ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၁၂

 

မောရှေသည် ပင်တကျွတ်ကျမ်းကို ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်

ဝဲလ်ဟောက်ဇင် ပညာကျောင်းမှ မောရှေသည် ဒုတိယထောင်စုနှစ်ဘီစီတွင် ဟေဗြဲဘာသာဖြင့် ပင်တာတိွတ်ကို ရေးသားနိုင်ခြင်းမရှိဟု ပထမဆုံးအဆိုပြုခဲ့စဉ်က ထိုအချိန်တွင် ဟေဗြဲဘာသာကို စာဖြင့်မရေးသားနိုင်သေးဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘီစီ နဝမရာစုနှစ်မှ မိုအာဘိုက်ကျောက်စာ (Moabite Stone) မတိုင်မီ ဟေဗြဲစာသားများ သို့မဟုတ် လက်ရေးစာမူများ မသိရှိခဲ့ပေ။ ထို့နောက် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် အမန်နာတက်ဘလက်များ (Amarna Tablets) ၏ ထူးကဲသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ပါလက်စတိုင်း၊ ဆီးရီးယား နှင့် အခြားအာရှဘုရင်များမှ အီဂျစ်ဖာရိုဘုရင်ထံသို့ ရေးသားထားသော စာများရာပေါင်းများစွာဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်မှဖြစ်ပြီး၊ ယောရှုနှင့် အကြီးအကဲများလက်ထက်တွင် ကာနာန်ပြည်ကို သိမ်းပိုက်သည့်ကာလဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် မောရှေသည် ပင်တာတိွတ်ကို ရေးသားခဲ့သည့် ထွက်မြောက်ရာကာလတွင် စာရေးသားခြင်းသည် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

Moses Could Have Written the Pentateuch. When the claim was first made by the Wellhausen school that Moses could not have written the Pentateuch in Hebrew, since that language had not been reduced to writing in the second millenium b.c., no Hebrew inscriptions or manuscripts were known earlier than the Moabite Stone of the 9th century b.c. Then came the phenomenal discovery of the Amarna tablets, in 1887, hundreds of letters written by Palestinian, Syrian, and other Asiatic rulers to the Egyptian Pharaoh. They date from the 14th century b.c., the time of the conquest of Canaan under Joshua and the elders. It became clear at once that writing was in wide use during the period of the Exodus, when Moses wrote the Pentateuch.

 

ရုဒေါ့ဖ်ကီတဲလ် (Rudolf Kittel)၊ သူ၏နာမည်ဖြင့် ကျော်ကြားသော ဟေဗြဲကျမ်းစာတည်းဖြတ်သူသည် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဝဲလ်ဟောက်ဇင်၏ ပထမဆုံး အရေးပါသော “ဣသရာအလ်၏သမိုင်း” ပြီးနောက် ၁၀ နှစ်အကြာ “ဟီးဗြူးလူမျိုး၏သမိုင်း” ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကီတဲလ်သည် ကွန်ဆာဗေးတစ်မဟုတ်သော်လည်း၊ ဝဲလ်ဟောက်ဇင်၏ ဆောလ်နှင့် ဒါဝိဒ်၏ ဘုရင်မင်းများမတိုင်မီ ဣသရာအလ်၏ သမိုင်းသည် မှောင်မိုက်ထဲတွင်ရှိပြီး ဒါဝိဒ်မတိုင်မီစာပေမရှိဟူသော သီအိုရီကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ဝဲလ်ဟောက်ဇင်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး သူသည် ကျမ်းစာ၏ အစောဆုံးစာအုပ်များတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော ဟေဗြဲရိုးရာဓလေ့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပေးခံရသည်ထက် ပိုမိုလေးစားထိုက်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကီတဲလ်သည် သူ၏စာအုပ်၏ ပထမဆုံးမိတ္တူကို ကျော်ကြားသော ပါမောက္ခ ကော့ဇ် (Kautzsch) ထံသို့ တင်ပြပြီး ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးအတွက် အကြံပြုချက်ကောင်းတစ်ခု မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း၊ ကော့ဇ်သည် စာအုပ်ကို လှန်လှောကြည့်ပြီးနောက် “ကျွန်ုပ်အလွန်စိတ်မကောင်းပါ၊ သို့သော် ဝဲလ်ဟောက်ဇင်ပြီးနောက် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့ပါပြီ” ဟု မှတ်ချက်ပြုကာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

Rudolf Kittel, editor, of the famous Hebrew Bible bearing his name, wrote a History of the Hebrews in 1888, 10 years after Wellhausen’s first epoch-making History of Israel. Kittel, although far from being a conservative, opposed the Wellhausen theory that the history of Israel prior to Saul’s and David’s kingships lay in impenetrable darkness and that no trace exists of a pre-Davidic literature. In opposition to Wellhausen he claimed that the Hebrew tradition as preserved in the earliest books of the Bible deserves more respect than is commonly given them. When Kittel presented the first copy of his work to the famous Professor Kautzsch, expecting from him a favorable recommendation to be used for publicity purposes, Kautzsch declined, after leafing through the book, with the comment, “I am very sorry, but we are farther advanced since Wellhausen.”

 

ဤဖြစ်ရပ်မတိုင်မီ မကြာမီတွင် အမန်နာတက်ဘလက်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် ကာနာန်လူမျိုးများတွင် စာပေကြွယ်ဝမှုရှိခဲ့ပြီး၊ မောရှေခေတ်တွင် စာရေးသားခြင်းသည် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်ကို ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိုကာလ၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအခြေအနေများသည် ပင်တာတိွတ်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အံ့သြဖွယ်ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဤရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖော်ပြရာတွင် ကီတဲလ်သည် ဝေဖန်သူများ၏ အချက်အလက်သစ်များကို လက်ခံရန် တွန့်ဆုတ်မှုနှင့် မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခံရသော သီအိုရီများကို စွန့်လွှတ်ရန် မလိုလားမှုကို ထောက်ပြသည်။

Shortly after this incident the discovery of the Amarna archive, already referred to, revealed that the Canaanites did, indeed, have a rich literature, that writing was widespread in the time of Moses, and that the historical and cultural conditions of that time agree to an amazing extent with those described in the Pentateuch. In describing this discovery Kittel points out the reluctance of critics to accept the evidence of new information and to abandon theories consequently proved to be erroneous:

 

“၁၈၉၀ ပြီးနောက် ဝဲလ်ဟောက်ဇင်၊ စတိဒ် (Stade) နှင့် ဣသရာအလ်၏ သမိုင်းကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်သော ဒုတိယနှင့် တတိယအဆင့် ပညာရှင်အများအပြားသည် အချက်အလက်သစ်များကို အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု ထင်ရသည်။ သို့သော် ထိုသို့ဖြစ်မလာခဲ့ပေ—လူများသည် ၎င်းတို့၏ အမြင်များကို ပြောင်းလဲရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ သင်ယူမှုကို သတ်မှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက်ထက် တိုးမြှင့်ရန် ခက်ခဲမှုကို သက်သေပြသည်။ ဝဲလ်ဟောက်ဇင်နှင့် စတိဒ်သည် ၎င်းတို့၏ သီအိုရီများကို ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ၊ အခြားသူများသည် ဝဲလ်ဟောက်ဇင်၏ အစီအစဉ်အတိုင်း စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့ကြပြီး၊ ဘာမှမဖြစ်ခဲ့သလို ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဟမ္မူရာဘီ၏ ဥပဒေကျမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး၊ ဘေဘယ်လ်-ဘိုင်ဘယ်လ် အငြင်းပွားမှုများ ပြီးဆုံးသွားမှသာ၊ စိတ်များသည် ဖြည်းညှင်းစွာ ခေတ်သစ်တစ်ခု စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်” (Geschichte des Volkes Israel, စတုတ္ထအကြိမ် [စတပ်ဂတ်၊ ၁၉၂၅]၊ စာမျက်နှာ x၊ စာရေးသူ၏ ဘာသာပြန်)။

“One would think that after 1890 Wellhausen, Stade, and the formidable number of second-and third-rank scholars, who dealt with the history of Israel, would make use of the new evidence. But nothing of the kind happened—a proof of the difficulty with which men change their views or are willing to increase their learning beyond a certain limit. Wellhausen and Stade have never retracted any of their theories, and the others have written their books, mostly according to the scheme given by Wellhausen, as if nothing had happened. It was not until the Code of Hammurabi was found, and the unfortunate Babel-Bible quarrel had passed, that minds were slowly convinced a new era had dawned” (Geschichte des Volkes Israel, 7th ed. [Stuttgart, 1925], p. x, author’s translation).

 

ဝေဖန်သုံးသပ်မှုမြင့်မားသူများသည် သမ္မာကျမ်းစာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ၎င်းတို့၏ယုံကြည်ချက်များကို ပညာရှင်ဆန်သော ရိုးသားမှုကသာ ရရှိခဲ့သည်ဟု အကြိမ်ကြိမ်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဝဲလ်ဟောက်ဆင်က တစ်ကြိမ်တွင် “အကယ်၍ [ဣသရေလအစဉ်အလာ] ဖြစ်နိုင်ခဲ့လျှင်၊ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေကို ဦးစားပေးရန်မှာ မိုက်မဲမှုဖြစ်လိမ့်မည်” (ဟိဇာတုံး၏ဖွဲ့စည်းမှု [၁၈၈၅]၊ စာမျက်နှာ ၃၄၆) ဟု ပြောခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများက ၎င်းတို့၏သီအိုရီများမမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သော်လည်း၊ ကစ်တဲလ်၏ ယခင်ကိုးကားခဲ့သော ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း၊ ဝေဖန်သူများစွာ၏ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ယုံကြည်မှုအပေါ် သဘောထားသည် အနည်းငယ်သာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် ပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ကြိမ်ယူထားသောရပ်တည်ချက်မှ ဆုတ်ခွာရန် မလိုလားသော လူ့အားနည်းချက်မှ ကင်းလွတ်ခြင်းမရှိကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည်။ ပညာရှင်များသည် လူသားများဖြစ်ပြီး၊ အခြားသူများကဲ့သို့ပင်၊ ၎င်းတို့၏လုပ်ဆောင်ချက်များ မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခံရခြင်း၊ အပြစ်တင်ခံရခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခံရခြင်းကို မနှစ်သက်ကြပေ။ ထို့ကြောင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့သည် ခေတ်မမီတော့သော သီအိုရီများကို စွဲမြဲစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားကြပြီး၊ ပညာရှင်ဆန်သော ရိုးသားမှုသည် ၎င်းတို့၏သီအိုရီများ၏ အမှားကို ဦးစွာဝန်ခံရန်နှင့် သမ္မာကျမ်းစာ၏ မှတ်တမ်းများ၏ မှန်ကန်မှုကို လက်ခံရန် ဦးဆောင်သင့်သည်ကို မေ့လျော့ထားကြသည်။

The advocates of higher criticism have repeatedly claimed that only scholastic honesty has brought them to the conclusions they hold with regard to the Bible. Wellhausen said once that “if it [the Israelite tradition] were only possible, it would be folly to prefer any other possibility” (Komposition des Hexateuch [1885], p. 346). However, the attitude of many critics toward the credibility of the Bible changed very little even when archeological discoveries proved their theories untenable, as clearly stated in Kittel’s statement quoted previously. This fact reveals clearly that scholars themselves are not exempt from the human weakness of disliking to retreat from a position once taken. Scholars are human, and, like other people, do not like to see their work disproved, discredited, and discarded. Hence, occasionally, they cling to outmoded theories, forgetful that intellectual honesty should lead them to be the first in confessing the error of their theories and admitting the truth of the Bible record.

