ပြင်းပြခြင်းသည် အမျက်၊ ဒေါသနှင့် အမျက်ထွက်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည့် စကားလုံးများစွာတွင် ထင်ရှားသည် (“ဘုရားသခင်၏ အမျက်တော်” ကို ကြည့်ပါ၊ စာမျက်နှာ ၉၁၈)။ ထာဝရဘုရား၏ ကရုဏာကို မိခင်တစ်ဦးက မိမိသားသမီးများအပေါ်ထားသော ကရုဏာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည် (ဟေရှာ ၄၉:၁၄–၁၅; ၆၆:၁၃)။
၃။ ဣသရေလ၊ ဇိအုန်နှင့် ဒါဝိဒ်တို့၏ ဘုရားသခင်။ ဣသရေလ၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဟေရှာယ၏ ပရောဖက်ပြုသတင်းစကားများသည် ပဋိညာဉ်အပေါ် အခြေခံထားသည် (“ပဋိညာဉ်” စာမျက်နှာ ၉၀၅ ကို ကြည့်ပါ)။ ဣသရေလ၏ ရွေးချယ်ခြင်း၊ အာဗြဟံနှင့် ပဋိညာဉ်၊ အဲဂုတ္တုပြည်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းနှင့် စိနာ၊ အာဗြဟံနှင့် ယာကုပ်တို့အား ကတိထားသော ကန်နန်ပြည်တို့ကို ဤကျမ်းတွင် ရည်ညွှန်းထားသည်။ ဖြောင့်မတ်သော အပြုအမူ၏ စံနမူနာများအဖြစ် ပဋိညာဉ်ဥပဒေများကို မကြာခဏ အယူခံအသုံးပြုထားသည်။ ဣသရေလ၏ ဘုရားသခင်သည် ဇိအုန်နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်တော်မူပြီး၊ ဇိအုန်သည် ကိုယ်တော်၏ နေရာတော်နှင့် အနားယူရာနေရာ၊ ရာဇပလ္လင်တော်နှင့် ဝတ်ပြုရာနေရာ ဖြစ်သည် (ဥပမာ ၁:၁၁–၁၂; ၂:၂–၄; ၆:၁–၃)။ ဒါဝိဒ်မင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော သမိုင်းအခြေအနေများက ဗိမာန်တော်ကို မင်းကြီးနှင့် တော်ဝင်နန်းတော်တို့နှင့် ဆက်နွယ်စေခဲ့သည်။ ဒါဝိဒ်နှင့် သူ၏မင်းဆက်တို့နှင့် ဖွဲ့ထားသော ပဋိညာဉ် (၉:၇; ၁၆:၅; ၂၉:၁; ၅၅:၃; ၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၇; ၂၃:၅ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) ကို အာခတ်နှင့် မနာရှေကဲ့သို့ ဖောက်ပြန်သော မင်းများလက်ထက်တွင် လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ ဤဒါဝိဒ်ပဋိညာဉ်သည် စံပြတော်ဝင်ကယ်တင်ရှင်တစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်သော ဟေရှာယ၏ ကြိုတင်ဟောချက်များအတွက် အခြေခံဖြစ်သည်။ ထိုသူများမှာ ဧမာနွေလ (ဟေရှာ ၇:၁၄–၈:၁၀)၊ ဒါဝိဒ်၏ မင်းသား (၉:၂–၇) နှင့် ယေရှဲ၏ ပင်စည်/ငုတ်မှ ထွက်လာမည့် တုတ်တံ/အညွန့် (၁၁:၁–၁၀) တို့ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ထာဝရပဋိညာဉ်အတွင်း ဒါဝိဒ်၏ မင်းဆက်သည် အနာဂတ်တွင် ဘုန်းအသရေထင်ရှားလာမည်ဟူသော ကတိတော်အတွက်လည်း အခြေခံဖြစ်သည် (၅၅:၃–၅)။
