အခန်းကြီး - ၂၈
ဓမ္မဟောင်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကြားကာလ
The Period Between the Testaments
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းပိတ်ဆုံးပြီးနောက် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ဇာတ်လမ်းစတင်မှုအကြားတွင် ရာစုနှစ်လေးခုခန့်ကြာသောကာလတစ်ခုရှိသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂျူးလူမျိုးများဖြတ်သန်းခဲ့ရသော အတက်အကျများကို နားလည်ရန်၊ အထူးသဖြင့် နောက်ပိုင်း ဆလူးဆစ်အုပ်ချုပ်သူများလက်အောက်တွင် သမိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ်တွင် ရောမအာဏာတည်ဆောက်လာသည့်နှစ်များကို အလေးထားလေ့လာရန်သည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၊ အထူးသဖြင့် ခရစ်ဝင်ကျမ်းများကို သင့်လျော်စွာ တန်ဖိုးထားနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ပါးရှားအာဏာကျဆုံးချိန်တွင် ဂျူးလူမျိုးများ၏အတွေ့အကြုံများနှင့် မြောက်ဘက်ရှိ ဆလူးဆစ်များနှင့် တောင်ဘက်ရှိ တော်လမီများအကြား ပါလက်စတိုင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြာရှည်ရုန်းကန်မှုများကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြထားသည်။ အန်တီအိုးကပ်စ်အီဖီဖန်နီးစ်မှ ဂျူးလူမျိုးများကို ဟယ်လင်နစ်ဇိမ်းပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၊ မြေထဲပင်လယ်တစ်လွှားတွင် ရောမအာဏာတိုးချဲ့လာမှု၊ ဟတ်စမိုနီးယန်းများနှင့် ဟီရောဒ်မင်းကြီးလက်အောက်တွင် ပါလက်စတိုင်းရှိ နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို ပိုမိုအသေးစိတ်ထည့်သွင်းထားသည်။
Between the close of the Old Testament and the beginning
of the narrative of the New Testament stretches a period of approximately four
centuries. An understanding of the vicissitudes through which the Jews passed
during this time, with special emphasis on their history under the later
Seleucid rulers and during the years that witnessed the rise of Roman power in
the Mediterranean, is necessary to a proper appreciation of the New Testament,
particularly the Gospels. This article summarizes briefly the experiences of
the Jews under the waning power of Persia and during the protracted struggle
for control of the Palestine between the Seleucids to the north and the
Ptolemies to the south. More detailed consideration is given to developments
growing out of attempts by Antiochus Epiphanes to Hellenize the Jews, to the
extension of Roman power throughout the Mediterranean world, and to the
political situation in Palestine under the Hasmonaeans and under the Herod the
Great.
၁။ စတုတ္ထရာစုနှစ်အတွင်း ပါးရှားလက်အောက်ရှိ ဂျူးလူမျိုးများ
I. The
Jews Under the Persians During the 4th Century
II.
နီဟီမီယာနှင့် နောက်ပိုင်း—ဘီစီ ပဉ္စမရာစုနှစ်အတွင်း ဂျူးလူမျိုးများ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများသည် နည်းပါးသော်လည်း၊ ကျမ်းပြင်ပ အထောက်အထားများသည် တဖြည်းဖြည်းထွက်ပေါ်လာနေသည်။ အယ်လီဖန်တင်းစာရွက်များအရ ဘီစီ ၄၁၀ တွင် ဂျိုဟာနန်သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၄၀၇ ခန့်တွင် ဘဂိုးအက်စ် (ဘဂိုစီး၊ ဘဂိုဟီ၊ ဘစ်ဂဗိုင်) အမည်ရှိ ပါးရှားတစ်ဦးသည် ဂျူဒီယား၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည် (အိုလ်မစတိဒ်က ၎င်းသည် နီဟီမီယာ၏ဆက်ခံသူဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်)။ ဤဘဂိုးအက်စ်သည် အယ်လီဖန်တင်းစာရွက်များတွင် ဆန်ဘလတ်နှင့် နီဟီမီယာတို့၏ခေတ်တွင် ဂျူဒီယား၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် အီဂျစ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် အာတာဇာဇီးစ် တတိယ၏ စစ်ဦးစီးမှူးဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပါးရှား၏ ဘုရင်ဖန်တီးသူဖြစ်လာသည့် ဘဂိုးအက်စ်ထက် ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါးစောသည်။ နီဟီမီယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဘဝနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ရပ်များကို ဂျိုဟာနန်နှင့် ဘဂိုးအက်စ်အကြောင်း ဂျိုးဆီးဖပ်စ်၏ဖော်ပြချက်များနှင့် ညှိနှိုင်းနိုင်သည် (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၇၉၊ ၈၀ ကြည့်ပါ)။
Nehemiah and After.—Historical records of the Jews during the
5th century b.c. have been scanty, but extra-Biblical evidence is
gradually coming to light. According to the Elephantine papyri Johanan was high
priest in 410 b.c. and a Persian by the name of Bagoas (Bagoses,
Bagohi, Bigvai) was appointed governor of Judea at least by
407 b.c. (Olmstead thinks he was Nehemiah’s successor). This Bagoas,
mentioned in the Elephantine papyri as the governor of Judea in the days of
Sanballat (and therefore of Nehemiah), lived nearly a century earlier than the
eunuch Bagoas who was a commander of Artaxerxes III against Egypt and who later
became Persia’s kingmaker. It is possible to harmonize the incidents connected
with Nehemiah’s governorship, involving several men who later became high
priests (see Vol. III, pp. 79, 80), and the statements of Josephus about Bagoas
and Johanan, etc.
ပါးရှားများသည် ဂျူးဘာသာကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြုခဲ့သော်လည်း၊ မီးကို သန့်ရှင်းသည်ဟု ယူဆသည့် ဇိုရိုအက်စထရီယန်များက မီးတွင် အသားများကို မီးရှို့ခြင်းသည် သန့်ရှင်းမှုကို ညစ်ညမ်းစေသည်ဟု ခံစားရသည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ဂျူးယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းနှင့် ရန်ဖြစ်မှုကြောင့် ဘဂိုးအက်စ်သည် ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်၏ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်တွင် သိုးသငယ်တစ်ကောင်လျှင် ဒရာခမူး ၅၀ ဒဏ်ငွေချမှတ်ခဲ့သည်။ အီဂျစ်တွင် အယ်လီဖန်တင်းရှိ ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏ဗိမာန်တော်တွင် ယဇ်ပူဇော်ခဲ့သော်လည်း (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၈၁-၈၃ ကြည့်ပါ) အီဂျစ်လူမျိုးများက ၎င်းကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ အီဂျစ်တွင် ပါးရှားများ၏ တိရစ္ဆာန်ယဇ်ပူဇော်မှုကို မနှစ်သက်သည့်အမြင်ကို အယ်လီဖန်တင်းရှိ ဂျူးများက ယဇ်ပူဇော်သည့် တိရစ္ဆာန်အချို့ကို ကိုးကွယ်သည့် အီဂျစ်လူမျိုးများက ထောက်ခံသည်။ ဒေသခံအုပ်ချုပ်သူမရှိသည့်အခါ အီဂျစ်လူမျိုးများက ဤဂျူးဗိမာန်တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အချိန်အတန်ကြာ အပျက်အစီးအဖြစ်ရှိနေခဲ့ပြီး ဂျူးများသည် ဂျိုဟာနန်မှတစ်ဆင့်၊ ထို့နောက် ဘဂိုးအက်စ်မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။ ဘဂိုးအက်စ်သည် ခွင့်ပြုရာတွင် အသစ်တည်ဆောက်မည့်ဗိမာန်တော်တွင် ဆန်ပူဇော်ပွဲနှင့် မီးလှုံးများသာ ပူဇော်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
The Persians did not interfere with the Jewish religion,
although the Zoroastrians, to whom fire was sacred, felt it was a desecration
to burn flesh in the flames. This may possibly be one of the reasons why Bagoas
had put a fine of 50 drachmas on every lamb offered on the Temple altar in
Jerusalem, although the quarrel with the Jewish high priest would seem a
sufficient reason. In Egypt the Jews of Elephantine offered sacrifices in their
temple (see Vol. III, pp. 81-83) until it was destroyed by the Egyptians. In
the Egypt the Persian dislike of animal sacrifices would be supported by the
Egyptians, who worshiped some of the animals offered by the Jews in
Elephantine. When the local ruler was absent, therefore, the Egyptians
destroyed this Jewish temple. It lay in ruins for some time while the Jews
sought, first through Johanan, then through Bagoas, for permission to rebuild.
Bagoas, in giving this permission, authorized only meal offerings and incense
for the new temple.
ဂျူးဘာသာအတွက် အန္တရာယ်များ—အာတာဇာဇီးစ်ပထမလက်ထက်တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော ဂျူးများသည် ပါးရှားအင်ပါယာ၏ တရားဝင်ဘာသာဖြစ်သည့် ဇိုရိုအက်စထရီယန်ဘာသာ၏ သွန်သင်ချက်များကို သိရှိထားဖွယ်ရှိသည်။ နီဟီမီယာနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များသည် သာမန်လူထုများက ယေဟောဝါအား ကိုးကွယ်ခြင်းကို အာဟူရာ-မဇ္ဒါအား ကိုးကွယ်ခြင်းနှင့် မရောထွေးစေရန် သတိထားရန် လိုအပ်ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့ကြဖွယ်ရှိသည်။ ပါးရှားများနှင့် ဂျူးများနှစ်ဦးစလုံးသည် ဖြောင့်မတ်သောဘုရားသည် အကောင်းများအားလုံး၏ ဆန့်ကျင်သူကို အနိုင်ယူမည့် တရားစီရင်မည့်နေ့တစ်နေ့ရောက်လာမည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထို့နောက် ဖြောင့်မတ်သူများသည် အခြေအနေသစ်များအောက်တွင် ကောင်းချီးပေးခံရသောနေရာတွင် နေထိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ပါးရှားများသည် ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဝိညာဉ်နှစ်ခု၊ ဖြောင့်မတ်သော အာဟူရာ-မဇ္ဒါနှင့် မကောင်းဆိုးဝါး အဟရီမန်ကို တန်းတူဖြစ်စေသည့် ဒွိစိတ်ဝါဒတစ်ခုအဖြစ် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများမှတစ်ဆင့် ထာဝရတန်ခိုးထင်ရှားသောဘုရားတစ်ဆူကိုသာ များစွာပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်က ပြီးပြည့်စုံစွာဖန်တီးခံခဲ့ရသော (ယေဇကျေလ ၂၈:၁၄-၁၉) သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် အပြစ်အားလုံး၏ဖန်တီးသူဖြစ်လာသည့် သိသိသာသာ နိမ့်ကျသော မကောင်းဆိုးဝါးအကြောင်း အနည်းငယ်သာ ပြောဆိုခဲ့သည်။
Dangers to the Jewish Religion.—The returned Jews during the
reign of Artaxerxes I were probably acquainted with the teaching of
Zoroastrianism, since it was the official religion of the Persian Empire.
Nehemiah and other leaders probably realized the necessity of exercising care
lest the common people confuse the worship of Jehovah with that of Ahura-Mazda.
Both Persians and Jews believed that there would come a great judgment day,
when the God of righteousness would vanquish the adversary of all good, and
that then the righteous would be given a blessed abode under new conditions.
The Persians arranged their two opposing spirits, the righteous Ahura-Mazda,
and the evil Ahriman, in a dualism that tended to make them equal. The Jews,
through their sacred literature, spoke much of one eternal all-powerful God,
and very little of a distinctly inferior evil adversary who had at one time
been created perfect (Eze. 28:14–19), but who later became the author of all
sin.
ဆမာရီယာရှိ ပြိုင်ဘက်ဘာသာ—ဂျေရုဆလင်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော ဂျူးများသည် ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရစဉ်အတွင်း (ဒုတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၉၄၉၊ ၉၅၊ တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၆၉ ကြည့်ပါ) ထိုနေရာတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိုးကွယ်သူများ၏ လူကြိုက်များသောအယူအဆများနှင့် ကွဲပြားသော ကိုးကွယ်မှုစံနှုန်းများကို တည်ထောင်ရန်ကြိုးစားသောအခါ ဆန့်ကျင်ခံရသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျဉ်းမြောင်းပြီး အစွဲအလမ်းကြီးသူများဟု ယူဆကာ၊ ဆန်ဘလတ်နှင့် တိုဘီယာတို့သည် ၎င်းတို့၏အစီအစဉ်များကို ဟန့်တားရန် အစွမ်းကုန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဂျိုယာဒါယဇ်ပုရောဟိတ်၏သားတစ်ဦးသည် ဆန်ဘလတ်၏သမီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သောကြောင့် နီဟီမီယာမှ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဂျိုးဆီးဖပ်စ်မှ ဖော်ပြထားသည့် မနာစီ (နီဟီမီယာ ၁၃:၂၈၊ ၂၉ ကြည့်ပါ) ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဆမာရီယာရှိ ဆန်ဘလတ်က ၎င်းကို ကြိုဆိုကာ ဂါရိဇင်တောင်ပေါ်ရှိ ပြိုင်ဘက်ဆမာရီယန်ဗိမာန်တော်တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် (ယောဟန် ၄:၂၀) ဖော်ပြထားသည့် ပြိုင်ဘက်ဆမာရီယန်ဘာသာတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ထိတိုင် ရာဂဏန်းအနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိသော အနည်းငယ်သောလူဦးရေဖြင့် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။
A Rival Religion in Samaria.—The Jews returning to Jerusalem
were opposed when they tried to set up standards of worship at variance with
the popular concepts of the half-pagan peoples who had settled in the land (see
Vol. II, pp. 949, 950; Vol. III, p. 69) during the Captivity. Thinking of them
as narrow and bigoted fanatics, Sanballat and Tobiah made every effort to
thwart their plans. A son of Joiada the priest was banished by Nehemiah because
of his marriage to the daughter of Sanballat. This may have been the Manasseh
mentioned by Josephus (see on Neh. 13:28, 29), whom Sanballat of Samaria
welcomed and made priest of a rival Samaritan temple on Mt. Gerizim. The result
was a rival Samaritan cult, which is mentioned in the New Testament (John
4:20), and still survives in a remnant numbering a few hundred souls.
ဂျူးရိုးရာဓလေ့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု—ဆမာရီယန်များ၏ ဆန့်ကျင်မှုသည် ဂျူးများအား တိုရာ (ပဉ္စကျမ်း) ကို လေ့လာခြင်းနှင့် မြှင့်တင်ခြင်းအတွက် အားပေးမှုကြီးမားစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၎င်း၏လိုအပ်ချက်များကို တင်းကြပ်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ နယ်မြေတစ်လွှားတွင် ဆီနာဂေါ့များ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဥပုသ်နေ့ဝတ်ပြုပွဲများတွင် ကျမ်းစာများကို ဖတ်ကြားပြီး၊ ပြည်ပရောက်နေစဉ်အတွင်း လူထုပြောဆိုသောဘာသာစကားဖြစ်လာသည့် အာရာမိတ်ဘာသာစကားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ရှင်းပြခဲ့သည် (ပထမတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၂၉၊ ၃၀ ကြည့်ပါ)။ ဤရှင်းပြချက်များမှတစ်ဆင့် ရဗ္ဗိများသည် လူထုအား တိုရာ၏ သင့်လျော်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များဟု ယူဆသည့်အရာများတွင် လမ်းညွှန်ပေးခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေများအောက်တွင် ကျမ်းစာများ၏ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတစ်ခု တဖြည်းဖြည်းဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ သို့သော် ခေါင်းဆောင်များသည် အဆုံးအမနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် သဘောထားကွဲလွဲခဲ့ကြသည်။ ပြန်လည်နိုးကြားလာသော ဂျူးအမျိုးသားရေးဝါဒသည် ၎င်းတို့အား သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများကို လေ့လာရန် တွန်းအားပေးခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ကျမ်းစာ၏ မှန်ကန်သောအဓိပ္ပာယ်ကို ရှုပ်ထွေးစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ကြိုတင်ယူဆထားသော အမြင်များကို ဖယ်ရှားပြီး ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော်ကို သမ္မာတရားအားလုံးသို့ လမ်းညွှန်ခွင့်ပြုမည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မတော်မတရားသောအယူအဆများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ကွဲအက်နေသောရေကန်များကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ဤမတိကျသောအယူအဆများသည် ယေရှုခရစ်ကို ၎င်း၏ခေတ်ကာလရှိ ခေါင်းဆောင်များမှ ပယ်ချခံရရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များအတွင်း ဂျူးဘာသာကို လွှမ်းမိုးမည့် ရှုပ်ထွေးသောရိုးရာဓလေ့တစ်ခု၏ အုတ်မြစ်များကို ချမှတ်ခဲ့သည် (ပဉ္စမတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၉၅-၁၀၀ ကြည့်ပါ)။
The Development of Jewish Tradition.—Such opposition as that
of the Samaritans gave great impetus to the study and exaltation of the Torah
(Pentateuch) on the part of the Jews, who set about strictly enforcing all its
requirements. Synagogues were established throughout the land. Readings from
the Scriptures, presented in the Sabbath services, were translated or explained
in Aramaic, which had become, during the Exile, the spoken language of the
people (see Vol. I, pp. 29, 30). Through these explanations the rabbis guided
the minds of the laity in what were considered proper interpretations of the
Torah. Under such conditions it was not at all strange that a body of
traditional interpretation of the Scriptures gradually grew up, although the
leaders disagreed among themselves on points of doctrine and procedure. Revived
Jewish nationalism had driven them to study their sacred books, but they became
confused as to the correct meaning of Scripture. Instead of laying aside their
preconceived opinions and letting the Spirit of God guide them into all truth,
they hewed out for themselves broken cisterns of error from which to drink.
These false concepts paved the way for the rejection of Christ by the leaders
of His day. Here were laid the foundations of a complex body of tradition (see
Vol. V, pp. 95-100) that was to dominate Jewish religion through subsequent
centuries.
ဂျဒ္ဒူယာနှင့် အလက်ဇန္ဒားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့—အာတာဇာဇီးစ်ဒုတိယ (မနီမိုန်)၊ ဘီစီ ၄၀၅/၀၄—၃၅၉/၅၈၊ နှင့် အာတာဇာဇီးစ်တတိယ (အိုးခပ်စ်)၊ ဘီစီ ၃၅၉/၅၈—၃၃၈/၃၇၊ ဂျိုဟာနန်နှင့် ဂျဒ္ဒူယာတို့ ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းများဖြစ်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် ဂျူးများနှင့်ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းများမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ အငြင်းပွားမှုများသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်မှာ သေချာသည်။
The Tradition of Jaddua and Alexander.—For the reigns of
Artaxerxes II (Mnemon), 405/04—359/58 b.c., and Artaxerxes III (Ochus),
359/58—338/37, when Johanan and Jaddua were high priests, there are few records
concerning the Jews. Without doubt antagonism continued.
ဂျိုးဆီးဖပ်စ်သည် အလက်ဇန္ဒား၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းကို ပညာရှင်များစွာက သမိုင်းမဟုတ်ဟု တံဆိပ်ကပ်ထားသော်လည်း၊ ဒံယေလ၏ ဂရိနိုင်ငံဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက်နှင့် ဆက်စပ်နိုင်သောကြောင့်နှင့် ဒံယေလအတွက် စောစီးစွာရက်စွဲကို လက်ခံပါက ၎င်းသည် မဖြစ်နိုင်သည့်အရာမဟုတ်သောကြောင့် ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသည်။
Josephus mentions an incident connected with the campaign of
Alexander, which, though many scholars label it unhistorical, is here given
because of its possible bearing on Daniel’s prophecy of Greece, and because it
is not inherently impossible if an early date for Daniel is accepted.
