အခန်းကြီး - ၂၈ တမန်

န်းပေါ်သို့ ရောက်သောအခါ၊ ထိုကျွန်းကား မေလိတေကျွန်းဖြစ်သည်ကို သိကြ၏။
² မိုဃ်းရွာ၍ ချမ်းသောကြောင့်လူရိုင်းတို့သည် မီးမွေးပြီးလျှင်၊ ငါတို့အပေါင်းကို လက်ခံ၍ အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြ၏။
³ ပေါလုသည် ထင်းကိုစုသိမ်း၍ မီးပေါ်မှာ ထည့်စဉ်တွင်၊ မြွေဆိုးသည်မီးငွေ့ထဲကထွက်၍ ပေါလု၏ လက်ကို တွယ်လျက်နေ၏။
⁴ ထိုလူရိုင်းတို့သည်မြင်လျှင်၊ ဤလူကား၊ လူ အသက်ကို သတ်သောသူ အမှန်ဖြစ်၏။ ပင်လယ်ဘေးမှ လွတ်သော်လည်း၊ အသက်ရှင်စေခြင်းငှါ တရားသည် အခွင့်မပေးဟု အချင်းချင်းဆိုကြ၏။
⁵ ပေါလုသည်မြွေကို မီးထဲသို့ခါချ၍ အဘယ် ဘေးမျှမသင့်။
⁶ သူသည်တကိုယ်လုံးရောင်မည်၊ တခဏခြင်း တွင်လဲ၍သေမည်ဟု ထိုသူတို့သည်ကြာမြင့်စွာ ငံ့လင့် သော်လည်း၊ သူ၌မကောင်းသော အပြစ်တစုံတခုကိုမျှ မမြင်လျှင် သဘောပြောင်းလဲ၍ ဤသူကားနတ် ဘုရား ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏။
⁷ ထိုအရပ်နှင့်မနီးမဝေးပုဗလိ အမည်ရှိသော ကျွန်းသူကြီး၏ နေရာရှိ၏။ ထိုသူကြီးသည် ငါတို့ကိုလက်ခံ ၍၊ သုံးရက်ပတ်လုံး ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ကျွေးပြုစုလေ၏။
⁸ ပုဗလိမင်း၏အဘသည်ဖျားနာနှင့် ဝမ်းကျသွေးသွန်နာစွဲ၍၊ တုံးလုံးနေသည်ကို ပေါလုဝင်၍ ဆုတောင်း ပြီးမှ၊ သူ့အပေါ်၌ လက်တင်၍ အနာကို ငြိမ်းစေ၏။
⁹ ဤသို့ပြုသောကြောင့်၊ ထိုကျွန်း၌ အနာရောဂါစွဲသော အခြားသူရှိသမျှတို့သည် လာ၍ ချမ်းသာခြင်းကို ရကြ၏။
¹⁰ ထိုသူတို့သည် များစွာသော လက်ဆောင်တို့ကို ပေး၍ ၊ ငါတို့သည် လွှင့်ပြန်သောအခါ၊ ရိက္ခာများကို လည်း သင်္ဘောပေါ်သို့ တင်ကြ၏။
¹¹ သုံးလလွန်လျှင်၊ နတ်သားအမြွှာတို့၏ ရုပ်တု ပါသော ထိုကျွန်း၌ ဆောင်းကာလပတ်လုံးနေခဲ့ဘူးသော အာလေဇန္ဒြိသင်္ဘောကို ငါတို့သည် စီးပြန်၍၊
¹² သုရကုတ်မြို့သို့ဆိုက်လျှင် သုံးရက်နေကြ၏။
¹³ ထိုမြို့မှလွှင့်ပြန်၍ ဝိုက်သွားသဖြင့်၊ ရေဂျုန်မြို့ သို့ရောက်၍ တရက်နေပြီးမှ တောင်လေလာသော ကြောင့်၊ နှစ်ရက်တွင်ပေါတယောလိ မြို့သို့ရောက်ကြ၏။
¹⁴ ထိုမြို့၌ ညီအစ်ကိုအချို့တို့ကိုတွေ့၍ ခုနစ်ရက် နေကြပါဟု သူတို့သည်တောင်းပန်သည် အတိုင်းနေပြီးမှ၊ ရောမမြို့သို့ ခရီးသွားကြ၏။
¹⁵ ရောမမြို့သားညီအစ်ကိုတို့သည် ငါတို့လာကြောင်းကို ကြားသိလျှင်၊ ခရီးဦးကြိုပြုအံ့သောငှါ အချို့တို့ သည် အပ္ပိဈေးတိုင်အောင်၎င်း၊ အချို့တို့သည် သုံးစရပ်တိုင်အောင်၎င်းလာကြ၏။ ပေါလုသည် ထိုသူတို့ကို မြင်လျှင်၊ ဘုရားသခင်၏ကျေးဇူးတော်ကို ချီးမွမ်း၍ စိတ်သက်သာခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။
¹⁶ ရောမမြို့သို့ရောက်ကြသောအခါ တပ်မှူးသည် အကျဉ်းခံသောသူတို့ကို ကိုယ်ရံတော်မှူး၌ အပ်လေသော်၊ ပေါလုသည်မိမိကို စောင့်သောစစ်သူရဲတယောက်နှင့် အတူမိမိအလိုအလျောက်နေရသော အခွင့်ကိုရ၏။
¹⁷ သုံးရက်လွန်သောအခါ၊ ပေါလုသည် ယုဒလူ အကြီးအကဲတို့ကို ခေါ်၍စုဝေးစေပြီးလျှင်၊ ညီအစ်ကိုတို့၊ အကျွန်ုပ်သည်ယုဒလူမျိုးကို မပြစ်မှား၊ မိစဉ်ဘဆက် ကျင့်သောထုံးတမ်းကို မပယ်သောသူဖြစ်လျက်ပင်၊ ယေရှုရှလင်မြို့သားတို့သည် အကျွန်ုပ်ကို အကျဉ်းထား၍ ရောမလူတို့ လက်သို့ အပ်လိုက်ကြ၏။
¹⁸ ရောမလူတို့သည် အကျွန်ုပ်ကိုစစ်ကြောပြီးမှ၊ သေထိုက်သော အပြစ်တစုံတခုကိုမျှ မတွေ့သဖြင့် လွှတ်ခြင်းငှါအလိုရှိကြ၏။
¹⁹ ထိုအလိုကိုယုဒလူတို့သည် ဆီးတားသောအခါ၊ ကဲသာဘုရင်၏ အယူတော်ခံပါမည်ဟုအကျွန်ုပ် ဆိုရ၏။ ထိုသို့ဆိုသော် အမျိုးသားချင်းတို့ကို အပြစ်တင်စရာ တစုံတခုရှိသောကြောင့်ဆိုသည်မဟုတ်။ ထိုကြောင့် သင်တို့ကိုမြင်၍ နှုတ်ဆက်ခြင်းငှါ အကျွန်ုပ်ခေါ်ပါပြီ။
²⁰ ဣသရေလအမျိုး၏မြောက်လင့်ရာ အတွက်ကြောင့်၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤသံကြိုးနှင့်ချည်နှောင်ခြင်းကို ခံရပါ၏ဟု ပြောဆိုလျှင်၊
²¹ ထိုသူတို့က၊ သင်၏အကြောင်းကို ကြားလိုက်သောစာကို ယုဒပြည်မှအကျွန်ုပ်တို့မရကြ။ ထိုပြည်မှ လာသော ညီအစ်ကိုတို့တွင် အဘယ်သူမျှ သင်၌ အပြစ် ရှိကြောင်းကို မကြားမပြောပါ။
²² သို့သော်လည်း ဤဘာသာသည် အရပ်ရပ်တို့၌ ကဲ့ရဲ့အပြစ်တင်ခြင်းကို ခံရသော ဘာသာဖြစ်သည်ကို အကျွန်ုပ်တို့သိကြသည်ဖြစ်၍ သင်၏အယူဝါဒကို သင်သည် ကိုယ်တိုင်တော်ပြသောစကားကို အကျွန်ုပ် တို့သည် နားထောင်သင့်သည်ထင်ပါ၏ဟု ဆိုကြလျှင်၊
²³ နေ့ရက်ကိုချိန်းချက်၍ လူများတို့သည်ပေါလု တည်းခိုရာ အရပ်သို့ လာကြသည်ရှိသော်၊ ပေါလုသည် ဘုရားသခင်၏ နိုင်ငံတော် အကြောင်းကိုသက်သေခံ သဖြင့်၎င်း၊ ထိုသူတို့သည် ယေရှု၏အကြောင်းများကို ယုံကြည်စေခြင်းငှါ၊ မောရှေ၏ပညတ္တိကျမ်းနှင့် အနာဂတ္တိ ကျမ်းတို့ကို အမှီပြု၍ ဖြားယောင်းသွေးဆောင် သဖြင့်၎င်း၊ နံနက်အချိန်မှစ၍ ညအချိန်တိုင်အောင်ထုတ်သော် ဟောပြောလေ၏။
²⁴ အချို့တို့သည် ပေါလု၏စကားကို ယုံကြ၏။ အချို့တို့သည် မယုံဘဲနေကြ၏။
²⁵ ထိုသို့အချင်းချင်းသဘောကွဲပြား၍ သွားကြ၏။ သွားကြစဉ်တွင် ပေါလုသည် စကားတခွန်းကို ပြောလိုက် သည်မှာ၊ သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်သည် ပရောဖက် ဟေရှာယအားဖြင့် မိန့်တော်မူချက်ဟူမူကား၊
²⁶ သင်တို့သည် ကြားလျက်ပင်အနက်ကို နား မလည်ဘဲ ကြားကြလိမ့်မည်။ မြင်လျက်ပင် အာရုံမပြုဘဲ မြင်ကြလိမ့် မည်ဟု ထိုလူမျိုးရှိရာသို့ သွား၍ပြောလော့။
²⁷ အကြောင်းမူကား၊ သူတို့မျက်စိမမြင်၊ နား မကြား၊ စိတ်နှလုံးမသိ၊ အကျင့်မပြောင်းလဲ သူတို့အနာ ရောဂါကို ငါမငြိမ်းစေရသည်တိုင်အောင် သူတို့၏ စိတ်နှလုံးသည် မိုက်လျက်၊ နားသည်ထိုင်းလျက်၊ ကိုယ်မျက်စိကိုပိတ်လျက် ရှိကြ၏ဟုငါတို့ဘိုးဘေးများအား လျောက်ပတ်စွာ မိန့်တော်မူ၏။
²⁸ ထိုကြောင့် ဘုရားသခင်၏ ကယ်တင်တော်မူ ခြင်း ကျေးဇူးတော်ကို တပါးအမျိုးသားတို့အား ပေးလိုက် သည်ဖြစ်၍၊ သူတို့သည်နားထောင်မည်အရာကို သင်တို့ သိမှတ်ကြလော့ဟု၊
²⁹ ပေါလုပြောဆိုပြီးမှ၊ ယုဒလူတို့သည် သွား၍ အချင်းချင်းများစွာသော ဆွေးနွေးနှီးနှောခြင်းရှိကြ၏။
³⁰ ထိုနောက်မှပေါလုသည် နှစ်နှစ်ပတ်လုံး မိမိငှါးသော အိမ်၌နေသဖြင့်၊ မိမိထံသို့လာသော သူအပေါင်း တို့ကို ဧည့်ခံ၍၊
³¹ အဘယ်သူမျှမမြစ်တားဘဲ၊ ဘုရားသခင်၏ နိုင်ငံတော် အကြောင်းကိုအတည့်အလင်းဟောပြော၍၊ သခင်ယေရှုခရစ်၏ အကြောင်းများကို သွန်သင်ပြသလျက်နေ၏။

၂၈:၁–၃၁

ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းသို့ ခရစ်တော်၏အမှုတော်ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း

ရှင်ပေါလုရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အခက်အခဲများသည် ယေရှုခရစ်တော်က သူ့အား အပ်နှံထားသော အမှုတော်ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ သင်္ဘောပေါ်မှ လူများသည် ကိုယ်တိုင်ပင်လယ်ထဲသို့ ခုန်ဆင်းပြီးနောက် ရေစိုနစ်နေသော အခြေအနေနှင့် မာလ်တာကျွန်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိကြသည်။ သူတို့သည် အေးမြပြီး မိုးရွာသဖြင့် တုန်ရီလျက်ရှိကြသော်လည်း ကျွန်းသားများ (ဘာဘာရိုး—ဂရိစကားမပြောနိုင်သူများ) က ကယ်တင်ကြသည်။

28:1–31

Mission to the World

The difficulties Paul confronted did not bring to an end the mission Jesus had entrusted to him. After throwing themselves into the sea, the passengers arrived soaking wet on the island of Malta. They were shivering from cold and rain, but fortunately, the local inhabitants (barbaroi—“individuals who did not speak Greek”) of the island rescued them.

 

၂၈:၁–၁၀။ မာလ်တာကျွန်းတွင် ရှင်ပေါလု၏အမှုတော်။ ကျွန်းပေါ်တွင် ရှင်ပေါလု၏အသက်သည် မြွေကိုက်ခံရသောအခါ ထပ်မံ၍ ခြိမ်းခြောက်ခံရပြန်သည်။ အံ့ဖွယ်အားဖြင့် ထိုဖြစ်ရပ်သည် သူ့အပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှုမရှိခဲ့ပေ။ သူသည် အသက်ရှင်ခဲ့ပြီး မြွေမှာ မီးထဲသို့ ပစ်ချခံရသည် (အပိုဒ် ၅)။ နောက်ဆုံးပျက်စီးခြင်းတွင် ရှေးကပင်းမြွေ စာတန်သည်လည်း မီးအိုင်ထဲသို့ ပစ်ချခံရမည်ဖြစ်သည် (ကိုးကား၊ ဗျာဒိတ် ၂၀:၁၀)။ ရှင်ပေါလု၏ဘဝတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤဖြစ်ရပ်သည် ထိုနောက်ဆုံးဖြစ်ရပ်ကို ကြိုတင်ဟန့်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

28:1–10. Paul’s Ministry in Malta. On the island, the life of Paul was once more threatened when he was bitten by a viper. Miraculously the event had no effect on him. He lived, and the snake ended up in the fire from which it was attempting to escape (v. 5). In the final destruction, Satan, the ancient serpent, will also be thrown into a lake of fire (cf. Rev. 20:10). This event in Paul’s life foreshadows that eventuality.

 

မာလ်တာလူမျိုးတို့၏ ပထမဆုံးတုံ့ပြန်မှုမှာ အကျဉ်းသားဖြစ်သူ ရှင်ပေါလုသည် ပင်လယ်မှ အသက်ရှင်လျက် လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ဘုရားသခင်၏တရားစီရင်ခြင်းကို ခံရမည့် ဆိုးယုတ်သူတစ်ဦးဟု ယူဆခြင်းဖြစ်သည်။ သူသေမည်ဟု သူတို့ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဆိုးယုတ်ခြင်းသည် အမြဲတမ်း ကျူးလွန်ခဲ့သော အပြစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု သူတို့ယုံကြည်ခဲ့ကြသည် (၂၈:၄၊ ကိုးကား၊ လုကာ ၁၃:၁–၅)။ သို့သော် ရှင်ပေါလု မသေကြောင်း မြင်သောအခါ လုတ္တရမြို့သားများကဲ့သို့ (တမန်တော် ၁၄:၁၁–၁၂) သူတို့သည် ရှင်ပေါလုကို ဘုရားတစ်ပါးဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည် (၂၈:၆)။ ယခုတစ်ခါတွင်မူ လုကာသည် ရှင်ပေါလု၏တုံ့ပြန်မှုကို မဖော်ပြတော့ပေ။ နောက်ပိုင်းဇာတ်လမ်းတွင် ဒုတိယအံ့ဖွယ်အမှုဖြင့် ရှင်ပေါလုသည် ဘုရားသခင်၏ကိရိယာသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။

The first reaction of the Maltese was to conclude that prisoner Paul must be an evil person who was able to survive the sea but who finally met the justice of God. They were sure he would die. They believed that evil is always associated with a fault committed (28:4; cf. Luke 13:1–5). But on seeing that Paul did not die, they, like the inhabitants of Lystra (Acts 14:11–12), considered Paul to be a god (28:6). This time, however, Luke does not tell us about Paul’s reaction. The matter was cleared up later in the narrative, when through a second miracle Paul demonstrated that he was only an instrument of God.

 

ကျွန်းပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးခေါင်းဆောင် ပတ်ဘလီယပ်စ်၏ ဧည့်ဝတ်ကျေးမှုကို ကောင်းစွာခံယူပြီးနောက် ရှင်ပေါလုသည် အိမ်ရှင်၏ဖခင်ကို ပျောက်ကင်းစေရန် အခွင့်ရခဲ့သည်။ ဆုတောင်းခြင်းဖြင့် သူသည် ထိုသူကို ပျောက်ကင်းစေခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင်ဘုရားမဟုတ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည် (အပိုဒ် ၈)။ မြွေကိုက်ခံရသော လက်တစ်ဖက်အပါအဝင် လက်နှစ်ဖက်တင်ခြင်းဖြင့် လူနာပျောက်ကင်းလာသည်ကို သတိပြုရမည်။ အံ့ဖွယ်တန်ခိုးများသည် ရန်သူကို အနိုင်ယူခြင်း၏ သက်သေခံချက်အဖြစ် ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောခြင်းနှင့်အတူ လိုက်ပါလာခဲ့သည် (ကိုးကား၊ အပိုဒ် ၉; ရှင်ပေတရု၊ တမန်တော် ၄:၃၀၊ ၅:၁၆၊ ရှင်ဖိလိပ်၊ ၈:၇၊ ရှင်ပေါလု၊ ၁၉:၁၂)။ လုကာသည် ကျွန်းပေါ်တွင် ယုံကြည်သူများရှိလာသည်ကို မဖော်ပြထားသော်လည်း သူတို့သည် ဘုရားသခင်၏ကရုဏာတော်ကို ခံစားခဲ့ကြသည် (ကိုးကား၊ လုကာ ၆:၃၅–၃၆)။ ရှင်းလင်းသောအချက်မှာ ဤအပိုဒ်တစ်ခုလုံးသည် မာလ်တာလူမျိုး၏ ထူးကဲသော ကြင်နာမှု (တမန်တော် ၂၈:၂) နှင့် သင်္ဘောပျက်ကွဲမှုကြောင့် အရာအားလုံးဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများအပေါ် အံ့ဖွယ်ရက်ရောမှု (အပိုဒ် ၁၀) တို့ပေါ်တွင် တည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော တပါးအမျိုးသားများ၏နှလုံးသားထဲတွင် ဧဝံဂေလိတရားသည် အပြုသဘောဆောင်သော တုံ့ပြန်မှုကို ရရှိခဲ့မည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။

Having been well received by Publius, the most prominent leader of the island, Paul was given the opportunity to heal the father of his host. He did it by praying, thus demonstrating that he was not a god (v. 8). We note in passing that the cure of the patient came about by the laying on of hands, including the hand the snake had bitten. Miracles accompanied the proclamation of the gospel as demonstrations of victory over the enemy (cf. v. 9; Peter, Acts 4:30; 5:16; Philip, 8:7; Paul, 19:12). Luke does not tell us that there were conversions on the island, and yet they benefited from God’s mercy (cf. Luke 6:35–36). What is clear is that the entire paragraph is built on the unusual kindness of the Maltese (Acts 28:2) and their amazing expressions of generosity (v. 10) toward people who had lost everything in a shipwreck. We can only suggest that in the hearts of such Gentiles, the word of the gospel must have found a positive response.

 

၂၈:၁၁–၁၆။ ရောမမြို့သို့ ရောက်ရှိခြင်း။ မာလ်တာကျွန်းတွင် သုံးလကြာနေထိုင်ခဲ့ရပြီး နွေဦးရာသီရောက်လာသောအခါ ပင်လယ်ပြင်ခရီးသွားလာနိုင်ခဲ့သည်။ လုကာသည် အခြားခရီးသည်များကို ထပ်မံဖော်ပြတော့ဘဲ ရှင်ပေါလုနှင့် သူ့အဖော်များကိုသာ အာရုံစိုက်သည်။ ထိုအဖော်များတွင် ရောမစစ်သားများလည်း ပါဝင်သည်။ အဲဂုတ္တုပြည်မှ ဆောင်းရာသီကို ကျွန်းဆိပ်ကမ်းတွင် ပညာရှိစွာဖြတ်သန်းခဲ့သော သင်္ဘောတစ်စင်းကို သူတို့တွေ့ပြီး အတူလိုက်ပါနိုင်ခဲ့သည် (အပိုဒ် ၁၁)။ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ သင်္ဘောသည် ရောမမြို့နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့ပြီး ပူတေအိုလိဆိပ်ကမ်းတွင် ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၁၃)။ ထိုနောက် ရောမမြို့သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့မဟုတ်သောကြောင့် ခြေလျင်ဖြစ်လျှောက်ခဲ့ရသည်။

28:11–16. Arrival at Rome. The stay on Malta lasted three months, the time needed for spring to arrive and navigation to become possible again. Luke no longer mentions the other passengers but focuses only on Paul and his companions, which include the Roman soldiers. They heard about a ship from Alexandria whose owners had wisely chosen to spend the winter in an island seaport and were able to sail with them (v. 11). From port to port the ship made its way closer to Rome, apparently docking in Puteoli (v. 13) because from then on the journey would be on foot because Rome was not a port city.

 

ရှင်ပေါလုကို လိုက်ပါလာသော ဗိုလ်ခြေမှူးသည် ယုံကြည်သူဖြစ်သွားသလား။ လုကာမဖော်ပြထားပေ။ သို့သော် အနည်းဆုံး သူ၏နှလုံးသားသည် ရှင်ပေါလုနှင့် သူဟောပြောသော ဧဝံဂေလိတရားအပေါ် နွေးထွေးလာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ သင်္ဘောပေါ်တွင် ရှင်ပေါလုကို သေခြင်းမှ ကယ်တင်ခဲ့ရုံမျှမက (၂၇:၄၂) အကျဉ်းသားကို လျင်မြန်စွာ စွန့်ပစ်လိုခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ပူတေအိုလိတွင် ယုံကြည်သူများနှင့် တစ်ပတ်ကြာနေခွင့်ပင် ခွင့်ပြုခဲ့သည် (၂၈:၁၄)။ သူ၏အစီရင်ခံစာသည် အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သောကြောင့် ရောမမြို့တွင် ရှင်ပေါလုသည် စစ်သားထံမှ ကျယ်ပြန့်သော အခွင့်အရေးများ ရရှိခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၁၆၊ ၃၀)။

Was the centurion who accompanied Paul converted? Luke does not say, though one certainly would have to conclude that at the very least his heart was warmed toward Paul and the gospel he proclaimed. Not only was he responsible for saving Paul from death on the ship (27:42), but he also showed no urgency to rid himself of his prisoner. He even allowed a week-long stay with the believers in Puteoli (28:14), and his report was so favorable that Paul enjoyed a wide range of privileges from the soldier in charge of his care in Rome (vv. 16, 30).