 

အမာနာစာလွှာများက ဒုတိယထောင်စုနှစ်အလယ်တွင် အီဂျစ်နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမှလွဲ၍ စာရေးသားမှုနည်းပါးခဲ့သည်ဟူသော အဆိုကို မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ဤစာရွက်စာတမ်းများအားလုံးသည် ဗာဗုလုန်စာလုံးပုံစံဖြင့် ရေးသားထားပြီး၊ မောရှေသည် ပန်တာတုံးတွင် ကျမ်းစာများကို အက္ခရာဟီဘရူးစာလုံးဖြင့် ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်ဟူသော သက်သေမပြပေ။ သို့သော်၊ ထိုကဲ့သို့သော စာလုံးပုံစံတစ်ခု သူ့အတွက် ရရှိနိုင်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်သည် မကြာမီတွင် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

As already noted, the Amarna Letters disproved the claim that there was little writing outside of Egypt and Mesopotamia in the middle of the second millennium b.c. However, all these documents were written in Babylonian cuneiform and provided no evidence that Moses could have written his books in an alphabetic Hebrew script such as that in which the Pentateuch has come down to us. But the fact that such a script was available to him was not long in coming to light.

 

၁၉၀၄-၅ တွင် ဆာဖလင်ဒါးစ်ပက်ထရီက အီဂျစ်ဆိုင်နိုင်းရှိ ကြေးနီသတ္တုတွင်းများတွင် အမည်မသိစာလုံးပုံစံဖြင့် ရေးသားထားသော ကမ္ဗည်းများစွာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၆ မှစတင်၍ ဂါဒီနာ၊ ကောလီ၊ ဆီသီ နှင့် အခြားသူများက ပုံဖော်ခဲ့သောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဆိုင်နိုင်းတွင် ကာနန်လူမျိုး သို့မဟုတ် အီဒုံလူမျိုးသတ္တုတွင်းလုပ်သားများက မောရှေခေတ်မတိုင်မီ ချက်ချင်းဖြစ်သော ဘီစီ ၁၅ ရာစု သို့မဟုတ် ၁၆ ရာစုအတွင်း တီထွင်ခဲ့သော အက္ခရာဟီဘရူးစာလုံးပုံစံဖြင့် ရေးသားထားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤပရိုတို-ဆီမက်တစ်စာလုံးပုံစံဖြင့် ရေးသားထားသော ကမ္ဗည်းများစွာကို ပါလက်စတိုင်းရှိ လာချစ်၊ တဲလ်အယ်လ်-ဟီစီ၊ ရှေခမ်၊ မက်ဂီဒို၊ ဘက်ရှီမ့်ရှ် စသည့်နေရာများတွင် တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤကမ္ဗည်းများသည် ဒုတိယထောင်စုနှစ်မှ ဖြစ်ပြီး၊ မောရှေခေတ်တွင် ကာနန်အက္ခရာစာရေးသားမှု—ဟီဘရူးနှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူညီသော—သည် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤတွေ့ရှိမှုသည် ပန်တာတုံးကျမ်းစာများ၏ နောက်ကျမူလအဆိုကို မောရှေခေတ်တွင် ဟီဘရူးစာရေးသားမှုမရှိဟူသော အငြင်းပွားမှုအပေါ် အခြေခံထားသော ဝေဖန်သူများကို သက်သေတစ်စုံတစ်ရာမရှိစေခဲ့ပေ။

In 1904–5 Sir Flinders Petrie discovered numerous inscriptions in the Egyptian copper mines on Sinai, written in an unknown script. When deciphered by Gardiner, Cowley, Sethe, and others, from 1916 on, they turned out to be written in the earliest alphabetic Hebrew script known, a script invented at Sinai by Canaanite or Edomite miners during the 15th or 16th century b.c., immediately prior to the time of Moses. Many inscriptions in the same proto-Semitic script have since been unearthed in Palestine, at such sites as Lachish, Tell el–Hesī, Shechem, Megiddo, Beth-shemesh, etc. These inscriptions all date from the second millennium b.c., and reveal that Canaanite alphabetic writing—practically identical with Hebrew—was widespread in the time of Moses. This discovery left the critics, who base their theory of a late origin for the Pentateuch primarily on the argument that there was no Hebrew writing in Moses’ time, without a shred of evidence for their contention.

 

အာဗြဟံခေတ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကျမ်းစာတွင် မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားသည်။ အာဗြဟံခေတ်လူများနေထိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းနှင့် ပထဝီဆိုင်ရာ အခြေအနေများသည် ကျမ်းစာတွင် ဖော်ပြထားသည်နှင့် ကွဲပြားသည်ဟူသော အကြိမ်ကြိမ်ပြောဆိုခဲ့သော အဆိုသည် သက်သေများအပေါ် အခြေခံခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ယူဆချက်တစ်ခုကို တရားဝင်အဆိုအဖြစ် မြှင့်တင်ထားရုံသာဖြစ်သည်။ ပန်တာတုံးတွင် ဥပဒေဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများသည် ပထမထောင်စုနှစ်မတိုင်မီ မရှိခဲ့သော လူမှုဖွံ့ဖြိုးမှုအဆင့်ကို ပြသသည်ဟူသော မမှန်ကန်သော အဆိုအတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဟမ္မူရာဘီ၏ ဥပဒေကျမ်းနှင့် ထိုထက်စောသော ဥပဒေကျမ်းများ၏ တွေ့ရှိမှုသည် မောရှေ၏ ဥပဒေများနှင့် အလွန်ဆင်တူသော ဥပဒေများသည် ဒုတိယထောင်စုနှစ်အစောပိုင်းရာစုနှစ်များအတွင်း ကျယ်ပြန့်စွာ လူသိများခဲ့ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည် (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၆၁၆-၆၁၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ပြင်၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ နူဇီနှင့် အခြားနေရာများမှ တက်ဘလက်များနှင့် ကမ္ဗည်းများသည် အာဗြဟံခေတ်၏ လူမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအခြေအနေများသည် သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းများတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်းဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည် (ကမ္ဘာဦး ၁၁:၃၁; ၁၂:၁၆; ၁၄:၁; ၁၅:၂; ၁၆:၁၆; ၁၉:၂၄; ၂၃:၃, ၁၁; ၂၄:၁၀; ၃၀:၉; ၃၁:၄၇; ၃၇:၃၆; ၃၈:၂၄; စသည်ဖြင့်ကို ကြည့်ပါ)။

Environment of Patriarchal Age Correctly Depicted in Genesis. The oft-repeated claim that the cultural, historical, and geographical setting in which the patriarchs lived was different from that described in Genesis was never based on evidence, but only on a presumption elevated to the rank of dogmatic assertion. The same is true of the fictitious claim that the legal material of the Pentateuch exhibits a stage of social development that did not exist before the first millennium b.c. Discovery of the Code of Hammurabi and of other law codes from even earlier times has proved that laws strikingly similar to those of Moses were widely known during the early centuries of the second millennium b.c. (see Vol. I, pp. 616-619). Furthermore, tablets and inscriptions from Nuzi, in Mesopotamia, and elsewhere make evident that the social and cultural conditions of patriarchal times were precisely those met in the Biblical stories (see on Gen. 11:31; 12:16; 14:1; 15:2; 16:16; 19:24; 23:3, 11; 24:10; 30:9; 31:47; 37:36; 38:24; etc.).

 

ရိုးသားသော ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများက အာဗြဟံခေတ်မှ ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများနှင့် သမ္မာကျမ်းစာရှိ အာဗြဟံအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများအကြား ထူးခြားသော သဘောတူညီမှုကို ပြသသောအခါ အံ့ဩမှုဖော်ပြကြသည်။ ထင်ရှားသော ဝေဖန်သူ ပရော်ဖက်ဆာ အယ်လ်ဖရက်ဂျီရီမီယာသည် အောက်ပါဝန်ခံချက်ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

Honest scholars express surprise when archeological discoveries show remarkable agreement between ancient records coming from the patriarchal period and stories about the patriarchs in the Bible. Prof. Alfred Jeremias, a pronounced critic, was led to make the following admission:

 

“အာဗြဟံခေတ်၏ ဇာတ်လမ်းများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ထိုကာလ၏ ရှေးဟောင်းအရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေအနေများနှင့် အသေးစိတ်အချက်တိုင်း သဘောတူညီမှုရှိကြောင်း အထိမ်းအမှတ်များက သက်သေပြသည်။ … ဝဲလ်ဟောက်ဆင်သည် အာဗြဟံခေတ်၏ ဇာတ်လမ်းများသည် သမိုင်းအရ မဖြစ်နိုင်ဟူသော အမြင်မှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ၎င်းတို့သည် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အကယ်၍ အာဗြဟံတည်ရှိခဲ့လျှင်၊ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာဖော်ပြထားသည့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အခြေအနေများအောက်တွင်သာ ဖြစ်နိုင်သည်” (ရှေးဟောင်းအရှေ့တိုင်း၏ အလင်းတွင် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း [နယူးယောက်၊ ၁၉၁၁]၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၄၅)။

“The milieu [setting] of the stories of the Patriarchs agrees in every detail with the circumstances of Ancient-Oriental civilization of the period in question, as borne witness to by the monuments. … Wellhausen worked out from the opinion that the stories of the Patriarchs are historically impossible. It is now proved that they are possible. If Abraham lived at all, it could only have been in surroundings and under conditions such as the Bible describes” (The Old Testament in the Light of the Ancient East [New York, 1911], vol. 2, p. 45).