ဇာတ်လမ်းအရ (ဂျိုးဆီးဖပ်စ် အန်တီကွီးတီးစ် xi. ၈. ၄, ၅ [၃၂၅–၃၃၉]) အလက်ဇန္ဒားသည် တိုင်ယာမြို့မှ အီဂျစ်သို့သွားရာလမ်းတွင် ဂျေရုဆလင်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဒံယေလ၏ ပရောဖက်ပြုချက် (ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အခန်း ၈:၂၁) ကို ပြသခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းကို အထင်ကြီးလေးစားခဲ့ပြီး ဂျူးများအား ကြီးမားသောအခွင့်အရေးများပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အတွက်သာမက ၎င်းအနာဂတ်တွင် သိမ်းပိုက်မည့်နယ်မြေများရှိ ၎င်းတို့၏ဆွေမျိုးများအတွက်ပါ ပေးခဲ့သည် (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၃၇၂၊ ၃၇၃ ကြည့်ပါ)။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်သည် ဆန်ဘလတ်နှင့် ဒါရိယပ်စ်တတိယကို တစ်ခေတ်တည်းသားများအဖြစ် ဖော်ပြရာတွင် ဤဇာတ်လမ်းကို ဆန်ဘလတ်၏သမီးနှင့် ဂျိုယာဒါ၏သားတစ်ဦး၏လက်ထပ်ခြင်းအကြောင်း (နီဟီမီယာ ၁၃:၂၈) နှင့် ရောထွေးခဲ့သော်လည်း၊ ဤဂျဒ္ဒူယာ သို့မဟုတ် အခြားဂျဒ္ဒူယာတစ်ဦးသည် အလက်ဇန္ဒား၏ခေတ်တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုသို့သောဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်မှာ မဖြစ်နိုင်သည့်အရာမဟုတ်ပေ။ ဘုရားသခင်သည် ဒံယေလ၏ခေတ်ကာလတွင် ဆိုင်ရပ်စ်ကို လမ်းညွှန်နိုင်သည့်အတိုင်း အလက်ဇန္ဒားကိုလည်း လမ်းညွှန်နိုင်သည်။
The story goes (Josephus Antiquities xi. 8.
4, 5 [325–339]) that from Tyre Alexander went to Jerusalem en route to Egypt
and was shown the prophecy of Daniel (probably ch. 8:21); that he was so impressed
by it that he granted the Jews great favors, not only for themselves but also
for their kinsfolk in lands he might conquer in the future (see Vol. III, pp.
372, 373). It is true that Josephus, referring to Sanballat and Darius III as
contemporaries, confuses this story with the one about the marriage of
Sanballat’s daughter to a son of Joiada (Neh. 13:28), but it is not impossible
that this or another Jaddua was high priest in Alexander’s time and that such
an incident could have occurred. God could direct Alexander as easily as He
could Cyrus in the days of Daniel.
အလက်ဇန္ဒားသည် ဂျူးများအား အခွင့်အရေးများပေးရန် ဦးတည်စေသည့် နောက်ထပ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ၊ ဆမာရီယန်ခေါင်းဆောင်များသည် အလက်ဇန္ဒားမှ ကိုးလီဆီးရီယာနှင့် ပါလက်စတိုင်းအားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန် ခန့်အပ်ထားသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အန်ဒရိုမာခပ်စ်ကို မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အီဂျစ်မှ ပြန်လာသောအခါ၊ အလက်ဇန္ဒားသည် ဤရာဇဝတ်မှုကို လက်စားချေပြီး၊ ဆမာရီယန်မှ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အဆိုပြုထားသော နယ်စပ်နယ်မြေအချို့ကို ဂျူးများထံ ပေးအပ်ကာ အခြားအခွင့်အရေးများကိုလည်း ပေးခဲ့သည်။
Another incident led to Alexander’s bestowal of favors on the
Jews. The Samaritan leaders burned to death the governor, Andromachus, whom
Alexander had stationed in Samaria to administer all Coele-Syria and Palestine.
Upon his return from Egypt, Alexander avenged this outrage, gave certain border
territory claimed by Samaria to the Jews, and granted them other privileges.
II. ဂရိလူမျိုးများနှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားလူမျိုးများ၏ ထွန်းကားလာမှု
II. Rise of the Greeks and Macedonians
ဂရိလူမျိုးများ၏ နောက်ခံသမိုင်း သမိုင်းအရ ဂရိနိုင်ငံ၊ အေဂျီယံပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများနှင့် အာရှမိုင်းနားဒေသ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်သော လူမျိုးများသည် အင်ဒို-ဥရောပလူမျိုးများ၏ ဒုတိယထောင်စုနှစ် ဘီစီတွင် အရှေ့မြောက်ဘက်မှ လာရောက်ခဲ့သော လှိုင်းဆက်များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည် (ဒံယေလ ၂:၃၉ ကို ကြည့်ပါ)။ နှစ်ဆယ်ရာစု အကုန်တွင် ဂရိနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပုံစံ မြို့ပြပြည်နယ်အစိုးရစနစ်ကို ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ မြို့တစ်မြို့စီသည် ကိုယ်စားလှယ်ဒီမိုကရေစီ မဟုတ်ဘဲ တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံသားအားလုံးသည် မဲပေးရန်အတွက် စုဝေးကြသည်။ ဤစနစ်သည် နိုင်ငံသားဦးရေနည်းပါးခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခဲ့ပြီး (ကျွန်များနှင့် နိုင်ငံခြားသားများသည် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအရ အဆင့်အတန်းမရှိသဖြင့် လူဦးရေ၏ အများစုဖြစ်သည်)။ ဒီမိုကရက်တစ်စံနှုန်းများကို ဖွံ့ဖြိုးလာနေသော ဤသေးငယ်ပြီး လွတ်လပ်သော ဂရိပြည်နယ်များသည် နောက်ဆုံးတွင် ပါရှားနိုင်ငံ၏ အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်မှုကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။
The Greek Background.—Historically, the peoples living in
Greece, on the islands of the Aegean Sea, and on the west coast of Asia Minor
formed part of the successive waves of Indo-European peoples who came from the
northeast in the 2d millennium b.c. (see on Dan. 2:39). By the close
of the 6th century a democratic form of city-state government was developed in
Greece. Each city was a direct, not a representative, democracy, in which all
citizens met to vote on all issues. This was possible because each body of
citizens was small (slaves and “strangers” of nonnative descent, who had no
political or social standing, formed the majority). These small, independent
Greek states, which were developing democratic principles of administration,
eventually challenged the autocratic power of Persia.
ဂရိနှင့် ပါရှားစစ်ပွဲ အေဂျီယံပင်လယ်အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အိုင်အိုနီးယန်ဂရိအခြေချမှုများသည် ယခင်က လီဒီယာအောက်တွင်ရှိခဲ့ပြီး၊ လီဒီယာနှင့်အတူ ပါရှားအင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို ပါရှားထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်အောင်ထိန်းသိမ်းရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူခဲ့ရသည်။ ဆိုင်းရပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှုပြီးနောက် နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်အကြာတွင်၊ အိုင်အိုနီးယန်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ဥရောပဂရိလူမျိုးများက ကူညီခဲ့ရာ ပါရှားတို့၏ လက်စားချေမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဂရိမြို့ပြပြည်နယ်များသည် ပြင်းထန်သော မနာလိုမှုများနှင့် အကွံအဖန်များကြောင့် ရေရှည်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မဖြစ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ပါရှားအင်ပါယာ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် အတူတကွလုပ်ဆောင်ရန် တွန်းအားပေးခံခဲ့ရသည်။ ဒါရီးယပ်စ်ပထမနှင့် ဇာဇီးယပ်စ်တို့၏ ဂရိလူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် ဘီစီ ၄၉၀ တွင် မာရသုန်တွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်မှုမရခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၄၈၀ တွင် ဆလမစ်စ်နှင့် ဘီစီ ၄၇၉ တွင် ပလတေးယားတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည် (ဒံယေလ ၁၁:၂ ကို ကြည့်ပါ၊ ထို့ပြင် တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၅၉-၆၁)။ ထိုအချိန်တွင် ပါရှားတို့သည် အိုင်အိုနီးယန်ကမ်းရိုးတန်းရှိ မိုင်ကာလီတွင် ပြင်းထန်သော ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဂရိနိုင်ငံသည် ပါရှားအင်ပါယာမှ ကယ်တင်ခံခဲ့ရပြီး၊ အိုင်အိုနီးယန်ဂရိလူမျိုးများ (အေဂျီယံကျွန်းများနှင့် အာရှမိုင်းနားအနောက်ကမ်းရိုးတန်း) သည် အေသင်နှင့် ပါရှားကို အောင်မြင်ခဲ့သော အခြားဂရိမြို့ပြပြည်နယ်များနှင့်အတူ ခုခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤအေသင်ဦးဆောင်မှုကာလသည် ဂရိယဉ်ကျေးမှု၏ ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၄၃၁ တွင် ပလိုပိုနီးဆီးယန်စစ်ပွဲ စတင်ခဲ့ပြီး၊ အေသင်နှင့် စပါတာတို့သည် သာလွန်မှုအတွက် နှစ်ပေါင်း ၂၅ ကျော်ကြာ ရုန်းကန်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် သီဘိစ်မြို့က နှစ်မြို့စလုံးကို အစားထိုးခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲသည် ဂရိပြည်နယ်များကို ပိုမိုအားနည်းစေခဲ့ပြီး၊ ပါရှားအင်ပါယာအား ဂရိလူမျိုးများကို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆန့်ကျင်လုပ်ကြံရန် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။
The Persian War With Greece.—The Ionian Greek settlements on
the eastern coast of the Aegean Sea, formerly under Lydia, were incorporated
into the Persian Empire along with Lydia, though it took many years to reduce
them to Persian control. Half a century after Cyrus the aid furnished to the
revolting Ionians by the European Greeks evoked the vengeance of Persia. The
city-states in Greece, which had proved themselves incapable of any long-term
concerted action because of bitter jealousies and intrigues, where thus driven
to work together in the face of the Persian threat. The campaigns of Darius I
and Xerxes against the Greeks ended in failure, first at Marathon in
490 b.c., later, in 480, at Salamis, and, in 479, at Plataea (see on Dan.
11:2; also Vol. III, pp. 59-61). About the same time the Persians suffered
serious losses at Mycale on the Ionian coast. Thus Greece was saved from the
Persian Empire, and the Greeks of Ionia (the Aegean Islands and the west coast
of Asia Minor) joined in a defensive league with the Athens and other Greek
city-states that had participated in the Persian defeat. This period of
Athenian leadership was the Golden Age of Greek culture. In 431 began the
Peloponnesian War, which spanned more than 25 years, in which Athens and Sparta
struggled for supremacy and both were supplanted by Thebes. This war weakened
the Greek states still further and gave Persia an opportunity to play off Greek
against Greek.
အလက်ဇန္ဒါး၏ ပါရှားအင်ပါယာ သိမ်းပိုက်မှု
Alexander’s Conquest of the Persian Empire
ဂရိနိုင်ငံတွင် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင်၊ မြောက်ဘက်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဂရိလူမျိုးဖြစ်သော မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဘုရင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အာတဇာဇီးယပ်စ်တတိယ (အိုခပ်စ်) သည် ပါရှားဘုရင်ဖြစ်လာချိန်တွင်၊ အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ် ဖိလစ်ဒုတိယသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင်ထီးကို ရယူပြီး အမျိုးသားစစ်တပ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂရိနိုင်ငံ၏ နီးပါးအားလုံးကို အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ မကြာမီရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂရိ-မက်ဆီဒိုးနီးယားပူးပေါင်းမှုဖြင့် ပါရှားအင်ပါယာကို တိုက်ခိုက်ရန် သူ၏အစီအစဉ်မပြီးမီ ဖိလစ်သည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။
While Greece proper was embroiled in conflict the semi-Greek
country of Macedonia to the north became a monarchical state and sought to
expand its territory. About the time that Artaxerxes III (Ochus) became king of
Persia, 23-year-old Philip II came to the throne of Macedonia and started the
formation of a national army. He soon gained supremacy over nearly all of Greece.
But before his plan for a united Greek-Macedonian attack on Persia could be
executed, Philip was assassinated.
အလက်ဇန္ဒားမဟာ ဖိလစ်သည် သိမ်းပိုက်မှု၏ မီးရှူးမီးထွန်းကို သူ၏ အသက် ၂၀ နှစ်အရွယ်သား အလက်ဇန္ဒားမဟာထံ ထားခဲ့သည် (ဒံယေလ ၂:၃၉၊ ၇:၆ ကို ကြည့်ပါ)။ သူတက်ရောက်ပြီး နှစ်နှစ်အတွင်း အလက်ဇန္ဒားသည် ဂရိနှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားအားလုံး၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပါရှားအင်ပါယာကို ဆန့်ကျင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ မက်ဆီဒိုးနီးယားစစ်တပ်ဖြင့် အေဂျီယံပင်လယ်ကို ဝိုင်းပတ်ကာ အရှေ့ဘက်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး၊ ဟဲလစ်စပုန့်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဂရန်နီကပ်စ်မြစ်တွင် ပထမဆုံး အရေးကြီးသော တိုက်ပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည် (ဘီစီ ၃၃၄)။ ထို့နောက် သူသည် အာရှမိုင်းနားမှ ပါရှားအင်ပါယာ၏ ဝင်ငွေအရင်းအမြစ်အားလုံးကို လျင်မြန်စွာ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဒါရီးယပ်စ်သည် ယူဖရေးတီးမြစ်အထက်သို့ တက်လာပြီး၊ မြေထဲပင်လယ်၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်အနီး အစ်စပ်စ်တွင် အလက်ဇန္ဒါးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ပါရှားတို့သည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည် (ဘီစီ ၃၃၃)။ အလက်ဇန္ဒါးသည် ဆီးရီးယားနှင့် ပါလက်စတိုင်းကို ဆက်လက်ချီတက်ပြီး၊ အဓိကမြို့များအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် (ဘီစီ ၃၃၂ တွင် တိုင်ယာမြို့သည် ခုနစ်လကြာ ဝိုင်းထားခံခဲ့ရသည်)။ သူသည် အီဂျစ်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး၊ ပါရှားတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို အီဂျစ်လူမျိုးများက မုန်းတီးနေသည့်အတွက် နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခံခဲ့ရသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးများသည် ပါရှားတို့၏ မြို့များနှင့် ဘုရားကျောင်းများကို ရက်စက်စွာ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည့်အချိန်မှစ၍ ပါရှားအုပ်ချုပ်မှုကို မလိုလားခဲ့ပေ။ အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အလက်ဇန္ဒားကို လွတ်မြောက်သူအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဖာရိုဘုရင်အဖြစ် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ သူကလည်း အီဂျစ်နတ်ဘုရားများကို ဝတ်ပြုရာတွင် သူတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အီဂျစ်လူမျိုးများက သူ့ကို နတ်ဘုရားအဖြစ် ချီးကျူးကာ အမိန်-ရာနတ်ဘုရား၏ သားစစ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ သူသည် အလက်ဇန္ဒရိယမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၃၃၁ နွေဦးတွင် ဆီးရီးယားကို ဖြတ်ကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်ခဲ့သည်။
Alexander the Great.—Philip left the torch of conquest to be
carried by his 20-year-old son, Alexander the Great (see on Dan. 2:39; 7:6).
Within two years of his accession Alexander was able to secure the backing of
all Greece and Macedonia in an alliance against the Persian Empire. With his
Macedonian army he pushed eastward around the Aegean, crossed the Hellespont,
and won his first important battle at the Granicus River (334). He then rapidly
deprived Persia of her source of revenue from all Asia Minor. Darius, coming up
the Euphrates, met him at Issus, near the northeastern corner of the
Mediterranean. There the Persians were routed (333). Alexander next pushed on through
Syria and Palestine, taking all the main cities (in 332 Tyre stood a
seven-month siege). He marched toward Egypt, assured of a warm reception, for
that country had despised Persian control since the days when their cities and
temples had been so ruthlessly destroyed. Gladly the Egyptians threw their
gates open to Alexander as their liberator (332) and crowned him as Pharaoh.
He, in turn, joined them in their worship of Egyptian deities. Egypt acclaimed
him as a god and offered him worship as the true son of Amen-Ra. He founded
Alexandria and then returned, in the spring of 331, through Syria to push on
eastward.
ယူဖရေးတီးနှင့် တိုင်ဂရစ်မြစ်များကို ဖြတ်ကျော်ပြီး၊ ဘီစီ ၃၃၁ အောက်တိုဘာလတွင် ဂေါဂမယ်လာလွင်ပြင်၌ ဒါရီးယပ်စ်နှင့် သူ၏စစ်တပ်ကို တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် အနီးအနားရှိ အာဘယ်လမြို့၏ နာမည်ဖြင့် ပိုမိုလူသိများသည်။ ဤနေရာတွင် ပါရှားစစ်တပ်သည် ကြီးမားသော ရှုံးနိမ့်မှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ ဒါရီးယပ်စ်သည် မီဒီယာရှိ အက်ဘတာနာသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘေဘီလုံ၊ ဆူဆာ၊ နှင့် ပါဆီပိုလစ်တို့ ဆက်လက် လက်နက်ချခဲ့သည်။ ပါဆီပိုလစ်ကို မီးရှို့ပြီးနောက်၊ အလက်ဇန္ဒားသည် ဘီစီ ၃၃၀ အစောပိုင်းတွင် ဒါရီးယပ်စ်ကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် အက်ဘတာနာသို့ ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း၊ ဒါရီးယပ်စ်သည် အရှေ့ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဆက်လက်လိုက်လံရာ ဒါရီးယပ်စ်သည် သူ၏လူများကိုယ်တိုင်က သတ်ဖြတ်ခံရပြီး အလောင်းသာလျှင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
Crossing the Euphrates and the Tigris, he met Darius and his
army in October, 331, on the plain of Gaugamela in a battle more popularly
known by the name of the neighboring town of Arbela. Here the Persian forces
met a disastrous defeat, Darius himself fleeing to Ecbatana in Media. Then in
rapid succession came the surrender of Babylon, Susa, and Persepolis. After
burning Persepolis, Alexander started to Ecbatana in pursuit of Darius, early
in 330, only to find that he had escaped to the east. Pursuing farther,
Alexander found only the corpse of the great king, who had been slain by his
own men.
သူသည် ဒါရီးယပ်စ်အား ဘုရင်အဆင့်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် သူ၏ စစ်လှုပ်ရှားမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နောက်သုံးနှစ်အတွင်း ဂျက်ဆာတီးနှင့် အင်ဒပ်စ်မြစ်များအထိ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၂၆ တွင် အင်ဒပ်စ်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး သူ၏လူများ လိုက်နာနိုင်သမျှ မြောက်ပိုင်းအိန္ဒိယသို့ ထိုးဖောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘီစီ ၃၂၅ တွင် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် ဆူဆာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၂၄ တွင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုဖြင့် အရှေ့နှင့်အနောက်ကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ကမ္ဘာ့ဘုရင်စနစ်သစ်တစ်ခု တည်ထောင်ခြင်းကို ဂုဏ်ပြုပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဂရိနှင့် ပါရှားလူမျိုးများ၏ ပေါင်းစည်းမှုကို ခိုင်မာစေရန်၊ အလက်ဇန္ဒားနှင့် သူ၏ မက်ဆီဒိုးနီးယားအရာရှိအချို့သည် ပါရှားအမျိုးသမီးများကို ယူခဲ့သည်။ သူသည် အင်ပါယာတစ်လျှောက် ဂရိမြို့များစွာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၂၃ တွင် ဘုရင်သည် အာရေဗျစစ်လှုပ်ရှားမှုကို ကြီးကြပ်ရန် ဘေဘီလုံတွင်ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် ဖျားနာမှုတစ်ခုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ သူသည် ဘီစီ ဇွန်လ ၁၃ ရက်တွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဖိလစ်နေရာတွင် ၁၃ နှစ်အောက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
He gave Darius a royal burial, and then proceeded with his
expedition, going as far as the Jaxartes and Indus rivers during the next three
years. In 326 he crossed the Indus and penetrated northern India as far as his
men would follow him, then returned via the coast (325) to Susa, where
celebrations were held at the founding of a new world monarchy (324) designed
to fuse East and West through Greek civilization. To cement the union of Greek
and Persian peoples, Alexander and some of his Macedonian officers took Persian
wives. He founded many Greek cities over the vast empire. In 323 the king was
in Babylon to supervise the organization of an Arabian expedition, and while
there contracted a fever that proved fatal. He died June 13, 323 b.c.,
having reigned in Philip’s place for slightly less than 13 years.
ဤတိုတောင်းသောအချိန်အတွင်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာသွင်ပြင်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း၊ သူသည် သိမ်းပိုက်ခံရသော လူမျိုးများ၏ ဘာသာတရားကို ပြောင်းလဲရန် မကြိုးစားခဲ့ပေ။ ပါရှားဇိုရိုအက်စထရီယန်းဘာသာသည် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်များစွာ ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ အီဂျစ်လူမျိုးများ၊ ဂျူးလူမျိုးများ၊ ဂရိလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာတရားများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် မြေထဲပင်လယ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး၏ တွေးခေါ်မှုသည် ဟဲလင်နစ်စိတ်ကူးများ၏ ပျံ့နှံ့မှုနှင့် အလက်ဇန္ဒား၏ လူမျိုးများနှင့် ဘုံဘာသာစကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုဖြင့် ပေါင်းစည်းထားသော ကမ္ဘာ့အင်ပါယာဆိုင်ရာ အယူအဆဖြင့် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒါးမှ စတင်ခဲ့သော ဟဲလင်နစ်ခေတ်သည် ဂရိ-ရောမယဉ်ကျေးမှုအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့ပြီး၊ ဂျူဒါယစမ်ဘာသာသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခံရပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းသို့ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
While changing the face of the world in so short a time he
had not tried to change the religion of his conquered peoples. Persian
Zoroastrianism continued, and has lived on through the centuries. The
Egyptians, the Jews, the Greeks, kept their religions. But the thinking of
mankind in the whole Mediterranean world was affected by the spread of Hellenic
ideas and by Alexander’s concept of a world empire of united races and peoples
with a common language, literature, and culture. The Hellenistic1 period,
ushered in by Alexander, paved the way for the Greco-Roman civilization, in
which Judaism was modified and Christianity developed into a worldwide faith.
III. အလက်ဇန္ဒါး၏ ဆက်ခံသူများနှင့် သူ၏အင်ပါယာ၏ ပြိုကွဲမှု
III. Alexander’s Successors and the Dissolution of His
Kingdom
အလက်ဇန္ဒါး၏ ဆက်ခံသူများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ အလက်ဇန္ဒားသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ပါရှားနယ်မြေကို အုပ်ချုပ်ရန်သည် လွယ်ကူသောအလုပ်မဟုတ်ပေ။ အလက်ဇန္ဒါး၏ ဗိုလ်ချုပ်များသည် အလက်ဇန္ဒား၏ ညီအစ်ကို ဖိလစ်အာရီဒေးယပ်စ်ကို ဦးနှောက်အားနည်းသူအဖြစ် ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းတင်ရန်နှင့် အလက်ဇန္ဒါး၏ သားဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား(ဘက်ထရီးယန်မင်းသမီး ရောက်ဇာနာမှ ဖွားမြင်သူ) နှင့် ပူးတွဲဘုရင်အဖြစ် သဘောတူခဲ့သည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားခေါင်းဆောင်များ (အများစုမှာ အလက်ဇန္ဒါး၏ ဗိုလ်ချုပ်များ) သည် အင်ပါယာတစ်လျှောက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်များ၊ အလက်ဇန္ဒါး၏ မုဆိုးမ ရောက်ဇာနာ၊ သူ၏မိခင် အိုလံပီယပ်စ်၊ နှင့် ဖိလစ်အာရီဒေးယပ်စ်၏ ထောက်ခံသူများ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အကျိုးစီးပွားများသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာ စစ်ပွဲများနှင့် အကွံအဖန်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား၏ ဆက်ခံသူများအကြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရုန်းကန်မှုများ၏ အကျဉ်းချုပ်အတွက်၊ စတုတ္ထတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၈၂၄၊ ၈၂၅ ကို ကြည့်ပါ။
Alexander’s Heirs Under Regents.—The administration of the
Persian territory just conquered was not easy task. Alexander’s generals agreed
to place on the throne Philip Arrhidaeus, the feeble-minded half brother of
Alexander, as joint king with the infant Alexander, son of the Bactrian
princess Roxana, born after his father’s death. Macedonian leaders (mostly
Alexander’s generals) were appointed as governors throughout the empire. The
conflicting interests of the generals, of Alexander’s widow Roxana, of his
mother Olympias, and of partisans of Philip Arrhidaeus led to a decade of wars
and intrigue. For a summary of the struggles that went on among these
successors of Alexander, see Vol. IV, pp. 824, 825.
အန်တီဂိုနပ်စ်၏ အင်ပါယာအတွက် အားထုတ်မှု ဆက်ခံသူများအကြား အာဏာအတွက် ရှည်လျားပြီး ရှုပ်ထွေးသော ရုန်းကန်မှုတွင်၊ အန်တီဂိုနပ်စ်သည် အာဏာကို ရယူထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် အဓိကဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ အဓိကပြိုင်ဘက်များဖြစ်သော မက်ဆီဒိုးနီးယားရှိ ကတ်စံဒါ၊ အီဂျစ်ရှိ တိုလမီ၊ နှင့် သရေ့စ်ရှိ လီဆီးမာခပ်စ်တို့သည် ဆလူကပ်စ်၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃၁၂-၃၁၁ တွင် ရုန်းကန်မှုသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၃၁၁ ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အင်ပါယာ၏ အဓိကနယ်မြေများသည် ဤခေါင်းဆောင်ငါးဦးလက်ထဲတွင် ကျန်ရှိခဲ့သည် (အလက်ဇန္ဒား၏ အင်ပါယာရှိ အဓိကနယ်မြေများကို ကြည့်ပါ)။ နောက်ဆယ်စုနှစ်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုမျိုးစုံ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကတ်စံဒါသည် ငယ်ရွယ်သောဘုရင် အလက်ဇန္ဒါးနှင့် သူ၏မိခင် ရောက်ဇာနာကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ အန်တီဂိုနပ်စ်သည် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးကို ရယူရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ကတ်စံဒါ၊ လီဆီးမာခပ်စ်၊ တိုလမီ၊ နှင့် ဆလူကပ်စ်တို့နှင့် ရုန်းကန်မှုအတွက် (အလက်ဇန္ဒါး၏ အင်ပါယာကို လေးပိုင်းခွဲထားမှုကို ကြည့်ပါ)။ ဤရုန်းကန်မှုသည် ဘီစီ ၃၀၁ တွင် ဖရီဂျီယာရှိ အစ်ပုတ်စ်တွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သည့် တိုက်ပွဲတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ မဟာမိတ်လေးဦးက အနိုင်ရခဲ့သည်။ အန်တီဂိုနပ်စ်သည် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး သူ၏နယ်မြေများကို ခွဲဝေခဲ့သည်။
Antigonus Makes Strongest Bid for Empire.—In the long and
complex struggle for power among numerous contending “successors,” the issues
tended to center in the attempt of Antigonus to gain and keep the power for
himself. His chief opponents—Cassander in Macedonia, Ptolemy in Egypt, and
Lysimachus in Thrace—formed an alliance proposed by Seleucus. After the
struggle reached a stalemate in 312–311 b.c., the settlement of 311 left
the principal territories of the empire in the hands of these five leaders (see
The Principal Territories in Alexander’s Empire). The next decade was filled
with confusion of all kinds. Cassander put to death the child-king Alexander
and his mother Roxana. For the attempt of Antigonus to win the whole empire for
himself and for his ensuing struggle against Cassander, Lysimachus, Ptolemy,
and Seleucus, (see Alexander’s Empire Divided into Four Kingdoms.) This
struggle came to a climax in 301 at the decisive battle at Ipsus in Phrygia,
which the four allies won. Antigonus was slain and his territory divided.
အင်ပါယာ၏ လေးပိုင်းခွဲဝေမှု ဤသို့ဖြင့် ဘီစီ ၃၀၁ တွင်၊ အင်ပါယာတစ်ခုလုံးကို ပေါင်းစည်းရန်နှင့် သီးခြားနိုင်ငံများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် ဆိုင်ရာ မေးခွန်းကို ဖြေရှင်းခဲ့သည် (အလက်ဇန္ဒား၏ အင်ပါယာကို လေးပိုင်းခွဲထားမှုကို ကြည့်ပါ)။ ပေါင်းစည်းမှုအတွက် အားကောင်းဆုံးကြိုးပမ်းမှုသည် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ အလက်ဇန္ဒား၏ တစ်ခုတည်းသော အင်ပါယာအစား၊ လွတ်လပ်သော မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံလေးခုနှင့် အာရှမိုင်းနားရှိ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဆလူကပ်စ်၏ နယ်မြေသည် အာရှမိုင်းနားမှ အင်ဒပ်စ်မြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး၊ ဆီးရီးယားရှိ အန်တီအော့ခပ်နှင့် ယခုဘဂ္ဂဒဒ်အနီးရှိ ဆလူစီယာမြို့တို့တွင် မြို့တော်များရှိသည်။ အီဂျစ်ရှိ တိုလမီသည် ပါလက်စတိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဆီးရီးယားဒေသများကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ လီဆီးမာခပ်စ်သည် သရေ့စ်နှင့် အာရှမိုင်းနား၏ အနောက်မြောက်ပိုင်း အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ကတ်စံဒါသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဂရိနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။ ဒီမေထရီးယပ်စ်၏ ပြန့်ကျဲနေသော နယ်မြေများသည် ပဉ္စမနိုင်ငံအဖြစ် မသတ်မှတ်နိုင်ပေ။
The Fourthfold Division of the Empire.—Thus, in 301, the
question of a united empire versus separate kingdoms was settled (see
Alexander’s Empire Divided into Four Kingdoms). The strongest bid for unity had
failed. In place of Alexander’s one empire there were four independent
Macedonian kingdoms, plus minor fragments (chiefly in Asia Minor). Seleucus’
territory extended from Asia Minor nearly to the Indus, with capitals at
Antioch on the Orontes, in Syria, and Seleucia on the Tigris, near the present
city of Baghdad. Ptolemy of Egypt had regained gained the districts of Palestine
and southern Syria. Lysimachus had not only Thrace but also a large portion of
northwestern Asia Minor. Cassander held Macedonia and was busy trying to
consolidate all of Greece. Demetrius’ scattered holdings could not be
considered a fifth kingdom.
IV. The Hellenestic Kingdoms
ဟဲလင်နစ်နိုင်ငံများ IV.
ဤဟဲလင်နစ်နိုင်ငံများအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများ၊ စစ်ပွဲများ၊ နှင့် အကွံအဖန်များကို လိုက်လံလေ့လာရန်သည် အကျိုးမရှိပေ။ မက်ဆီဒိုးနီးယားအုပ်ချုပ်ရေးမျိုးနွယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော မိသားစုအငြင်းပွားမှုများ၊ ပြောင်းလဲနေသော မဟာမိတ်များ၊ နှင့် အလားတူအမည်များနှင့် သေးငယ်သော အသေးစိတ်အချက်များသည် ပုံရိပ်ကို ရှုပ်ထွေးစေသည်။ လေးနိုင်ငံမှ သုံးနိုင်ငံသို့ ပြောင်းလဲပုံနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရောမအင်ပါယာသို့ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကျဆုံးပုံကို ပြသရန် အဓိကဖြစ်ပေါ်မှုများ၏ အကျဉ်းချုပ်သာ လုံလောက်သည်။ စတုတ္ထတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၈၂၄၊ ၈၂၅ ကို ကြည့်ပါ။
It would be profitless to follow the rivalries, wars, and
intrigues between these Hellenistic kingdoms and the family quarrels of their
Macedonian ruling houses, whose complex intermarriages and changing alliances
confuse the picture with similar names and petty details. A mere outline of the
principal developments must suffice, to show how the four kingdoms became three
and later fell one by one to Rome. See Vol. IV, pp. 824, 825.
လီဆီးမာခပ်စ်၏ နိုင်ငံ ဖယ်ရှားခံရခြင်း ဘီစီ ၃၀၁ တွင် အစ်ပုတ်စ်တိုက်ပွဲပြီးနောက် များမကြာမီ၊ လီဆီးမာခပ်စ်သည် ဘီစီ ၃၀၁ တွင် သဘောတူညီခဲ့သော အင်ပါယာ၏ လေးပိုင်းခွဲဝေမှုများအနက် အနောက်နှင့် မြောက်ပိုင်းနှစ်ခုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် လီဆီးမာခပ်စ်သည် ဆလူကပ်စ်နှင့် စစ်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ဘီစီ ၂၈၁ တွင် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် တိုလမီကီရောနပ်စ်သည် အောင်မြင်သူ၏ အောင်ပွဲအား လုယူခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂၈၀ တွင် သူသည် အောင်မြင်သော ဆလူကပ်စ်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ပြီး မက်ဆီဒိုးနီးယားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆလူကပ်စ်သည် လေးပိုင်းအနက် သုံးပိုင်းကို ခဏပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မက်ဆီဒိုးနီးယားကို တကယ်အုပ်ချုပ်ခွင့် မရခဲ့ပေ။ သူ၏သေဆုံးမှုသည် သူ၏သား အန်တီအော့ခပ်စ်ပထမအား ဆလူကပ်စ်နှင့် လီဆီးမာခပ်စ်၏ နယ်မြေများကို ထိန်းသိမ်းစေခဲ့သည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် အန်တီဂိုနပ်စ်၏ မျိုးနွယ်မှ တစ်ရာစုကျော် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၁၆၈ တွင် တတိယမက်ဆီဒိုးနီးယန်စစ်ပွဲအပြီးတွင် ရောမအင်ပါယာ၏ ကာကွယ်နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၁၄၆ တွင် ရောမပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Lysimachus’ Kingdom Eliminated.—Not many years after the
battle at Ipsus, in 301, Lysimachus gained control of two of the four divisions
of the empire as they had been settled upon in 301—the western and the
northern. But Lysimachus was defeated and killed in a war with Seleucus in 281,
after which Ptolemy Ceraunus snatched the fruits of victory from the winner. In
280 he assassinated the victorious Seleucus, and seized Macedonia. Thus,
although Seleucus briefly held the title to three of the four divisions, he
actually never occupied Macedonia. His death left his son Antiochus I with what
had been territories of Seleucus and Lysimachus. Macedonia was ruled by the
house of Antigonus for more than a century, until it became a protectorate of
Rome at the close of the third Macedonian war in 168 b.c., and finally a
province of Rome in 146.
လေးနိုင်ငံမှ သုံးနိုင်ငံသို့ လျှော့ချခြင်း ဤသို့ဖြင့် အလက်ဇန္ဒား၏ သေဆုံးမှုပြီးနောက် အနှစ်လေးဆယ်ခန့်နှင့် အစ်ပုတ်စ်ခွဲဝေမှုပြီးနောက် အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာတွင်၊ သူ၏ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေသည် ပြိုင်ဆိုင်သူများစွာ၏ လက်ထဲသို့ ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများမှလွဲ၍ အင်ပါယာတစ်ခုလုံးသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားသွေးနှင့် မျိုးနွယ်သုံးခုအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ တိုလမီမျိုးနွယ်သည် အီဂျစ်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကတ်စံဒါ၏ မျိုးနွယ်ကို အစားထိုးထားသော အန်တီဂိုနပ်စ်မျိုးနွယ်သည် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို ရယူခဲ့သည်။ ဆလူကပ်စ်မျိုးနွယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် လီဆီးမာခပ်စ်၏ ယခင်နယ်မြေဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည် (အလက်ဇန္ဒား၏ အင်ပါယာ၏ အဓိကနိုင်ငံသုံးခုနှင့် ဟဲလင်နစ်အင်ပါယာများကို ကြည့်ပါ)။
The Four Kingdoms Reduced to Three.—Thus within about 40
years after Alexander’s death, and 20 years after the division at Ipsus, his
vast territory had passed through the hands of many claimants. Now, all the
empire, except minor fragments, was under the control of three dynasties of
Macedonian blood. The house of Ptolemy ruled Egypt; the house of Antigonus,
replacing that of Cassander, had taken over Macedonia; the house of Seleucus
held the east and the former territory of Lysimachus in the north (see Three
Principal Kingdoms of Alexander’s Empire, and The Hellenistic Empires).
ဘီစီ ၂၇၉ တွင် ရောမသမိုင်းတွင် လူသိများသော ဂေါလ်လူမျိုးများဟု ခေါ်တွင်သော အရှေ့ဘက်လှိုင်းများဖြစ်သည့် ကျူးကျော်သူများသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားနှင့် ဂရိသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့သည် အာရှမိုင်းနားရှိ နယ်မြေကြီးများကို ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ဆလူစိုက်မျိုးနွယ်၏ အုပ်ချုပ်သူများကို အနှောင့်အယှက်ပေးလိုသော ဒေသခံဘုရင်များက ခိုလှုံရာပေးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ နယ်မြေကို လုယက်ကာ အခွန်အတင်းကောက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်နီးပါးအကြာတွင်၊ ပါဂါမမ်မြို့၏ အုပ်ချုပ်သူက ၎င်းတို့ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ယူခဲ့သည်။ ပါဂါမမ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် လီဆီးမာခပ်စ်၏ အင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ ပေါက်ဖွားလာသော သေးငယ်သော နိုင်ငံများအနက် အရေးအပါဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဤဂေါလ်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ အမည်ကို ရယူထားသော အာရှမိုင်းနားရှိ ဂလာတိယဒေသတွင် ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ ဤဒေသသည် နောက်ပိုင်းတွင် ရောမပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ရှင်ပေါလ်သည် အမျိုးမျိုးသော အသင်းတော်များကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဂလာတိယဩဝါဒစာကို ရေးသားခဲ့သည့်နေရာဖြစ်သည် (ဂလာတိဩဝါဒစာ၏ နိဒါန်းကို သတ္တမတွဲတွင် ကြည့်ပါ)။
In 279 the invading Gauls, an eastern wave of the barbarians
well known by that name in Roman history, entered Macedonia and Greece, whence
they were driven out. Some of them overran large parts of Asia Minor. Harbored
by local kings who wished to harass the rulers of the Seleucid line, they
plundered the country for many years and extorted tribute. Finally after nearly
half a century they were decisively defeated by the ruler of Pergamum, which
later became the most important of the small states that grew out of fragments
of Lysimachus’ empire. Henceforth these Gauls were confined to the region of
Asia Minor that took its name, Galatia, from them. This later became the Roman
province in which Paul founded various churches and to which he wrote the
epistle to the Galatians (see Introduction to Galatians in Vol. VII).
ဤသေးငယ်သော နိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြားတည်ရှိမှုကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သော်လည်း၊အလက်ဇန္ဒား၏ အင်ပါယာ၏ နယ်မြေအများစုသည် မက်ဆီဒိုးနီးယား၊ အီဂျစ်၊ နှင့် ဆလူစိုက်အင်ပါယာ (အန်တီအော့ခပ်သည် ၎င်း၏ အဓိကမြို့တော်ဖြစ်လာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ နယ်မြေသည် ဆီးရီးယားတစ်ခုတည်းသို့ ကျုံ့သွားသည့်အတွက် ဆီးရီးယားဟု မကြာခဏခေါ်တွင်သည်) ဟူသော အားကောင်းသော ဟဲလင်နစ်နိုင်ငံသုံးခုအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဤသုံးနိုင်ငံသည် ရောမအင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်များအဖြစ် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပေါင်းစည်းခံရသည်အထိ အရှေ့မြေထဲပင်လယ်ကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အကျဉ်းချုပ်သမိုင်းများစွာသည် အလက်ဇန္ဒါး၏ အင်ပါယာ၏ လေးပိုင်းခွဲဝေမှုကို ဖော်ပြခြင်းမပြုဘဲ၊ နောက်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သော သုံးနိုင်ငံအား သာဖော်ပြသည်။
Although these small states retained their separate
existence, nearly all the territory of Alexander’s empire remained under the
three strong Hellenistic kingdoms, Macedonia, Egypt, and the Seleucid empire
(the last is often called Syria, because Antioch became its principal capital
and its territory later shrank to Syria alone). These three kingdoms dominated
the eastern Mediterranean until they were absorbed successively as provinces of
the Roman Empire. Accordingly, many brief histories omit mention of the earlier
fourfold division of Alexander’s empire and refer only to the final stage of
three kingdoms.