 

ပူတေအိုလိရှိ ညီအစ်ကိုများ၏ နွေးထွေးသော ဧည့်ဝတ်ကျေးမှုရှိသော်လည်း ရောမမြို့ရှိ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များထံမှ မည်သို့ဧည့်ခံခံရမည်ကို ရှင်ပေါလုစိုးရိမ်ခဲ့သည်ထင်ရသည်။ ရောမမြို့မှ ညီအစ်ကိုများ လမ်းခုလတ်တွင် ကြိုဆိုရန်လာသောအခါ သူအားတက်ကြွခဲ့သည် (၂၈:၁၅)။ ရှင်ပေါလုသည် အထူးနိမိတ်လက္ခဏာများ (၂၃:၁၁) နှင့် ဘုရားသခင်၏ နှစ်သိမ့်မှုများ (၂၇:၂၄) ရရှိခဲ့သော်လည်း အခြားသူများကဲ့သို့ ညီအစ်ကိုတို့၏ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို လိုအပ်ခဲ့သည်။

Despite the warm welcome of his brothers in Puteoli, Paul seems to have been worried about the welcome he might receive from the churches in Rome. He was encouraged when brothers from Rome arrived to meet and welcome him on his way to the city (28:15). Although Paul had received specific visions (23:11) and divine reassurances (27:24), like everyone else, he also needed brotherly love.

 

၂၈:၁၇–၃၁။ ရောမမြို့တွင် ရှင်ပေါလု၏အမှုတော်။ ရောမမြို့ရောက်သောအခါ ရှင်ပေါလုကို ဗိုလ်ခြေမှူးယုလို၏လက်မှ အဆင့်နိမ့်သော ရောမစစ်သားထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ပြီး အိမ်အကျယ်ချပ်ခံရသည် (အပိုဒ်ငယ် ၁၆၊ ၂၀)။ ထောင်ချခြင်းမခံရခြင်းသည် သူ့အပေါ်စွပ်စွဲချက်အားနည်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ လုကာသည် ရောမမြို့တွင် ရှင်ပေါလု၏အမှုတော်ကို အပိုဒ်သုံးပိုင်းဖြင့် ဖော်ပြသည်- ရှင်ပေါလုသည် ယုဒလူများရှေ့တွင် ကိုယ်ကိုကိုယ်တရားမျှတကြောင်း ရှင်းပြခြင်း (အပိုဒ်ငယ် ၁၇–၂၂)၊ ရှင်ပေါလု၏သွန်သင်ချက်ကို ရှင်းပြပြီး ယုဒလူများ၏တုံ့ပြန်မှု (အပိုဒ်ငယ် ၂၃–၂၉)၊ ရှင်ပေါလု၏ လူမျိုးတစ်ဝှမ်းလုံးသို့ အမှုတော်ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း (အခန်းငယ် ၃၀–၃၁)။

28:17–31. Paul’s Ministry in Rome. On arriving in Rome, Paul was transferred from the care of the centurion Julius to that of a lower-ranking Roman soldier and placed under house arrest as he awaited a verdict in his case (vv. 16, 20). The fact that Paul was not imprisoned indicates the weakness of the case against him. Luke describes Paul’s ministry in Rome in three sections: Paul justifying himself before the Jews (vv. 17–22); the exposition of Paul’s message and the reaction of his Jewish listeners (vv. 23–29); and the continuation of Paul’s universal ministry (vv. 30–31).

 

၁. ရှင်ပေါလုသည် ယုဒလူများရှေ့တွင် ကိုယ်ကိုကိုယ်တရားမျှတကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ရောမမြို့ရောက်ပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ရှင်ပေါလုသည် ခရစ်တော်၏အမှုတော်ကို ထပ်မံစတင်သည်။ ယုဒခေါင်းဆောင်အချို့ကို စုဝေးစေပြီး ရောမမြို့သို့ သူရောက်ရှိလာရခြင်း၏အကြောင်းကို ရှင်းပြသည်။ ယေရုရှလင်အာဏာပိုင်များသည် သူ့ကိုတိုင်ကြားရန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့မလွှတ်ခဲ့သောကြောင့် ရှင်ပေါလုက ဆွေးနွေးမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ယုဒလူမျိုးနှင့် ဘိုးဘေးဓလေ့များကို တစ်စုံတစ်ရာမျှ ဆန့်ကျင်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း (၂၈:၁၇) နှင့် ကိုယ်ကိုကိုယ်အပြစ်ကင်းကြောင်း သက်သေပြရန် ယုဒလူမျိုးကို ကိုင်ဆာဧကရာဇ်ထံ စွပ်စွဲတင်ပြရန် ရည်ရွယ်ခြင်းမရှိကြောင်း (အပိုဒ် ၁၉) အာမခံခဲ့သည်။ ယေရုရှလင်တွင် ယခင်ကပြောခဲ့သည့်အတိုင်း (၂၃:၆) ဣသရေလ၏မျှော်လင့်ချက်၊ လာမည့်မယ်ရှိယကို မျှော်လင့်ခြင်းကြောင့်သာ သူစွပ်စွဲခံရခြင်းဖြစ်သည် (၂၈:၂၀)။ ယုဒပရိသတ်ကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေလိုခြင်းမရှိပေ။

1. Paul Justified Himself before the Jews. After three days in Rome, Paul resumed his missionary work. He took the initiative to convene some Jewish leaders to justify or clarify his presence in Rome. The authorities in Jerusalem had not sent a delegation to complain about him as would have been expected; therefore, Paul took the initiative in the dialogue. He assured the elders of two things: he had not done anything against his people or against the customs of the fathers (28:17), and he had no intention to raise charges against his nation before Caesar in order to establish his innocence (v. 19). As he had previously said in Jerusalem (23:6), it was because of the hope of Israel, the hope in the coming Messiah, who for him was Jesus, that he was indicted (28:20). He did not want his self-j ustification to be offensive to his Jewish audience.

 

ယုဒအကြီးအကဲများ၏တုံ့ပြန်မှုသည် အများစုအားဖြင့် အပြုသဘောဆောင်သည်။ ယေရုရှလင်အာဏာပိုင်များထံမှ ရှင်ပေါလုနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အချက်အလက်မရရှိခဲ့ကြပေ။ ထိုနေရာမှလာသူများကလည်း သူ့ကို ဆိုးရွားစွာမပြောခဲ့ကြပေ။ သို့သော် နေရာအနှံ့အပြားတွင် ဆန့်ကျင်ခံနေရသော ဤဂိုဏ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်ပေါလုပြောမည့်အရာကို နားထောင်လိုကြသည် (အခန်းငယ် ၂၂)။

The response of the elders was largely positive. They had not been officially informed about Paul by the authorities in Jerusalem, and people who had come from there had not spoken evil against him. Nevertheless, they were interested in listening to what he had to say about this sect that was being opposed everywhere. They were interested in Paul’s teachings (v. 22).

 

၂. ရှင်ပေါလုသည် သူ၏သွန်သင်ချက်ကို ရှင်းပြသည်။ ရှင်ပေါလုသည် ဧည့်သည်များအား ကျမ်းစာမှ သက်သေခံချက်များဖြင့် ယေရှုခရစ်တော်၏ ကောင်းကြီးမင်္ဂလာသတင်းကို ဟောပြောခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၂၃)။ အထူးသဖြင့် ယေရှု၏ဘဝနှင့် အသေခံခြင်းသည် ကျမ်းစာကို ပြည့်စုံစေပုံကို ဟောပြောခဲ့သည် (၁၅:၃၊ ၂၀:၂၄၊ ၂၃:၁၁၊ ၂၆:၁၆၊ ၂၂၊ ကိုးကား၊ ၁:၈)။ သူ့အတွက် ယေရှုသည် အသေခံပြီး ထမြောက်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏သားတော်နှင့် သခင်ဖြစ်တော်မူသော အသက်ရှင်တော်မူသော ခရစ်တော်ဖြစ်သည် (ကိုးကား၊ ရောမ ၁:၄)။ ကျမ်းစာကို အသုံးပြု၍ ယေရှုသည် မယ်ရှိယဖြစ်ကြောင်း သူတို့ကို ယုံကြည်လာအောင် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့် ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောခြင်းသည် လူများကို ခွဲချင်းပေးတတ်ပြီး ဤကိစ္စတွင် အချို့ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မယုံကြည်ကြပေ (တမန်တော် ၂၈:၂၄)။ ရှင်ပေါလုအတွက် ယေရှုကို သခင်နှင့် ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် လက်ခံခြင်းသည် ဘိုးဘေးဓလေ့များကို သစ္စာရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည် (အပိုဒ် ၁၇)။ ဣသရေလ၏မျှော်လင့်ချက် (အခန်းငယ် ၂၀) ကို ပထမဆုံးပေးအပ်ခံရသူများ မလက်ခံပါက တပါးအမျိုးသားများတွင် များစွာအကျိုးပေးမည်ဖြစ်သည် (အခန်းငယ် ၂၈)။ ဣသရေလ၏ယုံကြည်ခြင်းကို တပါးအမျိုးသားများအတွက် ရရှိနိုင်စေသည်ဟု သူပြောခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ လူသားအားလုံးအတွက် မယ်ရှိယတစ်ပါးတည်းသာရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဟေရှာယ ၆:၉–၁၀ ကို ကိုးကားခြင်းသည် ယုဒလူများကို ရှုတ်ချရန်မဟုတ်ဘဲ ဘုရားသခင်၏လူများ၏ နားမကြားခြင်း၊ နှလုံးမာကျောခြင်းကို နာကျင်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည် (တမန်တော် ၂၈:၂၆–၂၇)။ ဤနောက်ဆုံးအပိုဒ်တွင် လုကာသည် ယုဒလူများကို ငြင်းပယ်ခြင်းအကြောင်းမဟုတ်ဘဲ ယုံကြည်သူနှင့် မယုံကြည်သူများအကြား သဘောထားကွဲလွဲခြင်းကို ပြောသည် (အခန်းငယ် ၂၄–၂၅)။ အချို့မူရင်းစာမူများတွင် အပိုဒ်ငယ် ၂၉ ပါဝင်ပြီး ယုံကြည်သူနှင့် မယုံကြည်သူယုဒများအကြား သဘောထားကွဲလွဲခြင်းနှင့် သူတို့ကြီးစွာငြင်းခုံခြင်းကို ထပ်မံဖော်ပြသည်။

2. Paul Defined His Teaching. Paul took the opportunity to share with his invitees the testimony from the Scriptures (v. 23) in accordance with the mission entrusted to him—to proclaim the good news of Jesus, especially how His life and death fulfilled the Scriptures (15:3; 20:24; 23:11; 26:16, 22; cf. 1:8). For him Jesus was the living Christ who is Son of God and Lord through His resurrection from the dead (cf. Rom. 1:4). Using the Scriptures, he tried to persuade them that Jesus was the Messiah. Unfortunately, sometimes the proclamation of the gospel pulls people apart, and in this case some believed and others did not (Acts 28:24). For Paul, accepting Jesus as Lord and Savior meant being faithful to the customs of his ancestors (v. 17). If the hope of Israel (v. 20) failed to be received by those to whom it was first given, it would bear much fruit among the Gentiles (v. 28). He told his Jewish friends that the faith of Israel was being made accessible to non-Jews because there is only one Messiah for humankind. The quotation from Isaiah 6:9–10 was not intended to condemn the Jews but was an expression of God’s painful reaction to the misunderstandings, deafness, and hardening of the hearts of His people (Acts 28:26–27). In this concluding section Luke talks not about a rejection of the Jews but about the fact of the disagreement between those who believed and those who did not (vv. 24–25). Some manuscripts contain v. 29, which refers again to the disagreement between the believing and unbelieving Jews (cf. vv. 24–25) and to the great debate they had among themselves.

 

၃. ရှင်ပေါလုသည် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။ တမန်တော်စွမ်းပုတင်စာအုပ်သည် ရှင်ပေါလုအား သခင်ယေရှု၏ကျွန်တစ်ဦးအဖြစ် ဧဝံဂေလိတရားကို မည်သူမျှတားဆီးခြင်းမရှိဘဲ ဟောပြောသင်ကြားနေသည့် အပြုသဘောဆောင်သော ပုံရိပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ ရောမမြို့မှ လူတိုင်းအား ဟောပြောခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၃၀–၃၁၊ ကိုးကား၊ ရောမ ၁:၁၄၊ ၁ကော ၁:၂၄)။ အသင်းတော်၏အမှုတော်သည် အဆုံးသတ်တော့မည်မဟုတ်ကြောင်း လုကာအလေးပေးသည်။ ယေရှု၏နှုတ်မြွက်စကားအတိုင်း ကမ္ဘာအဆုံးထိ ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၁:၈၊ ကိုးကား၊ မဿဲ ၂၈:၁၄)။

3. Paul Pursued His Ministry. The book of Acts closes with a positive picture of Paul as a servant of the Lord proclaiming and teaching the gospel with no one forbidding him to do it. Luke relates that from Rome he was preaching to all people (vv. 30–31; cf. Rom. 1:14; 1 Cor. 1:24). Luke stresses that the mission of the church was not about to end. It was to be taken, according to the words of Jesus, to the ends of the earth (Acts 1:8; cf. Matt. 28:14).

 

ဇာတ်လမ်းသည် ရောမမြို့မှ ဘုရားသခင်က ဣသရေလလူမျိုးအား အပ်နှံထားသော မျှော်လင့်ချက်ကို လူသားအားလုံးအတွက် ယခုပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ကြေညာနေသော ရှင်ပေါလုနှင့် အဆုံးသတ်သည်။ ထိုမျှော်လင့်ချက်သည် မယ်ရှိယလာခြင်းတွင် ပြည့်စုံခဲ့ပြီး ကောင်းကင်သို့တက်ကြွသွားသော ယေရှု ပြန်လာခြင်းတွင် ပြီးဆုံးမည်ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၁:၉–၁၁)။ ထိုမျှော်လင့်ချက်သည် ယနေ့တိုင် အသက်ရှင်နေဆဲဖြစ်သည်။

The narrative ends with Paul in Rome proclaiming the hope that God entrusted to His people and that now belongs to humanity. It is a hope that found fulfillment in the coming of the Messiah and that looks forward to its consummation in the return of the Jesus, who ascended to heaven (Acts 1:9–11). That hope remains alive today.

 

သံတော်စာများ

ကိုယ်တော်သစ်အက္ခရာတော်များနိဒါန်း

EPISTLES

INTRODUCTION TO THE NEW TESTAMENT EPISTLES

တမန်တော်များနှင့် ယုံကြည်သူများမှတစ်ဆင့် ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောခြင်းကြောင့် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် တိုးပွားပြန့်ပွားလာခဲ့သည်။ ယုံကြည်သူအုပ်စုများ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ညှဉ်းဆီးခြင်း၊ မှားယွင်းသောအယူဝါဒများ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုစိန်ခေါ်မှုများအားလုံးကို အားပေးလမ်းညွှန်ရန်နှင့် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ လမ်းပြမှုနှင့် နှိုးဆွမှုအောက်တွင် တမန်တော်များသည် စာဖြင့် ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။

The proclamation of the gospel through the apostles and believers resulted in the growth and expansion of the Christian church. As the groups of believers multiplied, they faced challenges of persecution, false teachings, and natural disasters. To encourage and guide the believers through all these challenging circumstances, and under the guidance and inspiration of the Holy Spirit, the apostles communicated with their congregations through written correspondence.

 

လေးပါးသော ဧဝံဂေလိတရားစာအုပ်များနှင့် တမန်တော်စွမ်းပုတင်စာအုပ်အပြင် ကိုယ်တော်သစ်တွင် စာအုပ် နှစ်ဆယ့်တစ်အုပ်ပါဝင်ပြီး စာရေးသူအများအပြားမှ ရေးသားခဲ့သည်။ အများစုမှာ သီးခြားအသင်းတော်များ သို့မဟုတ် အစပိုင်းခရစ်ယာန်လှုပ်ရှားမှုတွင် အမှုတော်ဆောင်နေသူများအား ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အချို့မှာ ခရစ်ယာန်အားလုံးအတွက် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ဤစာများသည် ကိုယ်တော်ဟောင်းနှင့် ကိုယ်တော်သစ်တစ်ခုလုံးနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒ၊ မျှော်လင့်ချက်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားအတွက် တစ်ခုတည်းသော အခြေခံဖြစ်သည်။ အသင်းတော်၏ ခရစ်တော်၏အမှုတော်ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန် တွန်းအားကို သံတော်စာများတွင် ထင်ရှားပြီး ပဋိပက္ခဖြေရှင်းနည်းနှင့် အသင်းတော်ဖွဲ့စည်းပုံအတွက် လမ်းညွှန်ချက်များ ပေးထားသည်။

Besides the four Gospels and the book of Acts, the New Testament contains twenty-one letters, or epistles, written by several authors. Most were written to specific congregations or to individuals ministering in the fledgling Christian movement, while some were meant for a broader Christian audience. These letters, together with the rest of the New Testament and the Old Testament, are the exclusive foundation for Christian doctrine, hope, and ethical behavior. The mission impetus of the church is reflected in the writing of the Epistles, and the Epistles provide guidance for conflict management and the organization of the church.

 

ကိုယ်တော်သစ်သံတော်စာနှင့် ဂရိ-ရောမစာများ ဆင်တူခြင်း

ပထမရာစုနှစ် ကိုယ်တော်မဟုတ်သော ဂရိ-ရောမစာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါ ပညာရှင်များသည် ဆင်တူမှုများစွာ တွေ့ရှိကြသည်။ စာများအများစုကို လိပ်ထားသော စာလိပ်များအဖြစ် ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အများစုတွင် အခြေခံအစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည့် နှုတ်ဆက်စာ၊ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းကြေညာချက်တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်တော်သစ်သံတော်စာများတွင်လည်း ဤအချက်များ ပေါ်လွင်သည်။

SIMILARITES BETWEEN THE NEW TESTAMENT EPISTLE AND THE GRECO-ROMAN LETTER

When comparing the early Christian letters to secular Greco-Roman letters of the first century, scholars find many similarities. Most letters were sent as rolled-up scrolls, and most began with the same basic elements: a salutation, a greeting, and a declaration of thanksgiving. The NT Epistles exhibit these common characteristics.

 

နှုတ်ဆက်စာ

 စာလိပ်ထိပ်တွင် စာရေးသူ၏အမည်၊ အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် အခန်းကဏ္ဍနှင့် လက်ခံရရှိသူ၏အမည်တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် စာလိပ်ပထမစာကြောင်းအနည်းငယ်ကိုသာ ကြည့်ခြင်းဖြင့် စာမည်သည့်နေရာမှလာသည်ကို နှင့် မည်သူ့အတွက်ဖြစ်သည်ကို သိနိုင်သည်။

Salutation

At the top of the letter was the salutation. It included the name of the writer, along with his or her title or role and the name of the recipient. Thus, recipients could know at a glance—merely by the first few lines of the scroll—where the letter was sent from and for whom it was intended.

 

ကျေးဇူးတော်နှုတ်ဆက်စကား

 နှုတ်ဆက်စာပြီးနောက် ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပါစေဟု ဆုမွန်ကောင်းတောင်းပေးသော ကျေးဇူးတော်နှုတ်ဆက်စကား ပါဝင်သည်။ ပုံမှန်ဂရိ-ရောမနှုတ်ဆက်စကားတွင် ချိုင်ရင်း (ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ကျန်းမာပါစေဟု ဆိုလိုသည်) ကို သုံးသည်။ ကိုယ်တော်သစ်စာများတွင် ယာကုပ်စာသာလျှင် ချိုင်ရင်းကို သုံးထားပြီး ကျန်စာရေးသူများသည် အသံဆင်တူသော ချာရစ် (ကျေးဇူးတော်) ကို အစားထိုးသုံးသည်။ ယုဒစာများကို များသောအားဖြင့် ရှာလုံ (ငြမ်းချမ်းရေး) ကို ထည့်သည်။ သို့သော် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်များသည် ဘုရားသခင်နှင့် သခင်ယေရှုခရစ်တော်ထံမှ ကျေးဇူးတော်နှင့် ငြမ်းချမ်းရေးဟူသော ပေါင်းစပ်နှုတ်ဆက်စကားကို ပထမဆုံးသုံးစွဲခဲ့သူများဖြစ်သည် (ဥပမာ၊ ရောမ ၁:၇၊ ၁ကော ၁:၃၊ ၁ပေ ၁:၂၊ ဗျာဒိတ် ၁:၄)။ လက်ခံရရှိသူ၏ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ပါစေဟူသော ပုံမှန်ဂရိ-ရောမဆန္ဒသည် ၃ယောဟန် ၂ တွင်သာ တွေ့ရသည်။

Greeting

The salutation was typically followed by a greeting, which was a wish for good health. A typical Greco-Roman greeting used the Greek word chairein (from the verb chairō, meaning “to rejoice” and thus “to wish one well”). Among the NT letters, only James uses chairein; all other authors replace this term with the similar-sounding word charis, usually translated as “grace” in English. Jewish letters usually add the greeting of “peace,” from the Hebrew word shalom. Early Christians, however, appear to have been the first to make use of the composite greeting of grace and peace (e.g., Rom. 1:7; 1 Cor. 1:3; 1 Pet. 1:2; Rev. 1:4). This greeting embodied a blessing from God Himself and from His Son Jesus Christ. The usual Greco-Roman desire for the recipient’s good health is found only in 3 John 2.

 

ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းကြေညာချက်

 ကိုယ်တော်သစ်သံတော်စာများသည် ဘုရားသခင်အား ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းကို အာရုံစိုက်သည်။ ရှင်ပေါလု၏စာများတွင် နှုတ်ဆက်စကားပြီးနောက် လက်ခံရရှိသူများအတွက် ဘုရားသခင်အား ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည်ကို ပုံမှန်တွေ့ရသည် (ဥပမာ၊ ရောမ ၁:၈၊ ၁ကော ၁:၄၊ ဖိ ၁:၃)။ သူတို့၏ ယုံကြည်ခြင်းတိုးပွားမှု၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ခရစ်ယာန်သက်သေခံချက်အတွက် အထူးကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပြီး ယုံကြည်သူများကို တည်ဆောက်ရန်နှင့် ခရစ်ယာန်အားလုံးတွင် ဘုရားသခင်အား ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသောစိတ်ဓာတ်ကို အားပေးရန်ဖြစ်သည်။

Declaration of Thanksgiving

The NT Epistles focus their thanksgiving on God. Paul’s correspondence is noticeable for typically following the greeting with words of thanksgiving for his audience (e.g., Rom. 1:8; 1 Cor. 1:4; Phil. 1:3). He specifically thanks God for their growing faith, their love, and their Christian witness in order to build up the believers and to encourage a spirit of thankfulness to God in all Christians.

 

စာအဓိကအကြောင်းအရာ

 စာ၏အဓိကအပိုင်းဖြစ်သော အဲဒီကိုယ်ထည်တွင် စာရေးသူ၏ အဓိကစိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပါဝင်သည်။ စာရေးရသည့်အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသည်မှာ သဘာဝကျသည်။ အချို့စာများတွင် ယခင်စာများကို ဖော်ပြပြီး မေးခွန်းများကို ဖြေကြားသည် သို့မဟုတ် တမန်တော်တစ်ပါး၏ အသင်းတော်ခရီးစဉ်အတွင်း တစ်စုံတစ်ရာမျှသာ ရှင်းပြခဲ့သော သွန်သင်ချက်များကို ဆက်လက်ညွှန်ကြားသည် (ဥပမာ၊ ၁ကော ၅:၉၊ ၇:၁)။ သံတော်စာများတွင် တမန်တော်များသည် မှားယွင်းသောဆရာများ၏ဩဇာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာအကြောင်းအရာများကို မှားယွင်းနားလည်မှုများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တော်သစ်စာများသည် အယူဝါဒ သို့မဟုတ် အလေ့အကျင့်ကို ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းနည်း၊ ခေါင်းဆောင်များ၏အရည်အချင်းများ၊ အသင်းတော်ဆုတောင်းပွဲနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာလက်ဆောင်များ အသုံးပြုနည်းတို့ကို ညွှန်ကြားခဲ့သည်။

Body

The main part of the letter—the body—shares the author’s main concerns for writing. Naturally, there are considerably different reasons someone might want to write a letter. Some letters mention previous correspondence and answer questions posed or further instruct on teachings only partially explained during an apostle’s visit to the congregation (e.g., 1 Cor. 5:9; 7:1). In the Epistles, the apostles frequently struggled against the influence of false teachers and the incorrect understanding of spiritual themes. Thus, the NT letters attempted to correct doctrine or practice. Instructions were given for resolving conflicts, for qualifications of leaders, and for congregational worship and the use of spiritual gifts.