 

ဤကဲ့သို့သော သက်သေခံချက်များစွာကို ကိုးကားနိုင်သည်။ ဝေဖန်သူများ၏ သဘောထားပြောင်းလဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ထင်ရှားသော အမေရိကန်အရှေ့တိုင်းပညာရှင် ဒဗလျူအက်ဖ်အယ်လ်ဘရိုက်က အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားခဲ့သည်။

Many similar testimonies might be quoted. As to this significant change of attitude on the part of critics, the celebrated American Orientalist W. F. Albright wrote:

 

“ပညာရှင်များအကြား ထင်ရှားသော အမည်များကို ကမ္ဘာဦး ၁၁-၅၀ ရှိ အရာအားလုံးကို နောက်ကျတီထွင်မှု သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်စနစ်အောက်ရှိ ဖြစ်ရပ်များနှင့် အခြေအနေများကို အဝေးကာလသို့ ပြန်လည်ပုံဖော်ခြင်းအဖြစ် ယူဆရန် ကိုးကားနိုင်သည်၊ ၎င်းအကြောင်းကို နောက်ပိုင်းရေးသားသူများက အမှန်တကယ်သိခဲ့သည်ဟု မထင်ခဲ့ပေ။

“Eminent names among scholars can be cited for regarding every item of Gen. 11–50 as reflecting late invention, or at least retrojection of events and conditions under the Monarchy into the remote past, about which nothing was thought to have been really known to the writers of later days.

 

“ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများသည် ယခင်မျိုးဆက်မှ ဤအရာအားလုံးကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အချို့သော ခေတ်ကျော်လွန်သော ပညာရှင်များအကြား မယုံကြည်သူများမှလွဲ၍၊ အာဗြဟံခေတ်အစဉ်အလာ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှန်ကန်မှုကို ထောက်ခံသော ဒေတာများ လျင်မြန်စွာ စုဆောင်းလာမှုကို မထိခိုက်သော သမ္မာကျမ်းစာသမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးမျှ မရှိတော့ပေ” (“သမ္မာကျမ်းစာကာလ”၊ ဂျူးလူမျိုး၊ ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး [နယူးယောက်၊ ၁၉၄၉]၊ စာမျက်နှာ ၃)။

“The archaeological discoveries of the past generation have changed all this. Aside from a few die-hards among older scholars, there is scarcely a single biblical historian who has not been impressed by the rapid accumulation of data supporting the substantial historicity of patriarchal tradition” (“The Biblical Period,” The Jews; Their History, Culture and Religion [New York, 1949], p. 3).

 

ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများသည် ကမ္ဘာဦးကျမ်းစာရေးသူသည် အာဗြဟံခေတ်၏ အခြေအနေများနှင့် မရင်းနှီးဟူသော အမြင်ကို လုံးဝမမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုပညာရပ်သည် ၎င်း၏ အကြီးမားဆုံး အောင်မြင်မှုများကို ရရှိခဲ့သည်ဟု ထင်ရသည့် နယ်ပယ်တွင်ပင် ယခုအခါ ၎င်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရှုံးနိမ့်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဝဲလ်ဟောက်ဆင်သည် ယခုအခါ အသက်ရှင်နေလျှင်၊ ပညာရှင်ဆန်သော ရိုးသားမှုသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာ၏ စွပ်စွဲချက်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းရန် အတင်းအကျပ်ပြုလုပ်စေလိမ့်မည် (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀ ကိုလည်း ကြည့်ပါ)။

Archeological discoveries have thus proved wholly wrong the view that the writer of Genesis was unfamiliar with the conditions of patriarchal times. In the very field where critical scholarship once appeared to win its greatest triumphs it has now suffered its most significant defeat. Were he alive, intellectual honesty would compel Wellhausen, the patron saint of higher criticism, to recant his indictment of the Old Testament (see also Vol. I, p. 100).

 

အာဗြဟံခေတ်တွင် သံသုံးစွဲမှု။ အာဗြဟံခေတ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပန်တာတုံးတွင် မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားသည်ကို လက်ခံသော ပညာရှင်များပင် ကမ္ဘာဦး ၄:၂၂; တရားဟောရာ ၃:၁၁; စသည်ဖြင့်တွင် သံကို ဖော်ပြထားသည်ကို ခြွင်းချက်ယူကြသည်။ ဤကျမ်းပိုဒ်များကို ခေတ်မမီဟု ယူဆခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ဘီစီ ၁၂ ရာစုမတိုင်မီ သံ၏ ကျယ်ပြန့်သော အသုံးပြုမှုကို သတ္တုဗေဒပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံခြင်းမရှိပေ။ သို့သော်၊ အီဂျစ်မင်းဆက်မတိုင်မီကာလ၏ သင်္ချိုင်းများမှ သံပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ချီအော့ပ်စ် ပိရမစ်နှင့် မန်ကူရိစ် (မိုင်ဆီရီနို့စ်) ၏ ပိရမစ်ဘုရားကျောင်းတွင် သံကိရိယာများကို ကျောက်ထုလုပ်ငန်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်၊ ၎င်းတို့သည် အီဂျစ်မင်းဆက်လေးခုမြောက် (အီဂျစ်ပညာရှင်များက ဘီစီ ၂၅၀၀ ခန့်ဟု သတ်မှတ်သည်) ဖြစ်သည်။ သံပစ္စည်းများကို ခြောက်ခုမြောက်၊ ဆယ့်တစ်ခုမြောက်နှင့် ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက်မင်းဆက်များ (ဘီစီ ၂၂၀၀၊ ၂၀၀၀၊ နှင့် ၁၅၀၀ ခန့်အသီးသီး) ၏ သင်္ချိုင်းများတွင်လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ တဲလ်ချာဂါဘာဇာ၊ တဲလ်အဆမာနှင့် မာရီတို့၏ အပျက်အစီးများမှ တတိယထောင်စုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော သံကိရိယာများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ သံသည် သမိုင်းအစောပိုင်းကာလများတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြသည်။ ထို့ပြင်၊ ဟမ္မူရာဘီ၏ ခေတ် (ဘီစီ ၁၈ ရာစု) နှင့် အမာနာစာလွှာများ (ဘီစီ ၁၄ ရာစု) ၏ စာသားများသည် အာဗြဟံခေတ်နှင့် မောရှေခေတ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် အီဂျစ်တွင် သံ၏ အသုံးပြုမှုကို စာပေဆိုင်ရာ သက်သေပြသည်။ ၎င်းသည် သံသည် မောရှေခေတ်မတိုင်မီ သိရှိအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ပန်တာတုံးတွင် သံ၏ အစောပိုင်းအသုံးပြုမှုအကြောင်း ဖော်ပြချက်များသည် သိရှိထားသော အချက်များနှင့် သဘောတူညီကြောင်း အဆုံးအဖြတ်သက်သေဖြစ်သည်။

The Use of Iron in the Patriarchal Age. Even scholars who admitted that the environment of the patriarchal period is correctly depicted in the Pentateuch took exception to the mention of iron in Gen. 4:22; Deut. 3:11; etc. These texts were considered anachronistic, since an extensive use of iron before the 12th century b.c. was not generally admitted in the world of metallurgical experts. However, iron objects have been recovered from Egyptian tombs of the predynastic period, and iron tools have been found embedded in the masonry of the Pyramid of Cheops and the pyramid temple of Menkure (Mycerinos), both of the Fourth Egyptian Dynasty (commonly dated by Egyptologists as c. 2500 b.c.). Iron objects have also been discovered in tombs of the Sixth, Eleventh, and Eighteenth Dynasties (c. 2200, 2000, and 1500 b.c. respectively). In Mesopotamia the ruins of Tell Chagar Bazar, Tell Asmar, and Mari have produced iron implements made in the third millennium, thus furnishing evidence that iron was produced in the earliest periods of history. Moreover, texts of the time of Hammurabi (18th century b.c.) and the Amarna Letters (14th century b.c.) provide literary evidence for the use of iron in the patriarchal age and in the time of Moses, in both Mesopotamia and Egypt. This is conclusive evidence that iron was known and used long before the time of Moses, and that statements in the Pentateuch about the early use of iron agree with known facts.

 

အာဗြဟံတို့သည် ကုလားအုတ်များ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာဦး ၂၄:၁၀ အရ အာဗြဟံသည် ကုလားအုတ်များ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သူ၏ခေတ်တွင် အီဂျစ်တွင်လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၁၂:၁၆)။ သို့သော် ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး ၁၂:၁၆ နှင့် ထွက်မြောက်ရာ ၉:၃ ပါ ကျမ်းပိုဒ်များတွင် “ရှေးခေတ်အီဂျစ်တွင် ကုလားအုတ်များ အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်သည် အထင်ရှားဆုံး အမှားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်” (ရောဘတ်အိတ်ချ်ဖီဖာ၊ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းသို့ နိဒါန်း [နယူးယောက်၊ ၁၉၄၁]၊ စာမျက်နှာ ၁၅၄) ဟု ယုံကြည်စေလိုသည်။

The Patriarchs Possessed Camels. According to Gen. 24:10, Abraham possessed camels. They were also found in Egypt during his time (Gen. 12:16). But modern scholars would have us believe that one of “of the most obvious errors” of the books containing the passages of Gen. 12:16 and Ex. 9:3 is “the assumption that camels were used in Egypt in ancient times” (Robert H. Pfeiffer, Introduction to the Old Testament [New York, 1941], p. 154).

 

လက်ရှိရရှိနိုင်သော သက်သေများအရ တတိယနှင့် ဒုတိယထောင်စုနှစ်များတွင် အိမ်မွေးကုလားအုတ်များကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခြင်းမရှိခဲ့သည်မှာ မှန်သည်။ သို့သော်၊ အာဗြဟံခေတ်တွင်ပင်၊ အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ ပါလက်စတိုင်းနှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် ဝန်တင်သယ်ဆောင်ရာတွင် အခါအားလျော်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းသော သက်သေရှိသည်၊ အောက်ပါ သက်သေများ၏ အကျဉ်းချုပ်ကို ဖော်ပြလိမ့်မည်။

It is true that according to currently available evidence the domesticated camel cannot have been widely used in the third and second millenniums b.c. But there is clear evidence that it was used at times as a beast of burden in Egypt, Syria, Palestine, and Mesopotamia, not only during the patriarchal period, but even earlier, as the following brief survey of the evidence will show.