အီဂျစ်နှင့် ဆလူစိုက်အင်ပါယာအကြား စင်္ကြံပေါ်တွင် တည်ရှိသော ပါလက်စတိုင်းသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ “တောင်ပိုင်းဘုရင်” နှင့် “မြောက်ပိုင်းဘုရင်” အကြား အငြင်းပွားမှုဖြစ်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီဂျစ်ရှိ တိုလမီမျိုးနွယ်နှင့် ဆလူစိုက်ဘုရင်များ (ဟဲလင်နစ်အုပ်ချုပ်ရေးမျိုးနွယ်များကို ကြည့်ပါ) သည် မက်ဆီဒိုးနီးယားထက် သမ္မာကျမ်းစာလေ့လာမှုအတွက် ပို၍အရေးကြီးသည်။ ပါလက်စတိုင်းသည် ဘီစီ ၂၀၀ ခန့်အထိ တိုလမီမျိုးနွယ်အောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဆလူစိုက်ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
Palestine, situated on the corridor between Egypt and the
Seleucid empire, remained for many years a bone of contention between “the king
of the south” and “the king of the north.” Hence the Ptolemies of Egypt and the
Seleucid kings (see Hellenistic Ruling Houses) are more important to Biblical
studies than Macedonia. Palestine was under the Ptolemies until about
200 b.c., when it fell to Seleucid control.
တိုလမီ II ဖီလာဒဲလဖပ်နှင့် အန်တီအိုကပ်စ် I နှင့် II—တိုလမီ II ဖီလာဒဲလဖပ်သည် ဆီရီယာကို သိမ်းပိုက်ပြီး ပါလက်စတိုင်းနှင့်အတူ ဆလူးဆစ် အင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုမှ ကာကွယ်ရန် ကြားခံပြည်နယ်အဖြစ် ဖန်တီးရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘီစီ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ့ခုနစ်ဆယ့်နှစ်တွင် သူသည် ဆလူးကပ်စ်၏ ဆက်ခံသူ အန်တီအိုကပ်စ် I (ဘီစီ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ့ရှစ်ဆယ်မှ နှစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်နှစ်/ခြောက်ဆယ့်တစ်) ကို အာရှမိုင်နာရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် ဆီရီယာ၏ အများစုကို ထိန်းချုပ်ခွင့်ပေးရန် ဖိအားပေးခဲ့သည်။ နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာအောင် တိုလမီသည် ဂရိနိုင်ငံကို မက်ဆီဒိုးနီးယားအုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် မအောင်မြင်သော ကြိုးပမ်းမှုတွင် ကူညီခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် သူသည် မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ အန်တီဂိုနပ်စ် II နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်တစ်ခု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
Ptolemy II Philadelphus and Antiochus I and II.—Ptolemy II
Philadelphus hoped to take Syria and make it, along with Palestine, a buffer
state against aggression from the Seleucid empire. In 272 b.c. he
forced Seleucus’ successor, Antiochus I (280–262/61),2 to give
him control of much of the coastal lands in Asia Minor and Syria. For another
decade Ptolemy aided Greece in its unsuccessful effort against Macedonian rule;
then he signed a peace treaty with Antigonus II of Macedonia.
ပဉ္စမအပိုင်း။ ဟယ်လယ်နစ်အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ ပါလက်စတိုင်း
V. Palestine Under Hellenistic Rule
ပတိုလမီများအောက်ရှိ ပါလက်စတိုင်း အလက်ဇန္ဒားသေဆုံးပြီးမကြာမီ ပတိုလမီက ဆီးရီးယားနှင့် ပါလက်စတိုင်းကို အီဂျစ်အား ခွန်အားပေးသည့်နယ်မြေများအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့သည်။ အန်တီဂိုနပ်စ်က ဤဒေသများကို ယာယီသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းသည် ၃၀၁ ခုနှစ်မတိုင်မီ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လက်ပြောင်းလက်လွှဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုနှင့် မရေရာမှုကာလတွင် ဂျူးလူမျိုးများစွာသည် ပါလက်စတိုင်းမှ ထွက်ခွာကာ အလက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သစ်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး၊ ထိုနေရာ၌ ဂျူးလူဦးရေသည် နောက်ဆုံးတွင် ထိုကမ္ဘာ့မြို့တော်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရှိသော ကြီးမားသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာကာ ဟီဘရူးကျမ်းစာများကို ဂရိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ရန်လိုအပ်သည်အထိ ဟယ်လယ်နစ်ယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံခဲ့သည်။
Palestine Under the Ptolemies.—Soon after the death of
Alexander, Ptolemy made Syria and Palestine tributary to Egypt. Antigonus
subjugated these districts temporarily, and Palestine changed hands several
times before 301. In this time of change and uncertainty many Jews left
Palestine to settle in the new city of Alexandria, where the Jewish population
eventually formed a large self-governing segment of that cosmopolitan capital,
and became Hellenized to the extent of needing the Hebrew Scriptures translated
into Greek.
၃၀၁ ခုနှစ် အစ်ပ်ဆပ်စ်တိုက်ပွဲတွင် အန်တီဂိုနပ်စ်သေဆုံးပြီးနောက် ဆီးရီးယားသည် ဆလူကပ်စ်ထံသို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း ပတိုလမီက သိမ်းပိုက်ထားသည့် ပါလက်စတိုင်းကို အီဂျစ်ထံတွင် ထားရစ်ခဲ့သည်၊ သို့သော် ဆလူကပ်စ်က ၎င်းအပေါ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို ဘယ်သောအခါမျှ လက်လွှတ်မပေးခဲ့ပေ။ ဂျူဒီယာသည် နှစ်ဖက်စလုံးနှင့် အကျိုးအမြတ်ရရန် အကြံအစည်များဖြင့် အခွင့်အရေးကို အသုံးချရန် သင်ယူခဲ့သည်။ ပတိုလမီများလက်အောက်တွင် ဖိုနီးရှားနှင့် ပါလက်စတိုင်း၏ အဓိကမြို့များသည် ဟယ်လယ်နစ်ယဉ်ကျေးမှုကို သိသာစွာ လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဂရိအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံများဖြင့် မြို့သစ်များကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျေရုဆလင်သည် ဂျူးနိုင်ငံ၏ ဗဟိုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ မင်းနှင့်ဆက်ဆံရာတွင် လူများ၏ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည့် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး၏ လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ နီဟီမီယာ၏ခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အချို့က ယူဆသည့် အကြီးအကဲများကောင်စီတစ်ခုလည်း ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လူများ၏ဘဝများသည် ဂျူးဥပဒေများနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများဖြင့် ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂရိဘာသာစကားကို အသုံးပြုမှုနှင့် အရာရှိများနှင့် မြို့များရှိ ဂရိအခြေချသူများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများမှ ဟယ်လယ်နစ်ယဉ်ကျေးမှုကို တဖြည်းဖြည်းစုပ်ယူမှု စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤဖြစ်စဉ်သည် နှေးကွေးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ အန်တီအိုခပ်စ် စတုတ္ထလက်ထက်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည် (အပိုင်း ၇ ကို ကြည့်ပါ)။
After the Battle of Ipsus in 301, where Antigonus was slain,
Syria fell to Seleucus; but Palestine, which Ptolemy had occupied, was left to
Egypt, though Seleucus never gave up his claim to it. Judea learned to take
advantage of the opportunity for intrigue with both sides. Under the Ptolemies
the chief cities of Phoenicia and Palestine were considerably Hellenized, and
new cities were established, with Greek forms of government. But Jerusalem
remained the center of a Jewish state under the civil as well as the religious
leadership of the high priest, who was the representative of the people in
dealing with the king. There was also a council of elders derived, as some
think, from the assembly of Nehemiah’s day. Thus the lives of the people were
still regulated by Jewish laws and customs, although there began a gradual
process of absorption of Hellenism from the use of the Greek language and the
contacts with the officials and the Greek settlers in the cities. This,
however, developed slowly, and reached a climax under Antiochus IV (see Sec.
VII).
အစပိုင်းမှစ၍ ဆလူကပ်စ်၊ ပတိုလမီနှင့် အန်တီဂိုနပ်စ်တို့၏ သုံးအိမ်တော်ကြားတွင် အကြံအစည်နှင့် သံတမန်ရေးရာစစ်ပွဲများနှင့် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ အမြဲရှိခဲ့သည်။ ဤရုန်းကန်မှုတွင် ပတိုလမီ ဒုတိယ ဖီလဒဲလဖပ်စ်သည် ဆလူကပ်စ်ကို တားဆီးရန် ပါလက်စတိုင်းကို ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် အားကိုးခဲ့သဖြင့် ဂျူးလူမျိုးများကို ရက်ရောစွာ လက်ဆောင်များ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
From the beginning there was a constant war of intrigue and
diplomacy, as well as intermittent fighting, among the three houses of
Seleucus, Ptolemy, and Antigonus. In this struggle Ptolemy II Philadelphus
relied on Palestine as a buffer state against Seleucus, hence his liberal gifts
to the Jews.
စာပေကို နှစ်သက်သူဖြစ်သည့် ပတိုလမီ ဒုတိယသည် ၎င်း၏ အကြံပေးများနှင့်အတူ အလက်ဇန္ဒားရှိ ၎င်း၏ ကြီးမားသော စာကြည့်တိုက်အတွက် အခြားနိုင်ငံများမှ စာအုပ်များကို စုဆောင်းစတင်ခဲ့သည်။ စာပေသမားများကို မြို့တွင် ကြိုဆိုခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်အရ၊ မင်းကြီးသည် စာကြည့်တိုက်မှူးချုပ်၏ တောင်းဆိုမှုအရ ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး အီလီဇာအား ပါလက်စတိုင်းမှ ပညာရှင်များကို ဟီဘရူးကျမ်းစာများကို ဂရိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ရန် စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ ဆပ်တူအာဂျင့်ဟု ခေါ်သည့် ဘာသာပြန်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤဘာသာပြန်သည် အလက်ဇန္ဒားစာကြည့်တိုက်သို့ တရားဝင်တင်ပြရန်အတွက်လား၊ သို့မဟုတ် အလက်ဇန္ဒြီးယားဂျူးများအတွက် သီးသန့်ပြုလုပ်ခဲ့သလားဆိုသည်မှာ မသေချာပါ။ ထိုအချိန်တွင် ပဉ္စလကျမ်းကိုသာ ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ အခြားအပိုင်းများကို နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံဘာသာပြန်ခဲ့သည် (တွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၉ ကို ကြည့်ပါ)။
Being literary-minded, Ptolemy II, with his counselors, began
to collect books from other nations for his great library in Alexandria. Men of
letters were welcomed in the city. According to Josephus, the king, at the
request of the chief librarian, asked the high priest Eleazar to send
Palestinian scholars to make a Greek translation of the Hebrew Scriptures. Thus
the translation was begun that is now called the Septuagint. It is uncertain
whether the version was made for an official presentation to the Alexandrian
library or whether it was produced privately for the Alexandrian Jews. Only the
Pentateuch was translated then, and other portions of the Old Testament canon
were added later (see Vol. I, p. 39).
ဂျိုးဆီးဖပ်စ်အရ၊ ပတိုလမီတစ်ဦးက ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး အိုနီးယပ်စ် ပထမ၏ တူဖြစ်သူ ဂျိုးဇက်အား ပါလက်စတိုင်း၊ ဆိုးလီဆီးရီးယားနှင့် ဖိုနီးရှားတစ်ခုလုံးအတွက် အခွန်ကောက်ခံသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းအား ဂုဏ်ပြုမှုများ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းသည် အခွန်များပေးဆောင်ပြီး အီဂျစ်အာဏာကို အသိအမှတ်ပြုသရွေ့ ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်စီရင်ပိုင်ခွင့်ဖြင့် လွှတ်ထားခဲ့သည်။ ဤကာလ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို သိရှိခဲသော်လည်း၊ ဂျူးလူမျိုးများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆလူစိဒ်များက နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ချိန်ထက် ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်မှာ ထင်ရှားသည်။ သို့သော် ပါလက်စတိုင်းကို ဆလူစိဒ်အိမ်တော်လက်သို့ အပ်နှံရန် ရည်ရွယ်သည့် ပါတီတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အနာဂတ်တွင် ဘာဖြစ်လာမည်ကို မသိခဲ့ကြပေ။
Josephus tells us that one of the Ptolemies made Joseph, a
nephew of the high priest Onias I, tax collector for the whole area of
Palestine, Coele-Syria, and Phoenicia, and showered favors upon him. Palestine
was left largely to its own devices so long as the taxes were paid and the
Egyptian authority recognized. Little is known of the details of this period,
but it is evident that the Jews fared better than later, when the Seleucids
took over the country. Yet there arose a party which was to give Palestine into
the hands of the Seleucid house, little realizing what the future held for
them.
၂၂၁ ခုနှစ်တွင် ပတိုလမီ တတိယကို ပတိုလမီ စတုတ္ထ ဖီလိုပေတာက ဆက်ခံခဲ့သည့်နှစ်တွင်၊ အန်တီအိုခပ်စ် တတိယ (မဟာမင်းကြီး) သည် အီဂျစ်ကို ဆန့်ကျင်ရန် လမ်းကြောင်းတွင် ပါလက်စတိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုကြိုးပမ်းမှုသည် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၂၁၉ တွင် ၎င်းသည် မြေထဲပင်လယ်ပေါ်ရှိ ဆလူစီယာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၂၁၈ တွင် ပါလက်စတိုင်းရှိ နေရာအမျိုးမျိုးတွင် စစ်တပ်စခန်းများ ထားရှိရန် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၂၁၇ တွင် အီဂျစ်သည် ဂါဇာတောင်ပိုင်းရှိ ရာဖီယာတွင် ၎င်းကို တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီအရ ပတိုလမီ စတုတ္ထသည် ဂျေရုဆလင်သို့ လည်ပတ်ခဲ့ပြီး၊ သန့်ရှင်းရာဌာနသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် ဂျူးများကို ဒေါသထွက်စေခဲ့ပြီး၊ သူသည် အယူသည်းမှုကြောင့် ထိတ်လန့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အီဂျစ်သည် ပါလက်စတိုင်းကို နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုခန့် ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။ အီဂျစ်နယ်မြေများအတွင်း ကျူးကျော်မှုများနှင့် အီဂျစ်အတွင်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၏ ပုန်ကန်မှုများသည် ပတိုလမီ စတုတ္ထ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမအောင်မြင်မှုကို ထင်ရှားစွာ သက်သေပြသည်။ ၎င်း၏သေဆုံးမှုသည် ရောမနှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ ဖီလစ်ပဉ္စမတို့ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးချိန်နှင့်၊ အာရှတွင် အင်အားတိုးမြှင့်နေသည့် အန်တီအိုခပ်စ်က အန်တီအို့ခ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိချိန်နှင့် အနီးကပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
In 221, the year in which Ptolemy III was succeeded by
Ptolemy IV Philopator, Antiochus III (the Great) came into Palestine on his way
against Egypt, but the venture was a failure. In 219 he took Seleucia on the
Mediterranean. In 218 he succeeded in placing garrisons in various places in
Palestine. In 217 Egypt met and defeated him in Raphia, south of Gaza.
Tradition has it that Ptolemy IV visited Jerusalem, outraged the Jews by going
into the holy of holies, and was smitten with superstitious terror. Egypt held
Palestine for another decade or so. The invasions of Egyptian territory and the
native uprisings within Egypt give clear evidence of the inefficiency of
Ptolemy IV’s administration. His death came just about the time when Rome and
Philip V of Macedonia were signing a treaty of peace, and when Antiochus, who
had been strengthening himself in Asia, was returning to Antioch.
၂၀၃ တွင် ပတိုလမီ စတုတ္ထကို ၎င်း၏သား ပတိုလမီ ပဉ္စမ အီပီဖနီးစ်က ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အသက်လေးနှစ်သာရှိသေးသည်။ အီဂျစ်သည် ရောမ၏အကူအညီကို တောင်းခံခဲ့သော်လည်း၊ မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ ဖီလစ်ပဉ္စမနှင့် အန်တီအိုခပ်စ်တို့သည် ပတိုလမီအား ဆန့်ကျင်ရန် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး၊ ဆလူစိဒ်တပ်ဖွဲ့များသည် ပါလက်စတိုင်းသို့ တတိယအကြိမ် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁/၂၀၀ တွင် ဟာမုန်တောင်အနီးရှိ ပနီယမ်အနီးတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချသည့်တိုက်ပွဲတွင် အီဂျစ်တပ်ဖွဲ့များ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အီဂျစ်သည် ပါလက်စတိုင်းကို ဆလူစိဒ်အင်ပါယာထံသို့ အပြီးအပြတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
In 203 Ptolemy IV was succeeded by his son Ptolemy V
Epiphanies, who was only four years old. Egypt sought the help of Rome, but
Philip V of Macedonia and Antiochus made an alliance against Ptolemy, and the
Seleucid forces penetrated Palestine for the third time. In a decisive battle
in 201/200 near Panium, not far from Mt. Hermon, the Egyptian forces were
defeated. The result was that Egypt permanently lost Palestine to the Seleucid
empire.
ဆလူစိဒ်အင်ပါယာအောက်ရှိ ပါလက်စတိုင်း ဂျူးများသည် သခင်သစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အတွက် အကျိုးမရှိကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ပတိုလမီများ၏ နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ပေါ့ပျက်သောမူဝါဒကို ပိုမိုတင်းကြပ်သော ကြီးကြပ်မှု၊ အခွန်များ ပိုမိုတောင်းဆိုမှု၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးများ ခန့်အပ်မှုတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု၊ နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။
Palestine Under the Seleucid Empire.—The Jews had changed
masters, and it soon became clear that they did not profit thereby. The
comparatively lenient policy of the Ptolemies was replaced by a closer
supervision, a greater demand for taxes, interference in the appointment of the
high priests, and later by religious persecution.
အန်တီအိုခပ်စ် တတိယသည် ဆလူစိဒ်အင်ပါယာ အားနည်းနေချိန်တွင် ထီးနန်းရယူခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏မူလနယ်နမိတ်များအထိ နယ်မြေကို တိုးချဲ့ရန် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးမကြာမီ၊ ၎င်းသည် ၎င်း၏အင်အားကြီးထွားလာမှုနှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ ဖီလစ်ပဉ္စမနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကြောင့် စိုးရိမ်နေသည့် ရောမ၏ ဆန့်ကျင်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၀ တွင် အာရှမိုင်းနားရှိ မဂ္ဂနီးရှားတွင် အန်တီအိုခပ်စ်သည် ရောမမှ အပြတ်အသတ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာရှမိုင်းနားကို အပြီးအပြတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ကြီးမားသော လျော်ကြေးပေးခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏အကျိုးဆက်တစ်ခုမှာ ပါလက်စတိုင်းမှ အခွန်များကို တိုးမြှင့်ကောက်ခံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အန်တီအိုခပ်စ်၏ ဆက်ခံသူ ဆလူကပ်စ် စတုတ္ထ ဖီလိုပေတာသည် ရောမသို့ ပေးဆောင်ရန် ငွေကြေးရှာဖွေရန်ကြိုးစားရင်း ဗိမာန်တော်၏ ရတနာများကို သိမ်းယူရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏တမန်တော် ဟယ်လီယိုဒိုးရပ်စ်သည် သဘာဝလွန်ဖြစ်ရပ်များကြောင့် ထိတ်လန့်ကာ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည် (၂ မက္ကဘီး ၃:၆–၃၉)။
Antiochus III, who had come to the throne at a time when the
Seleucid empire was weak, succeeded in extending its territory approximately to
the original boundaries. Soon after he conquered Palestine he was confronted
with the opposition of Rome, which was alarmed by his growing power and his
alliance with Philip V of Macedonia. In 190 at Magnesia in Asia Minor,
Antiochus was decisively defeated by Rome. He lost Asia Minor permanently and
paid a large indemnity. One consequence of this was increased taxes extracted from
Palestine. It is said that Antiochus’ successor, Seleucus IV Philopator, trying
to raise money to pay the Romans, attempted to confiscate the Temple treasure,
but that his envoy, Heliodorus, was frightened off by supernatural apparitions
(2 Macc. 3:6–39).