 

နိဂုံးစကား

 ရံဖန်ရှားရှားဖြင့် ရှင်ပေါလုသည် လွိုင်ပွန် (“နောက်ဆုံး” သို့မဟုတ် “ကျန်ရှိသေး”၊ “အခြားကိစ္စများ”) ဟူသော စကားလုံးဖြင့် စာနိဂုံးကို အမှတ်အသားပြုသည် (ဥပမာ၊ ၂ကော ၁၃၊:၁၁ ဧဖက် ၆:၁၀၊ ဖိ ၄:၈၊ ၂သက် ၃:၁)။ ထိုအခါတိုင်း ခရစ်ယာန်လုပ်ရပ်တစ်ခုခုကို လိုက်စားရန် တိုက်တွန်းချက်ဖြင့် လိုက်ပါသည်- ဆုတောင်းရန်၊ ဝမ်းမြောက်ရန်၊ ဝိညာဉ်ရေးရာအကြောင်းများကို တွေးတောရန်၊ အချင်းချင်းသဟဇာတဖြစ်ရန် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဤနိဂုံးအတွေးများသည် စာ၏အဓိကအချက်များကို အနှစ်ချုပ်လေ့ရှိသည်။ နိဂုံးတွင် စာလက်ခံရရှိသည့်အသင်းတော်အတွင်း သီးခြားပုဂ္ဂိုလ်များသို့ နှုတ်ဆက်စကားနှင့် စာရေးသူနှင့်အတူရှိသူများထံမှ အသင်းတော်သို့ နှုတ်ဆက်စကားများ ပါဝင်ခြင်းဖြင့် စာများ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာသဘောကို ဖော်ပြသည် (ဥပမာ၊ ရောမ ၁၆:၃–၁၆၊ ၂၁–၂၃)။ ထိုနှုတ်ဆက်စကားများသည် ရှင်ပေါလု၏ ခရီးဖော်များနှင့် စာရေးချိန်တွင် သူရှိရာနေရာကို သဲလွန်စပေးပြီး အချို့တိုက်တွန်းချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ လက်ခံရရှိသူ၏အပြုအမူကို တာဝန်ခံမှုပေးသည်။

Concluding Remarks

Occasionally, Paul marks the conclusion of his letter with the term loipon (“finally” or “what remains,” “other matters”; e.g., 2 Cor. 13:11; Eph. 6:10; Phil. 4:8; 2 Thess. 3:1). In each case, it is followed by an exhortation to pursue some course of Christian action: to pray, to rejoice, to think on spiritual themes, or to live in harmony with one another. These closing thoughts often summarize Paul’s main points in the letters. The conclusion of these letters reveals their personal nature by including greetings to specific individuals in the congregation to which the letter is addressed, as well as passing along greetings to the church from individuals present with the author (e.g., Rom. 16:3–16, 21–23). Such greetings provide hints about Paul’s traveling companions and his location when writing, and they even provide accountability for the recipient’s behavior with respect to certain exhortations or imperatives given.

 

ရှင်ပေါလု၏စာအများအပြားနိဂုံးချုပ်ပုံသည် စာအများစုကို စာရေးကူညီသူတစ်ဦးက ရေးသားခဲ့သော်လည်း စာမှန်ကန်စွာသူ့ထံမှဖြစ်ကြောင်း လက်ခံရရှိသူသိစေရန် သူ၏မူလနည်းလမ်းကို ညွှန်ပြနိုင်သည် (ဥပမာ၊ ၁ကော ၁၆:၂၁၊ ဂလာတိ ၆:၁၁၊ ကော ၄:၁၈၊ ၂သက် ၃:၁၇၊ ဖိလေမုန် ၁:၁၉)။ ၂သက်သာလောနိတ်စာနိဂုံးတွင် ရှင်ပေါလု၏ထုတ်ပြန်ချက်သည် အထူးထင်ရှားပြီး စာမှန်ကန်စွာ သူ့ထံမှဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည် (၂သက် ၃:၁၇)။ ထိုသို့ဖြင့် ရှင်ပေါလု၏စာများကို အခြားစာများနှင့် ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်။

The way several of Paul’s letters end may hint at what was once his original way of ensuring that the recipients knew the letter was from him, even if the bulk of the letter was penned by a scribe (e.g., 1 Cor. 16:21; Gal. 6:11; Col. 4:18; 2 Thess. 3:17; Philem. 1:19). Paul’s statement at the conclusion of 2 Thessalonians is especially revealing, as he confirms that the letter was indeed from him (2 Thess. 3:17). This made it possible to distinguish Paul’s letters from other correspondence.

 

စာအများအပြားသည် ကျေးဇူးတော်ဆုတောင်းချက် (ဥပမာ၊ ရောမ ၁၆:၂၄၊ ဟေဗြဲ ၁၃:၂၅) သို့မဟုတ် ငြမ်းချမ်းရေးဆုတောင်းချက် (၁ပေ ၅:၁၄၊ ၃ယောဟာန် ၁၄) သို့မဟုတ် ချီးမွမ်းခြင်းသီချင်း (ရောမ ၁၆:၂၅–၂၇၊ ၂ပေ ၃:၁၈၊ ယုဒ ၂၄–၂၅) ဖြင့် နိဂုံးချုပ်သည်။ ဤစာများသည် အဖွင့်နှင့် အပိတ်တွင် ကျေးဇူးသိတတ်မှုနှင့် ခရစ်ယာန်ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို ပြသသည်။ အချို့စာများတွင် ထူးခြားသောနိဂုံးများရှိသည်။ ယာကုပ်နှင့် ၁ယောဟာန်စာသည် နှုတ်ဆက်စကား သို့မဟုတ် ကျေးဇူးတော်နှုတ်ဆက်စကားမရှိဘဲ ရုတ်တရက်အဆုံးသတ်သည်။ ယာကုပ် ၅:၁၂ တွင် ပရိုပန်တုန် (“အရာအားလုံးထက်”) ကို ရှင်ပေါလု၏ “နောက်ဆုံး” သုံးပုံနှင့် ဆင်တူစွာ သုံးထားပြီး နိဂုံးချုပ်သံပေးသည်။ သို့သော် ၁ယောဟာန်စာ၏နိဂုံးသည် ထူးဆန်းပြီး နှစ်လိုဖွယ်ရာ ရှုပ်ထွေးနေပြီး စာတစ်ခုလုံးတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းကို နိဂုံးတွင် မိတ်ဆက်ထားသည်။ ယောဟာန်၏ကျန်စာနှစ်စောင်သည် အလွန်တိုတိုနှင့် ဆင်တူသောနိဂုံးများရှိသည်။ မှင်နှင့်ကလောင်ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆက်လက်စကားပြောလိုခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်သည် (၂ယောဟာန် ၁၂၊ ၃ယောဟာန် ၁၃–၁၄)။

Many of the letters conclude with a benediction: either a final wish for grace to the recipients (e.g., Rom. 16:24; Heb. 13:25), or for peace (1 Pet. 5:14; 3 John 14), or with a hymn of praise (Rom. 16:25–27; 2 Pet. 3:18; Jude 24–25). These letters exhibit graciousness and Christian love at both the opening and the closing. Several letters have unique conclusions. James and 1 John both end rather abruptly, lacking any type of salutation or greeting. James 5:12 uses the term pro pantōn (“above all”) in a way similar to Paul’s use of “finally,” suggesting a cadence and therefore some closure; but the conclusion of 1 John is odd and somewhat puzzling, introducing idolatry for the first time in his writing at the very end of the document. The other two letters of John are quite brief and share similar endings. They conclude with a desire to continue correspondence face-to-face as opposed to with pen and ink (2 John 12; 3 John 13–14).

 

ရှေးဟောင်းစာမူများ

ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရပ်သည် ဤစာရေးချိန်အထိ ဧဝံဂေလိတရားအသစ် (NT) ၏ လက်ရေးစာမူ အပိုင်းအစများ သို့မဟုတ် ပြည့်စုံသော စုစည်းမှုများကို အခြားရှေးဟောင်းစာပေများထက် ပိုမိုများပြားစွာ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းစာမူများကို ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

ANCIENT MANUSCRIPTS

The field of archaeology has uncovered—at the time of this writing—more than six thousand handwritten fragments or complete collections of the NT, more than any other ancient source. These manuscripts are made up of various materials and were used for different purposes.

 

ပါပီ၊ရပ်စ် (Papyrus)

ဤစာမူများအနက် အအဟောင်းဆုံးများကို ပါပီ၊ရပ်စ် (ကျူပင်မျိုးတစ်မျိုး) ဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ထိုကျူပင်၏ အလယ်ဗဟိုကို ခွဲ၍ အလျားလိုက်တစ်တန်း၊ အလျားလိုက်တစ်တန်း ထပ်လျက် ဖိညှစ်၍ အခြောက်ခံလိုက်ရာမှ စက္ကူအစောပိုင်းပုံစံ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤစာမူများသည် ကြွပ်ဆတ်လွယ်ပြီး ရာစုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်စွာ သဘာဝအလျောက် ပုပ်သိုးခြင်း၊ ဂရုမစိုက်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ မတော်တဆမှု၊ စစ်ပွဲနှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ကောင်းမွန်စွာ မတွေ့ရှိနိုင်တော့ပေ။ သို့သော်လည်း ၂ တိမောသေ ကိုသာ ခြွင်းချန်ထားလျှင် ဧဝံဂေလိတရားအသစ်ရှိ ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော တမန်တော်ဝန်ကြီးများ အားလုံးနီးပါးကို ပါပီ၊ရပ်စ်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အဟောင်းဆုံးစာမူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ပါပီ၊ရပ်စ် ၄၆ (P46) တွင် ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးအများစုပါဝင်ပြီး ပါပီ၊ရပ်စ်ပညာရှင်များက ခရစ်နှစ် ၁၇၅ မှ ၂၂၅ ခုနှစ်ကြားဟု သတ်မှတ်ထားကြပြီး ပိုမိုအစောပိုင်းဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိသေးသည်။ ဤအချက်သည် လက်ရေးဖြင့်သာ ရေးသားရသည့် ခေတ်ကာလတွင် ပစ္စည်းများလည်း လွယ်ကူစွာ ပျက်စီးတတ်သည့် အချိန်မှစ၍ တမန်တော်များ၏ သတင်းစကားများကို မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း အံ့သြဖွယ်ရာ အတည်ပြုပေးထားသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနမှ ဤသက်သေခံချက်သည် ယနေ့ရှိ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်ရှုသူများအား မူရင်းရေးသားသူများ၏ အကြံအစည်နှင့် အတွေးအခေါ်များကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ကူးယူထားသည့် စာသားဟု ယုံကြည်ရန် ခိုင်မာသော အခြေခံပေးထားသည်။

Papyri

The oldest of these manuscripts are written on papyrus, a reedlike plant whose pithy centers were split open, placed in two layers—one horizontal and one vertical—then pressed together and dried, making an early type of paper. The fragile nature of these manuscripts and the passage of many centuries, during which they were subject to many external forces (natural decay, neglect, destruction, accident, war, and other depredations), make it difficult to find complete papyri of the biblical text. Even so, with the exception of only 2 Timothy, all of the NT Epistles in Greek have been found on papyrus. One of the oldest manuscripts, Papyrus 46 (P46), contains most of the epistles of Paul and is dated by papyrologists to between A.D. 175 and 225, with the possibility that it may be even older. This confirms, remarkably, the accurate preservation of the apostles’ messages from an era when all writing was done by hand on relatively perishable materials. This evidence from archaeology gives readers of the Bible a strong basis to believe that the biblical text we have today is a reliable copy of the thoughts and intentions of the original writers.

 

သားရေစာမူ (Parchment)

ကာလကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိသော စာရေးသားပစ္စည်းများ ဖန်တီးလာခဲ့သည်။ ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးအများဆုံးမှာ အခြောက်ခံ၍ ဆန့်ထားသော တိရစ္ဆာန်သားရေများဖြစ်သည့် သားရေစာမူ (parchment) ဖြစ်သည်။ ဧဝံဂေလိတရားအသစ်၏ ပြည့်စုံသော စုစည်းမှုအများစု (ဥပမာ၊ စတုတ္ထမြောက်ရာစုနှစ်က ကိုဒက်စ် ဆီးနိုင်တီကပ်စ် ဟုခေါ်သော စာမူ) နှင့် တမန်တော်ဝန်ကြီးအားလုံးကို ဤပိုမိုထိန်းသိမ်းရလွယ်ကူပြီး ခံနိုင်ရည်ရှိသော ပစ္စည်းဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။

Parchments

Over time, more durable material for writing was developed. The most common for many centuries was dried, stretched animal skins called parchment. Most of the complete collections of the NT (e.g., the fourth-century manuscript known as Codex Sinaiticus) and all of the Epistles have been found on this more easily preserved and durable material.

 

စာလိပ်များနှင့် ကိုဒက်စ်များ (Scrolls and Codices)

ဤစာမူအချို့ကို အစပိုင်းတွင် စာလိပ်ပုံစံဖြင့် ကူးယူ ဖြန့်ဝေခဲ့ဖွယ်ရှိသော်လည်း ဒုတိယရာစုနှစ်အစောပိုင်းမှစ၍ အားလုံးနီးပါးကို ကိုဒက်စ် (codex) ပုံစံဖြင့် ကူးယူ စုစည်းထားခဲ့သည်။ ဤကိုဒက်စ်သည် ယနေ့ခေတ် စာအုပ်ပုံစံ၏ ရှေ့ပြေးဖြစ်သည်။ ကိုဒက်စ်စာမူများတွင် စာမျက်နှာနှစ်ဖက်စလုံးကို ရေးသားနိုင်သောကြောင့် စာမူများကို တစ်နေရာတည်းတွင် ပိုမိုစုစည်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဧဝံဂေလိသတင်းကောင်းများ သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းသော တမန်တော်ဝန်ကြီးကို ရှာဖွေရန် ရှည်လျားသော စာလိပ်ထက် ကိုဒက်စ်တွင် များစွာလွယ်ကူခဲ့သည်။ စတုတ္ထမြောက်ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကိုဒက်စ်၏ လူကြိုက်များမှုကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုအဝန်းတွင် စာလိပ်ကို လုံးဝစွန့်ပစ်ခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တိုင် ဂျူးရိုးရာတွင် ဟေဗြဲကျမ်းများအတွက် စာလိပ်ကို ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

Scrolls and Codices

While some of these documents may have first been copied and distributed in scroll format, by the early second century they were nearly all copied and bound in codex (plural, codices) form—the precursor to our modern book. Because the pages of a codex could have writing on both front and back, it was possible to gather more documents in one place. Also, finding specific sections of the Gospels or referencing single letters was far easier in a codex than in a long scroll. By the fourth century, the popularity of the codex led to the abandonment of the scroll altogether in the broader culture, though the scroll is still used for the Hebrew Scriptures in Jewish tradition to this day.

 

စာပေပုံစံ၊ စာရေးကူညီသူများနှင့် ကျမ်းစာစုစည်းမှု လက်ခံခြင်း

ဧဝံဂေလိတရားအသစ် တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ရေးသားသူများ (ပညာတတ်အလွန်နည်းပါးသူများ) သည် စာပေပုံစံနှင့် ပြောဆိုနည်းပညာမျိုး အမျိုးမျိုးကို ပြသထားသည်။

LITERARY STYLE, SCRIBAL ASSISTANCE, AND CANONICAL ACCEPTANCE

The authors of the NT Epistles—few of whom were formally educated—present us with a range of literary styles and rhetorical techniques.

 

ဘာသာစကားနှင့် ပုံစံ ကွဲပြားခြင်း

ယောဟန်တမန်တော်ဝန်ကြီးများ (ယောဟန်နှင့်ဆိုင်သော တမန်တော်ဝန်ကြီးများဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်) သည် နက်နဲသော အကြောင်းအရာများပါရှိသော်လည်း ရိုးရှင်းသော ဂရိဘာသာဖြင့် သာမန်ဝေါဟာရများကို အသုံးပြု၍ ရေးသားထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဂရိဘာသာသည် ယောဟန်၏ မူလဘာသာစကား မဟုတ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ယောဟန်၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများ၏ ရိုးရှင်းမှုသည် ဟေဗြဲသို့တမန်တော်ဝန်ကြီး၏ လှပသော ကဗျာဆန်ဆန် ပြင်းထန်သော စာပေပုံစံနှင့်၊ ၁ ပေတရု၏ ရှုပ်ထွေးသော ဝေါဟာရများနှင့် ကြွယ်ဝသော ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများသည် ဤနှစ်ခုကြားတွင် ရှိနေပြီး ဟေဗြဲနှင့် ဂရိဘာသာနှစ်မျိုးလုံး၊ ထိုခေတ်ကာလ၏ စာပေများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သိရှိကြောင်း ပြသထားသည်။ ရေးသားသူတိုင်းသည် ထူးခြားသော ပုံစံရှိသော်လည်း ဤကွဲပြားမှုအတွင်း အခြေခံအကြောင်းအရာ တစ်ခုတည်းတူညီမှုကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

Differing Language and Style

The letters of John (often referred to as the Johannine Epistles) are, in spite of their profound themes, written in a basic style of Greek with common vocabulary. That is, they are written in a way that suggests Greek was not John’s primary language. The simplicity of John’s letters contrasts with the beautifully poetic and refined literary style of the Epistle to the Hebrews and with the complex vocabulary and the rich sentence structure of 1 Peter. The letters of the Apostle Paul fall between these extremes, generally revealing a broad knowledge of both Hebrew and Greek, as well as the literature common to the day. Each author displays a unique style, yet within this diversity an underlying thematic unity can be found.

 

အာမာနူရန်စစ် (Amanuensis)

တမန်တော်ဝန်ကြီးအတော်များများတွင် အာမာနူရန်စစ် (စာရေးကူညီသူ) ကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ရောမ ၁၆:၂၂ တွင် ပေါလု၏ စာရေးကူညီသူ တေ့တီယပ်စ်၏ နှုတ်ဆက်စကားကို တွေ့ရသည်။ တမန်တော်ဝန်ကြီး၏ နိဒါန်းတွင် ပေါလုသည် အကြောင်းအရာကို ရေးသားသူဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော်လည်း ဤကျမ်းချက်သည် စာရေးကူညီသူက အမှန်တကယ် ရေးသားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ကျမ်းစာရေးသားသူများက စာရေးကူညီသူကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဖတ်ရှုသူများကို စိုးရိမ်စေစရာ မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ စာရေးကူညီသူသည် တမန်တော်၏ ခွင့်ပြုချက် သို့မဟုတ် ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်းမရှိဘဲ တမန်တော်၏ ဘာသာစကား သို့မဟုတ် သတင်းစကားကို တမင်ပြောင်းလဲမည်ဟု ယုံကြည်စရာ အကြောင်းပြချက် အနည်းငယ်သာရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တူညီသော ရေးသားသူက အချိန်မတူညီစွာ မတူညီသော စာရေးကူညီသူများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ပညာရှင်များက တွေ့ရှိခဲ့သော ဝေါဟာရများနှင့် စာပေပုံစံတွင် အနည်းငယ်ကွဲပြားမှုများကို ရှင်းပြနိုင်သည်။

Amanuensis

Several Epistles indicate the use of an amanuensis—a scribe who did the actual writing from the author’s dictation. We find a greeting from Paul’s penman Tertius in Romans 16:22. The introduction to the letter clearly states that Paul was the author of the content, but this verse reveals it was an amanuensis who did the actual writing. The use of an amanuensis by a biblical author should not disturb readers, as there is little reason to believe a literary assistant would knowingly alter the apostle’s language or message without permission or review. The use of different scribes at different times by the same author helps explain the subtle differences in vocabulary and literary style that scholars have noted among an author’s various letters.

 

လက်ခံခြင်းနှင့် ကျမ်းစာစုစည်းမှု (Canon)

ဧဝံဂေလိတရားအသစ် စာမူများကို တစ်အုပ်တည်းအဖြစ် စုစည်းခြင်း (ကျမ်းစာစုစည်းမှု) သည် လွတ်လပ်စွာလည်းဖြစ်၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိလည်း ဖြစ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်များက ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို သိမ်းဆည်းပြီး မျှဝေကတည်းက ဧဝံဂေလိတရားအသစ် တမန်တော်ဝန်ကြီးစုစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ရှိ ကျမ်းစာများအများစုပါဝင်သည့် ပထမဆုံး စာရင်းတစ်ခုမှာ ခရစ်နှစ် ၁၈၀ ခန့်က မုရတိုရီယန်ကျမ်းစာစုစည်းမှု (Muratorian Canon) ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် နောက်ထပ် နှစ်နှစ်ရာခန့် ကြီးထွားခဲ့သည်နှင့်အမျှ တမန်တော်များ၏ စာမူများကို ပိုင်ဆိုင်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် အသင်းတော်ခေါင်းဆောင်များက ကျမ်းစာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရမည့် စာအုပ်များနှင့် မပြုရမည့်စာအုပ်များကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ စာမူအများစုနှင့်ပတ်သက်၍ ယေဘုယျသဘောတူညီမှု ရှိခဲ့သော်လည်း ဟေဗြဲသို့တမန်တော်ဝန်ကြီး (ဂျူးဆန်လွန်းသည်ဟု အချို့ကထင်မှတ်ခဲ့သည်) နှင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်း (၎င်း၏ ဗျာဒိတ်ပုံစံက အခြားဧဝံဂေလိတရားအသစ်စာမူများနှင့် အလွန်ကွဲပြားသည်) တို့ကို ထည့်သွင်းရန် ဆက်လက်ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် စတုတ္ထမြောက်ရာစုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ယနေ့ရှိ စုစုပေါင်း စာအုပ် ၂၇ အုပ်ကို ကျမ်းစာစုစည်းမှုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုပြီး လက်ခံခဲ့ကြသည် (ကျမ်းစာစုစည်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို စာမျက်နှာ ၂၁ တွင် ကြည့်ပါ)။

Acceptance and Canon

Forming the NT collection of documents into a single book (a canon) was a process both fluid and intentional. Collections of NT letters have been possible as early as Christians started saving and sharing Paul’s letters. One of the first lists containing most of our current books is the Muratorian Canon, a document that dates to about A.D. 180. As the church continued to grow and expand over the next two hundred years, the desire to possess copies of the apostolic writings led councils of church leaders to discuss which books should be recognized as sacred Scripture and which should not. While there was general agreement on most of the documents, there was ongoing debate surrounding the inclusion of others—the Epistle to the Hebrews, for example, which sounded very Jewish to some, and the book of Revelation, whose apocalyptic genre made it very different from other NT writings. By roughly the end of the fourth century, however, our current collection of twenty-seven books was widely recognized and received as canon, and thus Scripture (see “Formation of the Biblical Canon,” p. 21).