 

အီဂျစ်ရှိ အဘူဆီယာအယ်လ်-မလက်ရှိ မင်းဆက်မတိုင်မီ သင်္ချိုင်းတစ်ခုနှင့် အာဘိုင်ဒို့စ်ရှိ ပထမမင်းဆက်သင်္ချိုင်းတစ်ခုမှ ကုလားအုတ်၏ ရွံ့ရုပ်တုများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖိုင်ယူမ်တွင် တတိယ သို့မဟုတ် လေးခုမြောက်မင်းဆက်အခြေအနေတွင် ကုလားအုတ်အမွေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကြိုးတစ်ချောင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ရီဖဲရှိ ဆယ့်ကိုးခုမြောက်မင်းဆက် (ဘီစီ ၁၃၀၀ ခန့်) မှ ကုလားအုတ်၏ ရုပ်တုတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤသက်သေများသည် တတိယနှင့် ဒုတိယထောင်စုနှစ်များတွင် အီဂျစ်တွင် ကုလားအုတ်ကို ဝန်တင်သယ်ဆောင်ရာတွင် သိရှိအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည်။

A predynastic tomb at Abusir el-Meleg and one of the First Dynasty at Abydos in Egypt brought to light clay figurines of camels. A rope made of camel’s hair was found in a Third or Fourth Dynasty setting in the Faiyûm, and another figurine of a camel came from the Nineteenth Dynasty (c. 1300 b.c.) at Rifeh. This evidence clearly implies that the camel was known as a beast of burden in Egypt during the third and second millenniums b.c.

 

မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမှ ကုလားအုတ်၏ ပုံဖော်ပုံများကို ရုပ်တုများ သို့မဟုတ် တံဆိပ်များပုံစံဖြင့်၊ အီရတ်ခ်ရှိ သမိုင်းအစောဆုံးကာလ၊ အဲရှနွန်နာရှိ အာလ် III အဆင့် (ဘီစီ ၂၀၀၀ ခန့်) နှင့် ဒုတိယထောင်စုနှစ်အလယ်မှ အခြားနေရာများမှ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၈ ရာစုမှ ကုလားအုတ်ရုပ်တုတစ်ခုကို ဆီးရီးယားရှိ ဘိုင်ဘလို့စ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၁၅ ရာစုမှ တစ်ခုကို ပါလက်စတိုင်းရှိ ဂီဇာတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းအရှေ့အနီးနေရာများရှိ ဤပုံဖော်ပုံများအားလုံးသည် အာဗြဟံခေတ်တွင် ထိုနယ်မြေများတစ်လျှောက် ကုလားအုတ်၏ အသုံးပြုမှုကို သက်သေပြသည်။

From Mesopotamia come pictorial representations of the camel, in the form of figurines or on seals, from the very earliest historical period of Erech, from the Ur III level at Eshnunna (c. 2000 b.c.), and elsewhere, from the middle of the second millennium b.c. One 18th-century figurine of a camel was found at Byblos in Syria, and one of the 15th century at Gezer in Palestine. All these representations found in various countries of the ancient Near East attest the use of the camel throughout those lands during the patriarchal period.

 

အစောပိုင်းဟစ်တိုက်လူမျိုး။ ဟစ်တိုက်လူမျိုးသည် သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းတွင် မကြာခဏပေါ်ထွက်လာသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို လောကီသမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် တစ်ခါမျှ ဖော်ပြခြင်းမရှိပေ။ ၎င်းတို့သည် လောကီသမိုင်းမှ လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သဖြင့်၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်ရာမတိုင်မီက သမ္မာကျမ်းစာဝေဖန်သူများက ၎င်းတို့သည် တစ်ခါမျှ မရှိခဲ့ဟု ရဲရင့်စွာ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော်၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ငါးဆယ်အတွင်း တွေ့ရှိမှုများသည် ဤအခြေအနေကို လုံးဝပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဟစ်တိုက်လူမျိုးသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာအစောပိုင်းကာလများတွင် အင်အားကြီးသောလူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဩဇာနှင့် အင်အားသည် အာရှမိုင်နာနှင့် ဆီးရီးယားတို့၏ နယ်မြေကြီးများအထိ ပြန့်နှံ့ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

Early Hittites. Although the Hittites appear frequently in the Biblical narrative, they are never mentioned in classical sources. They had disappeared so completely from secular history that less than 100 years ago critics of the Bible boldly stated that they had never existed. However, the discoveries of the last 50 years have entirely changed this situation. Today it is known that the Hittites were a great nation during early Old Testament times, and that their influence and power extended over great parts of Asia Minor and Syria.

 

ဟစ်တိုက်လူမျိုးနှင့်ပတ်သက်သော ဗဟုသုတတိုးပွားလာမှုသည် အင်စိုက်ကလိုပီးဒီးယားဘရိတ်နိကာ၏ မတူညီသော ထုတ်ဝေမှုများတွင် ဤလူမျိုးအတွက် ရည်စူးထားသော ဆောင်းပါးများ၏ အရှည်ကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ၁၈၆၀ ထုတ်ဝေမှု ရှစ်ခုမြောက်တွင် ဟစ်တိုက်လူမျိုးအကြောင်း ဆောင်းပါးသည် တစ်ကွက်တည်းသော စာကြောင်းရှစ်ကြောင်းသာရှိခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိထုတ်ဝေမှု (၁၉၄၇) တွင် ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးကို ဖော်ပြရန် နှစ်ကွက်စီ စာမျက်နှာဆယ်မျက်နှာအပြည့် ရည်စူးထားသည်။

The increase of knowledge concerning the Hittites is apparent from a comparison of the length of articles devoted to this nation in various editions of the Encyclopaedia Britannica. The article on the Hittites in the eighth edition (1860) consisted of only eighth single-column lines, whereas in a current edition (1947) ten full pages of two columns each are devoted to a description of their history, culture, and religion.

 

အာဗြဟံသည် ဟစ်တိုက်လူမျိုး သို့မဟုတ် ဟေသ၏သားများထံမှ မက်ဖီလာ ဝယ်ယူမှုတွင် သဘောတူညီထားသော ဥပဒေဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် ဟစ်တိုက်လူမျိုး၏ သီးသန့်ဖြစ်ကြောင်း ရှေးဟောင်းသုတေသနမှ တွေ့ရှိခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၂၃:၃, ၁၁ ကိုကြည့်ပါ)။ အာဗြဟံခေတ်တွင် ဟစ်တိုက်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းထားသည့် အစောဆုံးဖော်ပြချက်များပင် ခေတ်မမီဟု မယူဆရတော့ပေ။ ရှေးဟောင်းသုတေသနသည် ရှေးဟောင်းဟစ်တိုက်လူမျိုးကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့ပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ မှတ်တမ်းကို ထူးခြားစွာ ထောက်ခံခဲ့သည်။

It has been found, from archeology, that legal procedures implicit in the account of Abraham’s purchase of Machpelah from the children of Heth, or Hittites, were specifically those of the Hittites (see on Gen. 23:3, 11). It is becoming more and more evident that even the earliest references to Hittites in the patriarchal age are not anachronisms. Archeology has resurrected the ancient Hittites, and thereby corroborated the Bible record in a most remarkable way.

 

အာဗြဟံခေတ်တွင် ဖိလိတ္တိလူမျိုး။ ဖိလိတ္တိလူမျိုးများသည် ရမ်းဆီးစ် III ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘီစီ ၁၂ ရာစုတွင် “ပင်လယ်လူမျိုးများ” နှင့်အတူ ပါလက်စတိုင်းသို့ လှိုင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်မှာ မှန်သည်။ ၎င်းသည် အာဗြဟံခေတ်မှ ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အကြာဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ပန်တာတုံးမှတ်တမ်းများအရ ဖိလိတ္တိလူမျိုးများသည် ပါလက်စတိုင်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဖိလိတ္တိလူမျိုးသည် ဘီစီ ၁၂ ရာစုမတိုင်မီ အီဂျစ်မှတ်တမ်းများတွင် မပေါ်ထွက်ခဲ့သောကြောင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာအစောပိုင်းကျမ်းများတွင် ၎င်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်မှာ နောက်ကျရေးသားမှု၏ သက်သေအဖြစ် ယူဆခဲ့သည်။

Philistines in the Patriarchal Age. It is true that a great wave of Philistines came to Palestine together with other “Peoples of the Sea” in the 12th century b.c., during the reign of Ramses III. This was several centuries after the patriarchal age, during which time, according to the Pentateuchal records, Philistines were already living in southwestern Palestine. Since the Philistines do not appear in Egyptian records preceding the 12th century, their mention in the early books of the Bible was considered evidence of late authorship.

 

သို့သော်၊ ရှေးဟောင်းဟစ်တိုက်လူမျိုးကဲ့သို့ပင်၊ အစောပိုင်းဖိလိတ္တိလူမျိုးသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ရှင်သန်မှုကို စတင်ခံစားလာရသည်။ သမ္မာကျမ်းစာပညာရှင်များသည် အာဗြဟံခေတ်တွင် ပါလက်စတိုင်းရှိ ဖိလိတ္တိလူမျိုး၏ တည်ရှိမှုသက်သေကို စိတ်ရှည်စွာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်၊ ၁၉၂၉ မှစတင်၍ ထိုသက်သေ၏ ပထမဆုံးအရိပ်အယောင်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယထောင်စုနှစ်အလယ်မှ ရက်ရှမ်ရာ (ဥဂါရစ်) မှ အက္ခရာစာသားများတွင်၊ ရမ်းဆီးစ် III ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း “ပင်လယ်လူမျိုးများ” ၏ ကျူးကျော်မှုမတိုင်မီ ရာစုနှစ်နှစ်ခုမှ သုံးခုအလိုတွင်၊ ဖိလိတ္တိလူမျိုးကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥဂါရစ်၏ စာရေးဆရာများသိရှိခဲ့သော ဤဖိလိတ္တိလူမျိုးသည် သမ္မာကျမ်းစာပြင်ပရင်းမြစ်များတွင် ယခုအချိန်အထိ အစောဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ဖိလိတ္တိလူမျိုးအချို့သည် လူမျိုးကြီးများ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုမတိုင်မီ ဆီးရီးယား-ပါလက်စတိုင်းဒေသတွင် ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြသည်။

However, like the long-forgotten Hittites, the early Philistines are beginning to experience a historical resurrection. Conservative Biblical scholars have waited long and patiently for evidence of the presence of the Philistines in Palestine during the patriarchal age. Then, since 1929, the first traces of such evidence have come to light. In the alphabetic texts from Ugarit (Ras Shamrah), dating from the middle of the second millennium b.c., two to three centuries before the invasion of the “Peoples of the Sea” during the reign of Ramses III, Philistines are mentioned. These Philistines known to the scribes of Ugarit are so far the earliest ones encountered in extra-Biblical sources, but they do prove the existence of some Philistines in the region of Syria-Palestine before the great migration of peoples that brought great numbers of Philistines to Palestine.