ဆလူကပ်စ် စတုတ္ထ၏ ဆက်ခံသူမှာ ဂျူးများကို ဖိနှိပ်သူအဖြစ် နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသော အန်တီအိုခပ်စ် စတုတ္ထ အီပီဖနီးစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အီဂျစ်ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ရောမက တားဆီးခဲ့သည်။ ဂျူးများနှင့် ၎င်း၏မအောင်မြင်သော ရုန်းကန်မှုများသည် ၎င်း၏အင်ပါယာကို အတွင်းပိုင်းအားနည်းစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ခေတ်မှစ၍ တဖြည်းဖြည်းကျဆင်းလာခဲ့ပြီး၊ ရာစုနှစ်တစ်ခုအကြာတွင် ၎င်း၏နိုင်ငံသည် ရောမအင်ပါယာမှ စုပ်ယူခံခဲ့ရသည်။ အန်တီအိုခပ်စ် တတိယနှင့် စတုတ္ထတို့၏ခေတ်တွင် ရောမသည် အရှေ့တွင် ပိုမိုထင်ရှားသော အနေအထားကို ရယူခဲ့သဖြင့်၊ အန်တီအိုခပ်စ် စတုတ္ထ အီပီဖနီးစ်၏ ကာလသို့ မဆက်လက်မီ ဤအနောက်အင်အားသစ်ကို အာရုံစိုက်ရန် လိုအပ်သည်။
The successor of Seleucus IV was Antiochus IV Epiphanes,
notorious as the persecutor of the Jews. His efforts to conquer Egypt were
blocked by Rome; his unsuccessful struggles with the Jews helped to weaken his
empire within. From his time on there was a gradual decline, and a century
later his kingdom was absorbed by the Roman Empire. Since Rome held an
increasingly dominant position in the East in the time of Antiochus III and IV,
it is necessary to turn attention to this new Western power before proceeding
with the period of Antiochus IV Epiphanes.
ဆဋ္ဌမအပိုင်း။ ရောမ၏ လွှမ်းမိုးမှုသို့ တက်လှမ်းခြင်း
VI. The Rise of Rome to Dominance
ရောမ၏ အစောပိုင်းတိုးတက်မှု ရောမသည် မူလက တောင်ကုန်းခုနစ်ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သည့် လွတ်လပ်သောလူမျိုးစုများစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ဘုရင်များက အုပ်ချုပ်သည့် မြို့ပြပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ အကြီးအကဲများကောင်စီ သို့မဟုတ် ဆီးနိတ်နှင့် လူများကိုယ်စားပြုသည့် အစည်းအဝေးတစ်ခုနှင့်အတူ တည်ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ဘုရင်ကို နှစ်စဉ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် ကောင်စစ်ဝန်နှစ်ဦးဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၅ ရာစုနှစ်အတွင်း ဥပဒေများကို စည်းမျဉ်းပြုခဲ့သည်။ သာမန်လူထု၏ တက်လှမ်းမှုတွင် အရေးပါသောခြေလှမ်းတစ်ခုမှာ လူထု၏အကျိုးကို ကာကွယ်ရန် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ မထိခိုက်နိုင်သော အာဏာနှင့် အရာရှိများကို ဗီတိုအာဏာသုံးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် လူထု၏ ထရီဗျူန်းများကို ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလက်ဇန္ဒား၏ အရှေ့ဘက်သို့ သိမ်းပိုက်မှုများနှင့် ၎င်း၏အင်ပါယာကို ၎င်း၏ဆက်ခံသူများအကြား ခွဲဝေပေးအပ်ချိန်တွင်၊ ရောမသည် အတွင်းပိုင်းနိုင်ငံရေးရုန်းကန်မှုများနှင့် အီတလီတွင် နယ်မြေတိုးချဲ့မှုများဖြင့် သက်ဆိုင်နေခဲ့သည်။
The Early Growth of Rome.—Rome, originally composed of
several independent tribes living on a cluster of seven hills, became a
city-state ruled by elective kings, with a senate or council of elders and an
assembly representing the people. By about 500 b.c. the king was
replaced by two consuls elected annually. During the 5th century the laws were
codified. One important step in the rise of the common people was the
appointment of tribunes of the people, officers who enjoyed personal
inviolability and who had the power of veto over the magistrates in defense of
the common people. During the time of Alexander’s conquests to the east and the
division of his empire among his successors, Rome was occupied with internal
political struggles and with territorial expansion in Italy.
အီတလီကို သိမ်းပိုက်မှု ပြီးစီးပြီးမကြာမီ ရောမသည် မြောက်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းရှိ ဖိုနီးရှားကိုလိုနီဖြစ်သည့် ကားသေ့ဂ်ျနှင့် ရှည်ကြာသော ရုန်းကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ရောမ၏ အဆိုးရွားဆုံးပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ရောမသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် စပိန်အထိ ဒေသများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဆစ်စီလီ၏ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုကို ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်၊ ထိုနေရာတွင် ကားသေ့ဂ်ျနှင့် စစ်ပွဲ (ပထမပြူနစ်စစ်ပွဲဟု ခေါ်သည်) စတင်ခဲ့သည်။ ရောမသည် ကားသေ့ဂ်ျကို ဒူးထောက်ရန် ၂၃ နှစ် (၂၆၄–၂၄၁) ကြာခဲ့သည်။ အောင်နိုင်သူသည် ကြီးမားသော လျော်ကြေးငွေကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ဆစ်စီလီကို သိမ်းယူခဲ့သည်၊ ၎င်းသည် ပထမဆုံး ရောမပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Soon after the conquest of Italy was complete Rome became
involved in a protracted struggle with Carthage, a Phoenician colony on the
North African coast that now loomed as Rome’s most dangerous rival. Rome had
formed alliances with districts all along the coast of Africa as far west as
Spain and held a good portion of sicily, where the war with Carthage (known as
the First Punic War) began. It took Rome 23 years (264–241) to bring Carthage
to her knees. The victor imposed a heavy indemnity and took Sicily, which
became the first Roman province.
ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ပြီးနောက် မကြာမီ ကားသေ့ဂ်ျသည် စပိန်တွင် ခိုင်မာသောခြေကုပ်ရယူခြင်းဖြင့် ရောမ၏ မနာလိုမှုနှင့် စိုးရိမ်မှုကို နှိုးဆွခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဒုတိယပြူနစ်စစ်ပွဲ (၂၁၈–၂၀၁) သို့ ဦးတည်ခဲ့ပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် ကားသေ့ဂ်ျသည် စပိန်နှင့် ၎င်း၏ရေတပ်အများစုကို လက်လွှတ်ခဲ့ရပြီး၊ ကြီးမားသောအခွန်ပေးဆောင်ခဲ့ရပြီး၊ ရောမ၏ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ စစ်မဖြစ်ပွားရန် ကတိပြုခဲ့သည်။
Soon after the peace treaty Carthage aroused Rome’s jealousy
and alarm by gaining a strong foothold in Spain. This led to the Second Punic
War (218–201), as a result of which Carthage gave up Spain and most of her
navy, paid heavy tribute, and promised not to make war without Rome’s
permission.
မက်ဆီဒိုးနီးယားတွင် ရောမ၏ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အေဒီ ၂၀၀ တွင် ရောမ၏ တစ်ခုတည်းသော စစ်မှန်သောပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည့် ကားသေ့ဂ်ျသည် အန္တရာယ်မရှိတော့သဖြင့်၊ ရောမသည် အနောက်မြေထဲပင်လယ်၏ သခင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားပြည်နယ်များ ရယူခြင်းသည် ၎င်းအား စစ်မှန်သောအင်ပါယာ၏ အစပြုမှုကို ပေးခဲ့သည်။ ရောမသည် အစပိုင်းတွင် အရှေ့တွင် နယ်မြေသစ်များကို ရှာဖွေခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ သို့သော် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်အကာအကွယ်၊ ၎င်း၏ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများတွင်၊ ၎င်းသည် ဒေသဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုပြီးတစ်ခုသို့ ဆွဲသွင်းခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် မြေထဲပင်လယ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး၏ အသိအမှတ်ပြုခံရသော သိမ်းပိုက်သူဖြစ်လာခဲ့သည်။
Roman Intervention in Macedonia.—By 200 b.c., with
Carthage, her only genuine rival, no longer a menace, Rome had become mistress
of the western Mediterranean. The acquisition of foreign provinces gave her the
beginnings of a genuine empire. Rome did not at first seek new territories in
the East. But she was the strongest power in the Mediterranean; and in her
efforts to protect herself, her trade, and her allies, she was drawn into one
local issue after another until eventually she became acknowledged conqueror of
the whole Mediterranean world.
အလက်ဇန္ဒား၏အင်ပါယာ၏ ကျန်ရှိသောအစိတ်အပိုင်းများကို တစတစ ရယူရာတွင်၊ ရောမ၏ ပထမဆုံးပါဝင်ပတ်သက်မှုမှာ ဒုတိယပြူနစ်စစ်ပွဲအတွင်း မက်ဆီဒိုးနီးယားနှင့်ဖြစ်သည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ ဖီလစ်ပဉ္စမသည် ကားသေ့ဂ်ျကို ကူညီရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ ရောမက ၎င်းကို တားဆီးခဲ့ပြီး ဂရိပြည်နယ်အချို့နှင့် ပါဂါမန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤပထမမက်ဆီဒိုးနီးယားစစ်ပွဲ (၂၁၅–၂၀၅) ကို ဒုတိယမက်ဆီဒိုးနီးယားစစ်ပွဲ (၂၀၀–၁၉၆) က ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရောမသည် ၁၉၇ တွင် ဆိုင်နို့စဖလီးတွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို အနိုင်ယူခဲ့ပြီး၊ ဂရိအားလုံးကို လွတ်လပ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယား၏ အင်အားကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့်၊ ရောမသည် ဆလူစိဒ်အင်ပါယာ၏ ပြိုင်ဘက်ကို အားနည်းစေခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက်ပိုင်း အန်တီအိုခပ်စ် တတိယ (မဟာမင်းကြီး) နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။
In the step-by-step acquisition of the remains of Alexander’s
empire, Rome’s first involvement was with Macedonia during the Second Punic
War. Philip V of Macedonia attempted to assist Carthage, but Rome prevented
this and formed alliances with certain Greek states and with Pergamum against
Philip. This First Macedonian War (215–205) was followed by the Second
Macedonian War (200–196). Rome defeated Macedonia at Cynoscephalae (197), and
declared all Greece free. By breaking the power of Macedonia, Rome had merely
weakened the rival of the Seleucid kingdom, and henceforth had to reckon with
Antiochus III (the Great).
ရောမနှင့် အန်တီအိုခပ်စ် မဟာမင်းကြီး ရောမနှင့် ဖီလစ်တို့ စစ်ပွဲတွင် သက်ဆိုင်နေစဉ်နှင့် အီဂျစ်သည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၏ ပုန်ကန်မှုများဖြင့် ကွဲအက်နေချိန်တွင်၊ အန်တီအိုခပ်စ် မဟာမင်းကြီးသည် ဆီးရီးယားနှင့် ပါလက်စတိုင်းကို ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ၂၀၁/၂၀၀ တွင် ပနီယမ်တိုက်ပွဲဖြင့် အီဂျစ်သည် ပါလက်စတိုင်းကို အပြီးအပြတ် ဆုံးရှုံးခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၂၆ ကို ကြည့်ပါ)။ ၎င်းသည် ဆလူစိဒ်အိမ်တော်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဂျူးများ၏ ကံကြမ္မာသည် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။
Rome and Antiochus the Great.—While Rome and Philip were
occupied in warfare, and Egypt was torn by native uprisings, Antiochus the
Great invaded Syria and Palestine. With the battle at Panium, 201/200, Egypt
had forever lost control of Palestine (see p. 26). It soon came completely
under the rule of the house of Seleucus, and the fortunes of the Jews took a
turn for the worse.
အန်တီအိုခပ်စ်သည် အီဂျစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပြုလုပ်ပြီးမကြာမီ ဂရိကို ကျူးကျော်ခဲ့သော်လည်း၊ သာမို့ပလီးတွင် ရောမမှ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး အာရှမိုင်းနားသို့ ပြန်လည်ထွက်ပြေးရသည်။ ၁၉၀ တွင် စမိုင်းနားအနီးရှိ မဂ္ဂနီးရှားတွင် ၎င်းသည် ရောမမှ အပြတ်အသတ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဖြင့် ဆလူစိဒ်အင်ပါယာသည် ကြီးမားသော လျော်ကြေးပေးခဲ့ရပြီး၊ တောရပ်စ်တောင်တန်းများ၏ အနောက်နှင့်မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်း၏ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ ရောမသည် ဤသိမ်းပိုက်ထားသောနယ်မြေကို မထိန်းသိမ်းခဲ့ဘဲ၊ ၎င်း၏မဟာမိတ်များဖြစ်သည့် ပါဂါမန်နှင့် ရို့ဒ်စ်တို့ထံသို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
As soon as Antiochus had made peace with Egypt he invaded
Greece, but was defeated at Thermopylae by the Romans and forced to flee back
to Asia Minor. At Magnesia, near Smyrna, in 190, he was decisively defeated by
the Romans. By the subsequent peace treaty the Seleucid kingdom had to pay a
large indemnity, and to give up all its holdings west and north of the Taurus
range. Rome did not keep this conquered territory, but gave it to her allies,
principally Pergamum and Rhodes.
ရောမသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည် ဖီလစ်ပဉ္စမ၏သား ပါဆီးစ်သည် ရောမ၏ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည့် တမန်များသည် စိုးရိမ်မှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဂရိတွင် ခရီးသွားနေစဉ် ပါဂါမန်၏ဘုရင်ကို လုပ်ကြံမှုသည် တတိယမက်ဆီဒိုးနီးယားစစ်ပွဲ (၁၇၁–၁၆၈) အတွက် အကြောင်းဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၈ တွင် ပိုင်ဒ်နာတိုက်ပွဲတွင် ရောမသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို အပြည့်အဝဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် ရောမသည် ထိုနယ်မြေကို မသိမ်းပိုက်ခဲ့ဘဲ၊ ၎င်းကို ရောမ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ထားရှိသည့် သီးခြားသမ္မတနိုင်ငံလေးခုအဖြစ် ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အန်တီဂိုနစ်အိမ်တော်၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား၏ ယခင်နယ်မြေ၏ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော သုံးနိုင်ငံအနက်မှ မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံသည် မရှိတော့ပေ။
Rome Ends the Macedonian Kingdom.—Perseus, son of Philip V,
was regarded as an enemy of Rome. Envoys sent to Macedonia kept returning with
growing concern. Finally the murder of the king of Pergamum, while traveling in
Greece, was made the occasion for a Third Macedonian War (171–168), in which,
at the Battle of Pydna (168), Rome completely crushed Macedonia. She did not
annex the territory, however, but divided it into four separate republics which
she placed under her protection. Thus ended the ruling house of the Antigonids.
The kingdom of Macedonia, one of the three surviving kingdoms of Alexander’s
former domain, was no more.
ရောမနှင့် အန်တီအိုခပ်စ် စတုတ္ထ အီပီဖနီးစ် ရောမမှ ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက်၊ အန်တီအိုခပ်စ် မဟာမင်းကြီးသည် ၎င်း၏သား အန်တီအိုခပ်စ် (နောက်ပိုင်းတွင် အီပီဖနီးစ်ဟု ခေါ်သည်) ကို ရောမသို့ ဓားစာခံအဖြစ် ပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် အန်တီအိုခပ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် ၁၇၅ တွင် ဆလူစိဒ်အင်ပါယာ၏ ထီးနန်းကို ရယူခဲ့သည်။ ရောမသည် တတိယမက်ဆီဒိုးနီးယားစစ်ပွဲ (၁၆၈ တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်) နှင့် သက်ဆိုင်နေစဉ်၊ ဆလူစိဒ်အိမ်တော်၏ အရှေ့အနီးနားဒေသကို ထိန်းချုပ်ရန် နောက်ထပ်ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ရသည်။ အန်တီအိုခပ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် အီဂျစ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထိုနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် အနီးကပ်ဖြစ်နေချိန်တွင်၊ အောင်မြင်သော ရောမမှ တမန်တစ်ဦးသည် ရောမ၏ အကာအကွယ်အောက်ရှိ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် အီဂျစ်မှ ထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးသည့် အယူခံဝင်စာနှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခဲ့သည် ရောမ၏ စစ်ရေးအင်အားကို ကောင်းစွာနားလည်သည့် အန်တီအိုခပ်စ်သည် ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။
Rome and Antiochus IV Epiphanes.—After his defeat by Rome,
Antiochus the Great sent his son Antiochus (later called Epiphanes) there as a
hostage. Eventually, however, Antiochus Epiphanes took the throne (175) of the
Seleucid empire. While Rome was busy with the Third Macedonian War (which ended
the Macedonian kingdom in 168), she had to meet another attempt of the Seleucid
house to gain control of the Near East. Antiochus Epiphanes marched against
Egypt. He was about to take the country when the envoy of the victorious Romans
arrived with an ultimatum requiring Antiochus to leave Egypt, then an ally
under the protection of Rome. Antiochus, who well understood Roman military
power, withdrew.
ထို့ကြောင့် အေဒီ ၁၆၈ တွင် ရောမသည် ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော ဟယ်လယ်နစ်နိုင်ငံသုံးခုအနက် တစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယတစ်ခုကို အကာအကွယ်ယူခဲ့ပြီး၊ တတိယတစ်ခုကို တမန်တစ်ဦး၏ စကားတစ်ခွန်းဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့သည်၊ သို့သော် ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏နယ်မြေများကို နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ မသိမ်းပိုက်ခဲ့ပေ။ စိတ်ပျက်လျက် အီဂျစ်မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့် အန်တီအိုခပ်စ်သည် ၎င်း၏အာရုံကို ဂျူးများထံသို့ လှည့်ခဲ့သည်။
Thus by 168 b.c. Rome had conquered one of the
three surviving Hellenistic kingdoms, assumed protection of the second, and
repulsed the third by the mere word of an envoy, although she did not annex any
of their territory until some years later. The frustrated Antiochus returned
from Egypt and turned his attention to the Jews.
VII. အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်နှင့် ဂျူးလူမျိုး
VII. Antiochus Epiphanes and the Jews
ဂရိနိုင်ငံတွင် အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရင်းနှီးခဲ့ပြီး ဂရိအားကစားများ၊ ပြဇာတ်များနှင့် ခမ်းနားသော အခမ်းအနားများကို စွဲလမ်းခဲ့သည်။ သူအာဏာရလာသောအခါ သူ၏အင်ပါယာ၏ လူမျိုးအားလုံးကို ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဘုံတရားဖြင့် စည်းလုံးစေရန် အိပ်မက်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်က သဘာဝအတိုင်း တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးရန် ကြိုးစားခဲ့သည့် အမှားကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
While in Greece Antiochus Epiphanes had become acquainted
with Hellenic culture and was enamored of Greek sports, theatricals, and
pageantry. When he came to power he was filled with dreams of uniting all the
peoples of his empire by the common bond of Hellenistic culture. He made the
mistake of trying to force what had until then been a natural and gradual
development.