 

တမန်တော်ဝန်ကြီးများ၏ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းပုံ

ကျမ်းစာစုစည်းမှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီးသည်နှင့် တစ်ခုချင်းစာမူများကို လျောက်ပတ်သော ပုံစံဖြင့် စီစဉ်ရသည်။ တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ရေးသားခဲ့သည့် အချိန်အလိုက် မစဉ်ထားခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ဧဝံဂေလိသတင်းကောင်း ပျံ့နှံ့မှု၏ ပထဝီဝင်အကွာအဝေးအပေါ် မူတည်၍ အသုံးပြုသူများ၏ ဦးစားပေးမှုက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်တွင် တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ပထမဦးစွာ ရေးသားသူအလိုက်၊ ထို့နောက် ယေဘုယျအားဖြင့် အရှည်အတိုအလိုက် အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများသည် ပထမဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးအပိုင်းဖြစ်ပြီး ကျန်စာမူများကို သီးခြားအုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် စုစည်းကာ အထွေထွေတမန်တော်ဝန်ကြီးများ သို့မဟုတ် ကက်သလစ်တမန်တော်ဝန်ကြီးများ (“ကက်သလစ်” ဆိုသည်မှာ အထွေထွေ သို့မဟုတ် အားလုံးပါဝင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အရှေ့ပိုင်းသြသဒေါက်စ်အသင်းတော်က လွှမ်းမိုးထားသော သမ္မာကျမ်းစာများတွင် အထွေထွေတမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများထက် ရှေ့တွင် ထားသည်။

ORGANIZATION OF THE LETTERS

Once the canon was recognized as such, the individual documents had to be arranged in a logical format. The letters were not organized chronologically by the date they were written. Rather, their organization seems to have been influenced by the preferences of their users, based on the geographic spread of the gospel message. In the West, the Epistles were grouped first by author, then generally by length. The Pauline Epistles comprise the first and largest section, while the remaining documents were gathered in a separate group and identified as the General Epistles or Catholic Epistles (“catholic” meaning general or universal). In the East, in Bibles influenced by the Eastern Orthodox Church, the General Epistles precede the Pauline Epistles.

 

ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများ

ရှင်ပေါလု၏ စုစည်းမှုအတွင်း ပညာရှင်များက အမျိုးအစား နှစ်မျိုးကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ပထမအမျိုးအစားမှာ အကျဉ်းထောင်တမန်တော်ဝန်ကြီး လေးစောင်—ဧဖက်၊ ဖိလိပ္ပိ၊ ကောလောသဲ၊ ဖိလေမုန်—ဖြစ်ပြီး တမန်တော်ဝန်ကြီးတစ်စောင်စီတွင် ပေါလုက အကျဉ်းချခံထားရကြောင်း ဖော်ပြထားသောကြောင့် ဤသို့ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည် (ဧဖက် ၃:၁၊ ၄:၁၊ ဖိလိပ္ပိ ၁:၇–၁၇၊ ကောလောသ၊ ၄:၃၊ ၁၀၊ ၁၈၊ ဖိလေမုန် ၁၊ ၃–၁၃၊ ၂၃)။ ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ သင်းအုပ်ဆရာတမန်တော်ဝန်ကြီး သုံးစောင်—၁ တိမောသေ၊ ၂ တိမောသေ၊ တိတု—ဖြစ်သည်။ ၁ တိမောသေ၏ ဂရိစာသားသည် ရှင်ပေါလု၏ အခြားတမန်တော်ဝန်ကြီးများထက် ပိုရှည်သော်လည်း ဤစုစည်းမှုကို အတူတူထားရှိခဲ့သည်မှာ အရှည်အတိုစည်းမျဉ်းကို ခြွင်းချန်ထားသည့် အထောက်အထားဖြစ်သည်။ သင်းအုပ်ဆရာတမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ရည်စူးထားသူများမှာ ပေါလု၏ ရင်းနှီးသော အပေါင်းအသင်း တိမောသေနှင့် တိတုတို့ဖြစ်သည်။ ဤသူနှစ်ဦးကို ပေါလု၏ တမန်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဧဖက်မြို့နှင့် ကရတ်ကျွန်းရှိ ရုန်းကန်နေရသော ယုံကြည်သူများအတွက် ဝိညာဉ်ရေးရာ ခေါင်းဆောင်မှုပေးရန် အပ်နှံခဲ့သည်။

Pauline Epistles

Within the Pauline collection, scholars recognize two subcategories. The first is made up of the four Prison Epistles—Ephesians, Philippians, Colossians, and Philemon—so called because in each letter Paul indicates that he is a prisoner at the time of writing (Eph. 3:1; 4:1; Phil. 1:7–17; Col. 4:3, 10, 18; Philem. 1, 3–13, 23). The second subcategory is the Pastoral Epistles comprising three letters: 1 and 2 Timothy and Titus. Even though the Greek text of 1 Timothy is longer than several other Pauline Letters, this collection was kept together, proving an exception to the length-order rule. The stated recipients of the Pastoral Epistles are Timothy and Titus, two of Paul’s close colleagues. These two men were appointed as Paul’s apostolic delegates and were entrusted with providing spiritual leadership for the struggling believers in Ephesus and Crete.

 

သင်းအုပ်ဆရာတမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ဖြစ်နိုင်လျှင် ခြွင်းချန်ထားလျှင် ပေါလု၏ ကျန်တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို အသင်းတော်တစ်ခုလုံးကို ဖတ်ရှုပေးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဧဖက်တမန်တော်ဝန်ကြီးအနည်းဆုံးမှာ အာရှမိုင်းနားရှိ အသင်းတော်များစွာအတွက် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပေးစာတစ်စောင် သို့မဟုတ် ကျမ်းပိုဒ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

With perhaps the exception of the Pastoral Epistles, the rest of Paul’s letters were intended to be read to entire congregations. At least one letter, Ephesians, was probably intended as a kind of circular correspondence—a letter or tract originally intended for several of the churches in Asia Minor.

 

အထွေထွေတမန်တော်ဝန်ကြီးများ

ဧဝံဂေလိတရားအသစ်၏ နောက်ဆုံးတမန်တော်ဝန်ကြီး ရှစ်စောင်သည် အနည်းဆုံး ရေးသားသူ လေးဦးမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤတို့ကို အထွေထွေသို့မဟုတ် ကက်သလစ်တမန်တော်ဝန်ကြီးများဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းတို့ကို အထွေထွေ သို့မဟုတ် ကက်သလစ်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ သီးခြားအသင်းတော် သို့မဟုတ် တစ်ဦးချင်းကို ရည်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အသင်းတော်တစ်ခုလုံးကို ရေးသားထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးဖြစ်သော ဟေဗြဲတမန်တော်ဝန်ကြီးသည် ရေးသားသူအမည် မဖော်ပြထားသောကြောင့် မူလဇစ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံမှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ပညာရှင်များက ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရေးသားသူများစွာ အကြံပြုခဲ့ကြပြီး ရိုးရာအတိုင်း ပေါလုဟု သတ်မှတ်သော်လည်း ရှင်ပေါလု၏ အရှည်အတိုအလိုက် စီထားသော စုစည်းမှုပြင်ပတွင် ထားရှိခြင်းသည် အချို့မသေချာမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဤတမန်တော်ဝန်ကြီးသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဘာသာစကားနှင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ဂရိဘာသာပြန် ဆက်တူးဂျင့် (Septuagint) ကို အသုံးပြုထားသောကြောင့် ရှင်ပေါလု၏ အခြားတမန်တော်ဝန်ကြီးများတွင်ပင် ထူးခြားသည်။ အကြောင်းအရာအချို့သည် ပေါလု၏ ဓမ္မပညာနှင့် ကိုက်ညီသော်လည်း ၎င်း၏ ကဗျာဆန်သော ပုံစံ၊ သဒ္ဒါ၊ ဝေါဟာရနှင့် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံများသည် ကျမ်းစာစုစည်းမှုအတွင်း အခြားမည်သည့်စာမူထက်မဆို သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ဟု ယူဆထားပြီး ရှင်ပေါလု၏ အခြားတမန်တော်ဝန်ကြီးများနှင့် စာပေပုံစံအရ ကွဲပြားသည်။

General Epistles

The final eight letters of the NT form a collection penned by at least four different authors. These constitute the General or Catholic Epistles. They are referred to as general or catholic in the sense that they are written to the entire church rather than to a specific congregation or individual. The first of these, Hebrews, has been subject to much debate regarding its origin, mainly because the letter is anonymous. Scholars have proposed several possible writers, and although tradition ascribes it to Paul, its placement outside the length-ordered collection of Pauline writings reveals some uncertainty. The letter is unique even among the Pauline writings due to its highly polished language and use of the Septuagint, the Greek version of the OT. While some of the themes certainly harmonize with Paul’s theology, its poetic style, grammar, vocabulary, and sentence structure are considered of a quality superior to any other writing in the NT canon, setting it apart—stylistically at least—from the other Pauline Letters.

 

ယာကုပ်နှင့် ယုဒ တမန်တော်ဝန်ကြီးများကို ယေရှု၏ ညီအစ်ကို သို့မဟုတ် ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲ နှစ်ဦးဟု ရိုးရာအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည် (ယေရှု၏ညီအစ်ကိုများကို စာမျက်နှာ ၁၂၅၂ တွင် ကြည့်ပါ)။ ရှင်ပေတရု၏ အမည်ပါသော တမန်တော်ဝန်ကြီး နှစ်စောင်နှင့် ချစ်လှစွာသော တပည့်ယောဟန်၏ တမန်တော်ဝန်ကြီး သုံးစောင်ရှိသည်။ ဤရိုးရာသတ်မှတ်ချက်များကို လောကီပညာရှင်များစွာက ငြင်းဆိုကြသော်လည်း ဤသတ်မှတ်ချက်များသည် စစ်မှန်ပြီး ရိုးရာအတိုင်း လက်ခံရန် တရားမျှတသော အကြောင်းပြချက်များ ရှိနေသေးသည်။ ရေးသားသူနှင့်ပတ်သက်သော အသေးစိတ်အချက်များကို ဤမှတ်ချက်စာအုပ်ရှိ တမန်တော်ဝန်ကြီးတစ်ခုစီ၏ နိဒါန်းတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

The Epistles of James and Jude are traditionally attributed to two of the brothers or step-brothers of Jesus (see “The Brothers of Jesus,” p. 1252). Two epistles bear the Apostle Peter’s name, and three are attributed to John the Beloved Disciple. Many secular scholars dispute these traditional attributions, but legitimate reasons remain for assuming their authenticity and accepting the traditional attributions. Further details about authorship are found in the introduction to each of these Epistles in this commentary.

ဗျာဒိတ်ပုံစံ တမန်တော်ဝန်ကြီး

ဧဝံဂေလိတရားအသစ်တွင် ဗျာဒိတ်ပုံစံရှိသော စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှာ ဗျာဒိတ်ကျမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တမန်တော်ဝန်ကြီးစုစည်းမှုတွင် ထည့်သွင်းမထားသော်လည်း ပထမအခန်းတွင် ဂရိ-ရောမပုံစံ တမန်တော်ဝန်ကြီး၏ လက္ခဏာအချို့ ပါဝင်သည် (ဗျာဒိတ် ၁:၄–၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ မူလပရိသတ်ကို အာရှမိုင်းနားရှိ အသင်းတော် ခုနစ်ခုဟု ၁:၁၁ တွင် ဖော်ပြထားပြီး ယနေ့ တူရကီနိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ အကြောင်းအရာအများစုမှာ ထူးခြားသော ပုံရိပ်များ၊ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ရည်ညွှန်းမှုများနှင့် ဇာတ်ကြောင်းပုံစံတို့သည် ကျန်တမန်တော်ဝန်ကြီးများ၏ အဓိကအကြောင်းအရာနှင့် အလွန်ကွဲပြားသည်။ သို့သော် ယောဟန်သည် ဗျာဒိတ် ၂၂:၂၁ တွင် နိဂုံးနှုတ်ဆက်စကားတွင် တမန်တော်ဝန်ကြီးပုံစံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည်။ ထို့ကြောင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ အချို့အပိုင်းများကို အနည်းဆုံး တမန်တော်ဝန်ကြီးအမျိုးအစားဖြင့် ဖတ်ရှုသင့်သည်။

Apocalyptic Letter

The only book in the NT considered apocalyptic in nature is Revelation. While not considered part of the collection of Epistles, it incorporates some of the typical marks of a Greco-Roman letter in its opening chapter (see Rev. 1:4–11). The original audience of the Apocalypse is stated in 1:11 as seven specific literal congregations in Asia Minor, located on or near what is today the western coast of Turkey. Most of Revelation’s content—the unique imagery, allusions to the OT, and narrative style—is quite different from the main body of the rest of the Epistles. However, John returns to the epistolary format in the benediction in Revelation 22:21. At least portions of Revelation, therefore, should be read with the epistolary genre in mind.

 

ရှင်ပေါလု၏ တမန်တော်ဝန်ကြီးများ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံနှင့် အချိန်ကာလ

တမန်တော်ဝန်ကြီးမှတ်စာ၌ လုကာက အစဉ်လိုက်ဇာတ်ကြောင်းကို ဂရုတစိုက်ရေးသားထားပြီး အခါအားလျော်စွာ လူသိများသော အဖြစ်အပျက်များနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားသောကြောင့် ပေါလု၏ အမှုတော်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် ခရီးသွားခြင်းများကို ခန့်မှန်းအချိန်ဇယားအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ဤအချိန်ဇယားသည် ပညာရှင်များကို ပေါလု၏ အလုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နှစ်များကို နှစ်နှစ်ခန့်အတွင်း ကျဉ်းမြောင်းစွာ သတ်မှတ်နိုင်စေသည်။ ဤပြန်လည်တည်ဆောက်မှုသည် တန်ဖိုးရှိပြီး တမန်တော်ဝန်ကြီးများအတွက် သမိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံကို ပေးစွမ်းကာ တမန်တော်များ၏ သွန်သင်ချက်များနှင့် အကြံပေးချက်များကို လက်ခံရရှိသူများ ရင်ဆိုင်နေရသော ပြဿနာများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ နားလည်စေသည်။

HISTORICAL SETTING AND CHRONOLOGY OF THE PAULINE EPISTLES

Luke’s careful attention to sequential narrative in the book of Acts and his occasional historical references to known events and people make it possible to reconstruct a tentative chronological timeline of Paul’s ministry and missionary travels. This chronology allows scholars to narrow the range of possible dates for the writing of some of Paul’s works to within a couple of years. Such reconstruction is valuable since it offers a historical context for the letters and in turn helps interpreters better understand the issues facing the recipients—giving deeper meaning to the apostles’ teachings and advice.

 

တမန်တော်ပေါလု၏ ကိုယ်တိုင်ရေးစာများ၏ ခေတ်ကာလအစဉ်လိုက် (တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းအပေါ်အခြေခံ၍)

ယေရှုခရစ်တော်၏ နှစ်ခြင်းခံခြင်းကို ခရစ်နှစ် ၂၇ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု သမိုင်းဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုက ယူဆထားသည် (လု ၃:၁-၃၊ ၂၁ နှင့် ကိုက်ညီသည်)။ ထို့နောက် သုံးနှစ်ခွဲခန့်အကြာတွင် ကိုယ်တော်သည် အသေခံတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းစာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသော အဖြစ်အပျက်များသည် ခရစ်နှစ် ၃၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် လုကာသည် တိကျစွာ ချိန်းချက်နိုင်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ အဖြစ်အပျက်များနှင့် အုပ်ချုပ်သူများကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာ၊ ယုဒပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်း ဖေလိက် (တမန် ၂၃-၂၄) သည် ခရစ်နှစ် ၅၂ မှ ၅၈ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏နောက်ဆက်ခံသူ ပေါရှို ဖက်စတက် (တမန် ၂၅-၂၆) သည် ခရစ်နှစ် ၅၉ မှ ၆၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဆန်ဟီဒရင်အမတ်ကြီးနှင့် ဖာရိရှဲဆရာ ဂါမလိယေလ် (တမန် ၅:၃၄၊ ၂၂:၃) သည် ခရစ်နှစ် ၅၂ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

The Chronology of Pauline Epistles Based on Acts

A history of the four Gospels places the baptism of Jesus in A.D. 27 (cf. Luke 3:1–3, 21) and His death some three and a half years later. It can be assumed that events in Acts begin in A.D. 31. Moreover, in Acts Luke recalls historical events and rulers that may be dated with certainty, such as the Judean procurator Felix (Acts 23–24), who governed from A.D. 52 to 58; his successor, Porcius Festus (Acts 25–26), who governed from A.D. 59 to 62; and the Sanhedrin ruler and Pharisaic rabbi Gamaliel (Acts 5:34; 22:3), who died circa A.D. 52.

 

တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်း စာအုပ်၏ ပထမနောက်ပိုင်းသည် ရှင်ပေတရု၏ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ဦးဆောသော ဓမ္မအမှုတော်ကို လိုက်လျှောက်ဖော်ပြထားပြီး၊ သူသည် ဘုရားသခင်၏ ယုဒမဟုတ်သော လူမျိုးများကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ကယ်တင်တော်မူသော အစီအစဉ်ကို တဖန်တဖန် သင်ယူလက်ခံလာပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ဤစာအုပ်တွင် တိကျသော အချိန်ကာလကို ဖော်ပြခြင်းမရှိသောကြောင့် ရှင်ပေတရုရေးသားသော ကိုယ်တိုင်ရေးစာများကို ချိန်းချက်ရန် အသုံးမပြုနိုင်ပါ။ စာအုပ်၏ နောက်နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလုနှင့် သူ၏ ဓမ္မအမှုတော်ခရီးများကို အာရုံစိုက်ဖော်ပြထားသည်။ ပထမဦးစွာ သူ၏ ယုဒအမည် ရှောလုဟု ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြထားပြီး၊ ဂရိစကားပြောသော ခရစ်ယာန်တစ်ဦးဖြစ်သော စတီဖင်ကို ကျောက်ခဲနှင့်ပစ်သတ်သော အဖြစ်အပျက်နှင့် ဆက်စပ်၍ မိတ်ဆက်ထားသည် (တမန် ၇:၅၈)။ စတီဖင်သေဆုံးပြီးနောက် ရှောလုသည် ဂရိစကားပြောသော ယုံကြည်သူများကို ပို၍ပြင်းထန်စွာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့သည် (၈:၁-၄)။ ဤညှဉ်းပန်းမှုကြောင့် ယုံကြည်သူများ ယေရုရှလင်မြို့ပြင်သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအချက်က ဧဝံဂေလိတရားကို ယေရုရှလင်မြို့ပြင်သို့ ပို၍ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။

The first half of Acts follows Peter’s Spirit-led ministry as he comes to learn about and accept God’s plan for saving the Gentiles by faith. The book gives no indication of specific timing and cannot be used to date the Epistles Peter wrote. The second half of Acts shifts to Paul and his missionary endeavors. First referred to by his Jewish name, Saul, he is introduced in Acts in connection with the violent stoning death of Stephen, a Greek-speaking Christian (Acts 7:58). After Stephen’s death, Saul became more directly involved in the persecution of other Greek-speaking believers (8:1–4). This persecution resulted in the scattering of believers, which ironically resulted in the spread of the gospel beyond Jerusalem.

 

တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းနှင့် ဂလာတိဩဝါဒစာ

 တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းနှင့် ဂလာတိဩဝါဒစာ ပထမနှစ်အခန်းတို့သည် အချိန်ကာလအရ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုက်ညီသည်။ ရှောလုသည် ယုံကြည်သူများကို စနစ်တကျ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရင်း ဒမတ်စကမြို့သို့ သွားရာလမ်းတွင် ထမြောက်လာသော ခရစ်တော်ထံမှ တိုက်ရိုက်ရင်ဆိုင်ခံရပြီး (တမန် ၉:၁-၂၊ ဂလာ ၁:၁၃-၁၄) ယေရှုသည် ကတိတော်အတိုင်း မယ်ရှိယဖြစ်ကြောင်း လက်ခံခဲ့သည် (တမန် ၉:၃-၉၊ ဂလာ ၁:၁၅-၁၆)။ သူ၏ ကယ်တင်ခြင်းခံရပြီး ယုဒမဟုတ်သော လူမျိုးများထံ တမန်တော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းကို ခရစ်နှစ် ၃၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနှစ်သည် စတီဖင်ကို ကျောက်ခဲနှင့်ပစ်သတ်သော နှစ်ဖြစ်ပြီး ဒံယေလပညတ်တော်၏ ခုနစ်ဆယ်ပတ်ပရောဖက်ပြုချက်ပြည့်စုံသော နှစ်လည်း ဖြစ်သည် (ဒံ ၉:၂၄-၂၇)။ မကြာမီတွင် ရှောလုသည် သူ၏ ဂရိ-ရောမအမည် ပေါလုဟု စတင်သုံးစွဲခဲ့သည် (တမန် ၁၃:၉)။ ယုဒမဟုတ်သော ပရိသတ်နှင့် ပို၍နီးကပ်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

Acts and Galatians

The narratives of Acts and the first two chapters of the Epistle to the Galatians correlate somewhat chronologically. The systematic persecution of believers by Saul took him down the road leading to Damascus, where he was confronted by the risen Christ (Acts 9:1–2; Gal. 1:13–14) and accepted Jesus as the promised Messiah (Acts 9:3–9; Gal. 1:15–16). His conversion and commission as an apostle to the Gentiles is commonly dated to A.D. 34, the year of the stoning of Stephen, corresponding to the fulfillment of the seventy-weeks prophecy in Daniel (Dan. 9:24–27). Soon thereafter, Saul began using his Greco-Roman name, Paul (Acts 13:9), most likely as a way to identify more closely with his Gentile audience.

 

ကယ်တင်ခြင်းခံရပြီးနောက် ပေါလုသည် ဒမတ်စကမြို့တွင် ရက်ပိုင်းခန့် နေထိုင်ကာ ဂျူးတရားတိုက်များတွင် တရားဟောခဲ့သည် (တမန် ၉:၁၉-၂၂)။ ဂလာတိ ၁:၁၆-၁၇ တွင် တမန် ၉:၂၃ တွင် “ရက်များစွာ” ဟု ဖော်ပြထားသည်မှာ ပေါလုသည် အာရေဗျသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး သုံးနှစ်အကြာတွင် ဒမတ်စကသို့ ပြန်လာခဲ့သည်ဟု ဖြည့်စွက်ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒေသခံဂျူးများသည် သူ့ကိုသတ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသော်လည်း သူသည် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည် (၉:၂၃-၂၅)။ သုံးနှစ်အကြာတွင် ပေါလုသည် ယေရုရှလင်မြို့သို့ ပထမဆုံအကြိမ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း အမှန်တကယ်ဟုတ်မဟုတ် ကြောက်ရွံ့သံသယဖြစ်နေကြသော တမန်တော်များထဲမှ ရှင်ပေတရုနှင့် ယေရှု၏ညီတော် ယာကုပ်ကိုသာ တွေ့ဆုံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘုရားသခင်သည် ရူပါရုံဖြင့် ယေရုရှလင်မြို့မှ ချက်ချင်းထွက်ခွာရန် ပေါလုကို ပြောကြားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုမြို့ရှိ ဂျူးများသည် သူ့အသက်ကို ရှာဖွေနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သူသည် ကဲသရိမြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် သူ၏မွေးရပ်မြို့ တာဆုတ်သို့ ပို့ဆောင်ခံရသည် (တမန် ၉:၃၀၊ ၂၂:၁၇-၂၁၊ ဂလာ ၁:၂၁)။

After his conversion, Saul spent several days in Damascus preaching in the synagogues (Acts 9:19–22). Galatians 1:16–17 adds that during the “many days” mentioned in Acts 9:23, Saul traveled into Arabia and after three years returned to Damascus. It is at this time that local Jews plotted to kill him, but he escaped (9:23–25). Three years later, Paul visited Jerusalem for the first time, but fear and suspicion about the authenticity of his claims to be a Christian prevented him from meeting any of the apostles other than Peter and James, Jesus’s brother. It was at this time that God convinced Paul in a vision to leave Jerusalem hastily, because the Jews there sought his life. He was brought to Caesarea and then sent on to his hometown of Tarsus (Acts 9:30; 22:17–21; Gal. 1:21).