၄။ ထာဝရဘုရားသည် ဖန်ဆင်းရှင်နှင့် လူမျိုးများ၏ ဘုရားသခင်ဖြစ်တော်မူသည်။ ဟေရှာယကျမ်းတွင် ဘုရားသခင်ကို လူမျိုးများ၏ ဘုရားသခင်အဖြစ် မြင်နိုင်ရန် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံမှာ ဖန်ဆင်းရှင်နှင့် လူသားတို့အကြားရှိ “ထာဝရပဋိညာဉ်” ဖြစ်သည် (၂၄:၅; ၅၄:၉–၁၀)။ ထိုပဋိညာဉ်သည် ဖန်ဆင်းထားသောကမ္ဘာ၏ အခြေခံအစီအစဉ်ကို တည်ထောင်ပေးခဲ့သည် (က၊ ၉:၁၆)။ ထိုပဋိညာဉ်က ဖန်ဆင်းရှင်သည် မြေကြီးပေါ်ရှိ သတ္တဝါတိုင်းအား အသက်နှင့် အာဟာရကို ပေးအပ်တော်မူကြောင်း ဖော်ပြသည် (ဟေရှာ ၉:၁၁၊ ၁၅–၁၇)။ ဘုရားသခင်သည် ဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်တော်မူပြီး ကိုယ်တော်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူမျိုးများနှင့် သူတို့၏ရုပ်တုများသည် အချည်းနှီးဖြစ်ကြသည် (၄၀:၁၂–၂၆)။ သို့သော် ဣသရေလတစ်မျိုးတည်းသာမက လူမျိုးများထဲမှ ကိုယ်တော်ကို ဝတ်ပြုသူများကိုပါ စုဝေးစေခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည် (၂:၂–၄; ၅၆:၆–၈)။ ထိုအရာသည် ကိုယ်တော်၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာကို တောင်းဆိုခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ လူမျိုးအားလုံးကို ဖန်ဆင်းသောအရှင်အဖြစ် ကိုယ်တော်သည် ထာဝရပဋိညာဉ်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
၅။ မျှော်လင့်ချက်၏ သတင်းစကား။ ဟေရှာယကြေညာခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်သည် ကိုယ်တော်မှတစ်ပါး အခြားဘုရားသခင်မရှိကြောင်း ဘုရားသခင်၏ အခိုင်အမာကြေညာချက်အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ထိုအတွေးအခေါ်ကို ၄၄:၆–၄၆:၁၃ တွင် ဖော်ပြထားပြီး (၄၅:၅၊ ၁၄–၂၅; ၄၆:၅ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ လုပ်ဆောင်မှုအားဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည် (၆၃:၁၀–၁၁၊ ၁၄)။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် ထာဝရဘုရားနှင့် တစ်ပါးတည်းဖြစ်သည် (၁၁:၂; ၃၀:၁; ၃၄:၁၆; ၄၀:၁၃; ၄၂:၁; ၄၈:၁၆; ၅၉:၁၉၊ ၂၁; ၆၁:၁; ၆၃:၁၀–၁၄)။ ကိုယ်တော်သည် ထာဝရဘုရားနှင့် ကတိထားသော ဒါဝိဒ်မင်းကြီးနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်တော်မူသည် (၁၁:၂)။ ဤမင်းကြီးအားဖြင့် ဣသရေလ၏ လာမည့်ကယ်တင်ခြင်းသည် ဝိညာဉ်တော် သွန်းလောင်းခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသည် (၄၂:၁–၉; ၄၈:၁၆; ၅၉:၂၀–၂၁; ၆၁:၁–၃)။ ဘုရားသခင်၌ အစီအစဉ်တစ်ရပ်ရှိပြီး ဟေရှာယသည် ‘etsah ဟူသော စကားလုံးကို အသုံးပြု၍ ထိုအရာကို အလေးထားဖော်ပြသည့် ပထမဆုံးသော ပရောဖက်ကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုစကားလုံးသည် “အကြံဉာဏ်” ဟုသာမက “[သတ်မှတ်ထားသော] အစီအစဉ်” ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစကားလုံးသည် ဟေရှာယ၏ ပရောဖက်ပြုအမှုတော်တွင် အဓိကအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည် (၅:၁၈–၁၉; ၁၉:၁၇; ၂၈:၂၉; ၄၀:၁၄; ၄၄:၂၆; ၄၆:၁၀–၁၁; ၃၀:၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ မိမိလူတို့၏ အပြစ်များရှိနေသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်သည် မပျက်စီးပါ။ အကြောင်းမှာ ကိုယ်တော်သည် မိမိအတွက် ကြွင်းကျန်သူများကို ထိန်းသိမ်းတော်မူမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဟေရှာယကျမ်းတွင် “ကြွင်းကျန်သူ” ဟူသော အယူအဆသည် ဘုရားသခင်၏လူတို့အထဲမှ ကိုယ်တော်၏ကတိတော်များကို ပြည့်စုံစေသောအခါ ကိုယ်တော်၏ကောင်းကြီးမင်္ဂလာကို ခံစားရမည့် သစ္စာရှိသူများကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လူမျိုးများထဲမှ ကြွင်းကျန်သူများလည်း သူတို့နှင့် ပူးပေါင်းလာမည် (စာမျက်နှာ ၈၄၃ ရှိ “ကြွင်းကျန်သူ” ကို ကြည့်ပါ)။ ထိုအရာက ကယ်တင်ခြင်း၏ မျှော်လင့်ချက်သည် ဣသရေလနှင့် ယုဒပြည်အတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ လူမျိုးအားလုံးအတွက်လည်း ပေးအပ်ထားကြောင်း ပြသသည်။ ဖန်ဆင်းရှင်အဖြစ် ဘုရားသခင်သည် လူမျိုးများကို ဂရုစိုက်တော်မူပြီး သူတို့၏ဘုရားသခင် ဖြစ်လိုတော်မူသည် (ဥပမာ ၂:၂–၄; ၅၂:၁၃–၅၃:၁၂; ၅၆:၆–၈; ၆၆:၁၉–၂၄)။ ထိုကယ်တင်ခြင်းသည် လူတိုင်းအား ပေးအပ်ထားသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကယ်တင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်သည် အနာဂတ်အလွန်နက်ရှိုင်းသည့်အချိန်အထိ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ သေဆုံးသူများ၏ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကိုလည်း ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုအရာကို ပရောဖက်က မရှင်းမလင်းမဟုတ်ဘဲ အတိအလင်း ကြေညာခဲ့သည် (၂၆:၁၉; အခန်းငယ် ၁၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ သေခြင်းကိုပင် ဖျက်ဆီးမည်ဖြစ်သည် (၂၅:၈)။ ဟေရှာယသည် အနာဂတ်ကမ္ဘာတစ်ခု လာမည်ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးတော်အားဖြင့် ကောင်းကင်သစ်နှင့် မြေကြီးသစ်ကို ဖန်ဆင်းမည်ဖြစ်သည်။ ဤထာဝရဖန်ဆင်းခြင်းသစ်တွင် အပြစ်နှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ရှိတော့မည်မဟုတ်ပါ (၆၅:၁၇; ၆၆:၂၂–၂၃; ဗျာ ၂၁:၁–၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။
သို့သော် မျှော်လင့်ချက်သည် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိမည့်အရာမှာ မေရှိယ၏ လုပ်ဆောင်မှုအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဟေရှာယ ၅၂:၁၃–၅၃:၁၂ ပါ အပိုင်းသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးများ၏ အပြစ်များအတွက် အပြစ်ဖြေရာယဇ်ဖြစ်မည့် ဆင်းရဲခံရသော ဖြောင့်မတ်သူတစ်ဦးအကြောင်း ပြောထားသည်။ ဤပရောဖက်ပြုချက်ကို သူ၏အသက်တာ၊ သွန်သင်ချက်၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ သေခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းတို့အားဖြင့် ပြည့်စုံစေသူမှာ ယေရှုခရစ်တော်တစ်ပါးတည်းသာ ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်နှင့် သမိုင်းအပေါ် ကိုယ်တော်၏ ထိန်းချုပ်မှုတို့ကြောင့် ဟေရှာယသည် မိမိ၏ခေတ်မှ စတင်ကာ ထာဝရဘုရား၏ အစီအစဉ် အပြည့်အဝပြည့်စုံသည့်အချိန်အထိ ဦးတည်သွားသော အနာဂတ်ဖြစ်ရပ်များ၏ ပရောဖက်ပြု အချိန်ဇယားတစ်ရပ်ကို ပေးထားသည် (၆:၅–၁၃; ၁၀:၅–၁၉; ၁၁:၁–၁၆ တို့၏ ဝေဖန်ချက်ကို ကြည့်ပါ)။
၆။ မြင့်မြတ်သော ပရောဖက်ပြုရေးသားချက်။ ပရောဖက်ထံ ဖွင့်ပြခြင်းနှင့် ထိုနောက်ပိုင်းတွင် စာဖတ်သူများနှင့် နားထောင်သူများထံ ဆက်သွယ်ပေးခြင်းတို့ထက် ကျော်လွန်၍ ဟေရှာယသည် ထိန်းသိမ်းရေးသားထားသော ပရောဖက်ပြုချက်ကို ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ တန်ခိုးအတွက် သက်သေအဖြစ် ထူးခြားသောတန်ဖိုးရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမိုင်းဝင်ပြည့်စုံလာမှုအားဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး အတည်ပြုနိုင်သည့် ထိန်းသိမ်းထားသော မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်ရမည် (၃၀:၈; ၈:၁၆–၁၇ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထာဝရဘုရား၏ ကြိုတင်ဟောသော နှုတ်ကပတ်တော်သည် သမိုင်းအပေါ် ဘုရားသခင်၏ အချုပ်အခြာအာဏာရှိသော သိမြင်မှု၏ သမ္မာတရားကို သက်သေခံသောကြောင့် ပြည့်စုံလာရန် မဖြစ်မနေ စောင့်ဆိုင်းရမည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယ၏ စာရေးသူဖြစ်ခြင်းသည် အရေးကြီးသော ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ ကြိုတင်ဟောချက်များကို ကိုယ်တော် ပြည့်စုံစေမည့်အချိန်မတိုင်မီ ကြေညာထားကြောင်း သက်သေပြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမှန်မှာ ထာဝရဘုရားနှင့် တူသော အခြားဘုရားမရှိကြောင်း ကိုယ်တော်ပြသသည့် နည်းလမ်းများထဲမှ တစ်ခုမှာ အဝေးကာလအနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပျက်မည့်အရာကိုပင် အစကတည်းက ကြေညာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကြိုတင်ဟောချက်များသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်လာသည် (၃၄:၁၁–၃၅:၂; ၂၉:၁၁–၁၂၊ ၁၈; ၄၅:၁–၈; ၄၆:၈–၁၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထာဝရဘုရား၏ ကျမ်းစာလိပ်/စာအုပ်ကို ရှာဖွေပြီး ဖတ်ရှုရန် အမိန့်ပေးခြင်း (၃၄:၁၆) သည် ဘုရားသခင်၏ ပရောဖက်ပြုချက် မှန်ကန်ကြောင်း စာဖတ်သူများ အတည်ပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးရှိသည် (၄၆:၁၀–၁၁; ၄၈:၃ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထို့နောက် ပရောဖက်ပြုချက် ပြည့်စုံလာခြင်းကို ကြားနာခြင်းနှင့် မြင်တွေ့ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ သက်သေများဖြစ်ရန် သူတို့ကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည် (၄၃:၉–၁၂; ၄၄:၆–၈; ၆၆:၁၉)။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယကျမ်းတွင် ထာဝရဘုရား၏ ကယ်တင်ခြင်းအစီအစဉ် ပြည့်စုံလာခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော အနာဂတ်ကာလဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ရပ်ရှိသည်။ ၎င်းသည် သစ္စာရှိသော ဣသရေလတို့သည် ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်ကို “ကြားရ” ပြီး ၎င်း၏ပြည့်စုံခြင်းကို “မြင်ရ” မည့်အချိန်ကို ကြိုတင်ဟောထားသည် (၂၉:၁၈)။ ဆိုလိုသည်မှာ ထိုကျမ်းသည် အလွန်ဝေးကွာသော အနာဂတ်တွင်ပင် မိမိ၏ဆီလျော်မှုကို သက်သေပြမည်ဖြစ်သည်။
စာပေဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များ။ ဟေရှာယကျမ်းသည် စာရေးခြင်းနှင့် စာအုပ်များကို အထူးတိုးတက်လာစေသော စာပေနောက်ခံအတွင်း ပုံဖော်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ စာပေအမျိုးအစားကို ပရောဖက်ကျမ်း (ဆိုလိုသည်မှာ ပရောဖက်ဟေရှာယ၏ စကားများကို စာပေပုံစံဖြင့် တင်ပြထားခြင်း) ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤကျမ်းသည် တစ်နည်းအားဖြင့် ရှည်လျားသော တရားဟောချက် သို့မဟုတ် သွန်သင်-တိုက်တွန်းသည့် မိန့်ခွန်းတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပြီး၊ နားထောင်သူများနှင့် စာဖတ်သူများအား ထာဝရဘုရားအပေါ် သစ္စာရှိရန် သို့မဟုတ် နောင်တရ၍ ပြန်လာရန် ဆွဲဆောင်စေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရှာယကျမ်းကို ဆွဲဆောင်သည့် ဟောပြောချက်အဖြစ် လုပ်ဆောင်သော ဘုရားသခင်၏ ဖွင့်ပြချက်တစ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းတွင် အဆင့်မြင့်သော ပညာရေးနှင့် စာပေကျွမ်းကျင်မှုများ ရှိကြောင်း ဖော်ပြသည့် စာပေအင်္ဂါရပ်များ ပါဝင်သည်။ မိန့်ခွန်းတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းအတွင်း ဟေရှာယသည် တရားစွဲဆိုမှုနှင့် ဆက်နွယ်သော စာပေပုံစံများစွာကို အသုံးပြုထားသည်။ ထိုအရာများမှာ စွပ်စွဲချက်၊ သက်သေခံချက်များ၊ စီရင်ချက်၊ တရားစီရင်ခြင်းနှင့် အကြောင်းပြချက်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြည်တမ်းခြင်း၊ ညွှန်ကြားချက်များ၊ ဓမ္မသီချင်းများနှင့် သုတ္တံများကဲ့သို့ သွန်သင်ချက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများလည်း ပါဝင်သည်။ ဥပမာပုံရိပ်များ၊ စကားလုံးကစားနည်းများ၊ အနုပညာဆန်သော ဖွဲ့စည်းပုံများ၊ အပြန်အလှန်တည်ဆောက်ပုံများ၊ ထပ်ခါတလဲလဲ အသုံးပြုခြင်းများနှင့် အခြားအရာများလည်း အလွန်စုံလင်စွာ ပါဝင်သည်။