ဂျူးလူမျိုးများ၏ တဖြည်းဖြည်း ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှုသို့ ပြောင်းလဲလာခြင်း အလက်ဇန္ဒားတွင် အခြေချခဲ့သော ဂျူးလူမျိုးများသည် ပိုလီမီကျခေတ်တွင် ပါလက်စတိုင်းကို အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှုသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အင်ပါယာအတွင်းရှိ အဓိကမြို့များတွင် ဂျူးလူမျိုးများရှိခဲ့ပြီး ပါလက်စတိုင်းတွင်ပင် မြို့များစွာသည် ဂရိယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်များဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရာရှိများနှင့် နီးကပ်စွာဆက်ဆံသူများသည် ဂရိဘာသာစကားကို အသုံးပြုရပြီး ဂျူဒီးယားရှိ ထိပ်တန်းလူတန်းစားများ၊ ထိပ်တန်းယဇ်ပုရောဟိတ်များအပါအဝင်၊ ဟယ်လင်းနစ်ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။ လူငယ်လူနည်းစုသည် ယခင်ယုံကြည်ချက်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားများသည် ခေတ်မမီတော့ဟု ခံစားခဲ့ရသော်လည်း လူထုအများစုသည် နည်းလမ်းသစ်များကို သံသယဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တိုရာ (Torah) အရ ဂျူဒါယစင်ကို တင်းကြပ်စွာ လိုက်နာရန် ရပ်တည်သော ရှေးရိုးစွဲပါတီတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤရှေးရိုးစွဲသူများသည် ဟာစီဒင်များ (ခါစီဒင်များ သို့မဟုတ် အဆီဒင်းများ)၊ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသူများဟု လူသိများလာခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၅၁ ကို ကြည့်ပါ)။ ဟာစီဒင်များနှင့် ဟယ်လင်းနစ်လူမျိုးများဟူသော ဂျူးလူမျိုးနှစ်ဖွဲ့အကြား ကွဲလွဲမှုသည် ဆလူးကစ်များအုပ်ချုပ်ပြီးနောက် အဓိကအငြင်းပွားမှုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆလူးကစ်ခေတ်အစောပိုင်းတွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး အိုနီယတ်စ် (၃) သည် သန့်ရှင်းသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပြီး ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှုလမ်းကြောင်းကို ဆန့်ကျင်ကာ ရိုးရာဂျူဒါယစင်အတွက် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
Gradual Hellenization of the Jews.—It has been mentioned that
the Jews who settled in Alexandria, soon after it was founded, became
Hellenized during the period of Ptolemaic rule over Palestine. There were Jews
in the principal cities of the empire, and even in Palestine many cities became
centers of Greek culture of a sort. Those who dealt closely with officials had
to use the Greek language, and many among the upper classes in Judea, including
the leading priests, adopted Hellenistic dress and customs. The younger
minority felt that the old faith and morals were out of date, but the mass of
the people were inclined to distrust the new ways. In opposition there grew up
a conservative party that stood for the strict observance of Judaism according
to the Torah. These conservatives came to be known as the Hasidim (Chasidim or
Assideans), or pious ones (see p. 51). The cleavage between these two parties
of Jews, the Hasidim and the Hellenists, became a major controversy after the
Seleucids took over. Onias III, a high priest early in the Seleucid period, was
conspicuously pious, and a contender for traditional Judaism against the
Hellenizing trend.
အိုနီယတ်စ်၏ညီ ဂျေဆင်သည် ဟယ်လင်းနစ်လူမျိုးဖြစ်ပြီး အန်တီအိုးခတ်စ်အား လာဘ်ထိုးကာ အိုနီယတ်စ်၏နေရာတွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျေရူဆလင်ကို ဂရိမြို့တစ်မြို့အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် အနည်းငယ်နှစ်အကြာတွင် အန်တီအိုးခတ်စ်သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးရာထူးကို ပိုမိုလာဘ်ထိုးသူ မီနီလူးစ်ထံသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ မီနီလူးစ်သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်မျိုးနွယ်မှမဟုတ်ဘဲ ဘင်ဂျမင်မျိုးနွယ်မှဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် လူထု၏ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ဂျေရူဆလင်ရှိ မတူညီသောအုပ်စုများအကြား ပဋိပက္ခများသည် အန်တီအိုးခတ်စ်အား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရန် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က ဟယ်လင်းနစ်လူမျိုးများသည် အန်တီအိုးခတ်စ်ထံသို့ သွားရောက်ကာ သူအားပိုးကူးပေးနေသော ဟယ်လင်းနစ်လူနေမှုပုံစံကို လက်ခံလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဂျေရူဆလင်တွင် ဂျင်နေးစီယမ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤသည်မှာ ရှေးရိုးစွဲသူများအတွက် အထူးစိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဂျင်နေးစီယမ်တွင် အားကစားသမားများသည် ဂရိလူမျိုးများကဲ့သို့ အဝတ်မပါဘဲ လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ကြသည်။ မကြာမီတွင် ဗိမာန်တော်၏ အရာရှိများသည် သူတို့၏ သန့်ရှင်းသောတာဝန်ထက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အားကစားပွဲများကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ ဂရိနာမည်များသည် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အီလီယာကင်ကို အယ်လ်စီမတ်စ်အဖြစ်၊ ဂျိုးရှူးအား ဂျေဆင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
Onias’ brother Jason, a Hellenizer, bribed Antiochus to make
him high priest in Onias’ place, and then set out to make Jerusalem a Greek
city. But in a few years Antiochus sold the high priesthood to a higher bidder,
this time to Menelaus, who was not even of the priestly tribe, but a Benjamite,
and therefore not in favor with the people. Strife between the supporters of
the different factions in Jerusalem gave Antiochus an opportunity to intervene.
Josephus tells how the Hellenizers went to Epiphanes informing him of their
wish to adopt the Hellenistic mode of living that he was fostering, and
requesting permission to build a gymnasium in Jerusalem. This was particularly
offensive to the conservatives, because in the gymnasium the athletes exercised
in the nude, as did the Greeks. Soon the officials of the Temple were more
interested in the public games than in the ministrations of their holy office.
Greek names became popular. For example, Eliakim was changed to Alcimus, Joshua
to Jason.
အန်တီအိုးခတ်စ်မှ ဟယ်လင်းနစ်ယဉ်ကျေးမှုကို အတင်းအကျပ်ဖိအားပေးခြင်း အီဂျစ်နိုင်ငံသို့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှ ပြန်လာစဉ် အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် ဂျေရူဆလင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး လစ်ဘရယ်များက သူ့ကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့သည်။ ၁ မက္ကဘီးစ်အရ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဘီစီ ၁၇၀/၆၉ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း သူ၏ အီဂျစ်စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ၏ နှစ်ခုရက်စွဲတွင် ထင်မြင်ချက်ကွဲလွဲမှုရှိပြီး ၁ မက္ကဘီးစ်တွင် ဆလူးကစ်ခေတ်ကို တွက်ချက်ရာတွင်ပင် နည်းလမ်းကွဲပြားမှုရှိသည် (စာမျက်နှာ ၂၅၊ မှတ်စု ၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ဘီစီ ၁၇၀ မှ ၁၆၈ အကြားတွင် အန်တီအိုးခတ်စ်သည် ဂျေရူဆလင်သို့ လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသရှိ ဟယ်လင်းနစ်ခေါင်းဆောင်များကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် ရှေးရိုးစွဲသူများနှင့် အီဂျစ်အုပ်ချုပ်မှုသို့ ပြန်လည်လိုလားသူအနည်းငယ်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဗိမာန်တော်၏ ရတနာများစွာကိုပင် ယူဆောင်သွားခွင့်ရခဲ့သည်။
Hellenization Enforced by Antiochus.—It was on his return
from a campaign against Egypt that Antiochus Epiphanes entered Jerusalem, where
he was warmly welcomed by the liberals. According to 1 Maccabees this was in
170/69 b.c., but there is difference of opinion as to the dating of his
Egyptian campaigns, and even as to the method used in 1 Maccabees of reckoning
the Seleucid Era (see p. 25, note 2). It was at some time between 170 and 168
that Antiochus visited Jerusalem, and to show his appreciation of the Hellenizing
leaders there, he put to death many of the conservatives and a few who wished
to return to Egyptian sovereignty. He was even permitted to take many of the
Temple treasures.
ဘီစီ ၁၆၈ တွင်၊ အချို့က အီဂျစ်တွင် ရိုမန်များက သူ့ကို အရှက်ရစေပြီးနောက် ဂုဏ်သိက္ခာပြန်လည်ရယူရန် အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် ပါလက်စတိုင်းသို့ ချီတက်လာပြီး ဂျေရူဆလင်သို့ လှည့်စားမှုဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဗိမာန်တော်ကို လုယက်ခဲ့သည်။ နံနက်နှင့်ညနေပိုင်း ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဗိမာန်တော်ရှေ့တွင် ဝက်သားယဇ်ပူဇော်ရန် ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုအတွက် ယဇ်ပလ္လင်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံအချို့ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး မြို့တံတိုင်းအချို့ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သူသည် ဗိမာန်တော်ဧရိယာတောင်ဘက်ရှိ ဒါဝိဒ်မြို့ဟောင်းတွင် ခံတပ်တစ်ခု တည်ဆောက်ပြီး တပ်စွဲထားခဲ့သည်။ သူသည် ဂျူးလူမျိုးများအား ယေဟိုဝါကိုးကွယ်မှုကို ရပ်တန့်ရန်နှင့် အိုလံပီယန်ဇူးစ်နှင့် ဒိုင်ယိုနီးစပ်စ်ကို ကိုးကွယ်ရန်၊ အရေဖျားလှီးခြင်းကို ရပ်တန့်ရန်၊ ဥပုသ်နေ့ကို လျစ်လျူရှုရန်၊ ဝက်ကို အစားအစာအဖြစ်နှင့် ယဇ်ပူဇော်ရန် အသုံးပြုရန်၊ တိုရာကို ဖျက်ဆီးရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က ဆမာရီလူမျိုးများသည် ဂျေရူဆလင်၏ အရှက်ရမှုကို မြင်သောအခါ အန်တီအိုးခတ်စ်ထံသို့ သွားရောက်ကာ ဂျူးလူမျိုးနှင့် မည်သည့်ဆက်နွယ်မှုမှ မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုပြီး ဂါရီဇင်တောင်ပေါ်ရှိ သူတို့၏ သန့်ရှင်းရာဌာနကို ဂျူပီတာ ဟယ်လီနီးယပ်စ် ဗိမာန်ဟု ခေါ်ဆိုရန် ခွင့်တောင်းခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ဂျူးလူမျိုးနှင့် တရားဝင်ဆက်နွယ်မှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဒံယလ် ၁၁:၁၄ ကို ကြည့်ပါ။
In 168, some think in order to same face after his
humiliation by the Romans in Egypt, Epiphanes marched into Palestine, and
entering Jerusalem by treachery, plundered the Temple, stopped the morning and
evening sacrificial offering, erected an idolatrous altar before the Temple for
the sacrifice of swine, burned some of the buildings, and destroyed portions of
the city wall. He built a fortress south of the Temple area in the old City of
David and placed a garrison there. He ordered the Jews to cease their worship
of Jehovah and offer worship instead to the Olympian Zeus and Dionysus, to
cease circumcision, to disregard the Sabbath, to use the pig as both an article
of diet and a victim of sacrifice, and to destroy the Torah. Josephus adds (Antiquities xii.
5. 5 [257–264]) that when the Samaritans saw the disgrace of Jerusalem they
went to Epiphanes, disavowing any relationship to the Jews and asking to be
permitted to call their sanctuary on Mt. Gerizim the Temple of Jupiter
Hellenius. This was granted, and they were officially freed from any connection
with the Jews. See on Dan. 11:14.
မက္ကဘီးစ်တို့၏ ပုန်ကန်မှု သစ္စာရှိသူများသည် ဥပုသ်နေ့တွင် ခုခံမှုထက် သေဆုံးခြင်းကို ရွေးချယ်ကြသည်ကို တွေ့ရှိသောအခါ အန်တီအိုးခတ်စ်၏ တပ်ဖွဲ့များသည် များစွာသော သူများကို အာဇာနည်အဖြစ် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဟာစီဒင်များ (စာမျက်နှာ ၅၁ ကို ကြည့်ပါ) သာမက သာမန်လူထုများသည်လည်း ဤဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီတွင် ဂျေရူဆလင်မှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၈ မိုင် (၂၉ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ မိုဒိန်မြို့၌ အသစ်ပုံစံတစ်ခုဖြင့် ဆန့်ကျင်မှုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်မျိုးနွယ်မှ မတ္တာသီယပ်စ်သည် သူ၏ဒေသခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဘုရင်၏အမိန့်ဖြင့် ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို စတင်ရန် အမိန့်ပေးခံရသောအခါ ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူနှင့်သူ၏သားငါးဦးသည် ရုပ်တုယဇ်ပူဇော်သော ဂျူးလူတစ်ဦးနှင့် ဆီးရီးယားအစောင့်တပ်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏မြို့ကို စွန့်ခွာကာ သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို သစ္စာရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားသော ဂျူးလူမျိုးရာပေါင်းများစွာနှင့်အတူ တောကို ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်ပတ်အတွင်းမည်သည့်နေ့တွင်မဆို လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်မှုကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဂျူးအမျိုးသားရေးဝါဒီများနှင့် ဆလူးကစ်အိမ်တော်အကြား ဂျူးလူမျိုးများ အနည်းငယ်လွတ်လပ်မှုရရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတစ်ခု စတင်ခဲ့သည်။
The Maccabees Revolt.—Finding that the faithful chose death
rather than resistance on the Sabbath day, the troops of Antiochus martyred
many. Not only the Hasidim (see p. 51), but the rank and file of the people
stood against this religious persecution. But very soon the opposition took a
new form at the town of Modein, 18 mi. (29 km.) northwest of Jerusalem, about
midway to Joppa. When Mattathias, a man of the priestly lineage, was commanded
as leader of his district to initiate the service ordered by the king, he
refused. He and his five sons slew another Jew who offered the idolatrous
sacrifice, and the Syrian guard as well. Then, leaving their town, they fled to
the wilderness, where they were joined by hundreds of loyal Jews who determined
to be true to their faith. They used armed resistance on any day of the week.
Thus a war between the Jewish nationalists and the Seleucid house was begun
that ended only when the Jews achieved a measure of independence.
ဂျူးဒါစ် မက္ကဘီးယပ်စ်သည် ဗိမာန်တော်ကိုးကွယ်မှုကို ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း မတ္တာသီယပ်စ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် (ဘီစီ ၁၆၇/၆၆) ခေါင်းဆောင်မှုသည် သူ၏သား ဂျူးဒါစ်ထံသို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် မက္ကဘီးယပ်စ်ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ယူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤမျိုးချစ်မိသားစု၊ မူလက ဟတ်ရှမုန် (ဟတ်စမိုနီယန်များ) အိမ်တော်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း မက္ကဘီးစ်များဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ဂျူးဒါစ်ကို နှိမ်နင်းရန် စေလွှတ်ခဲ့သော ဆီးရီးယားတပ်ဖွဲ့သည် နှစ်ကြိမ်တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ်မှာ ဘက်သ်ဟိုရွန်အနီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် ပါသီယန်ပုန်ကန်မှုကြောင့် အရှေ့ဘက်သို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီး သူမရှိစဉ် လီစီယပ်စ်ကို ဂျူးဒါစ်နှင့် စစ်ပွဲဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အမ်မောင်းစ်တွင် ပထမအကြိမ်တိုက်ပွဲတွင် (ဘီစီ ၁၆၆/၆၅) ဂျူးဒါစ် မက္ကဘီးယပ်စ်သည် ရန်သူကို ပြန်လည်တွန်းလှန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီစီယပ်စ်သည် တောင်ဘက်မှ ဂျေရူဆလင်သို့ ချီတက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဂျူးဒါစ်သည် ဘက်သ်ဆူးရ်တွင် (ဘီစီ ၁၆၅) ဂျေရူဆလင်အနီး မိုင်အနည်းငယ်အကွာတွင် ထပ်မံအောင်မြင်ခဲ့သည်။ လီစီယပ်စ်နှင့် ညှိနှိုင်းခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အရ ဂျူးအုပ်စုနှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် ဂျေရူဆလင်တွင် နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ မီနီလူးစ်သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး ဗိမာန်တော်ကို ဘုရားသခင်ကိုးကွယ်မှုအတွက် ပြန်လည်ထူထောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု၏ သင်္ကေတအားလုံးကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး မီးရှို့ယဇ်ပူဇော်ရန် ယဇ်ပလ္လင်အသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ချစ်လူး ၂၅ ရက်နေ့ (ဘီစီ ၁၆၅) တွင် ဂျူးဒါစ်သည် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့သည် ယနေ့ခေါ် ဟာနူးကာ (မီးရောင်ပွဲတော်) အဖြစ် အမြဲတမ်း အမှတ်ရခံရပြီး ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ဖွင့်ပွဲတော်အဖြစ် ရည်ညွှန်းသည် (ယောဟန် ၁၀:၂၂)။ ဒံယလ် ၁၁:၁၄ ကို ကြည့်ပါ။
Judas Maccabaeus Restores the Temple Worship.—On the death of
Mattathias (167/66) the leadership fell to his son Judas, who took the surname
Maccabaeus. Thus this family of patriots, originally the house of Hashmon (the
Hasmonaeans), became known as the Maccabees. A Syrian army sent out to quell
Judas was defeated in two encounters, of which the second took place near
Beth-horon. Antiochus Epiphanes, called east because of a Parthian uprising,
commissioned Lysias to act for him in his absence, and to continue the war
against Judas. In the first encounter at Emmaus (166/65), Judas Maccabaeus
repulsed the enemy. Then Lysias tried to come at Jerusalem from the south.
Judas was victorious again at Beth-sur (165), a few miles southwest of
Jerusalem. By the terms of peace arranged with Lysias, both Jewish factions
were permitted to live in Jerusalem; Menelaus remained as high priest; the
Temple was to be restored to the worship of God. All emblems of pagan worship
were obliterated, and new burnt offering altar was erected. On the 25th of
Chisleu (165), Judas had the Temple rededicated, and that day has ever since
been memorialized by the feast known today as Hanukkah (feast of lights),
referred to in the New Testament as the Feast of the Dedication (John 10:22). See
on Dan. 11:14.
ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က ဗိမာန်တော်ပြန်လည်ထူထောင်မှုသည် “သုံးနှစ်အကြာတွင် အန်တီအိုးခတ်စ်က ဗိမာန်တော်ကို ပြည်တန်ဆာနှင့် မသန့်ရှင်းသော ကိုးကွယ်မှုပုံစံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည့်နေ့တွင်ပင်” ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည် (အန်တီကွီးတီးစ် xii. ၇. ၆ [၃၂၀])။ ၎င်းကို “ဒံယလ၏ ဗျာဒိတ်ကျမ်း” နှင့် ဆက်စပ်ပြီး သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ သို့သော် ဒံယလ၏ ဗျာဒိတ်ကျမ်းသည် မက်ဆီဒိုးနီးယန်းမဟုတ်ဘဲ ရိုမန်ဖိနှိပ်သူတစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ထို့ပြင် ၂၃၀၀ ရက်အကြောင်း ပြောဆိုထားသည် (ဒံယလ ၈:၉–၁၄ ကို ကြည့်ပါ)။ ၂၃၀၀ “ညနှင့်နံနက်” သည် ရက် ၁၁၅၀ ကို ဆိုလိုသည်ဟု ပြောသောသူများသည် ၃ နှစ်ခွဲ သို့မဟုတ် ၃ နှစ်အတိအကျဖြစ်မလာနိုင်ပေ။
Josephus says that the restoration of the Temple “took place
on the same day on which, three years before, their holy service had been
transformed into an impure and profane form of worship. For the Temple, after
being made desolate by Antiochus, had remained so for three years” (Antiquities xii.
7. 6 [320]). This he connects with “the prophecy of Daniel,” without
identifying it. But Daniel’s prophecy fits a Roman oppressor, not a Macedonian,
and, further, it speaks of 2300 days (see Dan. 8:9–14). Those who try to make
the text say that 2300 “evenings and mornings” mean 1,150 literal days cannot
make the interval equal either exactly 3 1/2 years or 3 years.
ထို့ကြောင့်၊ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဒံယလသည် အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သော ဒုက္ခများကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ ခရစ်တော်ခေတ်မှစ၍ ကျောင်းသားများစွာ၏ ရှာဖွေမှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပုံရသော အခြားသော ဝေးကွာသောဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို ရည်ညွှန်းသည်။ (ဤမေးခွန်းကို လေ့လာရန်အတွက် ဒံယလ် ၈; ၉ ကို ကြည့်ပါ။)
Therefore, for several reasons, Daniel cannot refer to the
trouble wrought by Antiochus Epiphanes, but to some other far-reaching event
that seems to have eluded the search of many a student from the time of Christ
on. (For a study of this question see on Dan. 8; 9.)