 

နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဗာနဗသည် အန္တိအုတ်မြို့ရှိ ယုဒမဟုတ်သော လူမျိုးများအကြား တိုးပွားလာသော အမှုတော်ကို ကူညီရန် တာဆုတ်မြို့သို့ သွားရောက်ကာ ပေါလုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ ပေါလုသည် ဖိတ်ခေါ်မှုကို လက်ခံကာ အန္တိအုတ်တွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဓမ္မအမှုဆောင်ရွက်ခဲ့သည် (တမန် ၁၁:၂၂-၂၆)။ ထိုအချိန်တွင် ယုဒပြည်တွင် အငတ်ဘေးကြီး ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယုဒယုံကြည်သူညီအစ်ကိုများကို ကူညီရန် အန္တိအုတ်အသင်းတော်သည် ပေါလုနှင့် ဗာနဗကို ငွေကြေးလှူဒါန်းမှုဖြင့် ယေရုရှလင်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည် (၁၁:၂၉-၃၀၊ ၁၂:၂၅)။ ဤအငတ်ဘေးနှင့် ယေရုရှလင်အစည်းအဝေး၊ ဂလာတိဩဝါဒစာ ရေးသားခြင်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဂလာတိဩဝါဒစာ နိဒါန်းတွင် ပိုမိုဖော်ပြထားသည်။

Several years later, Barnabas traveled to Tarsus, seeking Paul’s assistance for the growing work among the Gentiles in Antioch. Paul accepted the invitation and ministered in Antioch for a year (Acts 11:22–26). During that time, a great famine struck Judea. To support their fellow Jewish believers, the church in Antioch sent Paul and Barnabas to Jerusalem with a monetary gift to help with the purchase of food (11:29–30; 12:25). For more on the relationship of this famine to the time of the Jerusalem Council and the writing of the book of Galatians, see Galatians: Introduction.

 

ယေရုရှလင်ခရီးပြီးဆုံးသောအခါ ပေါလုသည် ဗာနဗနှင့် ယောဟန်မာကုတို့နှင့်အတူ အန္တိအုတ်သို့ ပြန်လာခဲ့သည် (တမန် ၁၂:၂၅)။ မကြာမီတွင် ရှင်ပေတရုလည်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသည်မှာ ထိုအချိန်တွင် ရှင်ပေတရုသည် ယုဒခရစ်ယာန်များ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ယုဒမဟုတ်သော ယုံကြည်သူအသစ်များကို ပထမဦးစွာ အရေဖျားလှီးခြင်းခံယူရမည်ဟု ယူဆသော အချို့ကြောင့် ယုဒမဟုတ်သူများနှင့် အတူစားသောက်ခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ရှင်ပေတရု၏ အာမေဍိတ်ဆန်မှုကို သိမြင်သဖြင့် ပေါလုသည် သူ့ကို လူအများရှေ့တွင် ဆုံးမခဲ့သည် (တမန် ၁၅:၁၊ ဂလာ ၂:၁၁-၂၁)။ ဤရင်ဆိုင်မှုသည် တမန် ၁၅ တွင် ဖော်ပြထားသော ယေရုရှလင်အစည်းအဝေးမတိုင်မီ ဖြစ်ပွားခဲ့ရမည်။ အကြောင်းမှာ အကယ်၍ အစည်းအဝေးပြီးမှ ဖြစ်ပါက ပေါလုသည် ယုဒမဟုတ်သူများကို အရေဖျားလှီးခြင်းမလိုအပ်ကြောင်း အစည်းအဝေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့မည် ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

After concluding their visit to Jerusalem, Paul returned to Antioch with Barnabas and John Mark (Acts 12:25); soon after, Peter came to visit. It appears that, at this time, Peter—influenced by Jewish Christians who felt the new Gentile converts needed to be circumcised before they could become genuine Christians—refused to eat with Gentiles. Recognizing Peter’s hypocrisy, Paul rebuked him publicly (Acts 15:1; Gal. 2:11–21). This confrontation must have taken place before the Jerusalem Council mentioned in Acts 15, or Paul likely would have cited the Council’s decision to accept Gentile believers without first being circumcised.

 

ပေါလု၏ ပထမဆုံး ဓမ္မအမှုတော်ခရီး

 ပေါလုနှင့် ဗာနဗသည် မာကုကို ခေါ်ဆောကာ ပေါလု၏ ဓမ္မအမှုတော်ခရီးသုံးကြိမ်အနက် ပထမခရီးကို စတင်ခဲ့သည် (တမန် ၁၃:၄–၁၄:၂၈)။ ဤခရီးသည် ပထမဦးစွာ ကျွန်းနိုင်ငံ ကူပရုကျွန်းသို့၊ ထို့နောက် အာရှမိုင်နာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယောဟန်မာကုသည် ထိုအချိန်တွင် ပေါလုနှင့် ဗာနဗကို စွန့်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ကျန်နှစ်ဦးသည် ပန်ဖီလိယနယ်နှင့် ပိသိဒိအန္တိအုတ်အထိ ဆက်လက်ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပေါလုသည် ရောမဧကရာဇ်ပြည်နယ် ဂလာတိယ၏ တောင်ဘက်အပိုင်းရှိ မြို့လေးမြို့ကို သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့များမှာ အိကောနိယံ၊ လုတ်ကောနိယ၊ လုတ်စတြာ၊ ဒဲဗဲ တို့ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာများတွင် တပည့်အရေအတွက် များစွာ ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည် (၁၄:၂၁)။ ဂလာတိဩဝါဒစာကို ပေါလုသည် ပထမခရီးနီးပါးပြီးဆုံးချိန် သို့မဟုတ် အန္တိအုတ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးမကြာမီ (ခရစ်နှစ် ၄၉ ခန့်) ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

Paul’s First Missionary Journey

Paul and Barnabas took Mark and set off on the first of Paul’s three missionary journeys (Acts 13:4–14:28). This first trip took them to the island of Cyprus, then to the southern coast of Asia Minor. John Mark abandoned Paul and Barnabas at this point. But the two pressed on, continuing inland to the regions of Pamphylia and as far north as Pisidian Antioch. During this time, Paul also visited four cities in the southern portion of the Roman province of Galatia: Iconium, Lyconia, Lystra, and Derbe, where he raised up a significant number of disciples (14:21). It is possible that Paul wrote his letter to the Galatians either near the end of his first missionary journey or soon after returning to Antioch (ca. A.D. 49).

 

ယုဒမဟုတ်သူများ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ကို ခံစားရခြင်းကြောင့် ယုဒယုံကြည်သူများ၊ အထူးသဖြင့် ခရစ်တော်ကို ယုဒမယ်ရှိယအဖြစ် လက်ခံထားသော ဖာရိရှဲများသည် ယုဒမဟုတ်သူများကို အရေဖျားလှီးခြင်းနှင့် တောရတ်ဥပဒေကို လိုက်နာရန် အဘယ်ကြောင့် မတိုက်တွန်းရသနည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤကိစ္စနှင့် ရုပ်တုများသို့ ပူဇော်သက္ကာများ၊ လိင်အကျင့်ယိုယွင်းမှု၊ သွေးစားခြင်း၊ သေးငယ်သောနည်းဖြင့် သတ်ဖြတ်ခြင်းမပြုဘဲ သေဆုံးသော တိရစ္ဆာန်များစားသုံးခြင်းစသည့် ကိစ္စများကို ဆုံးဖြတ်ရန် ယေရုရှလင်တွင် အစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့သည်။ ဆုတောင်းပြီး ဆွေးနွေးခဲ့ပြီးနောက် ရှင်ပေတရု (၁၅:၇-၁၁)၊ ဗာနဗနှင့် ပေါလု (အပိုဒ် ၁၂) တို့၏ သက်သေခံချက်များအရ ယုဒမဟုတ်သော ယုံကြည်သူအသစ်များအပေါ် ဆရာတော်များအကြား ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ယုဒဓလေ့အနည်းငယ်ကိုသာ ချမှတ်ခဲ့သည် (၁၅:၁-၂၉)။

The reception of the Spirit by Gentiles brought questions from the Jewish believers, especially Pharisees who had accepted Christ as the Jewish Messiah: Why were the Gentiles not being encouraged to be circumcised and to follow the ritual law of the Torah? A council convened in Jerusalem to decide this as well as other matters relating to food sacrificed to idols, sexual immorality, the eating of blood, and the eating of animals that died without regard for hygienic methods of slaughter. After prayer and discussion regarding the work of the Spirit among the Gentiles—and based on evidence presented by Peter (15:7–11), Barnabas, and Paul (v. 12)—only a few Jewish practices were enjoined on the new Gentile believers in order to preserve fellowship among all the saints (15:1–29).

 

ပေါလု၏ ဒုတိယအကြိမ် ဓမ္မအမှုတော်ခရီး

အစည်းအဝေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အသင်းတော်များသို့ သတင်းပို့ရန်နှင့် တည်ထောင်ထားသော အသင်းတော်များကို ပြန်လည်လည်ပတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယောဟန်မာကုကို ပါဝင်စေရန် သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် ပေါလုနှင့် ရှိလသည် တစ်လမ်းသွား၍ ဗာနဗသည် မာကုကို ခေါ်ဆောကာ အခြားလမ်းသွားခဲ့သည်။ ပြင်းထန်သော သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် ခွဲခွာရခြင်းသည် နိုင်ငံတော်ကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ဖြင့် ဧရိယာပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ လွှမ်းခြုံနိုင်ခဲ့သည် (၁၅:၃၆-၃၉)။

Paul’s Second Missionary Journey

Decisions from the Council had to be reported to the churches, and Paul and Barnabas wished to revisit the congregations they had planted. But due to a disagreement over John Mark’s involvement, Paul and Silas went one way and Barnabas took Mark another. Once again, the split caused by sharp dissention served to advance the kingdom: more territory could be covered by two missionary teams than by one (15:36–39).

 

ပေါလုနှင့် ရှိလသည် ဒုတိယအကြိမ် ဓမ္မအမှုတော်ခရီးကို စတင်ခဲ့သည် (ခရစ်နှစ် ၄၉ ခန့်)။ ပထမဦးစွာ ရှုရိယနှင့် ကိလိကိယနယ်များကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဒဲဗဲနှင့် လုတ်စတြသို့ ပြန်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် တိမောသေကို တွေ့ဆုံပြီး ခရီးတွဲဖက်အဖြစ် ခေါ်ဆောခဲ့သည်။ တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းတွင် ဖြီဂျီယနှင့် ဂလာတိယနယ်များကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤသည်မှာ ဂလာတိယတောင်ပိုင်းမှ ဖြီဂျီယမြောက်ပိုင်း၊ ထို့နောက် မုတ်စဲနှင့် တရောမြို့သို့ ရွေ့လျားပုံကို အကျဉ်းချုံးဖော်ပြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည် (၁၅:၄၀–၁၆:၈)။ အချို့က ဖြီဂျီယနှင့် ဂလာတိယ (၁၆:၆) ဟူသော ဖော်ပြချက်သည် မူလဂလာတိယတိုင်းရင်းသားနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ဝေးကွာသော အန်ကီရနှင့် ပဲစီနုတ်စ်မြို့များကို ဆိုလိုသည်ဟု ယူဆကြသည် (ဂလာတိဩဝါဒစာ နိဒါန်းတွင် မြောက်ဂလာတိယသီအိုရီနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုဖော်ပြထားသည်)။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ပေါလုသည် နောက်ဆုံး တရောမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မက်စီဒိုနိယသို့ လာရန် ရူပါရုံရခဲ့သည်။ ရူပါရုံအရ ပေါလုနှင့် အဖွဲ့သားများသည် အေဂျီယံပင်လယ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ ဖိလိပ္ပိမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည် (၁၆:၉-၄၀)။

Paul and Silas embarked on what would be Paul’s second missionary journey (ca. A.D. 49), traveling first through Syria and Cilicia, then returning to Derbe and Lystra. Here they met Timothy, and it appears they took him along on their journey. Acts mentions that at this time they worked their way through the regions of Phrygia and Galatia. This may be a reference summarizing their movement from the area in southern Galatia to Phrygia in the north and then to Mysia and Troas (15:40–16:8). Others interpret the reference to Phrygia and Galatia (16:6) to mean that Paul visited the cities of Ancyra and Pessinus located much farther north in the geographical region that originally made up the ethnic kingdom of Galatia (for more on the background to Galatians and the North Galatian Theory, see Galatians: Introduction). Whatever the case, Paul eventually arrived at Troas, where he had a vision inviting him to Macedonia. In response to the vision, Paul and his companions sailed across the Aegean to Philippi (16:9–40).

 

ဖိလိပ္ပိတွင် အသင်းတော်တည်ထောင်ပြီးနောက် ပေါလုသည် အန်ဖိပိုလိနှင့် အာပိုလုနိယကို ဖြတ်ကာ သက်ဆာလိုနိတ်မြို့တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့တွင် ဂျူးတရားတိုက်တွင် ကျမ်းစာများမှ ယေရှုသည် ခရစ်တော် (မယ်ရှိယ) ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်တွေးတောပြခဲ့သည်။ ဂျူးအချို့နှင့် ဂရိလူမျိုးအချို့ ဧဝံဂေလိတရားကို လက်ခံကြသော်လည်း ကျန်ဂျူးများသည် လူအုပ်ကို လှုံ့ဆော်ခဲ့သည် (၁၇:၁-၉)။ ပေါလုနှင့် ရှိလသည် ထွက်ပြေးရသည်။ ပထမဦးစွာ ဘေရဲယမြို့သို့၊ ထို့နောက် အေသင်မြို့သို့ ဆက်လက်ခရီးနှင်ခဲ့သည် (၁၇:၁၀-၃၄)။ သက်သာလောနိတ်ယုံကြည်သူများကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ပေါလုသည် တိမောသေကို သက်သာလောနိတ်သို့ ပြန်စေလွှတ်ခဲ့ပြီး သူနှင့် သိလတို့သည် အေသင်တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည် (၁သက် ၃:၁-၇)။ အေသင်ဒဿနပညာရှင်များနှင့် ပြင်းထန်စွာ ဆွေးနွေးပြီးနောက် ယုံကြည်သူအနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့ပြီး အေသင်မှ ကောရိန္သုသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။

After founding a church in Philippi, Paul continued westward through Amphipolis and Appolonia before stopping in Thessalonica, where he reasoned from the Scriptures in the synagogue that Jesus was the Christ, that is, the Messiah. As some Jews and Greeks responded positively to the gospel message, other Jews stirred up a mob (17:1–9). Paul and Silas were forced to leave. They traveled first to Berea and then on to Athens (17:10–34). Concerned for the Thessalonian believers, Paul sent Timothy back to Thessalonica to check on the spiritual condition of the new believers there, while he and Silas remained in Athens (1 Thess. 3:1–7). After strenuous reasoning with the Athenian philosophers, Paul won a handful of new converts and turned from Athens to Corinth.

 

ပေါလုသည် ကောရိန္သုတွင် အာကွီလနှင့် ပရိစ္စိလတို့နှင့်အတူ ဥယျာဉ်ထိုးလုပ်ငန်းဖြင့် ကိုယ်တိုင်စားရေးသောက်ရေး ရှာဖွေရင်း တစ်နှစ်ခွဲကြာ နေထိုင်ဓမ္မအမှုဆောင်ခဲ့သည် (တမန် ၁၈:၁-၁၇)။ သက်သာလောနိတ်ဩဝါဒစာနှစ်စောင်ကို ပေါလုသည် ထိုနေရာတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ချိန်းချက်ကြသည် (ခရစ်နှစ် ၅၀-၅၁)။ ဒုတိယဩဝါဒစာကို တိမောသေသည် အေသင်-ကောရိန္သုဧရိယာသို့ ပထမစာအတွက် အဖြေယူဆောင်လာပြီးမကြာမီ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်။ ပေါလုသည် ရှုရိယသို့ ပြန်ရန် ထွက်ခွာချိန်တွင် ပထမဆုံး အဲဖက်ဆိပ်ကမ်းမြို့တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည် (၁၈:၁၈-၂၁)။ ဒေသခံဂျူးများနှင့် တိုတိုတုတ်တုတ် တွေ့ဆုံမှုကောင်းခဲ့သောကြောင့် အခွင့်အရေးပြီးဆုံးပါက ပြန်လာမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။

Paul ministered in Corinth while also joining Aquila and Priscilla in making tents to support himself. He remained there for a year and a half (Acts 18:1–17). Scholars date the writing of the Thessalonian correspondence to Paul’s time there (A.D. 50–51). The second epistle was likely sent soon after Timothy returned to the Athens-Corinth area with their response to his first letter. When Paul finally headed back toward Syria and home, he made his first stop in the port city of Ephesus (18:18–21). A brief but promising meeting with local Jews led him to promise to return once he settled his business in Antioch.

 

ပေါလု၏ တတိယအကြိမ် ဓမ္မအမှုတော်ခရီး

 ပေါလုသည် ကဲသရိမြို့နှင့် အန္တိအုတ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးမကြာမီတွင် ကတိအတိုင်း အဲဖက်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ခရီးတွင် ဂလာတိယတောင်ပိုင်းရှိ အသင်းတော်များကို ပြန်လည်လည်ပတ်ခဲ့သည် (၁၈:၂၂-၂၃၊ ၁၉:၁)။ အဲဖက်တွင် သုံးနှစ်နီးပါး နေထိုင်ကာ တုရန္နု၏ ကျောင်းတွင် သင်ကြားပို့ချခဲ့သည် (၁၉:၉-၁၀)။ အဲဖက်တွင်နေစဉ် ကောရိန္သုအသင်းတော်၌ ပြဿနာများရှိကြောင်း သတင်းရောက်ရှိလာသည်။ ပထမကောရိန္သု ဩဝါဒစာကို ထိုပြဿနာများဖြေရှင်းရန်နှင့် ယုံကြည်သူများက စာဖြင့်မေးထားသော မေးခွန်းများကို ဖြေကြားရန် ရေးသားခဲ့သည်။ အဲဖက်တွင် ပေါလု၏ အမှုတော်ကို ဆန့်ကျင်မှုများ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလုသည် မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။ ကောရိန္သုအသင်းတော်၏ အခြေအနေဆိုးရွားလာကြောင်း သတင်းကြောင့် မက်စီဒိုနိယကို ဖြတ်ကျော်၍ ဂရိပြည်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် လမ်းတွင် အခြေအနေ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကောရိန္သုယုံကြည်သူများထံ ဒုတိယအကြိမ် စာရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် (၂ကော ၂:၁၂-၁၃၊ ၇:၅၊ ၈:၁-၅၊ ၉:၂)။ ကောရိန္သုသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် သုံးလခန့် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ရောမဩဝါဒစာကို ထိုနေရာတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည် (ခရစ်နှစ် ၅၆-၅၇)။ အကယ်၍ ဂလာတိယအသင်းတော်များသည် ဒုတိယခရီးအတွင်း တိုင်းရင်းသားဂလာတိယနိုင်ငံတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော အသင်းတော်များဖြစ်ပါက ဂလာတိဩဝါဒစာကို ထိုအချိန်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အချို့က ဆိုကြသည်။

Paul’s Third Missionary Journey

No sooner had Paul returned to Caesarea and Antioch than he set out again for Ephesus, as he had promised, stopping along the way to revisit the churches in southern Galatia (18:22–23; 19:1). For nearly three years Paul remained in Ephesus, teaching in the school of Tyrannus (19:9–10). While in Ephesus, news reached Paul about problems in Corinth. First Corinthians was written in an attempt to solve those challenges and to addresses several questions the believers had asked of him in a letter sent to him. Opposition to Paul’s ministry in Ephesus arose sometime later and led Paul to leave the city. News that the situation in the Corinthian church had deteriorated influenced him to travel to Greece via Macedonia. On the way to Corinth, however, word that the situation had improved seems to have prompted Paul to write another letter to the believers there: the letter we know as 2 Corinthians (2 Cor. 2:12–13; 7:5; 8:1–5; 9:2). After arriving in Corinth, Paul remained there for about three months, likely writing his letter to the Romans while there (A.D. 56–57). If the churches of Galatia consisted of the churches Paul may have founded in the ethnic kingdom of Galatia during his second missionary journey—instead of the churches in southern Galatia—then some claim this may have also been the time when Paul wrote his letter to the Galatians.

 

ပေါလု၏ တတိယခရီး၏ နောက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ကောရိန္သုမှ အေဂျီယံပင်လယ်အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ မြို့များကို ဖြတ်ကျော်၍ ပန္တကုတ်ပွဲအတွက် ယေရုရှလင်သို့ အလျင်အမြန် သွားရောက်ခဲ့သည် (တမန် ၂၀:၄–၂၁:၁၅)။ ပန္တကုတ်ပွဲအခါ ယေရုရှလင်တွင် စုဝေးလာကြသော ဂျူးများအား ခရစ်တော်ကို ဟောပြောရန် အခွင့်အရေးကို ပေါလုသည် အလိုရမ္မက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယုဒမဟုတ်သော အသင်းတော်များမှ ယုဒယုံကြည်သူဆင်းရဲသားများအတွက် ငွေကြေးလှူဒါန်းမှုကို ယူဆောင်လာခဲ့သည် (ရော ၁၅:၂၅-၂၇၊ ၁ကော ၁၆:၁-၄)။ ပေါလုတည်ထောင်ခဲ့သော ယုဒမဟုတ်သော အသင်းတော်များမှ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့်အတူ ဤလှူဒါန်းမှုသည် ဆက်ဆံရေးကို ကိုယ်စားပြုရုံသာမက ယုဒမဟုတ်သူများ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် ယေရုရှလင်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဟု ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ပရောဖက်ပြုထားသည်ကို ပြည့်စုံစေခဲ့သည် (ဟေရှာ ၄၅:၁၄၊ ၆၀:၅-၁၇၊ ၆၁:၆)။

The last part of Paul’s third missionary journey took him somewhat hurriedly from Corinth, by way of several cities along the eastern coast of the Aegean Sea (Acts 20:4–21:15), so he might be present in Jerusalem for the Feast of Pentecost. Paul’s eagerness appears to have been at least partially motivated by the evangelistic opportunity of preaching Christ to all the Jews who would be present in Jerusalem to celebrate Pentecost. Paul was also bringing a financial gift from the Gentile churches for the poor community of Jewish believers in Jerusalem (Rom. 15:25–27; 1 Cor. 16:1–4). Accompanied by a delegation of representatives from the Gentile churches Paul founded (Acts 20:4–5), this gift not only symbolized a bond of fellowship but also the fulfillment of the OT prophecies that spoke of the wealth of the Gentiles coming to Jerusalem (Is. 45:14; 60:5–17; 61:6).