ပရောဖက်သည် ထာဝရဘုရား၏ သတင်းစကားများကို “မြင်ခြင်း” နှင့် “ကြားခြင်း” မှ ဆက်လက်ရရှိသော ဖွင့်ပြချက်များကြောင့် ဤကျမ်းသည် သေချာစွာ စီမံဖွဲ့စည်းထားသော စာပေတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ အကြောင်းအရာများကို ထာဝရဘုရား၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ရူပါရုံအတွင်း ထည့်သွင်းထားပြီး၊ ထိုရူပါရုံသည် ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့် ဘုရားသခင်၏ ပြည့်စုံစေမှုများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ထိုအရာများက သွန်သင်ခြင်း၊ အကြံပေးခြင်းနှင့် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ခြင်းတို့အတွက် အကြောင်းပြချက်များကို ပေးသည်။ ကျမ်းသည် ခေါင်းစဉ် (၁:၁) နှင့် နိဒါန်း (အခန်းငယ် ၂–၃၁) ဖြင့် စတင်သည်။ ကျန်အပိုင်းကို အဓိကပိုင်းကြီး နှစ်ပိုင်းဖြစ်သည့် ၂–၃၃ အခန်းများနှင့် ၃၄–၆၆ အခန်းများဟူ၍ ခွဲထားသည်။ ဤခွဲခြားမှုကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဒုတိယရာစုအစပိုင်းခန့်က ရှိသော ကျမ်း၏ အပြည့်အစုံဆုံး လက်ရေးစာမူဟောင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဟေရှာယကျမ်း၏ အပြည့်အစုံသော ပင်လယ်သေကျမ်းလိပ်များထဲမှ တစ်စောင်ဖြစ်သော 1QIsa တွင် ၃၃ အခန်းပြီးနောက် စာကြောင်းနှစ်ကြောင်းစာ နေရာလွတ်တစ်ခု ရှိသည်။
၁:၂–၃၁ ရှိ နိဒါန်းသည် ကျမ်းတစ်အုပ်လုံး၏ အခြေခံပြဿနာကို ဖော်ပြသည်။ ပဋိညာဉ်လူမျိုးဖြစ်သော ဣသရေလ—ဤနေရာတွင် ၇၀၁ ဘီစီ အာရှုရိတို့၏ ဖျက်ဆီးခြင်းခံရပြီးနောက် ယုဒပြည်ကို ဥပမာပြုထားသည်—သည် ပြင်းထန်သော အပြစ်ပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော်လည်း ပဋိညာဉ်ကို ဆက်လက်မနာခံခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၄–၉)။ ထိုအရာက ဇိအုန်တွင် သန့်စင်ပြီးသော ကြွင်းကျန်သူများသာ ကျန်ရှိသည်အထိ ဣသရေလသည် ရှည်လျားသော အပြစ်ပေးခြင်းကာလကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အကြောင်းမှာ ထာဝရဘုရားသည် တရားမျှတခြင်းနှင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်တော်မူမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည် (အခန်းငယ် ၂၇)။
၂–၃၃ အခန်းများသည် ဇိအုန်-ယေရုရှလင်တွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထူထောင်ရန် ထာဝရဘုရား၏ အစီအစဉ်ကို အကြမ်းဖျဉ်းဖော်ပြသည် (၎င်း၏ပြည့်စုံခြင်းကို ၂:၂–၄ တွင် ဖော်ပြထားသည်)။ ၂–၄ အခန်းများသည် ဟေရှာယကျမ်း၏ အကြောင်းအရာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကို အကျဉ်းချုပ်ပေးသည်။ ထိုအခန်းများသည် ၂:၁၀–၂၁ တွင် ထာဝရဘုရား၏နေ့ကို ကြေညာပြီး၊ ၂–၆၆ အခန်းများတွင် ထိုနေ့ကို အကြိမ်ကြိမ် ရည်ညွှန်းထားသည်။ ထို့ပြင် ထာဝရဘုရား၏ အစီအစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ အခန်းကဏ္ဍအတွက် ဣသရေလကို သန့်စင်ပေးခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ ထိုသန့်စင်ခြင်းသည် ကြိုတင်ဟောထားသော တရားစီရင်ခြင်းအားဖြင့် (၃:၁–၄:၆)၊ တိုက်တွန်းသွန်သင်သည့် စကားများအားဖြင့် (၂:၅–၁၀၊ ၂၂; ၃:၁၀–၁၂) နှင့် ကိုယ်တော်၏ ကြွင်းကျန်သောလူတို့အား ကယ်တင်မည်ဟူသော ကြိုတင်ဟောချက်အားဖြင့် (၄:၂–၆) ဖြစ်သည်။ ဤအဓိကသတင်းစကားကို ၅–၁၂၊ ၁၃–၂၃၊ ၂၄–၂၇ နှင့် ၂၈–၃၃ အခန်းများတွင် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေသည်။
ဒုတိယပိုင်းဖြစ်သော ၃၄–၆၆ အခန်းများသည် လူမျိုးများအပေါ် တရားစီရင်ခြင်း (၃၄:၁–၄) နှင့် ဇိအုန်အတွက် အပြစ်ပေးပြန်လည်ပေးဆပ်မည့်နေ့ (အခန်းငယ် ၈) ကို ကြေညာခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ထာဝရဘုရား၏ အစီအစဉ်အတွင်း ဤအဆင့်သစ်သည် နိုင်ငံခြားအင်အားများအားဖြင့် မိမိလူတို့ကို သန့်စင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆုံးမခြင်းလုပ်ငန်း (၂–၃၃ အခန်းများ) ကို ရပ်တန့်ပြီး၊ ဇိအုန်နှင့် ဣသရေလတို့နှင့် ဖွဲ့ထားသော ထာဝရပဋိညာဉ်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် မိမိ၏ သစ္စာရှိသော ကြွင်းကျန်သူများကို ပြင်ဆင်မည့်အဆင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤရည်ရွယ်ချက်တွင် လူမျိုးများ၏ ကယ်တင်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည် (၅၂:၁၃–၅၃:၁၂; ၅၆:၆–၈; ၆၀:၁–၂၂; ၆၆:၁၉–၂၄)။ ထို့ပြင် ပြန့်ကျဲနေသော ဣသရေလနှင့် လူမျိုးများကို ဇိအုန်တွင် ထာဝရဘုရားအား ဝတ်ပြုရန် စုဝေးစေခြင်းလည်း ပါဝင်သည် (၆၀:၁–၆၂:၁၂; ၆၆:၅–၂၄)။ ၄၀–၅၅ အခန်းများတွင် မိမိလူတို့ထံ ထာဝရဘုရား၏ အလွန်နီးကပ်သော အသနားခံတောင်းဆိုသည့် အသံနေအသံထားက ဇိအုန်တွင် ပြန်လည်တည်ထောင်ထားသော ပဋိညာဉ်အသိုင်းအဝိုင်း ဖြစ်လာရန် သူတို့အား ဆွဲဆောင်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏အစီအစဉ်ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်နေကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၃၄–၅၄ အခန်းများသည် ၅၅ အခန်းရှိ အဓိကဖိတ်ခေါ်ချက်အတွက် အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ ထိုအရာကို ပြန်လည်တည်ထောင်ထားသော ဇိအုန်နှင့် ၎င်း၏နိုင်ငံသားများနှင့် ပတ်သက်သော ညွှန်ကြားချက်များဖြင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးစေသည်။ ထို့ပြင် ၅၆–၅၉ (က)၊ ၆၀–၆၂ (ခ) နှင့် ၆၃–၆၆ (က’) အခန်းများတွင် အပြန်အလှန်ဖွဲ့စည်းထားသော အတွင်းအပြင်ချိတ်ဆက်မှု ဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသည်။ ဤဖွဲ့စည်းပုံအသေးစိတ်များကို ဝေဖန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
No comments:
Post a Comment