 

အစောပိုင်းဖိလိတ္တိလူမျိုး၏ တည်ရှိမှုအတွက် အခြားသက်သေမှာ အာဗြဟံခေတ်၏ ပျက်စီးသွားသော ပါလက်စတိုင်းမြို့များ၏ အလွှာများတွင် ခရီတန်မြေအိုးများကို တွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလိတ္တိလူမျိုးသည် ခရီတန်မှ ပါလက်စတိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်မှာ သမ္မာကျမ်းစာ (ခရီတန်-ကဖတိုရ်၊ ယေရမိ ၄၇:၄; အာမုတ် ၉:၇; ကမ္ဘာဦး ၁၀:၁၄ ကိုလည်း ကြည့်ပါ) နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနသက်သေများအရ သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထိုကျွန်းသို့ အစောပိုင်းကာလများတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ရှေးမီနိုရန်ယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ အာဗြဟံခေတ်တွင် ပါလက်စတိုင်းရှိ ခရီတန်မြေအိုးများသည် ဖိလိတ္တိလူမျိုးဖြစ်နိုင်သည့် ခရီတန်လူမျိုး၏ တည်ရှိမှုအတွက် သွယ်ဝိုက်သော သက်သေဖြစ်သည်။ သမ္မာကျမ်းစာတွင် ခရီတန်လူမျိုးကို ဖိလိတ္တိလူမျိုးနှင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားပြီး၊ ဒါဝိဒ်၏ သက်တော်စောင့်တပ်ဖွဲ့တွင် ခရီသီလူမျိုးနှင့် ဖိလိသီလူမျိုး—ခရီတန်နှင့် ဖိလိတ္တိလူမျိုး—ပါဝင်သည်အထိ (၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၈:၁၈; ၁၅:၁၈; စသည်ဖြင့်)။ ဇေဖနိ ၂:၄ တွင်လည်း ဤဆက်နွယ်မှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။

Other evidence for the existence of early Philistines is the discovery of Cretan pottery in the layers of ruined Palestinian cities of the patriarchal age. It is known that the Philistines came to Palestine from Crete, a historical fact revealed by both Biblical (Crete-Caphtor, Jer. 47:4; Amos 9:7; see also on Gen. 10:14) and archeological evidence, to which island they had come in earlier times and may have destroyed the old Minoan civilization. Cretan pottery in Palestine during the patriarchal age is therefore an indirect evidence for the presence of Cretans, probably Philistines, in Palestine. In the Bible the Cretans are grouped with the Philistines, as in the bodyguard of David, which consisted of Cherethites and Pelethites—Cretans and Philistines—(2 Sam. 8:18; 15:18; etc.). The same relationship is evident from Zeph. 2:4,

 

ဖိလိသတိလူမျိုးများ၏ ပတ်ထရိယာခ်ခေတ် ခါနန်ဒေသတွင် ရှိနေမှုဆိုင်ရာ သက်သေများသည် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း၊ ရမ်မဆီးစ် တတိယ (Ramses III) ၏ ခေတ်မတိုင်မီကပင် အချို့သော ဖိလိသတိလူမျိုးများသည် ခရေ့ဒ် (Crete) မှ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြောင်း ပြသရန် လုံလောက်သော သက်သေများ ထွက်ပေါ်လာသည်။ အချို့သည် အာဗြဟံ (Abraham) နှင့် အိုင်ဇက် (Isaac) ၏ ခေတ်တွင် ဂီရာ (Gerar) ဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည် (ကမ္ဘာ ဦးကျမ်း ၂၁:၃၄; ၂၆:၁)၊ သို့သော် အရေအတွက်မှာ မများပေ။ ဤသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ဤအင်အားကြီးသော ပတ်ထရိယာခ်များနှင့် စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပေလိမ့်မည် (ကမ္ဘာ ဦးကျမ်း ၂၁:၂၂–၂၄; ၂၆:၂၆–၂၈)။ သို့သော် နောက်ပိုင်း တရားသူကြီးများ၏ ခေတ်ရောက်သောအခါ၊ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့လာမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဖိလိသတိလူမျိုးများသည် ဣသရေလလူမျိုးများကို ဖိနှိပ်နိုင်လောက်အောင် အင်အားကြီးထွားလာကာ ၎င်းတို့၏ လွတ်လပ်သော တည်ရှိမှုကို ဆိုးရွားစွာ ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာသည် ဖိလိသတိလူမျိုးအချို့သည် ဘီစီ ၁၂ရာစုမတိုင်မီ ခါနန်ဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့သည် အရေအတွက်များပြားလာကာ အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်ဟု သဘောတူညီထားသည်။

Although evidence for the presence of Philistines in patriarchal Canaan is limited, enough has come to light to show that some had migrated from Crete long before the time of Ramses III. Some of them had settled in the region of Gerar in the time of Abraham and Isaac (Gen. 21:34; 26:1), though not in great numbers. This probably accounts for their readiness to make treaties with these powerful patriarchs (see Gen. 21:22–24; 26:26–28). By the time of the later judges, however, successive migrations had occurred and the Philistines had become sufficiently strong to oppress the Israelites, posing a serious threat to their independent existence. The Bible and archeology are thus in agreement that some Philistines had settled in Canaan prior to the 12th century b.c., and that after that time they became both numerous and powerful.

 

အာရမိတ်စကားလုံးများသည် နောက်ကျရေးသားခြင်း၏ သက်သေမဟုတ် အနည်းဆုံး ဘီစီ ၈ရာစု သို့မဟုတ် ၉ရာစုမှ အာရမိတ်စာသားများနှင့် ကမ္ပည်းစာများသာ လူသိများခဲ့ပြီး၊ ပတ်ထရိယာခ်ခေတ်တွင် အာရမိတ်လူမျိုးများအကြောင်း သမ္မာကျမ်းပြင်ပမှ အချက်အလက်များ မရှိခဲ့စဉ်က၊ ဝေဖန်သူများက ပန်တာတုတ်ကျမ်း (Pentateuch) တွင် အာရမိတ်စကားလုံးများ (ကမ္ဘာ ဦးကျမ်း ၃၁:၄၇) နှင့် အာရမိတ်လူမျိုး သို့မဟုတ် ဆီးရီးယားလူမျိုးများ (ကမ္ဘာ ဦးကျမ်း ၂၅:၂၀; တရားဟောရာ ၂၆:၅ စသည်) ကို ဖော်ပြထားခြင်းသည် ဤမှတ်တမ်းများ၏ နောက်ကျရေးသားမှုကို သက်သေပြသည်ဟု ရဲဝံ့စွာ ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တွင် ကျိုးနွံသော ပညာရှင်မည်သူမျှ ဤအငြင်းအခုံကို သမ္မာကျမ်း၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်ရန် မကမ်းလှမ်းတော့ပေ။ ဘီစီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်အလယ်တွင်၊ ထွက်မြောက်ရာကျမ်း (Exodus) ၏ ခေတ်နှင့် ပြိုင်တူ ရေးသားခဲ့သော ဥဂါရစ်တ် (Ugarit) ၏ မြောက်ခါနန်စာသားများတွင် အာရမိတ်စကားလုံးများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ပါရှိပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် အာရမိတ်လူမျိုးများသည် ဆီးရီးယားသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

Aramaic Words No Proof for Late Date. When the earliest Aramaic texts and inscriptions known were those of the 8th or 9th century b.c. and no extra-Biblical information was available on Aramaeans during the patriarchal age, it was boldly claimed by critics that Aramaic words in the Pentateuch (see on Gen. 31:47) and the mention of Aramaeans, or Syrians (Gen. 25:20; Deut. 26:5; etc.), prove the late origin of these records. Today no conscientious scholar presumes to offer this argument against the authenticity of the Bible. The north-Canaanites texts of Ugarit, written in the middle of the second millennium b.c., about the time of the Exodus, contain various Aramaic words and expressions, revealing the fact that Aramaeans had penetrated Syria by that time.

 

ခါနန်စကားလုံး (ဟီဗြဲဘာသာနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သော ဘာသာစကား) နှင့် အာရမိတ်စကားလုံးများ၏ စောစီးစွာ ပေါ်ပေါက်မှုကို သမ္မာကျမ်းပြင်ပစာသားများတွင် တစ်ခုသာ ဥပမာပေးပါမည်။ ဤဥပမာသည် အထူးသဖြင့် အရေးကြီးသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဆာလံကျမ်း ၂ ၏ ဟီဗြဲစာသားမှန်ကန်ကြောင်းကိုလည်း သက်သေပြသောကြောင့်ဖြစ်သည်—ဆာလံကျမ်းနှင့်ပတ်သက်သော ဝေဖန်ပညာရှင်တိုင်းက စာသားအချို့ကို “ပြင်ဆင်” ထားသည့် အပိုဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥဂါရစ်တ်မှ စာတစ်စောင်တွင် (C. H. Gordon, Ugaritic Handbook [Rome, 1947], နံပါတ် ၁၃၈) “ငါ့သား” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို နှစ်ကြိမ်အသုံးပြုထားပြီး၊ အပိုဒ် ၃ တွင် အာရမိတ်ဘာသာဖြင့် ဘာရီ (bari)၊ အပိုဒ် ၁၆ တွင် ဟီဗြဲဘာသာဖြင့် ဘေနီ (beni) ဟု ရေးသားထားသည်။ အခြားဥဂါရစ်တ်စာသားများကဲ့သို့ပင်၊ ဤစာသည် ပထမဦးစွာ ထွက်မြောက်ရာကျမ်းခေတ်တွင် အာရမိတ်ဝေါဟာရများ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းနှင့်၊ ဒုတိယအနေဖြင့် အာရမိတ်နှင့် ဟီဗြဲစကားလုံးများကို တူညီသော စာသားတစ်ခုတွင် အတူတကွ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သက်သေပြသည်။

One example of the early occurrence of Canaanite (a language nearly identical with Hebrew) and Aramaic words in extra-Biblical texts will suffice. This example is especially important because it also proves the Hebrew text of Psalms 2 correct—a passage on which every critical scholar dealing with the Psalms has made some textual “corrections.” In a letter from Ugarit (C. H. Gordon, Ugaritic Handbook [Rome, 1947], no. 138) the expression “my son” is used twice, in line 3 in Aramaic, bari, but in line 16 in Hebrew, beni. Like other Ugaritic texts, this letter proves, in the first place, the existence of an Aramaic vocabulary in the time of the Exodus, when this letter was written, and second, that Aramaic and Hebrew words were used side by side in the same text.