 

ယေရုရှလင်တွင် စောင့်ကြိုနေသော အန္တရာယ်များကို သတိပေးခံရသော်လည်း (ပဉ္စမက္ခဒေါင်လှိုင် အာဂဗုသည် ပေါလု၏ ဖမ်းဆီးခံရမည်ကို ပရောဖက်ပြုခဲ့သည်) ပေါလုသည် ထိုမြို့တွင် ခရစ်တော်ကို ဟောပြောရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည် (တမန် ၂၁:၈-၁၅)။ အာဂဗု၏ ပရောဖက်ပြုချက် အမှန်တကယ် ပြည့်စုံခဲ့သည်။ ပေါလုသည် မမှန်သော စွပ်စွဲချက်များဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး နောက်ဆုံး ဧကရာဇ်ထံ အယူခံဝင်ရသည်။

Although Paul had been warned of the dangers that awaited him in Jerusalem—the prophet Agabus even foretold his arrest—he was determined to present Christ there (Acts 21:8–15). Agabus’s prophecy came true. Paul was arrested on false charges and eventually felt forced to appeal to Caesar.

 

ရောမသို့ လမ်းတွင် ပေါလုသည် မာလတာကျွန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့သော်လည်း ဘေးကင်းစွာ ရောက်ရှိပြီး ခရစ်နှစ် ၆၀ သို့မဟုတ် ၆၁ ခန့်တွင် ရောမသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည် (၂၇:၁–၂၈:၁၅)။ ထိုနေရာတွင် အိမ်ငှားနေရင်း အကျယ်ချုပ်ခံရသည် (၂၈:၁၆)။ သို့သော် ဂျူးများနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ရရှိခဲ့သည် (၂၈:၁၆-၂၂)။ ထိုအကျယ်ချုပ်ကာလအတွင်း ပေါလုသည် အကျဉ်းထောင်မှ ရေးသားသော ဩဝါဒစာများ—ဧဖက်၊ ဖိလိပ္ပိ၊ ကောလောသဲ၊ ဖိလေမုန် စာများကို ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုစာများတွင် သူသည် အကျဉ်းသားဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

On the way to Rome, Paul was shipwrecked on the island of Malta but safely, and finally, reached Rome about A.D. 60 or 61 (27:1–28:15). Once there, he was kept under house arrest (28:16) and given freedom to meet with Jews (28:16–22). It is likely that during this time of custody in Rome Paul wrote the Prison Epistles—Ephesians, Philippians, Colossians, and Philemon—since in those letters Paul claims to be a prisoner.

 

တမန်တော်ပေါလု၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ

တမန်တော်ပေါလု၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတ်တမ်းစာအုပ်သည် ရောမတွင် ငှားအိမ်တွင် နှစ်နှစ်ကြာ အကျယ်ချုပ်ခံထားရစဉ် နိဂုံးချုပ်ထားပြီး သူ၏ အသက်တာ သို့မဟုတ် ရောမအမှုတော်ကို နိဂုံးမချုပ်ထားပါ။ သို့သော် သူ၏ နောက်ပိုင်းစာများမှ အထောက်အထား (၂တိ ၄:၂၀၊ တိ ၃:၁၂-၁၃) အရ မကြာမီ လွတ်မြောက်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည် (ဖိ ၂:၂၃-၂၄၊ ဖိလေ ၂၂) ဟူသော မျှော်လင့်ချက် ပြည့်စုံခဲ့ပြီး ခဏမျှ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၂တိမောသေကို ရေးသားချိန်တွင် သူသည် ထပ်မံ ချည်နှောင်ခံရပြီး ထင်ရှားသည် (၂တိ ၂:၈-၉၊ ၄:၆-၈)။ အစောပိုင်း ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများ၏ သက်သေခံချက်အရ ပေါလုသည် နီရိုဧကရာဇ်၏ လက်ထက် ရောမတွင် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ နီရိုသည် ခရစ်နှစ် ၆၈ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

Last Days of the Apostle Paul

The book of Acts concludes with Paul in prison for two years in a rented house but offers no conclusion to the apostle’s life or Roman ministry. However, evidence from some of his later letters (2 Tim. 4:20; Titus 3:12–13) suggests that his expectations for a soon release (Phil. 2:23–24; Philem. 22) were realized and that, for a brief time, he was free. By the time of the writing of 2 Timothy, he found himself back in chains again (2 Tim. 2:8–9; 4:6–8). Based on the testimony of early Christian writers, Paul’s life ended in Rome at the hands of Nero, who died in A.D. 68.

 

အကယ်၍ ပေါလုသည် ခရစ်နှစ် ၆၃ တွင် အကျဉ်းမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပါက သူတည်ထောင်ထားသော အသင်းတော်များကို ထပ်မံလည်ပတ်ရန်နှင့် သူ၏ နောက်ဆုံး ကျမ်းစာပါ ဩဝါဒစာသုံးစောင်—သင်းအုပ်ဩဝါဒစာများ ရေးသားရန် နှစ်အနည်းငယ် အချိန်ရှိခဲ့မည် ဖြစ်သည်။ ပထမတိမောသေသည် အဲဖက်သို့ သွားရောက်စဉ် တိမောသေကို အမှုတော်ကို ပိုမိုစနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ရန် ထားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး ပေါလုသည် မက်စီဒိုနိယသို့ သွားခဲ့သည် (၁တိ ၁:၃)။ တိတုဩဝါဒစာတွင် ကရတ်ကျွန်းတွင် တိတုကို တမန်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ထားခဲ့ကြောင်း (တိ ၁:၅) နှင့် နိကောပေါလိစ်တွင် ဆောင်းရာသီဖြတ်သန်းမည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (၃:၁၂)။ ဒုတိယတိမောသေက ပေါလုသည် တရောမြို့သို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ထပ်မံအကျဉ်းခံရသဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းများ ထားခဲ့ရသည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (၂တိ ၄:၁၇)။ ထို့ကြောင့် ပထမတိမောသေနှင့် တိတုဩဝါဒစာကို ရောမအကျဉ်းခံရပြီးနောက် ခရစ်နှစ် ၆၅ သို့မဟုတ် ၆၆ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့ခင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဒုတိယတိမောသေကိုမူ ပေါလု၏ အမှုတော်နောက်ဆုံးနေ့မတိုင်မီ မကြာမီ၊ ခရစ်နှစ် ၆၆ သို့မဟုတ် ၆၇ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

If Paul was released from prison in A.D. 63, he would have had several years to again visit the congregations he had established and to write his final three canonical letters: the Pastoral Epistles. First Timothy recalls a visit to Ephesus, where Timothy remained to better organize the work, while Paul journeyed to Macedonia (1 Tim. 1:3). The Epistle to Titus confirms Paul’s work on the island of Crete, where he also left Titus as his apostolic delegate (Titus 1:5) and mentions wintering in Nicopolis (3:12). Second Timothy suggests Paul had also visited Troas and likely had to leave personal belongings behind due to another imprisonment that would eventually return him to Rome, where he spent his last days (2 Tim. 4:17). Thus, 1 Timothy and Titus were probably written about A.D. 65 or 66, after Paul’s first Roman imprisonment. Second Timothy, however, was written sometime later, shortly before Paul’s execution—probably about A.D. 66 or 67.

 

ယေဘုယျသောကြီးလေ့လာစာများ

နယူးသက္ကရာဇ်ကျမ်းစာထဲရှိ စာသားအချို့၏ ရေးသားသူနှင့် ရေးသားခဲ့သည့်ခုနှစ်ကို တိကျမှုအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်သော်လည်း၊ အချို့သော စာသားများမှာ ထိုကဲ့သို့ ရှင်းလင်းခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဤစာသားများကို ယေဘုယျသောကြီးလေ့လာစာများ (General Epistles) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤယေဘုယျသောကြီးလေ့လာစာများကို တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရုံမျှမက အတူတကွ လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ဘုံအကြောင်းအရာများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

THE GENERAL EPISTLES

While the authorship of some of the Epistles and the dates of their composition can be determined with varying degrees of accuracy, other Epistles in the NT are not as clear. For these reasons, these are referred to as General Epistles. It is also helpful to look at these General Epistles together to establish common themes.

 

ခုနှစ်သမိုင်း ပြဿနာများ

တမန်တော်ဝတ္ထုထဲတွင် ရှင်ပေါလု၏ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် သူ၏စာများကို ခုနှစ်အလိုက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ဖော်ပြထားနိုင်သော်လည်း၊ ယေဘုယျသောကြီးလေ့လာစာများတွင်မူ ထိုသို့ မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဤစာများကို မည်သည့်ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဆိုသော ပညာရှင်များ၏ ဆွေးနွေးချက်များသည် များသောအားဖြင့် ရေးသားသူဆိုသည်မှာ မည်သူဖြစ်သည်ဆိုသော နိဂုံးချုပ်ချက်ပေါ်တွင် မူတည်နေတတ်သည်။ ထို့ပြင် ရေးသားသူဆိုသည်မှာ မည်သူဖြစ်သည်ဆိုသော အကြောင်းအရာသည်လည်း အချိန်အခါအလိုက် ငြင်းခုံဖွယ်ရာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ စာထဲတွင် ဖော်ပြထားသည့် သို့မဟုတ် ဓမ္မရိုးရာ အဆိုအမိန့်အတိုင်း ရေးသားသူကို လက်ခံခြင်းဖြင့် ခုနှစ်သမိုင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ယာယီဖြစ်သော်လည်း ပိုမိုခိုင်မာသည့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ရရှိနိုင်သည်။

ရေးသားခဲ့သည့် စာများအနက် အစောဆုံးဖြစ်နိုင်သည်မှာ ယာကုပ်စာဖြစ်ပြီး အေဒီ ၄၀ နှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ၅၀ အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုစာသည် ထူးခြားစွာ ဂျူးဆန်ဆန် သဘောသဘာဝရှိခြင်း (ဥပမာ၊ ယာကုပ် ၁:၁၊ ၂:၂၊ ၈-၁၃၊ ၂၁၊ ၂၅၊ ၄:၄) နှင့် ဂျူးများနှင့် တပါးအမျိုးသားများကြား ပဋိပက္ခအကြောင်းကို လုံးဝ မဖော်ပြထားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုစာကို ယေရုရှလင်ကောင်စီပြီးနောက် ရေးသားခဲ့လျှင် ထိုပဋိပက္ခအကြောင်းကို ဖော်ပြထားမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

ဟေဗြဲသို့စာကို များသောအားဖြင့် ယေရုရှလင်ဗိမာန်တော် ပျက်စီးခြင်းမတိုင်မီ နှစ်များအတွင်း၊ ဆိုလိုသည်မှာ အေဒီ ၇၀ မတိုင်မီ နှစ်များတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုသို့ ယူဆရခြင်းမှာ ဗိမာန်တော်နှင့်ပတ်သက်သော ကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးထားသည့်ကြားမှ ယေရုရှလင်မြို့ ပျက်စီးခြင်းအကြောင်းကို တစ်ခါမျှ မဖော်ပြထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ဖော်ပြထားလျှင် ကောင်းကင်ဗိမာန်တော်အကြောင်း သူ၏အဓိကအကြောင်းအရာကို ပိုမိုအားဖြည့်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ရေးသားခဲ့သည့် စာများအနက် နောက်ဆုံးဖြစ်နိုင်သည်မှာ ယောဟန်ရေးသားသော စာများဖြစ်ပြီး ခရစ်ယာန်အသင်းတော်အတွင်း ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ နှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို အခြေခံ၍ ပထမရာစုနှောင်းပိုင်း၊ ဆိုလိုသည်မှာ အေဒီ ၉၀ နှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ၁၀၀ အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု များစွာယူဆကြသည် (စာတစ်စောင်ချင်းစီ၏ နိဒါန်းကို ကြည့်ပါ)။

Issues of Chronology

While the chronology of Paul’s ministry in Acts and his letters can be outlined with some certainty, the same cannot be said for the General Epistles. Scholarly discussion regarding the dating of these letters often hinges on the conclusions of authorship, an at-times debated subject. Accepting the stated or traditional author gives tentative, but definitely more solid, ground on which to form dating conclusions. It is possible that the earliest of the letters written was James, perhaps sometime in the mid to late A.D. 40s, based on the distinctively Jewish nature of the letter (e.g., James 1:1; 2:2, 8–13, 21, 25; 4:4) and on the absence of any reference to the conflict between Jews and Gentiles, which we would expect if the letter was written after the Jerusalem Council. The Epistle to the Hebrews is usually dated to the years just preceding the Jerusalem temple’s destruction in A.D. 70. This seems reasonable, because in the extensive discussion of the sanctuary, the author never mentions Jerusalem’s destruction, even when such an argument would unquestionably bolster his focus on the heavenly sanctuary. The latest written letters are likely the Johannine correspondence, which, based on theological and historical situations in the church, are frequently dated to the late first century (see the introduction to each epistle).

 

အကြောင်းအရာများ

စာတိုင်းသည် နာဇရက်သားယေရှုခရစ်တော်—ဂျူးများ၏ ကိုယ်တော်မျှော်လင့်ခဲ့သော မယ်တော်ရှင်—ကို အဓိက အကြောင်းအရာအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ အခြားအကြောင်းအရာအားလုံးသည် ကိုယ်တော်နှင့် ဒုတိယအဆင့်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်နေသည်။ အချို့သော စာသားများတွင် ယေရှုခရစ်တော်၏ ဘဝနှင့် အဆုံးအမများ၊ အသေခံခြင်း၊ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း၊ ကောင်းကင်သို့ မွေ့လျော်တော်မူခြင်း နှင့် ကောင်းကင်တွင် ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ဘုရားသခင်နှင့် စာတန်ကြား စကြဝဠာအဆင့် တိုက်ပွဲ၏ အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အချို့သော စာသားများသည် ယနှင့်ပတ်သက်သော ဟောကိန်းတော်များ ပြည့်စုံခြင်းအဖြစ် ယေရှုခရစ်တော်ကို အတည်ပြုထားပြီး၊ ကိုယ်တော်၏ လူ့ဇာတိခံယူမှု မရှိတော့သည့်ကြားမှ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ အမှုတော်သည် ယေရှုခရစ်တော်၏ အမှုတော်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အချို့သော စာသားများသည် ယေရှုခရစ်တော်၏ ရုပ်ခန္ဓာအရာ၌ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ပြန်လာခြင်းနှင့် ထိုနှင့်အတူ ပါလာမည့် တရားစီရင်ခြင်းကို ကြွေးကြော်ထားသည်။ တခါတရံတွင် ယေရှုခရစ်တော်၏ အဆုံးအမများနှင့် ကယ်တင်ခြင်းအမှုတော်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အသင်းတော်ဘဝတွင် အသုံးချ၍ ခရစ်ယာန်များကို “မင်္ဂလာရှိသော မျှော်လင့်ချက်” ဖြစ်သော ယေရှုခရစ်တော်၊ ငါတို့၏ ကြီးမြတ်သော ဘုရားသခင်နှင့် ကယ်တင်ရှင်၏ ထင်ရှားခြင်းတရားနှင့် ဘုန်းတန်ခိုးတော်အတွက် ပြင်ဆင်စေသည် (တီတု ၂:၁၃)။ အတိုချုပ်ဆိုရလျှင် ဤစာသားများသည် ခရစ်တော်ထဲတွင် ရှိသော ဧဝံဂေလိတရားကို အနှစ်ချုပ်ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။

Themes

Each epistle identifies Jesus of Nazareth—the Jewish Messiah—as its primary subject, with all other subjects secondarily linked to Him. Various sections of some of the Epistles interpret the life and teachings, death, resurrection, ascension, and heavenly ministry of Jesus in the context of the cosmic battle between God and Satan. Some of them emphasize the confirmation of Jesus as the fulfillment of OT prophecy and reveal the work of the Holy Spirit as a continuation of the ministry of Jesus despite His physical absence. They at times proclaim the Christian hope in the physical, glorious return of Jesus and the judgment that accompanies it. They also sometimes apply the teachings of Jesus and the ramifications of His salvific work to congregational life in order to prepare the church for the “blessed hope” of the appearance and glory of Jesus Christ, our God and Savior (Titus 2:13). In short, the Epistles encapsulate the gospel: the good news as it is found in Christ.

 

ယေရှုခရစ်တော်နှင့် ကိုယ်တော်၏ အမှုတော်

နယူးသက္ကရာဇ်ကျမ်းစာတစ်ခုလုံး၏ အဓိကအကြောင်းအရာမှာ လူသားတို့၏ ကယ်တင်ခြင်း၏ တစ်ဦးတည်းသော အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် ယေရှုခရစ်တော်၏ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အမှုတော်ကို ဗဟိုပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ နာဇရက်သားယေရှု၏ သမိုင်းဝင်တည်ရှိမှုကို တမန်တော်များက အတည်ပြုထားသည် (ဥပမာ၊ ၁ကောရိန်သု ၁၅:၁-၈၊ ၁ယောဟန် ၁:၁-၃၊ ၁ပေတရု ၁:၁၆-၁၈)။ သို့သော် စာသားများသည် ယေရှုကို လူသာမက ဘုရားသခင်နှင့် တန်တူဖြစ်သည် (ဖိလိပ္ပိ ၂:၆)၊ မမြင်နိုင်သော ဘုရားသခင်၏ ပုံသဏ္ဍာန် (ကောလောသဲ ၁:၁၅)၊ ခမည်းတော်၏ ဘုန်းတန်ခိုး၏ အလင်းရောင်တော်နှင့် ကိုယ်တော်၏ သဘောတရား၏ တိကျသော ပုံတူ (ဟေဗြဲ ၁:၃) ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ရှင်ပေါလုက ခရစ်တော်ကို “ငါတို့၏ ကြီးမြတ်သော ဘုရားသခင်နှင့် ကယ်တင်ရှင်” ဟု တောင်ခေါ်ခဲ့သည် (တီတု ၂:၁၃)။

Jesus Christ and His Work. The primary theme across the NT is the centrality of the person and work of Jesus Christ as the sole basis of the salvation of humanity. The historical reality of Jesus of Nazareth is affirmed by the apostles (e.g., 1 Cor. 15:1–8; 1 John 1:1–3; 1 Pet. 1:16–18). Yet the Epistles reveal Jesus as far more than just human; He is equal with God (Phil. 2:6), the image of the invisible God (Col. 1:15), and the ultimate radiance of the Father’s glory and exact impress of His substance (Heb. 1:3). Paul even calls Christ “our great God and Savior” (Titus 2:13).

 

ခရစ်တော်၏ ဘုန်းတန်ခိုးကို လူသားတို့၏ လိုအပ်ချက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။ ဧဝံဂေလိများက ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသော ပညတ်တော်ကို အတည်ပြုထားပြီး ထိုအကျင့်ပညတ်တော်သည် လူသားများကို ပညတ်တော်ကို ဖောက်ဖျက်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လူသားတို့၏ ဝမ်းနည်းဖွယ် အခြေအနေကို ရောမ ၃:၂၃ နှင့် ၆:၂၃ တွင် အနှစ်ချုပ်ဖော်ပြထားသည်။ “လူအပေါင်းတို့သည် ဘုရားသခင်၏ ဘုန်းတန်ခိုးကို မမီမကမ်း ဖြစ်၍ ဒုစရိုက်ကို ကျူး, ဒုစရိုက်အတွက် အခ မှာ သေခြင်းဖြစ်သည်” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဂျူးဘာသာတွင် ဒုစရိုက်ဆိုသည်မှာ အထူးသဖြင့် ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၂၀ နှင့် တရားဟောရာကျမ်း ၅ တွင် ဖော်ပြထားသော အကျင့်ပညတ်တော်ဆယ်ပါးကို ဖောက်ဖျက်ခြင်းဟု သတ်မှတ်သည်။ ရှင်ပေါလုက ပညတ်တော်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒုစရိုက်ကို ထင်ရှားစေရန်၊ ဒုစရိုက်ကို ထိတွေ့နိုင်ပြီး ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်သော အရာတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြရန်ဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံထားသည် (ရောမ ၇:၇-၁၃၊ ၁တိမောသေ ၁:၈-၁၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ပြင်ပမှ ကူညီမှုမရှိလျှင် လူသားများသည် ဤလောကတွင် နာကျင်မှုများဖြင့် တိုတောင်းသော ဘဝကို ဖြတ်သန်းရပြီး သေပြီးနောက် ဘဝအတွက် မည်သည့်မျှော်လင့်ချက်မျှ မရှိပေ။ ဘုရားသခင်၏ ကိုယ်တော်သစ္စာနှင့် ကရုဏာတော်သည် လူသားတို့အတွက် ကယ်တင်ခြင်းလမ်းကို ဖွင့်လှစ်ပေးရန် ကိုယ်တော်၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကြောင့် ကိုယ်တော်၏ သားတော်ယေရှုကို စေလွှတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုယေရှုသည် “ငါတို့ကို ပညတ်တော်၏ ကျိန်ခြင်းမှ ရွေးနုတ်တော်မူသည်” (ဂလာတိ ၃:၁၃၊ ကောလောသဲ ၁:၁၃-၁၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။

 

Christ’s glory is juxtaposed with human need. The Gospels affirm God’s holy law and that this moral law defines humanity as lawbreakers. The sad condition of humanity is summed up in Romans 3:23 and 6:23: “All have sinned and fall short of the glory of God” and “the wages of sin is death.” Sin in Judaism has been defined as breaking the Jewish law, especially the Moral Law of God that is enunciated in the Ten Commandments (Ex. 20 and Deut. 5). Paul argues that the Law’s purpose is to point out sin—to make sin a tangible and reprehensible object that can be dealt with objectively (cf. Rom. 7:7–13; 1 Tim. 1:8–11). Without help from an outside source, humans are doomed to a short life on earth filled with pain and little more; they certainly have no hope for life after death. God’s loving nature, in an expression of His grace, moved Him to open a way of salvation for humanity by sending His own Son, Jesus, who has “redeemed us from the curse of the law” (Gal. 3:13; cf. Col. 1:13–14).