အန်တီအိုးခတ်စ် အီပီဖနီးစ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ဒုက္ခများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး အန်တီအို့ချ်သို့ ပြန်မလာခဲ့ပေ။ အယ်လီမိုင်းစ်ရှိ နန်နိုင်ဗိမာန်တော်၏ ရတနာများကို လုယူရန် ကြိုးစားမှုတွင် သူ့ဖခင်နှင့်မတူဘဲ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် ဖျားနာပြီး မီဒီယာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည် (ဘီစီ ၁၆၄/၆၃)။ သူ၏သေရင်ပြည့်ရာတွင် သူသည် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တစ်ဦးဖြစ်သော ဖိလိပ်ကို သူ၏သားငယ် အန်တီအိုးခတ်စ် (၅) အူပါတာအတွက် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဖိလိပသည် အန်တီအို့ချသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး လီစီယပ်စ်နှင့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်မှုအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရောက်ရှိသောအခါ လီစီယပ်စ်နှင့် ဘုရင်ငယ်သည် အုပ်စုဖွဲ့ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် ပါလက်စတိုင်းသို့ ပြန်လည်သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဤအကြိမ်တွင် လီစီယပ်စ်သည် ဘက်ဇာခါရီယာတွင် ဂျူးဒါစ်၏ တပ်ဖွဲ့များကို အနိုင်ယူခဲ့သော်လည်း ဂျေရူဆလင်ကို ဝိုင်းထားစဉ် ဖိလိပ်သည် အန်တီအို့ချ်တွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်မှုကို တောင်းဆိုနေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို ရင်ဆိုင်ရန် လီစီယပ်စ်သည် ဂျူးဒါစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို အလျင်စလို စီစဉ်ခဲ့ပြီး ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး မီနီလူးစ်ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားကာ အန်တီအို့ချ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ထိုနေရာတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ အာရွန်၏ဆွေမျိုးဖြစ်သော်လည်း ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးမျိုးနွယ်မဟုတ်သူ အယ်လ်စီမတ်စ်ကို မီနီလူးစ်၏နေရာတွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း သူသည် ဂျူးဒါစ်ကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း သိရှိသောအခါ လူထုက သူ့ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးရာထူးသည် နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေးအာဏာကို တစ်ဦးတည်းတွင် ပေါင်းစည်းထားမှုကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခခံစားခဲ့ရသည်။
Antiochus Epiphanes found so much trouble in the east that he
never returned to Antioch. Foiled in the attempt to loot the treasures in a
temple of Nanai in Elymaïs, he escaped—unlike his father. Later he fell
ill and died in Media (164/63). On his deathbed he appointed one of his
associates, Philip by name, as regent for his young son, Antiochus V Eupator.
When Philip returned to Antioch to contend with Lysias for the regency, he
found that Lysias and the boy king had gone back to Palestine to quell
factional uprisings. This time Lysias was engaged in defeating the forces of
Judas at Bethzacharia, but just as he placed Jerusalem under siege he learned
that Philip was already at Antioch claiming the regency. In the face of this
threat Lysias hastily arranged terms of peace with Judas, whereby Menelaus the
high priest was taken from office, brought to Antioch, and there put to death.
Alcimus, who, though a descendant of Aaron, was not of the high priestly line,
was appointed high priest in Menelaus’ place, but he was deposed by the people
when it became known that he opposed Judas. The high priesthood thus suffered
from the union of political with religious authority in one person.
လီစီယပ်စ်နှင့် ဖိလိပ်တို့အကြား ဘုရင်ငယ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ အရှေ့ပြည်နယ်များတွင် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလူးကစ် (၄) ၏သားနှင့် တရားဝင်ဆက်ခံသူဖြစ်သော ဒီမီထရီးယပ်စ်သည် ၁၂ နှစ်ကြာ အန်တီအိုးခတ်စ် (၄) က သူ့ထီးနန်းကို လိမ်လည်ယူဆောင်ခံရပြီးနောက် ရောမမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားတွင် နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခံရပြီး ဒီမီထရီးယပ်စ်သည် ဘုရင်ငယ် အန်တီအိုးခတ်စ် (၅) ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် လီစီယပ်စ်၏ အာဏာဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဒီမီထရီးယပ်စ် (၁) ဆိုးတာသည် ဘီစီ ၁၆၂/၆၁ တွင် ထီးနန်းရရှိခဲ့သည်။
There ensued conflict between Lysias and Philip for control
of the boy king, revolts in the eastern provinces, and the arrival from Rome of
Demetrius, son and rightful heir of Seleucus IV, who had 12 years before been
cheated out of his throne by Antiochus IV. Warmly welcomed in Syria, Demetrius
instigated the assassination of the boy king Antiochus V, thus depriving Lysias
of his power, and as a result Demetrius I Soter gained the throne in 162/61.
ဂျူးလူမျိုးများသည် ရောမနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ကြိုးစားခြင်း ဂျူးဒါစ် မက္ကဘီးယပ်စ်သည် ဟတ်စမိုနီယန်အကြောင်းတရားကို အားဖြည့်ရန် ရောမနှင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၆၁ တွင် သူသည် အတွင်းစစ်ပွဲဖြစ်ပွားပါက အကူအညီပေးမည်ဟု အာမခံချက်မရှိသော်လည်း မိတ်ဆွေဖြစ်မှုကို ညွှန်ပြသည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။ ဂျူးဟယ်လင်းနစ်လူမျိုးများ၏ တောင်းဆိုမှုအရ ဒီမီထရီးယပ်စ်သည် ဂျေရူဆလင်တွင် တပ်စွဲရန်နှင့် သူ၏အကူအညီတောင်းခံခဲ့သော ဟယ်လင်းနစ်ပါတီခေါင်းဆောင် အယ်လ်စီမတ်စ်ကို ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးအဖြစ် အတည်ပြုရန် တပ်ဖွဲ့တစ်ခု စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဟတ်စမိုနီယန်တပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံအတွင်း ဆက်လက်လှည့်လည်သွားလာနေပြီး ဘက်သ်ဟိုရွန်အနီးရှိ အဒါဆာတွင် နီကာနောကို အနိုင်ယူခဲ့သည် (ဘီစီ ၁၆၂/၆၁)။ ထို့နောက် ဒီမီထရီးယပ်စ်သည် ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် လုံလောက်သော တပ်ဖွဲ့တစ်ခု စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဂျေရူဆလင်မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်အကွာရှိ အယ်လဆာတွင် ဘီစီ ၁၆၁ တွင် ဂျူးဒါစ် မက္ကဘီးယပ်စ်သည် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ညီများနှင့် သူ၏တပ်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သူများသည် သဲကန္တာရသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ဟာစီဒင်များနှင့် ဟယ်လင်းနစ်လူမျိုးများသည် ဆလူးကစ်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ခံစားခွင့်ရခဲ့သည်။ အယ်လ်စီမတ်စ်သည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးရာထူးသည် အုပ်စုဖွဲ့ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ လစ်လပ်နေခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်။
Jews Seek Alliance With Rome.—Judas Maccabaeus sought to
strengthen the Hasmonaean cause by securing the friendship of Rome. Probably in
161 he obtained a treaty intimating friendship without assuring assistance in
case of internal warfare. On the request of the Jewish Hellenizers, Demetrius
sent a force to garrison Jerusalem, and to confirm in the high priesthood
Alcimus, leader of the Hellenistic party who had appealed to him for help. But
the Hasmonaean bands still roamed the country, and won a victory over Nicanor
at Adasa, near Beth-horon (162/61). Demetrius then sent a force large enough to
crush the revolt. At Elasa, some ten miles north of Jerusalem, in 161, Judas
Maccabaeus was killed. His brothers, with refugees from his army, fled to the
desert. Both the Hasidim and the Hellenizers were tolerated under the Seleucid
control. Alcimus died the following year, and the office of high priest may
have been vacant for several years, probably because of factional strife.
မစ်ခမာ့ရှ်ရှိ ဂျိုနာသန် ဆလူးကစ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဟတ်စမိုနီယန်ဂူရီလာများကို ဖျက်ဆီးရန် ထပ်မံပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မြို့များစွာကို ခံတပ်ဖြည့်တင်းခဲ့သော်လည်း မက္ကဘီးယပ်စ်ခေါင်းဆောင်သစ် ဂျူးဒါစ်၏ညီ ဂျိုနာသန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပြုလုပ်ရန် ပိုမိုအဆင်ပြေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂျိုနာသန်သည် ဟတ်စမိုနီယန်များ၏ တရားဝင်နေထိုင်ရာအဖြစ် မစ်ခမာ့ရှ်ကို ပေးအပ်ခံရပြီး ၎င်းတို့သည် ဂျေရူဆလင်ရှိ ဟယ်လင်းနစ်တပ်ဖွဲ့များမှ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် သူသည် သူ၏လူများအကြား ရှေးရိုးစွဲသူများကို အားဖြည့်ရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဂျေရူဆလင်အပြင်ဘက်ရှိ ဂျူဒီးယားတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
Jonathan in Michmash.—The Seleucid forces again returned in
an attempt to destroy the Hasmonaean guerrillas. They fortified various cities,
but found it more expedient to make peace with the new Maccabean leader,
Jonathan, brother of Judas. Jonathan was given Michmash for the official
residence of the Hasmonaeans, where they could live independent of the
Hellenistic forces in Jerusalem. Here he spent some years strengthening his
hold on the conservatives among his people, and eventually dominated all Judea
outside Jerusalem.
VIII. မက္ကဘီယံလွတ်လပ်ရေးအတွက် ရုန်းကန်မှု
VIII. The Maccabean Struggle for Independence
ဂျိုနသန်၏ ဂျူဒီယာထိန်းချုပ်မှု ဒီမီထရီးယပ်စ် ၁ ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် သိပ်မကြာရှည်ခဲ့ပေ။ အနည်းငယ်သောနှစ်များအတွင်း ဆီလူးဆစ် အင်ပါယာ၏ ပြောင်းလဲမှုများသည် ဂျိုနသန်အား ဟတ်စမိုနီယံအိမ်တော်နှင့် ဂျူဒီယာ၏ အနေအထားကို အားကောင်းစေရန် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား ဘာလတ်စ်သည် အန်တီအိုခတ်စ် အီပီဖနီး၏ သားဟု ယူဆခံရသော အားနည်းသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ပါဂါမန်၏ အတ္တလတ်စ်က ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ရောမမှ အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး အီဂျစ်၏ ဖီလိုမီတာ ၆ ဖြစ်သူ ပတိုလမီက ဆီလူးဆစ်ထီးနန်းအတွက် ဒီမီထရီးယပ်စ်ကို ဆန့်ကျင်သူအဖြစ် ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၅၃/၅၂ တွင် သူသည် တိုင်ယာ၏တောင်ဘက်ရှိ ပိုလီမိတ်စ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အလယ်တွင် အားသာချက်ရရှိရန် ယှဉ်ပြိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးက ဂျိုနသန်အား ဆွဲဆောင်မှုများ ပေးခဲ့သည်။ ဒီမီထရီးယပ်စ်သည် ဂျိုနသန်၏ ဓားသင့်သူများကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဂျူဒီယာရှိ စစ်စခန်းများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟတ်စမိုနီယံများအား လုံးဝလွတ်လပ်မှုပေးခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား ဘာလတ်စ်က ဂျိုနသန်အား ဘီစီ ၁၅၃ တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် အလက်ဇန္ဒား ဘာလတ်စ်သည် သူ၏မဟာမိတ်များနှင့်အတူ ဒီမီထရီးယပ်စ်ကို အနိုင်ယူပြီး သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်သစ် ဂျိုနသန်သည် ဘုရင်သစ်နှင့် ပတိုလမီ၏သမီး ကလီယိုပတ်ထရာ (ပထမကလီယိုပတ်ထရာ၏ မြေးဖြစ်သော်လည်း အီဂျစ်ဘုရင်မ ခုနစ်ပါးထဲမှ တစ်ဦးမဟုတ်သူ) ၏ မင်္ဂလာပွဲသို့ ပိုလီမိတ်စ်သို့ သွားခဲ့သည်။ ဤအခါသမယတွင် ဂျိုနသန်သည် ပါလက်စတိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့ကြောင့် မက္ကဘီယံ သို့မဟုတ် ဟတ်စမိုနီယံ အိမ်တော်သည် ဘီစီ ၁၅၁/၅၀ တွင် ဂျူးလူမျိုးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
Jonathan Gains Control of Judea.—The reign of Demetrius I did
not last long. In a few years the upheavals in the Seleucid empire gave
Jonathan an opportunity to strengthen the position of the Hasmonaean house and
of Judea. Alexander Balas, a weakling sponsored by Attalus of Pergamum as the
supposed son of Antiochus Epiphanes, was recognized by Rome and backed by
Ptolemy VI Philometor of Egypt as claimant to the Seleucid throne against
Demetrius I. In 153/52 he was established in Ptolemais, a port south of Tyre.
Both rivals, seeking advantage through a buffer state in Palestine, offered
inducements to Jonathan. Demetrius returned Jonathan’s hostages, abandoned the
garrisons in Judea, and finally offered complete freedom to the Hasmonaeans.
Not to be outdone, Alexander Balas, by making Jonathan high priest in 153, won
his support. Soon Alexander Balas with his allies defeated and killed
Demetrius. Jonathan, the new high priest, went to Ptolemais to the wedding of
the new king to Ptolemy’s daughter, Cleopatra Thea (grand-daughter of the first
Cleopatra, but not one of the seven queens of Egypt who bore that name [see p.
24]). On this occasion Jonathan was made general and governor in Palestine.
Thus the Maccabean, or Hasmonaean, house came into control of the Jewish nation
in 151/50.
ဂျိုနသန်၏ ဆမာရီယာတွင် ခြေကုပ်ယူမှု ဒီမီထရီးယပ်စ် ၁ ၏သား ဒီမီထရီးယပ်စ် နီကေတာသည် ဆီလူးဆစ်အိမ်တော်၏ စစ်မှန်သော ဆက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ အလက်ဇန္ဒား ဘာလတ်စ်ကို ဖြုတ်ချရန် မြောက်ပိုင်းဆီးရီးယားသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဂျိုနသန်သည် ကိုအယ်လီ-ဆီးရီးယား၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဘာလတ်စ်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲတွင် ဂျိုနသန်သည် ဂျိုပါ၊ အရှ်ဒေါ့၊ နှင့် အရှ်ကီလွန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပတိုလမီသည် အလက်ဇန္ဒား ဘာလတ်စ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကလီယိုပတ်ထရာကို ဒီမီထရီးယပ်စ်ထံသို့ ပေးအပ်ကာ ဘီစီ ၁၄၆ တွင် ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ အဖြစ် ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ဘာလတ်စ်နှင့် ပတိုလမီတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ သည် အာဏာသုံးရန် မစွမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂျူးရုံးတင်စစ်ဆေးသူများနှင့် လစ်ဘရယ်ဂျူးများ၏ တိုင်ကြားမှုများရှိသော်လည်း၊ ဂျိုနသန်သည် တန်ဖိုးကြီးသော လက်ဆောင်များဖြင့် ဒီမီထရီးယပ်စ်ကို ဖျောင်းဖျပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သူသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် အတည်ပြုခံရပြီး ဆမာရီယာရှိ အရေးကြီးသော ခရိုင်များစွာကို ထိန်းချုပ်ခွင့်ရခဲ့သည်။
Jonathan Gains Foothold in Samaria.—When the youthful
Demetrius Nicator, son of Demetrius I, the real scion of the Seleucid house,
entered northern Syria to depose Alexander Balas, Jonathan stood for Balas
against the governor of Coele-Syria, who espoused the cause of Demetrius. In
this fighting Jonathan took Joppa, Ashdod, and Ashkelon. But Ptolemy now
repudiated Alexander Balas and gave Cleopatra to Demetrius, whom he installed
as Demetrius II in 146. In the ensuing war both Balas and Ptolemy were killed.
Demetrius II was unable to rule with a strong hand. In spite of complaints to
the king from the garrison in Jerusalem and from the liberal Jews, Jonathan
appeased the young Demetrius with costly gifts, and so was victorious. He was
confirmed as high priest and was given control of several important districts
in Samaria.
ဘီစီ ၁၄၅ တွင် အပေမိယာမှ စစ်ဗိုလ်ချုပ် ထရီဖွန်သည် အန်တီအို့ခ်သို့ ချီတက်ပြီး ဒီမီထရီးယပ်စ်ကို ကမ်းရိုးတန်းမြို့များသို့ ပြန်တွန်းပို့ကာ ဘာလတ်စ်နှင့် ကလီယိုပတ်ထရာ၏ သားဖြစ်သူ အန်တီအိုခတ်စ် ၆ ကို ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။ ဂျိုနသန်သည် ဤအလှည့်အပြောင်းသည် ဂျူးနိုင်ငံတော်တိုးတက်ရန် အခွင့်အရေးပေးမည်ဟု ယူဆပြီး ထရီဖွန်မှတစ်ဆင့် အန်တီအိုခတ်စ် ၆ နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင် သူသည် ဂျူးဒတ်စ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ရောမဆီးနိတ်သို့ သံတမန်သစ်တစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထရီဖွန်သည် မိတ်ဆွေဟန်ဆောင်ပြီး ဂျိုနသန်ကို လှည့်ဖြားဖမ်းဆီးကာ ဘီစီ ၁၄၃/၄၂ တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်သည်များပိုမိုလိုအပ်နေသဖြင့် ထရီဖွန်သည် ဤလုပ်ကြံမှုကို ဆက်လက်မလုပ်ဆောင်ခဲ့ပေ။ အန်တီအို့ခ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး သူသည် အန်တီအိုခတ်စ် ၆ ကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာရှင်အဖြစ် ကိုယ်တိုင်ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ သည် ကမ်းရိုးတန်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။
In 145 b.c., Tryphon, a military leader from Apamea,
marched against Antioch, forced Demetrius back to the coastal cities, and
enthroned the infant son of Balas and Cleopatra Thea as Antiochus VI. Jonathan,
thinking that this turn of affairs offered further opportunity for the
advancement of a Jewish state, made alliance with Antiochus VI through Tryphon.
About this time he sent a new envoy to the Senate at Rome in the hope of
furthering the overtures made by Judas. Tryphon, making a pretense of
friendliness, treacherously seized Jonathan and slew him, probably in 143/42;
but, needing more men, Tryphon did not follow up this assassination. Returning
to Antioch, he dethroned the child Antiochus VI and made himself dictator, but
Demetrius II still held the coastal provinces.
ဆီမွန်—ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ မင်းသား ဂျိုနသန်၏အစ်ကို ဆီမွန်သည် ဂျေရုဆလင်တွင် ဟတ်စမိုနီယံများကို ချက်ချင်းထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏အစ်ကိုလုပ်ကြံခံရမှုအတွက် လက်စားချေရန် ဆီမွန်သည် ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ပြန်လည်အကျိုးဆောင်အဖြစ် ဂျူးနိုင်ငံတော်သည် လုံးဝလွတ်လပ်မှုရရှိခဲ့ပြီး၊ အကြွေးထည့်သွင်းမှုများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းပြီး အနာဂတ်အခွန်များကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဂျေရုဆလင်ရှိ ဆီလူးဆစ်စစ်စခန်းကို အစာငတ်စေပြီး လက်နက်ချစေခဲ့ပြီး၊ ဂျူးများသည် သူတို့၏လွတ်လပ်ရေးအတွက် နောက်ဆုံးအတားအဆီးကို ဖယ်ရှားပြီးဟု ယူဆခဲ့သည်၊ ဘီစီ ၁၄၃/၄၂ တွင်ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၄၁ ၏ ဆဋ္ဌမလပွဲတော်အချိန်တွင် လူထုသည် တရားဝင်အစည်းအဝေးတွင် ဟတ်စမိုနီယံအိမ်တော်အား ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ ဆီမွန်သည် “ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နှင့် ဘုရား၏လူမျိုးအုပ်ချုပ်သူ” ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဂျူးနိုင်ငံတော်သည် ယခုအခါ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်လာခဲ့ပြီး၊ ဂျိုပါနှင့် ဂါဇာရာ (ဂီဇာ) ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုတိုးချဲ့လာခဲ့သည်။
Simon—High Priest, General, Prince.—Jonathan’s brother Simon
at once took charge of the Hasmonaeans at Jerusalem. In retaliation for the
murder of his brother, Simon threw his support to Demetrius II. In return the
Jewish state was practically made free, all arrears in tribute being remitted
and future tribute abolished. The Seleucid garrison in Jerusalem was starved
into submission, and the Jews considered that the last hindrance to their
independence had been removed, in 143/42. At the time of the feasts of the
sixth month in 141 the people in formal assembly conferred the high priesthood
on the house of Hashmon, and Simon received the title “High Priest and General
and Ethnarch (Ruler of the People) of God.” The Jewish state was now
politically independent, and it began to expand further with the conquest of
Joppa and Gazara (Gezer).