 

ဆာလံကျမ်း ၂ တွင်လည်း ဤတူညီသော ဟီဗြဲနှင့် အာရမိတ်စကားလုံးများ ပါရှိသည်။ ဝေဖန်သူများက ဆာလံကျမ်း၏ မူရင်းစာသားတွင် “သား” ဟူသော စကားလုံးကို မတူညီသော စကားလုံးနှစ်ခု—အပိုဒ် ၇ တွင် ဟီဗြဲ ဘင် (ben) နှင့် အပိုဒ် ၁၂ တွင် အာရမိတ် ဘား (bar)—ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိသည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဘား (bar) ကို ဖယ်ရှားရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဆာလံကျမ်း ၂ ထက် ပိုတိုသော ဥဂါရစ်တ်စာသားသည် ရာစုနှစ်များစွာ စောပြီး ရေးသားခဲ့သော်လည်း၊ တူညီသော ဟီဗြဲနှင့် အာရမိတ်စကားလုံးများကို အတူတကွ အသုံးပြုထားသည်ကို ပြသသည်။ ဤဥပမာ—အခြားဥပမာများဖြင့် တိုးပွားနိုင်သည်—သည် အာရမိတ်စကားလုံးများ သို့မဟုတ် ဧဇရာကျမ်းကဲ့သို့ အပိုင်းတစ်ခုလုံး ပါဝင်နေခြင်းသည် နောက်ကျရေးသားမှု၏ သက်သေမဟုတ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသသည်။

Ps. 2 also contains these identical Hebrew and Aramaic words. Critics have declared that it is highly improbable, if not impossible, that in the original text of the Psalms the word “son” should have been expressed by two different words, Heb. ben, in v. 7, and Aramaic bar, in v. 12. Hence they emended, or corrected, the text in such a way as to dispose of bar. However, the Ugaritic text, much shorter than Psalms 2 and written several centuries earlier, shows the same use of the same Hebrew and Aramaic words side by side. This example, which could be multiplied by other illustrations, shows clearly that the occurrence of Aramaic words, or even entire sections, as in the book of Ezra, is no proof whatever of a late origin.

 

အာရမိတ်လူမျိုးများကိုလည်း ဘီစီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်အလယ်မှ သမ္မာကျမ်းပြင်ပစာသားများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် အမရ္နာ စာများ (Amarna Letters) တွင် ၎င်းတို့၏ ကျူနီဖောင်း အမည် အက်ခလာမီ (Achlame) ဟု ပေါ်ပေါက်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ရှေးဟောင်းကမ္ဘာ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပန်တာတုတ်ကျမ်းမှတ်တမ်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါ်ပေါက်မှုသည် ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများမှ သိရှိထားသည့်အရာများနှင့် လုံးဝသဟဇာတဖြစ်သည်။

The Aramaeans are likewise mentioned in extra-Biblical text of the middle of the second millennium b.c. They appear in the Amarna Letters under their cuneiform name Achlame, and from that time onward in unbroken sequence in the historical documents of the ancient world. Their occurrence in connection with the Pentateuchal record is therefore in complete harmony with what is known about them from contemporary records.

 

နောက်ကျသောနေရာအမည်များသည် နောက်ကျမူလအစကို သက်သေမပြပါ။ ပဉ္စတော်ကျမ်းများတွင် မောရှေခေတ်တွင် မရှိခဲ့သော နေရာအမည်များ ပါရှိသည်ကို ငြင်းပယ်၍မရပါ။ ဒန်မြို့ကို ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၁၄:၁၄ နှင့် တရားဟောရာ ၃၄:၁ တွင် ဖော်ပြထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏အမည်မှာ လေရှမ် သို့မဟုတ် လာဣရှဟု တရားသူကြီးများခေတ်အထိ (ယောရှုမှတ်တမ်း ၁၉:၄၇; တရားသူကြီးမှတ်တမ်း ၁၈:၂၉) ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဒန်လူမျိုးများက ထိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ကာ ၎င်းတို့၏ ထင်ရှားသောဘိုးဘေးအမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာဦးကျမ်းတွင် ဂေါရှင်ပြည်ကို တစ်ကြိမ် “ရမေဇပြည်” (ကမ္ဘာဦး ၄၇:၁၁) ဟုခေါ်သည်၊ ဤအမည်သည် ယာကုပ်ထိုနေရာတွင် အခြေချပြီး လေးရာစုနှစ်အကြာ၊ သို့မဟုတ် မောရှေက ထိုဇာတ်လမ်းကို ရေးသားပြီး နှစ်ရာစုအကြာတွင်မှ ထိုဒေသအတွက် အသုံးမပြုခဲ့ပေ။ အခြားနောက်ကျအမည်များအတွက်လည်း အလားတူပြောနိုင်သည် (ကမ္ဘာဦး ၃၂:၂၈; ထွက်မြောက်ရာ ၁:၁၁ စသည်တို့ကို ကြည့်ပါ)။

Late Place Names No Proof of Late Origin. It cannot be denied that place names are found in the Pentateuch which did not exist in the time of Moses. The city of Dan is mentioned in Gen. 14:14 and Deut. 34:1, although its name was Leshem, or Laish, until the time of the judges (Joshua 19:47; Judges 18:29), when the Danites conquered the city and gave to it the name of their illustrious ancestor. In Genesis the land of Goshen is once called “the land of Rameses” (Gen. 47:11), a name not applied to that region until four centuries after Jacob settled there, or two centuries after Moses penned the narrative. The same may be said of other late names (see on Gen. 32:28; Ex. 1:11; etc.).

 

သို့သော်၊ ထိုသို့သော နောက်ကျနေရာအမည်များ ပါရှိခြင်းသည် ၎င်းတို့ပါဝင်သော ကျမ်းစာများကို အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဟု သက်သေမပြပါ။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာအားလုံးသည် မိတ္တူများနှင့် မိတ္တူများ၏ မိတ္တူများအဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းမိတ္တူရေးသူများသည် ခေတ်မမီတော့သော အမည်များကို လက်ရှိအမည်များဖြင့် ရိုးရှင်းစွာ လဲလှယ်ခဲ့သည်၊ သို့မှသာ စာဖတ်သူများသည် ကျမ်းစာတွင်ဖော်ပြထားသော မြို့များကို မှတ်မိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ယခင်ထုတ်ဝေမှုများ၏ ခေတ်မမီသော အသုံးအနှုန်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်သည့် ခေတ်သစ်ကျမ်းစာပြန်လည်ပြင်ဆင်သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည် (အောက်တွင် ဘာသာစကားတူညီမှုအောက်တွင် ကြည့်ပါ)။

However, the occurrence of such late place names is by no means a proof that the books containing them were not written earlier. All the Old Testament has come down to us in copies and copies of copies. Later copyists have simply exchanged obsolete names for current ones, so that readers might be able to recognize the cities of which the text spoke. This procedure is comparable to that of a modern reviser of the Bible who revises the outmoded expressions of former editions (see below under Uniformity of Language).

 

ထွက်မြောက်ခြင်းသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အီဂျစ်မှတ်တမ်းများတွင် ဣသရေလလူမျိုးများကို ၎င်းတို့နေထိုင်စဉ်အတွင်း သို့မဟုတ် ထွက်မြောက်ချိန်တွင် အထူးတလည် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသည်မှာ မှန်ကန်သည်။ သို့သော်၊ ဤအချက်သည် အံ့သြစရာမဟုတ်ပေ၊ အကြောင်းမှာ အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အခြားရှေးခေတ်လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့အတွက် အဆင်မပြေသော ဖြစ်ရပ်များကို ၎င်းတို့၏ တရားဝင်မှတ်တမ်းများတွင် မဖော်ပြလေ့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဟစ်ဆို့စ်ခေတ်တွင်၊ အီဂျစ်နိုင်ငံသည် ဆီးမစ်နှင့် ဟူရီယန်နိုင်ငံခြားသားများက တစ်ရာစုနှစ်ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ထိုခေတ်နှင့်ပတ်သက်သော ခေတ်ပြိုင်အီဂျစ်မှတ်တမ်းများကို လုံးဝပင် တွေ့ရခဲသည်။ ဟစ်ဆို့စ်များကို နှင်ထုတ်ပြီး နိုင်ငံကို လွတ်မြောက်စေသော အီဂျစ်ဘုရင်များပင်လျှင် ၎င်းတို့အကြောင်း တိတ်ဆိတ်နေခဲ့သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏အောင်မြင်မှုအတွက် ဂုဏ်ယူရန် အကြောင်းပြချက်များရှိခဲ့သည်။ ဟစ်ဆို့စ်များကို တိုက်ခိုက်သော လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သော စစ်တပ်အရာရှိတစ်ဦး၏ သင်္ချိုင်းကျောက်စာတွင် ထိုစစ်ပွဲများနှင့်ပတ်သက်သော အရေးကြီးသော အချက်အလက်အနည်းငယ်ကို ဖော်ပြထားခြင်းမရှိလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်ဇာတ်လမ်းများနှင့် ဟစ်ဆို့စ်ဘုရင်များ၏ မပြည့်စုံသောစာရင်းကိုသာ မှီခိုရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ယောသပ်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ယာကုပ်၏မိသားစုသည် ဂေါရှင်တွင် အခြေချခဲ့သည့် ရှေးအီဂျစ်သမိုင်း၏ ထိုအရေးပါသောကာလ၏ သမိုင်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အရင်းအမြစ်ပစ္စည်းများ အလွန်နည်းပါးသည်။

The Exodus a Historical Fact. It is true that no extant Egyptian records specifically mention the Israelites either during the time of their sojourn or at the Exodus. This, however, is not at all strange in view of the fact that the Egyptians, like other ancient peoples, usually omitted from their official records any mention of events unfavorable to them. Of the Hyksos period, when for more than a century Egypt was ruled by Semitic and Hurrian foreigners, hardly any contemporary Egyptian records have been found. Even those Egyptian kings who liberated the country from Hyksos rule were silent concerning them, though they had every reason to be proud of their achievement. If it were not for the tomb inscription of an army officer who took part in the war of liberation, which mentions a few important facts about the different campaigns against the Hyksos, we would have to depend almost completely on later semilegendary stories and the incomplete list of Hyksos kings. As it is, we have pitifully little source material with which to reconstruct the history of that important period of ancient Egyptian history in which, most likely, Joseph was prime minister of Egypt and in which Jacob’s family settled in Goshen.