 

စာသားများတွင် ကယ်တင်ခြင်းအတွက် နှိုင်းယှဉ်ချက်များစွာ ရှိပြီး ဒုစရိုက်၏ ကျွန်ခံမှုမှ ရွေးနုတ်ခြင်း (ရောမ ၃:၂၄၊ ဧဖက် ၁:၇)၊ အသစ်သော ခမည်းတော်ထံ မွေးစားခြင်း (ရောမ ၈:၁၅၊ ဂလာတိ ၄:၅)၊ ဒုစရိုက်အတွက် ခွင့်လွှတ်ခြင်း (ဧဖက် ၁:၇၊ ကောလောသဲ ၁:၁၄)၊ အစားထိုးသက်သေခံခြင်း (ဟေဗြဲ ၂:၉၊ ၁ယောဟန် ၂:၂)၊ ဖမ်းဆီးသူများထံမှ ရွေးနုတ်ခြင်း (၁တိမောသေ ၂:၆၊ ၁ပေတရု ၁:၁၈)၊ အကျင့်ပညတ်ဆိုင်ရာ ဩဇာသက်ရောက်မှု (ရောမ ၅၊ ၁ယောဟန် ၄:၉-၁၁)၊ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း (ရောမ ၅:၁၊ ၂ကောရိန်သု ၅:၁၄-၂၁) စသည်တို့ကို ညွှန်ပြထားသည်။ ဤနှိုင်းယှဉ်ချက်တိုင်းသည် ဘုရားသခင်သည် ခရစ်တော်အားဖြင့် ပြုတော်မူခဲ့သည်ကို နားလည်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။ သို့သော် အဓိကသတင်းစကားမှာ ရှင်းလင်းသည်။ ကယ်တင်ခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ အမှုတော်ဖြစ်ပြီး လူသားများကို ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမှုကြောင့် မဟုတ်ပေ။ ဤနှိုင်းယှဉ်ချက်များစွာတွင် ရောမလက်ဝါးတစ်ချောင်းပေါ်တွင် ချီးမြှောက်ခြင်းခံရ၍ ယေရှုခရစ်တော်၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းသည် ဘုရားသခင်နှင့် လူသားတို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ဗဟိုချက်အဖြစ် လိုအပ်သည်။ ဘုရားသခင်မှတစ်ပါး မည်သူမျှ ယေရှုအားဖြင့် ဤကယ်တင်ခြင်းအမှုကို ဆောင်ရွက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ ကိုယ်တော်၏ အသွေးတော်သာလျှင် သေခြင်းအမှုများမှ လူသားတို့၏ သတိဉာဏ်ကို အမှန်တကယ် သန့်စင်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် (ဟေဗြဲ ၉:၁၃-၁၄)။

There are many metaphors for salvation in the Epistles that point toward the realities of redemption from the slavery of sin (e.g., Rom. 3:24; Eph. 1:7), adoption by a new Father (e.g., Rom. 8:15; Gal. 4:5), forgiveness for sin (e.g., Eph. 1:7; Col. 1:14), substitutionary atonement (e.g., Heb. 2:9; 1 John 2:2), ransom from abductors (e.g., 1 Tim. 2:6; 1 Pet. 1:18), moral influence (e.g., Rom. 5; 1 John 4:9–11), restoration of relationship (Rom. 5:1; 2 Cor. 5:14–21), and others. Each one contributes to our understanding of what God has done in Christ. But the fundamental message is clear: Salvation is God’s work, in which human beings are invited to participate. It is not the result of their work. In many of these metaphors, the sacrifice of Jesus while hanging on a Roman cross forms a central necessity for the reconciliation of God and humanity. No one but God, through Jesus, could carry out this work of salvation, because only His blood could truly cleanse the conscience from works of death (Heb. 9:13–14).

 

တမန်တော်များအတွက် ယေရှုခရစ်တော်၏ အသေခံခြင်းသည် စကြဝဠာအဆင့် ပဋိပက္ခတွင် ဘုရားသခင်၏ စရိုက်ကို ထူးခြားစွာ ဖော်ပြသော လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယေရှုခရစ်တော်၏ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းသည် ခရစ်ယာန်များသည် ဒုစရိုက်နှင့် စာတန်နှင့် ပဋိပက္ခတွင် အတိအကျ အကူအညီမဲ့ မဖြစ်တော့ကြောင်း အဆုံးအဖြတ်ပေးသော သက်သေဖြစ်သည်။ ယေရှုကို သေခြင်းမှ ထမြောက်စေသော တန်ခိုးသည် ယခုအခါ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် ယုံကြည်သူများထံ ရောက်ရှိလာပြီး အထက်မှ တန်ခိုးဖြင့် ပြည့်စေသည်။ ရှင်ပေါလုသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းအကြောင်းကို အခန်း တစ်ခန်းလုံး အပ်နှံထားပြီး ယေရှုရှင်ပြန်မထမြောက်လျှင် ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်းသည် အချည်းနှီးဖြစ်သည်ဟု ပြသထားသည် (၁ကောရိန်သု ၁၅)။ ယေရှုသည် ငါတို့၏ အသက်ရှင်တော်မူသော ကိုယ်တော်သခင် ဖြစ်တော်မူ၍ ခမည်းတော်နှင့်အတူ ကရုဏာပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ထိုင်နေတော်မူသည်။ ဗလာအုတ်ဂူသည် ဘုရားသခင်သည် သေခြင်းကို အောင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေခံပြီး၊ အိပ်ပျော်နေသော သန့်ရှင်းသူများ၏ အနာဂတ် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းအတွက် မျှော်လင့်ချက်ကို ပေးရုံမျှမက ယခုဘဝတွင် အောင်မြင်မှုရှိသော ဘဝကို ကတိပေးထားသည်။ အောင်မြင်သော ဘဝသည် ဘုရားနှစ်သက်ဖွယ် တိုးတက်ခြင်း သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းခြင်း (sanctification) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အတွေ့အကြုံနှင့် အတူတူညီသည်။ ဤသည်ကို စာသားများတွင် တွေ့ရသော တိုက်တွန်းချက်များအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည် (၁ပေတရု ၁:၁၄-၁၆)။

For the apostles, the death of Jesus was the act that revealed in a unique way the character of God in the cosmic controversy. But it was the resurrection of Jesus that ultimately and conclusively proved that Christians are no longer helpless in the controversy with sin and Satan. The power that raised Jesus from the dead is now available to believers as the Holy Spirit falls on them and fills them with power from above. Paul devoted an entire chapter to the resurrection (1 Cor. 15), showing that if Jesus did not rise from the dead, Christian faith is useless. Jesus is our divine Lord—alive and seated with His Father on the throne of grace. The empty tomb testifies that God has conquered death, not only providing hope in a future resurrection of the sleeping saints but also promising believers a hope-filled life of victory in the present. The victorious life is synonymous with the experience of growing in godliness or holiness—often termed sanctification—and influences the exhortations found throughout the Epistles (1 Pet. 1:14–16).

 

ခရစ်တော်၏ ကလဗလယ်တောင်ပေါ်တွင် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းအပြင် ကိုယ်တော်၏ လက်ရှိအမှုတော်သည် ကိုယ်တော်၏ သန့်ရှင်းသူများအတွက် ဆက်လက်ရှိနေသည်။ ၎င်းတွင် ဘုရားသခင်၏ လက်ျာတော်ဘက်၌ ကိုယ်တော်၏ အသနားခံခြင်း (ရောမ ၈:၃၄)၊ လိုအပ်ချိန်တွင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ကရုဏာတော်ကို ပေးသနားခြင်း (ဟေဗြဲ ၄:၁၆)၊ ကိုယ်တော်၏ အသင်းတော်ကို လမ်းပြခြင်း (ဗျာဒိတ် ၂-၃) တို့ ပါဝင်သည်။ လက်ဝါးတစ်ချောင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းသည် လောကီဗိမာန်တော်သည် အရိပ်အယောင်သာဖြစ်သော ကောင်းကင်ဗိမာန်တော်တွင် ကိုယ်တော်ဆောင်ရွက်တော်မူသော အမှုတော်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည် (ဟေဗြဲ ၈:၁-၅)။

Christ’s present work for His saints extends beyond His sacrifice on Calvary. It includes a ministry at the right hand of God, interceding for His people (Rom. 8:34), offering forgiveness and grace in time of need (Heb. 4:16), and guiding His church (Rev. 2–3). The cross and resurrection form the basis for Christ’s ministry in heaven, where He serves in a temple of which the earthly sanctuary was only a shadow or copy (Heb. 8:1–5).

 

သို့သော် တမန်တော်များအတွက် ယေရှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးသာရှိခြင်းသည် ယာယီအခြေအနေဖြစ်သည်။ ဧဝံဂေလိများတွင် ယေရှုခရစ်တော်သည် ပြန်လာမည်ဟု ကတိထားတော်မူသည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး တပည့်တော်များသည် ကိုယ်တော်နှင့် ရုပ်ခန္ဓာအရ ပြန်လည်ဆုံတွေ့မည့်နေ့ကို ဝမ်းမြောက်စွာ နှင့် ရိုသေလေးစားစွာ မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ သက်သာလောနိတ်သို့ စာတွင် ရှင်ပေါလုသည် “ထာဝရဘုရား၏ နေ့” ဟူသော ဓမ္မဟောင်းကျမ်း စကားကို ခရစ်တော်၏ ပြန်လာခြင်းအကြောင်း ပြောဆိုရာတွင် သုံးစွဲထားသည် (၁သက်သာလောနိတ် ၅:၁-၇၊ ၂သက်သာလောနိတ် ၂ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ သူက ယေရှုခရစ်တော်၏ လာခြင်းသည် ပထမရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို စတင်စေမည်ဟု အကြံပြုထားသည် (၁ကောရိန်သု ၁၅:၂၃၊ ၁သက်သာလောနိတ် ၄:၁၃-၁၈)။ ခရစ်တော်၏ ဤလာခြင်းကို “ပါရုသိ” (parousia; မဿဲ ၂၄:၂၇၊ ၁သက်သာလောနိတ် ၂:၁၉၊ ယာကုပ် ၅:၇၊ ၂ပေတရု ၃:၄ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) နှင့် “ဧပိဖနိ” (epiphaneia; ၁တိမောသေ ၆:၁၄၊ တီတု ၂:၁၃ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဤမင်္ဂလာရှိသော ဖြစ်ရပ်ကြီးတွင် ခရစ်တော်သည် သေသူများကို ထမြောက်စေမည်၊ သန့်ရှင်းသူများကို ပြီးပြည့်စုံမှုသို့ ရောက်စေမည်၊ ကိုယ်တော်၏ အသင်းတော်နှင့် ရုပ်ခန္ဓာအရ ပြန်လည်ဆုံတွေ့မည် ဖြစ်သည်။

But a purely spiritual relationship with Jesus was, for the apostles, a temporary situation. The Gospels record Jesus’s promise to return, and the disciples looked with joyful and awe-filled expectation for the day they would be physically reunited with their Savior and Friend. In his correspondence with the Thessalonians, Paul borrows the OT language of the “day of the Lord”—the great day of God’s visitation of judgment on Israel and the nations—when speaking of Christ’s return (1 Thess. 5:1–7; cf. 2 Thess. 2). He suggests that the coming of Jesus will initiate the first resurrection (1 Cor. 15:23; 1 Thess. 4:13–18). This coming of Jesus is also referred to as “the arrival” (parousia; cf. Matt. 24:27; 1 Thess. 2:19; James 5:7; 2 Pet. 3:4) and “the appearing” (epiphaneia; cf. 1 Tim. 6:14; Titus 2:13). At this grand event Christ will raise the dead, perfect the saints, and bodily reunite with His church.

 

အကျင့်ပညတ်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား စံနှုန်းများ

စာသားများတွင် ခရစ်ယာန်ဆက်ဆံရေးကို အုပ်ချုပ်သော ကိုယ်ကျင့်တရား ညွှန်ကြားချက်များစွာ ပါဝင်သည်။ ခရစ်တော်၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် အမှုတော်ဆောင်ခြင်း အဆုံးအမနှင့် ပုံသက်သေပြခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ မြင့်မြတ်သော ကိုယ်ကျင့်တရားစံနှုန်းကို ပြန်လည်မွေးဖွားစေသော ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အကျင့်ပညတ်တော်သည် လူသားဆက်ဆံရေးကို မကြာခဏ တားမြစ်ချက်များဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သော်လည်း ယေရှုခေတ်တွင် ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ နောက်ကွယ်ရှိ ဝိညာဉ်ရေးရာ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မြင်မှောင်ခဲ့ကြသည်။ ခရစ်တော်စတင်ခဲ့ပြီး တမန်တော်များက အားဖြည့်ခဲ့သော ညွှန်ကြားချက်များသည် အကျင့်ပညတ်တော်ကို လုံးဝ မစွန့်လွှတ်ဘဲ အခြားသူများအပေါ် အပြုသဘောဆောင်သော အပြုအမူများကို ညွှန်ကြားထားသည်။ တကယ်တော့ လိင်စိတ်သန့်ရှင်းခြင်း၊ လူသတ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်းစသည့် ကျမ်းစာတွင် အလေးပေးထားသော အကျင့်ပညတ်များကို လျစ်လျူရှုခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ စာသားများသည် ထိုပညတ်များကို နှလုံးသားဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖော်ပြပြီး ပြောင်းလဲရန် ခရစ်တော်၏ တန်ခိုးကို ညွှန်ပြခြင်းဖြင့် ပိုမိုအားဖြည့်ထားသည်။

Ethical and Moral Standards. The Epistles contain many moral imperatives that govern Christian relationships. Christ’s teaching and modeling of loving service was a corrective renewal of God’s high moral standard. Where the Moral Law served to regulate human affairs—often through prohibitions—the spirit behind these commands had been lost sight of in Jesus’s day. The imperatives Christ initiated and the apostles strengthened do not ignore or abandon the Moral Law entirely; rather, they prescribe positive behaviors toward others. In fact, far from disregarding moral laws emphasized in the Scriptures relating to things such as sexual purity, murder, and divorce, the Epistles strengthen those laws by revealing the issues of the heart involved and pointing the Christian to Christ’s power to effect change.

 

ဤကိုယ်ကျင့်တရား ညွှန်ကြားချက်များကို ဆောင်ရွက်ရန် ယုံကြည်သူများသည် လုကာဧဝံဂေလိတွင် ယေရှုမိန့်တော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း အထက်မှ ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြင်းခံရသော သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ဖြင့် နှစ်ခြင်းခံရမည် (လုကာ ၂၄:၄၉)။ ဝိညာဉ်တော်သည် ခရစ်ယာန်များကို ပညတ်တော်အတိုင်း လျှောက်လှမ်းရန် တန်ခိုးပေးသည်။ ထိုလျှောက်လှမ်းခြင်းသည် စာသားဖြင့် ရေးမှတ်ထားသော ပညတ်တော်၏ အနက်ကို ကျော်လွန်၍ မလျစ်လျူရှုဘဲ ချစ်ခြင်းအားဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ပြည့်စုံစေသည် (ဂလာတိ ၅:၁၃-၁၈)။ ဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် လျှောက်လှမ်းသော ခရစ်ယာန်များသည် ရုပ်ခန္ဓာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ အသက်တော်၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ထိုဝိညာဉ်တော်၏ အသီးကို မလွှဲမရှောင် သီးစေသည်။ ဂလာတိ ၅:၁၉-၂၅ တွင် ရှင်ပေါလုသည် ဝိညာဉ်တော်၏ အသီးနှင့် သားရိုင်း (sarx) ၏ အပြုအမူများကို နှိုင်းယှဉ်ထားပြီး ဤနေရာတွင် သားရိုင်းဆိုသည်မှာ ငါတို့၏ ဒုစရိုက်သဘောတရားကို ဆိုလိုသည်။ ဝိညာဉ်တော်၏ အသီးသည် ဧဖက် ၅:၂၁ တွင် ရှင်ပေါလု၏ အချင်းချင်း လျှို့ဝှက်စွာ နာခံရန် တိုက်တွန်းချက်၏ အသစ်သောခြုံသော ထုတ်ဖော်ချက် ဖြစ်သည်။

In order to carry out these ethical imperatives, believers are to be baptized with the Holy Spirit, a fulfillment of the words of Jesus in Luke that they would be enveloped by God’s power from above (Luke 24:49). The Spirit empowers Christians to walk in obedience to the Law—a walk that goes beyond the letter of the written code without ignoring it, thus fulfilling the OT through love (Gal. 5:13–18). Christians who walk by the Spirit remain connected to the Source of physical and spiritual life and cannot help but bear fruit from this same Spirit. In Galatians 5:19–25, Paul contrasts the fruit of the Spirit with the actions of the sarx (“flesh”), which can be interpreted in this context as a reference to our sinful nature. The fruit of the Spirit is also a new covenant expression of Paul’s exhortation to submit to one another (Eph. 5:21).

 

စာသားအချို့တွင် အိမ်ထောင်စုစည်းမျဉ်းများ (household codes) ပါဝင်ပြီး ခင်ပွန်းနှင့်ဇနီး (ဧဖက် ၅:၂၂-၃၃၊ ကောလောသဲ ၃:၁၈-၁၉၊ ၁ပေတရု ၃:၁-၇)၊ မိဘနှင့်သားသမီး (ဧဖက် ၆:၁-၄၊ ကောလောသဲ ၃:၂၀-၂၁)၊ ကျွန်နှင့်သခင် (ဧဖက် ၆:၅-၉၊ ကောလောသဲ ၃:၂၂-၄:၁၊ ၁ပေတရု ၂:၁၈-၂၅)၊ နိုင်ငံသားနှင့် အုပ်ချုပ်သူများ (ရောမ ၁၃:၁-၇၊ ဟေဗြဲ ၁၃:၁၇၊ ၁ပေတရု ၂:၁၁-၁၇) တို့၏ အပြုအမူကို လမ်းညွှန်ထားသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယုံကြည်သူများ အချင်းချင်းနှင့် တတ်နိုင်သမျှ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်နိုင်ရန် ဖြစ်သည် (ရှေးခေတ် အိမ်ထောင်စုစည်းမျဉ်းများ၊ စာမျက်နှာ ၁၇၂၁ ကို ကြည့်ပါ)။

Several Epistles deal with household codes: guidelines governing behavior between husbands and wives (Eph. 5:22–33; Col. 3:18–19; 1 Pet. 3:1–7), fathers and children (Eph. 6:1–4; Col. 3:20–21), slaves and masters (Eph. 6:5–9; Col. 3:22–4:1; 1 Pet. 2:18–25), and citizens and governing leaders (Rom. 13:1–7; Heb. 13:17; 1 Pet. 2:11–17). The intent was to create a condition in which believers could live in peace with one other and, as much as possible, with society (see “Ancient Household Codes,” p. 1721).

 

လူနှစ်ဦးနှင့်အထက် ပါဝင်သော မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းတွင်မဆို သဘောထားကွဲလွဲမှုနှင့် ခွဲခွာမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ တမန်တော်များသည် ခရစ်တော်တည်ထောင်ခဲ့သော စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ဆက်ဆံရေးအားလုံး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ဧဖက်သို့စာသည် အထူးသဖြင့် ယုံကြည်သူများ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို စိုးရိမ်ထားသည် (ဧဖက် ၄:၃ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ရှင်ပေါလုက ခွဲခွာမှုဖြစ်စေသော သူများကို ဝေးဝေးရှောင်ရန် (ရောမ ၁၆:၁၇) နှင့် ခွဲခွာမှုမဖြစ်စေရန် အချင်းချင်း သဘောတူရန်၊ စိတ်နှလုံးတစ်ခုတည်းဖြစ်ရန် နည်းလမ်းရှာရန် သတိပေးထားသည် (၁ကောရိန်သု ၁:၁၀)။ ယေရှုခရစ်တော်၏ ဘဝနှင့် အဆုံးအမများနှင့် ကိုယ်တော်၏ ပြန်လာခြင်းမျှော်လင့်ချက်ကို ပြင်းထန်စွာ အာရုံစိုက်ခြင်းဖြင့်သာ ဤစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။

As is the case with any organization made of two or more people, disagreements and divisions can arise. The apostles used the unity that Christ established as a foundation for all relationships. The Epistle to the Ephesians, especially, is concerned with the unity of the believers (cf. Eph. 4:3). Paul warns believers to remain far from those who cause divisions (Rom. 16:17), and to find ways to agree with one another so that divisions may not occur and so that unity in both mind and thought can be preserved (1 Cor. 1:10). Only by an intense focus on the life and teachings of Jesus and the hope of His return could this unity be preserved.

 

ဓမ္မအမှုတော်နှင့် အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံ

အစောပိုင်းအသင်းတော်သည် တည်နေသော အဖွဲ့အစည်းမဟုတ်၊ ဓမ္မအမှုတော်ကို ဦးတည်ထားသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး တွေးခေါ်မှုရှိစွာ လက်တွေ့ကျသော အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံ လိုအပ်သည်။ ယုံကြည်သူများကို ခရစ်တော်၏ ဦးခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် လှပစွာ ဖန်ဆင်းထားသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပြီး တစ်ဦးချင်း အဖွဲ့ဝင်များ အတူတကွ လုပ်ဆောင်သည် (၁ကောရိန်သု ၁၂:၁၂-၂၇၊ ဧဖက် ၅:၂၃၊ ကောလောသဲ ၁:၁၈၊ ၂:၁၉)။ ရှင်ပေါလုက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ယုံကြည်သူများကို အသက်၏ ရနံ့သင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည် (၂ကောရိန်သု ၂:၁၅-၁၇)။ ခရစ်ယာန်များသည် ဓမ္မသတင်းကြေညာသူများ၏ အမှုတော်ကို ထောက်ပံ့ကြပြီး (၁ကောရိန်သု ၉:၁၁-၁၂၊ ၂ကောရိန်သု ၁၁:၈၊ ၃ယောဟန် ၅-၈) အလုပ်ကို လူများကြား ခွဲဝေပေးသည် (ဂလာတိ ၂:၈)။

Mission and Organization. The early church was not a static body; it was mission-focused, necessitating thoughtful and practical organization. The believers are likened to a beautifully created body where all the individual members work together under the loving guidance of Christ’s headship (1 Cor. 12:12–27; Eph. 5:23; Col. 1:18; 2:19). Paul also compares believers in the world to an aroma of life (2 Cor. 2:15–17). Christians support the work of missionary preachers (1 Cor. 9:11–12; 2 Cor. 11:8; 3 John 5–8) and divide the work between different individuals (Gal. 2:8).

 

၁တိမောသေနှင့် တိတုတို့တွင် အသင်းတော်အသစ်များတွင် ဒေသခံခေါင်းဆောင်များ ရွေးချယ်ရန် ညွှန်ကြားချက်များ ပါဝင်သည်။ အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံ၏ အစောဆုံး သက်သေမှာ ရှင်ပေါလု၏ ဖိလိပ္ပိသို့ စာတွင် အမျိုးအနွယ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် အမှုတော်ဆောင်များကို နှုတ်ဆက်စကားတွင် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည် (ဖိလိပ္ပိ ၁:၁)။ အမျိုးအနွယ်ခေါင်းဆောင်/သင်းအုပ်ဆရာများ (၁တိမောသေ ၃:၁-၇၊ တိတု ၁:၅-၁၆) နှင့် အမှုတော်ဆောင်များ (၁တိမောသေ ၃:၈-၁၃) ၏ အရည်အချင်းများကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသော်လည်း အလုပ်အကိုင်ဖော်ပြချက်ကို အနည်းငယ်သာ ပြောထားသည်။ အသင်းတော်များသည် အလုပ်အကိုင်ကို သိပြီးသား ဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ပို၍ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ကြီးကြပ်သူ သို့မဟုတ် အမှုတော်ဆောင်၏ အဓိကအလုပ်မှာ ဘုရားနှစ်သက်ဖွယ် အပြုအမူအားဖြင့် အမှုတော်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အရည်အချင်းများသည် သူတို့၏ အဓိကအမှုတော် ဖြစ်သည်။ ဤအဆုံးအမသည် ယေရှုမိန့်တော်မူခဲ့သည့် လောကီသူများသည် အချင်းချင်း အာဏာသုံးကြသော်လည်း ယေရှု၏ နောက်လိုက်များတွင် ထိုသို့ မဖြစ်ရဟူသော စကားနှင့် ကိုက်ညီသည် (မာကု ၁၀:၄၂-၄၅)။

First Timothy and Titus provide directives on selecting local leadership in new congregations. The earliest evidence for organized labor is found in Paul’s letter to the Philippians, where he mentions elders and deacons in his salutation (Phil. 1:1). Qualifications for elders/bishops (1 Tim. 3:1–7; Titus 1:5–16) and deacons (1 Tim. 3:8–13) are outlined in some detail; but surprisingly, very little is said about actual job descriptions. Either the congregations already knew what the work entailed or, more likely, the primary work of the overseer or deacon was ministry through the example of godly behavior. The qualifications were their primary ministry. Such teaching accords with the words of Jesus that those in the world exercise “authority” over others, but that it would not be so among the followers of Jesus (Mark 10:42–45).