မက္ကဘီယံခေတ်ကာလတွင် ပါလက်စတိုင်း
Palestine in the Maccabean Period
ဘီစီ ၁၄၁/၄၀ တွင် ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ သည် ပါသီယံများနှင့် တိုက်ခိုက်ရန် သွားခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ သူသည် တန်ဖိုးရှိသော ဓားသင့်သူဖြစ်မည်ကို သဘောပေါက်သော ပါသီယံများက သူ့အား ယဉ်ကျေးစွာ ဆက်ဆံပြီး ပါသီယံဘုရင်၏ သမီးတစ်ဦးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၃၉/၃၈ တွင် သူ၏ညီဖြစ်သူ အန်တီအိုခတ်စ် ဆိုင်ဒီးတီးစ်သည် ထရီဖွန်ကို ဖယ်ရှားပြီး ဆီလူးဆစ်အိမ်တော်သို့ နိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ဆီးရီးယားသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကလီယိုပတ်ထရာသည် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပါသီယံမင်းသမီးနှင့် လက်ထပ်မှုကို သိရှိပြီး၊ သူမ၏လက်နှင့် အကူအညီကို အန်တီအိုခတ်စ်ထံသို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထရီဖွန်သည် အန်တီအိုခတ်စ် ၆ ကို လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း၊ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ဖမ်းဆီးခံရပြီး မိမိကိုယ်ကို သတ်သေရန် အတင်းအကျပ်ပြုခံရသည်။ ထို့ကြောင့် အန်တီအိုခတ်စ် ၇ ဆိုင်ဒီးတီးစ်သည် ထီးနန်းရရှိခဲ့သည်။ အင်အားကြီးသော ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သူ သူသည် ပါလက်စတိုင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ပထမဆုံးကြိုးပမ်းမှုမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ ဂျူဒီယာသည် သုံးနှစ်ကြာ ငြိမ်းချမ်းမှုအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘီစီ ၁၃၅ တွင် ဂျေရုဆလင်တွင် ပွဲတော်တစ်ခုအတွင်း ဆီမွန်သည် သူ၏သားမက်တစ်ဦး၏ သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဆီမွန်၏သား ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်သည် လုပ်ကြံသူအား အာဏာမသိမ်းပိုက်စေဘဲ၊ သူ၏ဖခင်နေရာတွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် ထူထောင်ခံခဲ့ရသည်။
In 141/40 Demetrius II went to fight the Parthians, and soon
was taken prisoner. Realizing what a valuable hostage he would make, the
Parthians showed him every courtesy and gave him a daughter of the Parthian
king. In 139/38 his brother Antiochus Sidetes entered Syria, hoping to drive
out Tryphon and restore the kingdom to the house of Seleucus. Cleopatra Thea,
learning of her husband’s marriage to a Parthian princess, gave her hand and
her assistance to his brother, Antiochus. Tryphon then murdered the child
Antiochus VI, but within a few weeks was taken and forced to kill himself. Thus
Antiochus VII Sidetes gained the throne. A strong king, he determined that
Palestine should be brought under control. His first attempt failed, however,
and for three years Judea had some semblance of peace. Then in 135, at a feast
in Jerusalem, Simon met his death through the treachery of a son-in-law.
Simon’s son, John Hyrcanus, kept the assassin from assuming control and was
installed in his father’s place as high priest.
IX. ယဇ်ပုရောဟိတ်နိုင်ငံမှ ဘုရင်စနစ်သို့
IX. From Priest State to Kingdom
အန်တီအိုခတ်စ် ၇၊ နောက်ဆုံးအင်အားကြီးသော ဆီလူးဆစ်ဘုရင် ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်အာဏာရယူပြီးမကြာမီတွင် အန်တီအိုခတ်စ် ၇ သည် ပါလက်စတိုင်းကို အင်အားဖြင့် ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ကာ ဂျေရုဆလင်ကို ဝိုင်းထားခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် ဟိုကာနပ်စ်သည် သဘောတူညီမှုများကို ရှာဖွေခဲ့ရသည်။ အန်တီအိုခတ်စ်သည် အခွန်နှင့် ဓားသင့်သူများကို လက်ခံခဲ့ပြီး လျော်ကြေးငွေတစ်ရပ်ကို ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ရောမကို ရိုသေမှုကြောင့် ဂျူးများ၏ လွတ်လပ်မှုကို ထပ်မံမဖယ်ရှားခဲ့ပေ။ မကြာမီတွင် အန်တီအိုခတ်စ် ၇၊ နောက်ဆုံးအင်အားကြီးသော ဆီလူးဆစ်ဘုရင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ဆီလူးဆစ်အုပ်ချုပ်မှုကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ပါသီယံများကို တိုက်ခိုက်ရင်း ဘီစီ ၁၂၉ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဘဘီလိုနီယာသည် ထိုအချိန်မှစ၍ ပါသီယံများထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး၊ ဆီလူးဆစ်အင်ပါယာသည် ၎င်း၏ယခင်အင်အားကို ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မရရှိခဲ့ပေ။
Antiochus VII, Last Strong Seleucid King.—Soon after John
Hyrcanus took over, Antiochus VII, invaded Palestine in force, overran the
country, and laid siege to Jerusalem. After more than a year Hyrcanus was
forced to seek terms. Antiochus accepted tribute and hostages and imposed an
indemnity, yet did not further deprive the Jews of their freedom, possibly out
of respect for Rome. A little later Antiochus VII, the last strong Seleucid
king, was killed (in 129) while campaigning against the Parthians in an effort
to re-establish Seleucid rule in the east. Babylonia was thenceforth lost to
Parthia, and the Seleucid empire never recovered its former strength.
ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ပါသီယံများသည် ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ ကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆီလူးဆစ်တိုးတက်မှုကို ရပ်တန့်ရန် ဆီးရီးယားသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ သည် သူ၏ညီအုပ်ချုပ်မှုနှင့် ပါသီယံတွင် အကျဉ်းသားအဖြစ် ဆယ်နှစ်ကြာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အန်တီအိုခတ်စ်သေဆုံးပြီးနောက် (ဘီစီ ၁၂၉) အာဏာကို ပြန်လည်ရယူခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် သူ၏ယခင်ဇနီး ကလီယိုပတ်ထရာနှင့် အီဂျစ်က ထောက်ခံထားသော ပြိုင်ဘက်တစ်ဦးကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ရသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပြီးနောက်၊ ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ သည် ဘီစီ ၁၂၆/၂၅ တွင် လုပ်ကြံခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် (ဘီစီ ၁၁၅–၁၁၃) ကလီယိုပတ်ထရာ၏ ဒီမီထရီးယပ်စ် ၂ မှ သားဖြစ်သူ အန်တီအိုခတ်စ် ၈ (ဂရီးပတ်စ်) နှင့် အန်တီအိုခတ်စ် ၇ မှ သားဖြစ်သူ အန်တီအိုခတ်စ် ၉ (ဆိုင်ဇီးစီနပ်စ်) တို့သည် အာဏာအတွက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရောမက ဘီစီ ၆၄ တွင် အုပ်ချုပ်မှုကို သိမ်းပိုက်သည်အထိ ဆက်ခံသူများနှင့် ပြိုင်ဘက်ဘုရင်များ၏ အုပ်စုများအကြား ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေသည် ဂျူးနိုင်ငံတော်အား တိုးတက်ရန် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။
During this campaign the Parthians freed Demetrius II and
sent him back to Syria, hoping to stop the Seleucid advance. Demetrius II,
whose reign was interrupted for ten years by his brother’s rule while he was a
prisoner in Parthia, now resumed control, on Antiochus’ death (129). However,
he was opposed by his former wife Cleopatra and by an Egyptian-sponsored
pretender. After several years of intermittent civil war, Demetrius II was
murdered, in 126/25. Later (115–113) Antiochus VIII (Grypus), Cleopatra Thea’s
son by Demetrius II, and Antiochus IX (Cyzicenus), her son by Antiochus VII,
fought for supremacy. From then on there was strife between the factions of
various successive and rival kings, until Rome took over in 64. This gave the
Jewish state its opportunity for growth.
ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်သည် ဆမာရီယာနှင့် အိုင်ဒူမီယာကို ပေါင်းစည်းခြင်း ရောမသည် ဆီလူးဆစ်နှင့် ပတိုလမီအိမ်တော်များကို မိမိတို့ကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးနေသည်ကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်သည် လွတ်လပ်သော မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်လာပြီး ပါလက်စတိုင်းတွင် ၎င်း၏ နယ်မြေကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ သူသည် ဆမာရီယာမြို့နှင့် ဂါရီဇင်တောင်ပေါ်ရှိ ဗိမာန်တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဆီလူးဆစ်အင်အားကျဆင်းမှုအတွင်း အာဏာများစွာရရှိခဲ့သော ထရန်စဂျော်ဒန်မှ နဘာတီယံဟု ခေါ်သော အာရပ်လူမျိုးများသည် အိဒုမိတ်များကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲမှ များစွာသည် နီဂတ် (တောင်ပိုင်းပါလက်စတိုင်း) တွင် အခြေချခဲ့သည်။ ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်သည် ယခုအိုင်ဒူမီယန်များဟု ခေါ်သော အိဒုမိတ်များကို ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် သို့မဟုတ် အရေဖျားလှီးပြီး ဂျူးဘာသာဝင်များဖြစ်လာရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည် (ဂျိုးဆီးဖတ်စ် အန်တီကွီတီး စာအုပ် ၁၃.၉.၁ [၂၅၄–၂၅၈])။ ထို့ကြောင့် ဟတ်စမိုနီယံများသည် ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သော လွတ်လပ်ရေးချန်ပီယံများအဖြစ် စတင်ခဲ့သော်လည်း၊ အခြားသူများအား ဘာသာရေးကို အတင်းအကျပ်ပြုစေခဲ့သည်။ အိဆူနှင့် ဂျေကပ်အိမ်တော်များကို ပေါင်းစည်းရန် ဤကြိုးပမ်းမှုသည် ယခင်က မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်ဒူမီယံ ဟီရို့ဒ်များက ဂျူးများအား အုပ်ချုပ်စဉ် များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။
John Hyrcanus Incorporates Samaria and Idumaea.—While Rome
was standing by, watching the houses of Seleucus and Ptolemy destroy
themselves, John Hyrcanus again became an independent prince and expanded his
territory in Palestine. He destroyed the city of Samaria and the temple on Mt.
Gerizim. An Arab people from Transjordan called Nabataeans, who gained
considerable power during the Seleucid decline, had dispossessed the Edomites, many
of whom settled in the Negeb, or southern Palestine. John Hyrcanus next moved
against these Edomites, now called Idumaeans, and forced them either to leave
the country or to be circumcised and become Jews (Josephus Antiquities xiii.
9. 1 [254–258]). Thus the Hasmonaeans, at first champions of freedom against
religious persecution, ended by forcing religion on others. This effort to weld
together the houses of Esau and Jacob, a plan that had failed in the past, was
destined to bring much suffering and sorrow in later years when the Idumaean
Herods ruled over the Jews. See The Hasmonaeans and the Herods.
ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ်သည် ပြင်ပမှ ဆန့်ကျင်မှုအနည်းငယ်သာ တွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ သူ၏လူမျိုးအတွင်း၌ ဆန့်ကျင်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတန်ကြာ “သစ္စာရှိသူ” ဟတ်စီဒင်များသည် ပိုမိုကမ္ဘာ့ရေးရာဆန်သော ဟတ်စမိုနီယံ ယဇ်ပုရောဟိတ်အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ကွဲပြားလာခဲ့သည်။ ဟိုကာနပ်စ်သည် ဟတ်စီဒင်များ၏ အဓိကကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်လာသော ဖာရီဆီများနှင့် သက်ဆိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထုံးတမ်းအရ၊ ဖာရီဆီများက သူ့ကို စိတ်ဆိုးစေခဲ့ပြီး၊ သူသည် ဆဒ္ဒူဆီများ (ယခင်အလယ်အလတ် ဟယ်လင်နစ်များ၏ ဆက်ခံသူများ) ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာပြီး၊ လူထု၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရရှိစေရန် ပြုမူခဲ့သည်။
John Hyrcanus found little opposition from without, but much
within his own nation. For some time the Hasidim—the strict party of the
“pious”—had become alienated from the increasingly worldly Hasmonaean
priest-rulers. Hyrcanus belonged to the Pharisees, as the principal
representatives of the older Hasidim came to be called (see p. 51). But,
according to tradition, the Pharisees offended him, with the result that he
became a member of the Sadducees (the successors of the older moderate
Hellenists) and so conducted himself as to win the antagonism of the populace.
ဟတ်စမိုနီယံ ဘုရင်စနစ် ဂျွန် ဟိုကာနပ်စ် (ဟိုကာနပ်စ် ၁) သေဆုံးပြီးနောက် (ဘီစီ ၁၀၅/၀၄) တွင်၊ ဂျိုးဆီးဖတ်စ်အရ၊ သူ၏ဇနီးသည် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏သား အရစ်တိုဘူးလပ်စ် (၁) သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် ဆက်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အရစ်တိုဘူးလပ်စ်သည် သူ၏မိခင်ကို အစာငတ်စေပြီး သေဆုံးစေခဲ့ပြီး၊ သူ၏ညီအစ်ကိုသုံးဦးကို အကျဉ်းချထားခဲ့ပြီး၊ အုပ်ချုပ်သူနှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း နှစ်ခုစလုံးကို မိမိအတွက် ယူခဲ့သည်။ သူ၏ညီဖြစ်သူ အန်တီဂိုနပ်စ်သည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကူညီခဲ့သော်လည်း၊ မျက်နှာသာမရဘဲ လုပ်ကြံခံရသည်။ သူ၏တစ်နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အရစ်တိုဘူးလပ်စ်သည် မြောက်ဘက်ရှိ အယ်လူးရီးယန်များဖြစ်သော တစ်ခြားဘာသာဝင်လူမျိုးများကို စစ်ဆင်ခဲ့သည်။ ဂါလိလီကို သိမ်းပိုက်ပြီး၊ အိုင်ဒူမီယန်များကဲ့သို့ နေထိုင်သူများကို အရေဖျားလှီးပြီး ဂျူးဘာသာဝင်များဖြစ်လာရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်။ အရစ်တိုဘူးလပ်စ်သေဆုံးပြီးနောက် (ဘီစီ ၁၀၃) ၊ သူ၏မုဆိုးမ အလက်ဇန္ဒရာ (ဆလိုမီ) သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ဂျန်နီးယပ်စ်ကို ထောင်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူမသည် သူ့အား လက်ထပ်ပြီး၊ အုပ်ချုပ်သူနှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား၊ အကယ်၍ အရစ်တိုဘူးလပ်စ်မဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ ဘုရင်ဘွဲ့ကို ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အခြားအကျဉ်းသားညီကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ဖာရီဆီများကို အရေးကြီးသော ရာထူးများပေးခြင်းဖြင့် ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒါဝိဒ်ခေတ်ကာလတွင် ရှိခဲ့သော အတိုင်းအတာသို့ အစ္စရေးနိုင်ငံကို ပြန်လည်ယူဆောင်လာရန် နယ်မြေအစွန်အဖျားများကို သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား၏ ပထမဆုံးလှုပ်ရှားမှုသည် ဂါလိလီအနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ပိုလီမိတ်စ်ကို ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပတိုလမီ ၈ လာသီးရပ်စ်နှင့် သူ၏မိခင် ကလီယိုပတ်ထရာ ၃ အကြား ဂျူးများကို ပဋိပက္ခထဲသို့ ဆွဲသွင်းခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား ဂျန်နီးယပ်စ်သည် ပိုလီမိတ်စ်တွင်သာမက၊ ဂါဇာနှင့် အခြားဂျူဒီယန်မြို့များတွင်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများ၏ အရှင်သခင်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
The Hasmonaean Kingdom.—On the death of John Hyrcanus
(Hyrcanus I) in 105/04, his wife was to succeed him as civil ruler and his son
Aristobulus (I) as high priest, says Josephus. But Aristobulus starved his
mother to death, imprisoned three of his brethren, and took to himself the
joint title of ruler and high priest. His brother Antigonus assisted him in the
government until he fell into disfavor and was assassinated. In his one brief
year of rule Aristobulus warred against the Ituraeans, a heathen people to the
north. Taking Galilee, he forced the inhabitants, like the Idumaeans, to be
circumcised and become Jews. At Aristobulus’ death (103) Alexandra (Salome),
his widow, opened the door of the prison to his brother Alexander Jannaeus. She
gave him her hand in marriage, and made him ruler and high priest. Alexander,
if not Aristobulus before him, added the title of king. He slew his other
captive brother and appeased the Pharisees by giving them important offices in
the government. He then planned on the seizure of outlying districts to bring
the kingdom of Israel back to about the area it had occupied in the days of
David. Alexander’s first move, against Ptolemais on the coast, west of Galilee,
embroiled the Jews in a struggle between Ptolemy VIII Lathyrus and his mother,
Cleopatra III of Egypt. Alexander Jannaeus was defeated, not only at Ptolemais,
but at Gaza and other Judean towns. Nevertheless he remained master of occupied
territories.
အလက်ဇန္ဒား ဂျန်နီးယပ်စ်သည် ဂျေရုဆလင်နှင့် စစ်တပ်တွင် ဂျူးများက များစွာမုန်းတီးခံရသည်။ တစ်ကြိမ်တွင် သူသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် ယဇ်ပူဇော်ရန် ယဇ်ပလ္လင်သို့သွားစဉ်၊ လူထုက သူ့အား သံပရာသီးများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤအပြုအမူကို ဒေါသထွက်သဖြင့် သူသည် လူ ၆၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်စေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဆီလူးဆစ်မင်းသားတစ်ဦးနှင့် တစ်ချိန်က မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး၊ ဖာရီဆီများကို ရက်စက်စွာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့သည်။
Alexander Jannaeus was greatly detested by the Jews, both in
Jerusalem and in the army. Once when he, as high priest, went to the altar to
offer sacrifice, the people pelted him with citrons. Enraged at this, he had
more than 6,000 slain. Later, a civil war broke out, in which the Jews for a
time allied themselves with a Seleucid prince against their own king, who
persecuted the Pharisees with barbarity.
သူ၏ရှုံးနိမ့်မှုများစွာရှိသော်လည်း၊ အလက်ဇန္ဒား ဂျန်နီးယပ်စ်သည် ဂျော်ဒန်အရှေ့ဘက်နှင့် ယခင်ဖိလိတ်စတိုင်းကမ်းရိုးတန်းရှိ နယ်မြေများကို ရယူခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်များကို အစောပိုင်းဟီဘရူးဘုရင်စနစ်၏ အထွတ်အထိပ်ကာလသို့ ပြန်လည်တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
Despite his many defeats, Alexander Jannaeus acquired
territory east of the Jordan and on the formerly Philistine coast, thus
extending the borders of the country to approximately where they had stood in
the height of the early Hebrew monarchy.
[Add your article or content for Chapter 13 here]
အခန်းကြီး - ၁၄
[Add your article or content for Chapter 14 here]
အခန်းကြီး - ၁၅
[Add your article or content for Chapter 15 here]
အခန်းကြီး - ၁၆
[Add your article or content for Chapter 16 here]
အခန်းကြီး - ၁၇
[Add your article or content for Chapter 17 here]
အခန်းကြီး - ၁၈
[Add your article or content for Chapter 18 here]
အခန်းကြီး - ၁၉
[Add your article or content for Chapter 19 here]
အခန်းကြီး - ၂၀
[Add your article or content for Chapter 20 here]
အခန်းကြီး - ၂၁
[Add your article or content for Chapter 21 here]
အခန်းကြီး - ၂၂
[Add your article or content for Chapter 22 here]
အခန်းကြီး - ၂၃
[Add your article or content for Chapter 23 here]
အခန်းကြီး - ၂၄
[Add your article or content for Chapter 24 here]
အခန်းကြီး - ၂၅
[Add your article or content for Chapter 25 here]
အခန်းကြီး - ၂၆
[Add your article or content for Chapter 26 here]
အခန်းကြီး - ၂၇
[Add your article or content for Chapter 27 here]
အခန်းကြီး - ၂၈
[Add your article or content for Chapter 28 here]
No comments:
Post a Comment