 

ယောသပ်ခေတ်က ခုနစ်နှစ်ကြာ အစာခေါင်းပါးမှုသည် အီဂျစ်မှတ်တမ်းများတွင် မသိရှိရသော်လည်း၊ ယင်းထက်စောပြီး ခုနစ်နှစ်ကြာ အစာခေါင်းပါးမှုတစ်ခုကို အီဂျစ်စာရွက်စာတမ်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်၊ ခုနစ်နှစ်ကြာ မိုးခေါင်ရေရှားမှုသည် မယုံနိုင်စရာဟု ဝေဖန်သူများ၏ ပြောဆိုချက်သည် မမှန်ကန်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။

Although the seven-year famine of Joseph’s time has not been attested by Egyptian records, another, earlier, famine of seven years is recorded in Egyptian documents. Since this document has been discovered, the critics’ claim that a seven-year drought was incredible stand exposed as false.

 

ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများက ထွက်မြောက်ရာဇဝင်တွင် အီဂျစ်ဘဝဓလေ့နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ရင်းနှီးစွာ သိရှိထားကြောင်း သက်သေပြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်တစ်ခုလုံးသည် ထွက်မြောက်ရာဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည့် ဆယ်ရှစ်ခုမြောက်မင်းဆက်နှင့် အတိအကျဆက်စပ်မှုရှိသောကြောင့်၊ ထိုကြီးကျယ်သောဖြစ်ရပ်၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှန်ကန်မှုကို ယခုအခါ သံသယဖြစ်စရာမလိုတော့ပေ။ ထွက်မြောက်ရာကို ငြင်းဆိုသူများ၏ အသံများသည် အနည်းငယ်သာရှိပြီး အားနည်းလျက်ရှိသည်၊ သို့သော် အချိန်ကာလနှင့်ပတ်သက်၍ ထင်မြင်ချက်ကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသေးသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ဆယ်ခုမြောက်၊ ဆယ်ခြောက်ခုမြောက်၊ ဆယ်ငါးခုမြောက်နှင့် ဆယ်သုံးခုမြောက် ရာစုနှစ်များတွင် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဝေဖန်ပညာရှင်များသည် နောက်ဆုံးရာစုနှစ်ကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့က ထိုကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုနှစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး၊ တစ်ခုမှာ ဆယ်ငါးခုမြောက်ရာစုနှစ်တွင်၊ နောက်တစ်ခုမှာ ဆယ်သုံးခုမြောက်ရာစုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းနှစ်ခု၏ မှတ်တမ်းများကို တစ်ပုဒ်တည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ဤကွဲလွဲမှုများကို ဆွေးနွေးရန် နေရာမလုံလောက်ပါ (ကမ္ဘာဦး ၂၁:၃၂ ကိုကြည့်ပါ)။ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်ကြာ တွေ့ရှိမှုများက ထွက်မြောက်ရာသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုအဖြစ် ယူဆရမည်ဟု ပညာရှင်များကို ယုံကြည်စေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြရုံဖြင့် လုံလောက်သည်။ ကျမ်းစာကို ထိန်းသိမ်းစွာ လေ့လာသူများသည် အစ္စရေးလူမျိုး၏ အီဂျစ်တွင် နေထိုင်မှုနှင့် ထွက်မြောက်ရာမှတ်တမ်းအပေါ် ပိုမိုအပြုသဘောဆောင်သော သဘောထားသို့ လက်ရှိဦးတည်နေသည်ကို ကြီးစွာသော စိတ်ကျေနပ်မှုဖြင့် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။

Because archeological discoveries now prove that many details of the Exodus in the Biblical narrative reveal an intimate knowledge of Egyptian life and culture, and because the whole account corresponds so exactly with the known history of the Eighteenth Dynasty, when the Exodus seems to have taken place, no valid doubt concerning the historicity of that great event can longer be entertained. Few and feeble indeed are the voices of critics that now deny the Exodus, though there is still considerable difference of opinion as to the time. The event has been variously assigned to the 17th, 16th, 15th, and 13th centuries. Critical scholars tend to prefer the latter, though some of them believe that two such movements occurred, one in the 15th, the other in the 13th, century, and that later the records of both were combined into one story. Space does not permit a discussion of these differences (see on Gen. 21:32). It is sufficient to state that the findings of more than 100 years have convinced scholars that the Exodus must be considered a historical fact. The conservative student of the Bible has witnessed with great satisfaction the current trend toward a more positive attitude on the record of Israel’s sojourn in Egypt and the Exodus.

 

ဘာသာစကား၏ တူညီမှု။ ဟေဗြဲကျမ်းစာကို လေ့လာသူတိုင်းသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ သမိုင်းဆိုင်ရာစာအုပ်များတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကြီးမားသော ကွဲပြားမှုများ မရှိသည်ကို သတိပြုမိသည်။ သို့သော်၊ ဤအချက်သည် ဤစာအုပ်များအားလုံးကို အတော်လေးတိုတောင်းသော ကာလအတွင်း ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဝေဖန်ပညာရှင်များက ပြောဆိုထားသည့်အတိုင်း သက်သေမဖြစ်ပေ။

Uniformity of Language. Every student of the Hebrew Bible notices that no great linguistic differences occur in the historical books of the Old Testament. However, this fact is no proof that all these books were composed in a comparatively short period of time, as the higher critics have claimed.

 

ထိန်းသိမ်းစွာ လေ့လာသူများက ဘာသာစကား၏ တူညီမှုကို နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုများဖြင့် ရရှိခဲ့သည်ဟု ရှင်းပြရန် ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး၊ ဝေါဟာရ၊ သဒ္ဒါနှင့် စာလုံးပေါင်းကို နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ညီညွတ်စေရန် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ကျမ်းစာစံထားမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီးမကြာမီ ရပ်တန့်သွားသည်ဟု ထိန်းသိမ်းစွာ လေ့လာသူများက ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ကဗျာဆိုင်ရာ အပိုင်းများသည် စာလုံးပေါင်း၊ စတိုင်နှင့် အသုံးအနှုန်းများတွင် ခေတ်မီမှုကို ဆန့်ကျင်နိုင်သည့် သဘောသဘာဝရှိသောကြောင့် ပိုမိုရှေးကျသောပုံစံကို ပြသသည်ဟုလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း ဟေဗြဲစာမူများ မရရှိနိုင်သမျှ ဤယူဆချက်များကို သက်သေပြရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဤအချက်နှင့်ပတ်သက်၍ ထိန်းသိမ်းစွာ လေ့လာသူများ၏ အမြင်များသည် ဝေဖန်သူများ၏ အမြင်များကဲ့သို့ ယူဆချက်မျှသာဖြစ်သည်။

Conservative scholars have attempted to explain this fact by assuming that uniformity of language was achieved by later recensions, or revisions, to bring the vocabulary, grammar, and orthography into harmony with the standards of later times. This work of revision ceased, the conservative assumed, shortly after the Exile when the Old Testament canon was fixed. They also claimed that the poetic parts of the Bible show a more archaic form because poetry has a greater tendency to withstand modernization in spelling, style, and diction than does prose. As long as no ancient Hebrew manuscripts were available these assumptions could not be proved, and the views of conservatives in this regard were as hypothetical as those of the critics.

 

သေမင်းပင်လယ်ကျမ်းစာမူများ (တတိယအတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၈၆-၈၈ ကိုကြည့်ပါ) ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် ဤအခြေအနေကို သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ယခုခေတ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ်၊ ယခင်က သိရှိထားသည့် အရှေးဆုံးစာမူများထက် နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်ခန့် ပိုမိုရှေးကျသော ဟေဗြဲကျမ်းစာစာမူများကို စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့သည်။ အချို့သောအခါများတွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် တူညီသော ကျမ်းစာစာအုပ်များ၏ အုပ်ရေအများအပြားမှ အပိုင်းအစများကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။ ပို၍အရေးကြီးသည်မှာ၊ ဟေရှာယစာမူတစ်စောင်လုံးကို ယခုရရှိနိုင်ပြီဖြစ်ပြီး၊ နောက်ထပ်တစ်စောင်မှာ အပိုင်းအစများဖြင့်သာ ရှိသည် (ယခုနှစ်ခုစလုံးသည် ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ဟေဗြဲတက္ကသိုလ်တွင် ရှိသည်)။

The discovery of the Dead Sea scrolls (see Vol. IV, pp. 86-88) has brought about a remarkable change in this situation. For the first time in modern history we are now able to examine Hebrew Bible manuscripts 1,000 years or so older than the most ancient ones previously known. In some instances we are even so fortunate as to have fragments from several copies of the same Bible books. More important yet, a complete scroll of Isaiah is now available, and another in fragmentary form (both now at the Hebrew University in Jerusalem).