 

ခရစ်တော်၏ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ကို စေလွှတ်မည်ဟူသော ကတိသည် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ လက်ဆောင်များ ဟု ခေါ်ဆိုသော အထူးစွမ်းရည်များနှင့် တကွ ပြည့်စုံခဲ့သည်။ ဤလက်ဆောင်များတွင် ဓမ္မအမှုတော်ခေါ်တော်မူခြင်း၊ အသိပညာ၊ ဉာဏ်ပညာ၊ အနာကုသခြင်း၊ ခေါင်းဆောင်မှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ရက်ရောစွာ ပေးကမ်းခြင်း၊ ပရောဖက်ပြုခြင်း၊ အခြားဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဘာသာပြန်ခြင်း စွမ်းရည်များ ပါဝင်သည် (ရောမ ၁၂:၄-၈၊ ၁ကောရိန်သု ၁၂-၁၄၊ ဧဖက် ၄:၁၁-၁၂၊ ၁ပေတရု ၄:၁၀-၁၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဤဝိညာဉ်ရေးလက်ဆောင်များသည် သန့်ရှင်းသူများကို သန့်ရှင်းစေရန်၊ အသင်းတော်များကို အားဖြည့်ရန်၊ အမှုတော်နှင့် ဓမ္မသတင်းကြေညာရန် ယုံကြည်သူများကို တပ်ဆင်ပေးရန်၊ အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ရည်ရွယ်သည် (ဧဖက် ၄:၁၂-၁၃ ကို ကြည့်ပါ)။

The fulfillment of Christ’s promise to send the Holy Spirit was attended by special, often supernatural, abilities called spiritual gifts. These gifts include capabilities such as missionary calling, knowledge and wisdom, healing ability, leadership, administration, generous giving, prophecy, and speaking in other languages or having the ability to interpret them (cf. Rom. 12:4–8; 1 Cor. 12–14; Eph. 4:11–12; 1 Pet. 4:10–11). These spiritual gifts are intended to sanctify the saints, strengthen the congregations, equip believers for service and mission, and organize and unify their efforts (see Eph. 4:12–13).

 

ဂရိ-ရောမကမ္ဘာ့အမြင်နှင့် သွေဖည်ယုံကြည်ချက်။ ယုဒဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ တစ်ဆူတည်းသောဘုရားယုံကြည်ခြင်းသည် ဂရိ-ရောမကမ္ဘာ့အမြင်နှင့် ယင်း၏ နတ်ဘုရားများစွာယုံကြည်ခြင်းနှင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧဝံဂေလိတွဲစောင်များတွင် ရောမဘာသာအယူအဆများနှင့် အမြစ်တွယ်နေသော သွေဖည်ယုံကြည်ချက်အချို့ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားသည်။ ယောဟန်၏ပထမနှင့်ဒုတိယစာတွင် ယေရှု၏လူ့သဘာဝကို ငြင်းပယ်သော “ခရစ်တော်ဆန့်ကျင်ရေး” လှုပ်ရှားမှုကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုထားသည် (၁ ယောဟန် ၂:၁၈-၂၃၊ ၄:၁-၃၊ ၂ ယောဟန် ၇)။ ဤသွေဖည်ယုံကြည်ချက်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ဒေါကေတစ်ဝါဒ (Docetism) ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ယေရှုသည် လူသားဖြစ်ဟန်ဆောင်ရုံသာရှိပြီး အမှန်အားဖြင့် ဝိညာဉ်သတ္တဝါတစ်ပါးဖြစ်ကာ လူ့ဇာတိခံယူ၍ အမှန်တကယ်မခံစားရဘဲ မသေဆုံးခဲ့ဟု ဆိုသည်။ ဤသွေဖည်ယုံကြည်ချက်နှင့် နီးစပ်သောအရာမှာ ဂနော့စတစ်ဝါဒ (Gnosticism) ဖြစ်သည်။ ဤအမည်သည် ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနိကလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို ခေတ်သစ်တွင် ပေးထားသည့်အမည်ဖြစ်ပြီး ဘုရားသခင်၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် မကောင်းသောပစ္စည်းကမ္ဘာထဲတွင် ပိတ်မိနေပြီး သူတို့၏တကယ့်အမှန်တရားကို လျှို့ဝှက်အသိပညာ (ဂရိဘာသာ၌ gnōsis ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဖြင့်သာ လွတ်မြောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤအယူအဆများကို ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသောအခါ၊ ပစ္စည်းကမ္ဘာကို အနိမ့်ဆုံးသောဘုရားတစ်ပါးက ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး ထိုဘုရားကို များသောအားဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းရှိ “ဘုရားသခင်” နှင့် ဆက်စပ်ယှဉ်တွဲခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယေရှုကကို ဘုရားသခင်ဟု မယူဆဘဲ အတွင်းတွင် ဘုရားသခင်၏အစိတ်အပိုင်းရှိသူများအား လျှို့ဝှက်အသိပညာဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းလမ်းကို ပြသရန်လာသူဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဇာတိခန္ဓာကိုယ်သည် မကောင်းသောကြောင့် ဂနော့စတစ်ဝါဒသည် ဇာတိခန္ဓာကို အပြစ်ပေးထိန်းချုပ်ခြင်း (အလွန်ကန့်သတ်ခြင်း) သို့မဟုတ် ဇာတိဆန္ဒများကို ပြည့်ဝစေခြင်း (လွတ်လပ်စွာနေထိုင်ခြင်း) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော ဂနော့စတစ်ဝါဒသည် ကျမ်းချက်အသစ်စာအုပ်များ ရေးသားပြီးမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း၊ မူလဂနော့စတစ်အယူအဆများသည် ဧဝံဂေလိတွဲစောင်များတွင် ပေါ်ပေါက်နေသော ပြဿနာများအပေါ် အနည်းငယ်လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့ပေမည်။ ဥပမာ၊ ကောလောသဲဩဝါဒစာတွင် ကိုယ်ကိုနှိမ့်ချခြင်း၊ ကောင်းကင်တမန်များကိုကိုးကွယ်ခြင်း၊ အချို့အစားအစာများကိုရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး ထိုအရာများသည် လူ့ဆန္ဒများကို အမှန်တကယ်ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမရှိဟု ဆိုသည် (ကောလောသဲ ၂:၁၈-၂၃)။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ပေတရုနှင့် ယုဒတို့၏စာများသည် ခရစ်တော်အတွင်း ဆန္ဒများကိုဖြည့်ဆည်းခြင်းသည် ခွင့်ပြုပြီဟု ဆိုသော လွတ်လပ်မှုကို ဝေဖန်ထားသည် (၂ ပေတရု ၂:၁၂-၂၂၊ ယုဒ ၇-၈၊ ၁၇-၁၉)။

Greco-Roman Worldview and Heresy. The monotheistic faith of Judaism and Christianity was diametrically opposed to the Greco-Roman worldview and its polytheism. Several heresies with roots in pagan ideas are alluded to in the Epistles. John’s first and second letters speak against an “antichrist” movement that denied the human nature of Jesus (1 John 2:18–23; 4:1–3; 2 John 7). This heresy, which came to be known as Docetism, claimed that Jesus only seemed to be human, but in reality he was a spiritual being who did not truly suffer in the flesh. Closely related to this heresy is Gnosticism—the modern name given to a loosely organized religious and philosophical movement in the second century that claimed elements of the divine are entrapped in the evil world of matter and can be liberated only when they learn the secret gnōsis (Gr. “knowledge”) of their true identity. When later false teachers applied these concepts to the Christian faith, they claimed the material world was created by a lesser god, whom they often associated with the “god” of the OT. Additionally, Jesus was not considered to be God, but He came to show the way to salvation by revealing the secret, esoteric knowledge to those who themselves had a divine spark within them. Because the flesh was evil, Gnosticism either punished it to bring it into submission (aestheticism) or fed its lusts (libertinism). Although full-blown Gnosticism did not develop until after the NT documents had been written, proto-Gnostic ideas may have had some influence on the problems found in the Epistles. For instance, Colossians rejects self-abasement, the worship of angels, and abstinence from certain foods, since these have no power to truly control human desires (Col. 2:18–23). On the other hand, Peter and Jude both critique the supposed liberty offered by those saying that fulfillment of lusts or desires was now permissible in Christ (2 Pet. 2:12–22; Jude 7–8, 17–19).

 

တမန်တော်များသည် အာဇာနည်ကျမ်း ၂၀:၂၉-၃၁ တွင် ပေါလုက ဧဖက်မြို့သားများအား သတိပေးခဲ့သည်နှင့်အမျှ၊ သူတို့၏အသင်းတော်များ လမ်းမှားသို့မသွားရန် စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသွေဖည်ယုံကြည်ချက်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် တမန်တော်များသည် အသင်းတော်များကို ခရစ်တော်၏သမိုင်းဝင်ဘဝနှင့် အဆုံးအမများ၊ သူတို့၏တာဝန်ပေးခြင်းနှင့် ကျမ်းစာအမှန်တရားတို့အပေါ် ဗဟိုပြုထားရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။

The apostles, much like Paul to the Ephesians in Acts 20:29–31, were worried about their congregations being led astray. In confronting these heresies, the apostles sought to keep the congregations centered on the historical life and teachings of Christ, on their mission, and on the truth of the Scriptures.

 

ခရစ်ယာန်မျှော်လင့်ချက်။ ဧဝံဂေလိတွဲစာများကို ပဋိပက္ခများအလယ်တွင် ရေးသားခဲ့ရပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ထိုပဋိပက္ခများကြောင့်ပင် ရေးသားခဲ့ရသော်လည်း၊ ယင်းစာများတွင် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည် (စာမျက်နှာ ၂ ရှိ “မျှော်လင့်ချက်နှင့် ဘုရားသခင်၏လာရောက်ခြင်း” ကိုကြည့်ပါ)။ ဤသည်မှာ သင့်လျော်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ မျှော်လင့်ချက်သည် ဘုရားသခင်ထံမှ အစပြုသည်ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည် (ရောမ ၁၅:၁၃)။ ဂရိဘာသာတွင် မျှော်လင့်ချက်ဟူသော elpis ဟူသည့်စကားလုံးသည် အနာဂတ်တစ်ခုကို ရိုးရိုးဆုတောင်းရုံမျှသာမဟုတ်ဘဲ၊ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ မျှော်မှန်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်း၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည် (ကောလောသဲ ၁:၅)။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်ငယ်များအရ ဧဝံဂေလိတွဲစာများသည် ယေရှု၏နောက်လိုက်များသည် ဤဘဝတွင်ရော ခရစ်တော်ပြန်ကြွလာချိန်တွင်ပါ များစွာမျှော်လင့်စရာရှိကြောင်း စာဖတ်သူများကို အာမခံထားသည်။ ဤမျှော်လင့်ချက်သည် အောက်ပါနည်းများဖြင့် ထင်ရှားသည်။

Christian Hope. Although the Epistles were written in the midst of—and sometimes due to—conflict, they are permeated with hope (see “Hope and the Advent of God,” p. 2). This is fitting, since hope finds its origin in God (Rom. 15:13). The Greek word for hope, elpis, means more than simply wishing for a certain future outcome; rather, it is the confident expectation of a certain outcome, the locus of Christian faith (Col. 1:5). As mentioned earlier, the Epistles consistently assure their readers that the followers of Jesus have much to look forward to both in this lifetime and in the future at Christ’s return. This hope is manifested in the following specific aspects.

 

ကိုယ်ပိုင်မျှော်လင့်ချက်။ ခရစ်တော်တွင်တွေ့ရှိသော ကယ်တင်ခြင်းသည် ယုံကြည်သူအားလုံးမျှော်လင့်စရာ ကိုယ်ပိုင်အကျိုးသက်ရောက်မှုများရှိသည်။ ယုံကြည်သူများသည် ယေရှုခရစ်တော်၏ကိုယ်တိုင်တွင် နေ့စဉ်နှင့် တိုက်ရိုက်မျှော်လင့်ခြင်းကို တင်ထားကြသည် (၂ ကောရိန္သု ၁:၁၀၊ ဧဖက် ၁:၁၂၊ ၁ တိမောသေ ၁:၁)။ ဤမျှော်လင့်ချက်သည် ခရစ်တော်၏ဘဝ၊ အသေခံခြင်း၊ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းတို့တွင် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပြုတော်မူခဲ့သည်များတွင်သာမက ယခုအခါ ကောင်းကင်ဗိမာန်တော်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ ယဇ်ပုရောဟိတတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေတော်မူခြင်းတွင်ပါ အမြစ်တွယ်နေသည် (ဟေဗြဲ ၆:၁၃-၂၀)။ ခရစ်တော်တွင် ယုံကြည်ခြင်းတင်သည့်အခါ စတင်သော ဘဝအသွင်ပြောင်းခြင်းသည် ဖြောင့်မတ်ခြင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်လာချိန်တွင် ပြီးပြည့်စုံလာမည် (ဂလာတိ ၅:၅၊ ဖိလိပ္ပိ ၁:၆)။ ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော်သည် တပါးအမျိုးသားယုံကြည်သူများအထဲတွင်ပင် နေထိုင်တော်မူခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏အမှုတော်၏သက်သေဖြစ်သည် (ကောလောသဲ ၁:၂၇)။ ယောဟန်က ဤအမှန်တရားကို အတည်ပြုပြောဆိုထားပြီး၊ ခရစ်တော်တွင် အသက်ရှင်သောမျှော်လင့်ချက်သည် ခရစ်တော်ဒုတိယအကြိမ်လာရောက်ချိန်တွင် ပြည့်စုံမှုကိုစောင့်ဆိုင်းနေချိန် ယခုဘဝတွင် သန့်ရှင်းစေသောအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ဆိုသည် (၁ ယောဟန် ၃:၂-၃)။

Personal Hope. The salvation found in Christ has personal ramifications to which all believers look forward. It is in the person of Jesus Christ that believers daily and directly place their hope (2 Cor. 1:10; Eph. 1:12; 1 Tim. 1:1). It is rooted not only in what Christ has done for us in His life, death, and resurrection but also in His present work for us as our High Priest in the heavenly sanctuary (Heb. 6:13–20). The transformation of life that begins when we place our faith in Christ will be carried to completion when righteousness becomes normative (Gal. 5:5; Phil. 1:6). The fact that the Spirit of God lives among even Gentile believers is evidence of God’s work (Col. 1:27). John affirms this truth, saying that living hope in Christ has a purifying effect in the present as we await its fullness at the Second Coming (1 John 3:2–3).

 

ရောမ ၅:၂-၅ တွင် ပေါလုက ဘုရားသခင်သည် ကိုယ်ပိုင်ဒုက္ခများကို ခရစ်ယာန်အကျင့်သီလကို ဖွံ့ဖြိုးစေရန်အသုံးပြုနိုင်ပြီး ထိုအကျင့်သီလသည် စိတ်ပျက်စရာမဖြစ်သော ခိုင်မာသောမျှော်လင့်ချက်ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်ဟု ထောက်ပြသည်။ ယုံကြည်သူများသည် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏တန်ခိုးဖြင့် ဘုရားသခင်၏ရည်ရွယ်ချက်ပြည့်စုံမည်ကို မျှော်လင့်နိုင်သည် (ရောမ ၈:၂၃-၂၅)။ မျှော်လင့်ချက်သည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် မေတ္တာတို့နှင့်အတူ အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဝိညာဉ်ရေးရာသီလများထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည် (၁ ကောရိန္သု ၁၃:၁၃)။ ပေါလုက ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ကျွန်ုပ်တို့၏အားပေးမှုအတွက် ရေးသားခဲ့ပြီး ကမျှော်လင့်ချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန်ဟုပင် ဆိုခဲ့သည် (ရောမ ၁၅:၄)။

In Romans 5:2–5, Paul points out that God can even use personal trials to develop Christian character that culminates in a strong hope that will not end in disappointment. Believers can have hope that because of the power of the Holy Spirit working in them, God’s purpose for them will be fulfilled (Rom. 8:23–25). Hope is one of the greatest spiritual virtues, along with faith and love (1 Cor. 13:13). Paul even argues that the OT was written for our encouragement—that it might develop hope in us (Rom. 15:4).

 

ဓမ္မပေးပို့ရေးဆိုင်ရာ မျှော်လင့်ချက်။ ပေါလုသည် ဧဝံဂေလိသတင်းကို ကြားသောသူများအတွက် ဘုရားသခင်၏အလိုတော်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ပြည့်စုံမည်ဟု အမြင့်ဆုံးမျှော်လင့်ချက်ထားရှိခဲ့သည် (၂ ကောရိန္သု ၃:၁၂၊ ၁၀:၁၅၊ ဖိလိပ္ပိ ၁:၁၈-၂၄)။ ယုံကြည်သူများ၏ယုံကြည်ခြင်းသည် ပေါလု၏ဤလောကတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးမျှော်လင့်ချက်ဖြစ်ပြီး များစွာသောသူများ ခရစ်တော်တွင် ယုံကြည်ခြင်းတင်လာကြရန်ဖြစ်သည် (၁ သက်သာလောနိတ် ၂:၁၉-၂၀)။

Missiological Hope. Paul had the highest of expectations that God would work out His will and purpose for those who heard the gospel (2 Cor. 3:12; 10:15; Phil. 1:18–24). The faith of the believers was Paul’s greatest earthly hope—that many would come to place their faith in Christ (1 Thess. 2:19–20).

 

နောက်ဆုံးကာလဆိုင်ရာ မျှော်လင့်ချက်။ လူသားတို့၏ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုများစွာကို ခရစ်တော်၏ကယ်တင်ခြင်းအမှုတော်ဖြင့် ဖြေရှင်းပြီးဖြစ်ပြီး၊ ဧဝံဂေလိတွဲစာများသည် အကြီးဆုံးရန်သူများပင် အနိုင်ခံရမည့် အနာဂတ်ကာလကို ထောက်ပြထားသည်။ နောက်ဆုံးကာလဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာခြင်း (နောက်ဆုံးကာလဆိုင်ရာသင်ကြားခြင်း) သည် လူသားမျှော်လင့်ချက်၏ပြည့်စုံမှုကို ယေရှုခရစ်တော်၏ ဒုတိယအကြိမ်လာရောက်ခြင်းပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်ရပ်များတွင် တင်ထားသည်။ တိတုအား ရေးသားရာတွင် ပေါလုက ထိုလာရောက်ခြင်းကို “မင်္ဂလာရှိသောမျှော်လင့်ချက်” ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည် (တိတု ၂:၁၃)။ ခရစ်တော်ပြန်ကြွလာချိန်တွင် အချို့သူများ အသက်ရှင်နေကြဦးမည်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မတိုင်မီ ကွယ်လွန်သွားသူများကား အဘယ်နည်း။ ခရစ်ယာန်သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကိုလည်း မျှော်လင့်နိုင်သည်။ ခရစ်တော်ပြန်ကြွလာချိန်တွင် သင်္ချိုင်းများဖွင့်လှစ်ခံရပြီး ယေရှုတွင် အိပ်ပျော်နေသော ချစ်ရသူများ၏ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းဖြင့် မိသားစုများ ပြန်လည်ဆုံစည်းရမည် (၁ ကောရိန္သု ၁၅)။ ပေါလုက တပါးအမျိုးသားများနှင့်မတူဘဲ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ကျွန်ုပ်တို့စိတ်အားထက်သန်စွာ စောင့်ဆိုင်းနေခြင်းကို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖော်ပြထားပြီး သူတို့တွင် “မျှော်လင့်ချက်မရှိ” ဟုဆိုသည် (၁ သက်သာလောနိတ် ၄:၁၃-၁၈)။ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းသည် ဘယ်တော့မှမသေသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသက်တမ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေမည် (တိတု ၃:၇)။

Eschatological Hope. Many of humanity’s fears and griefs have been addressed by Christ’s work of salvation, and the Epistles point to a future time when even our greatest enemies will be overcome. A study of last-day events—known as eschatology—places the consummation of human hope in the events surrounding the Second Coming of Jesus Christ. When writing to Titus, Paul refers to this coming as “the blessed hope” (Titus 2:13). Certainly some will be alive when Christ returns, but what of those who have passed away before that time? The Christian can also hope in the resurrection. At Christ’s return, graves will be opened and the resurrection of loved ones who have fallen asleep in death will reunite families (1 Cor. 15). Paul also contrasts our eager expectation of resurrection with the Gentiles who “have no hope” (1 Thess. 4:13–18). The resurrection will result in physical life that will never end (Titus 3:7).

 

ခရစ်တော်၏ပြန်ကြွလာခြင်းသည် ဤလက်ရှိခေတ်ကာလကို အဆုံးသတ်စေပြီး ဤကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ မတရားအုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး နောင်တရရန်အခွင့်အရေးကို မထီမဲ့မြင်ပြုခဲ့သည်များကို အဆုံးသတ်စေမည် (၂ ပေတရု ၂:၁-၁၃)။ ဆာလံ ၁၁၀ ကို ကျမ်းချက်အသစ်တွင် ခရစ်တော်၏ရန်သူအားလုံးကို ခြေတင်ခုံအဖြစ် ချထားမည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်အဖြစ် ကိုးကားဖော်ပြထားသည် (ဟေဗြဲ ၁:၁၃၊ ၁၀:၁၃၊ ဧဖက် ၁:၂၀၊ ကောလောသဲ ၃:၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ)။ ဤပုံရိပ်ကို ဗျာဒိတ်ကျမ်းတစ်လျှောက် အထူးသဖြင့် အခန်း ၁၉ တွင် သင်္ကေတပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

Christ’s return also brings an end to this current age, including the kingdoms of this earth that have for too long ruled unjustly, while their peoples scorn opportunities for repentance (2 Pet. 2:1–13). Psalm 110 is cited or alluded to in the NT as the hope that God will place all Christ’s enemies under His feet like a footstool (Heb. 1:13; 10:13; cf. Eph. 1:20; Col. 3:1). This picture is revealed in symbolic form throughout Revelation, especially chapter 19.

 

ကျွန်ုပ်တို့ခရစ်ယာန်များ ဤစိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ဖြစ်ရပ်များကို စောင့်ဆိုင်းနေချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏မျှော်လင့်ချက်၏ အကြောင်းပြချက်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အသင့်ရှိနေရန် အားပေးခံရသည် (၁ ပေတရု ၃:၁၅)။ အခြားသူများကို ဤအကောင်းမြင်သောအတွေ့အကြုံတွင် ကျွန်ုပ်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခြင်းထက် ပိုကောင်းသောအရာရှိပါသေးသေး။

While we Christians wait for these exciting events, we are encouraged to be prepared to give a defense of our hope (1 Pet. 3:15). What could be better than inviting others to join us in this optimistic experience?

ဒုတိယအပိုင်းသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း ဆိုင်ရာ အပိုင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော လက်တွေ့ကျသော ကိစ္စများကို ဆွေးနွေးထားသည်။

. The second part addresses more practical matters that flow from the theological section.