 

ဤကျမ်းစာစာအုပ်များ၏ အုပ်ရေအမျိုးမျိုးသည် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု၏ အဆင့်ဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ကွမ်ရန်ဂူအမှတ် ၁ မှ မပြည့်စုံသော ဟေရှာယစာမူ (၁ကွမ်ရန်ဟေရှာယဘီ) သည် ဟေဗြဲကျမ်းစာတွင် တွေ့ရသည့် မာဆိုရက်တစ်စာသားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီသည်၊ သို့သော် တူညီသောဂူမှ ပြည့်စုံသော ဟေရှာယစာမူ (၁ကွမ်ရန်ဟေရှာယအေ) သည် ဖလီနီ ရေးသားမှုဟု ခေါ်သည့် အရာကို ပြသထားပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ အသံထွက်ကို ကူညီရန် စာလုံးများထည့်သွင်းခြင်းနှင့် သရုပ်ဖော်ရန် ဗျည်းများကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကွဲပြားမှုသည် ခရစ်တော်ခေတ်တွင် ဟေဗြဲစာကြည့်တိုက်တစ်ခုတွင် ဟေရှာယ၏ အုပ်ရေနှစ်မျိုးရှိခဲ့ပြီး၊ တစ်ခုသည် စာလုံးပေါင်းနှင့် သဒ္ဒါပြင်ဆင်မှု၏ အစောပိုင်းအဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သက်သေပြသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ကူးယူသူများသည် စာလုံးများကို အချိန်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာသည့် စာလုံးပေါင်းစည်းမျဉ်းများအတိုင်း ရေးသားခဲ့ကြသည်မှာ ထင်ရှားသည်—အင်္ဂလိပ်စာလုံးပေါင်းများ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပြောင်းလဲလာသည့်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ချော်ဆာ၏ ကင်တာဘူရီပုံပြင်များ၊ နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ခန့်က ရေးသားခဲ့သော စာသားများသည် ခေတ်မီစာလုံးပေါင်းနှင့် အချို့သောအခါများတွင် ခေတ်မီစကားလုံးများကို အသုံးမပြုပါက သာမန်စာဖတ်သူအတွက် လုံးဝနားမလည်နိုင်ပေ။ စပင်ဆာနှင့် ရှိတ်စပီးယားတို့က နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ခန့်က ရေးသားခဲ့သော စာသားများတွင်လည်း ဤအရာသည် အနည်းငယ်သာ သက်ရောက်သည်။ အမေရိကန်ကိုလိုနီခေတ်၏ အင်္ဂလိပ်စကားသည်လည်း ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းကြောင့် မကြာခဏ နားမလည်နိုင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဟေဗြဲကျမ်းစာစာသား၏ လက်ရှိပုံစံသည် စာလုံးပေါင်း၊ သဒ္ဒါ စသည်တို့တွင် ၎င်း၏ နောက်ဆုံးပြင်ဆင်မှုကိုသာ ကိုယ်စားပြုပြီး၊ စာရေးသူ၏ အစောပိုင်း သို့မဟုတ် နောက်ပိုင်းရေးသားမှုကို သက်သေမပြပေ။ ရက်စွဲကို အခြားသက်သေများအပေါ်အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ရမည်။

These various copies of Bible books represent successive stages of revision. These incomplete Isaiah scroll (1QIs^b) from Qumrân Cave I is almost identical with the Masoretic text, found in the Hebrew Bible, whereas the complete Isaiah scroll (1QIs^a) from the same cave, shows the so-called plene writing, that is, the insertion of various letters as aids to pronunciation, and the use of consonants to indicate vowels. This difference constitutes evidence that a certain Hebrew library in the time of Christ possessed two different copies of Isaiah, one representing an earlier stage of spelling and grammatical revision than the other. It is thus unmistakable that copyists spelled words according to current rules of spelling—which changed from time to time—much as English spelling has changed through the centuries. By way of comparison, Chaucer’s Canterbury Tales, written in the vicinity of 600 years ago, are completely unintelligible to the average reader unless modern spelling and in some cases modern words are used. The same is true to a less extent of many passages from Spenser and Shakespeare, who wrote about 400 years ago. Even the English of American Colonial times is often obscure, chiefly because of archaic spelling. It is therefore certain that the present form of the Hebrew Bible text represents only its latest revision in spelling, grammar, etc., and in no way proves an early or late authorship. The date must be determined on the basis of other evidence.

 

ဟေရှာယသည် ဘီစီ ဒုတိယရာစုနှစ်ထက် စောပြီး ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိဟု ဆိုရန်သည် မိုက်မဲသည်၊ အကြောင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှေးဆုံး ဟေရှာယစာသားသည် ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော စာလုံးပေါင်းပုံစံကို ပြသထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မည်သည့်ကျမ်းစာစာအုပ်၏ လက်ရှိဟေဗြဲစာသားပုံစံကို ၎င်း၏ မူရင်းရေးသားမှုရက်စွဲကို သတ်မှတ်ရန် အသုံးပြုရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။

It would be foolish to say that Isaiah was not written earlier than the 2d century b.c., because our earliest text of that book shows a type of spelling in use during the 2d century. It is also untenable to use the present form of the Hebrew text of any Bible book to establish the date of its original writing.

 

ခေတ်ကာလမှတ်တမ်းက ကျမ်းစာ၏ မှန်ကန်မှုကို အတည်ပြုသည်။ ပညာရှင်များသည် ကျမ်းစာ၏ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို နှစ်ပေါင်းများစွာ စိတ်ရှုပ်ထွေးခဲ့ရပြီး၊ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုဟု ထင်ရသည့်အရာများကို ညီညွတ်စေရန် ကြိုးစားမှုတိုင်းသည် မအောင်မြင်ရန် အကြံအစည်ရှိသည်ဟု ခံစားခဲ့ရသည်။ ဒံယေလက ၎င်းအား ယဟောယဂိမ်ဘုရင်၏ တတိယနှစ်တွင် နဗ္ဗုခဒ်နေဇာဘုရင်က ဖမ်းဆီးသွားသည်ဟု ဆိုသည့် ဒံယေလ ၁:၁ နှင့်၊ နဗ္ဗုခဒ်နေဇာ၏ ပထမနှစ်သည် ယဟောယဂိမ်၏ စတုတ္ထနှစ်ဖြစ်သည်ဟု ယေရမိ ၂၅:၁ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း မည်သို့ ညီညွတ်စေနိုင်မည်နည်း။ ရှေးဟောင်းသုတေသနသည် ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့ပြီး၊ အဆီရီးယန်းနှင့် ဗာဗုလုန်ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ နန်းတက်သည့် ပြက္ခဒိန်နှစ်ကို ၎င်းတို့၏ ပထမနှစ်အဖြစ် မရေတွက်ခဲ့ဘဲ၊ ၎င်းကို “နန်းတက်နှစ်” ဟု တံဆိပ်ကပ်ခဲ့သည်။ နှစ်သစ်ကူးနေ့ရောက်မှသာ ၎င်းတို့၏ “ပထမ” နှစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဒံယေလ၏ ယဟောယဂိမ်၏ တတိယနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်ဟူသော ဖော်ပြချက်သည်—ယခုကျွန်ုပ်တို့သိရှိထားသည့်အတိုင်း—နဗ္ဗုခဒ်နေဇာ၏ နန်းတက်နှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယေရမိ၏ နဗ္ဗုခဒ်နေဇာ၏ ပထမနှစ်သည် ယဟောယဂိမ်၏ စတုတ္ထနှစ်နှင့် ညီမျှသည်ဟူသော ဖော်ပြချက် (ဂျူးရေတွက်မှုအရ) သည် တူညီစွာ မှန်ကန်သည်။ ဤသည်မှာ ရှေးဟောင်းသုတေသနသက်သေများက ကျမ်းစာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပုံရသော ဆန့်ကျင်ဘက်ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များအတွက် အဖြေပေးခဲ့သည့် ဥပမာများစွာထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်။

Chronology Confirms Accuracy of Bible. Generations of scholars have puzzled over the chronological data of the Bible, and have felt that every effort to bring harmony out of what seemed a chronological chaos was doomed to defeat. How could one harmonize Daniel’s statement that he had been taken captive by King Nebuchadnezzar in the third year of Jehoiakim (Daniel 1:1), with that of Jeremiah, who says that Nebuchadnezzar’s first year was Jehoiakim’s fourth (Jer. 25:1, )? Archeology has solved the problem by showing that Assyrian and Babylonian kings did not count the calendar year of their accession as their first regnal year, but labeled it “accession year.” It was only with the following New Year’s Day that they began their “first” year. Hence, Daniel’s statement that he was taken captive in the third year of Jehoiakim, which was—as we now know—Nebuchadnezzar’s accession year, and Jeremiah’s statement equating Nebuchadnezzar’s first regnal year with the fourth of Jehoiakim (according to Jewish reckoning), are equally correct. This is but one of many examples where archeological evidence has furnished the solution to apparently contradictory chronological statements of the Bible.

 

နောက်ထပ်စွပ်စွဲခံရသော သမ္မာကျမ်းစာဆိုင်ရာ ကွဲလွဲမှုတစ်ခုသည်လည်း ဖြေရှင်းရန် လွယ်ကူသည်။ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ အချက်အလက်များသည် ယုဒပြည်၏ ယေဟောရံသည် သူ၏ဖခင် ယေဟောရှဖတ်နှင့် ထီးနန်းတွင် နှစ်အတော်ကြာ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း သေချာစေသည်။ ဒုတိယဓမ္မရာဇဝင် ၃:၁ သည် ဣသရေလရှင်ဘုရင် ယေဟောရံ၏ နန်းတက်ခြင်းကို ယေဟောရှဖတ်၏ ဆယ့်ရှစ်နှစ်မြောက်နှစ်တွင် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ဒုတိယဓမ္မရာဇဝင် ၁:၁၇ သည် ထိုဖြစ်ရပ်ကို ယုဒပြည်ရှင်ဘုရင် ယေဟောရံ၏ ဒုတိယနှစ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်၊ ယင်းသည် သူ၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှု၏ ဒုတိယနှစ်ကို ဆိုလိုပုံရသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဟောရှဖတ်၏ ဆယ့်ရှစ်နှစ်မြောက်နှစ်သည် သူ၏သား ယေဟောရံ၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှု၏ ဒုတိယနှစ်ဖြစ်သည်။ ကွဲလွဲနေသည်ဟု မယူဆဘဲ၊ ဤကျမ်းပိုဒ်နှစ်ခုသည် ယေဟောရံနှင့် ယေဟောရှဖတ်၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှု၏ ကြာချိန်ကို သတ်မှတ်ရန် အရေးကြီးသော အချက်အလက်များကို ပေးထားသည်။

Another alleged Biblical contradiction is equally easy of solution. The chronological data of the Bible make it certain that Jehoram of Judah was associated on the throne for some years with his father Jehoshaphat. 2 Kings 3:1 dates the accession of the Israelite king Jehoram in the 18th year of Jehoshaphat, while 2 Kings 1:17 dates the same event in the 2d year of Jehoram of Judah, meaning apparently his 2d year as a coregent. Hence, the 18th year of Jehoshaphat was the 2d year of his son’s coregency. Instead of being in disagreement, the two texts provide important data for establishing the length of the coregency of Jehoram with Jehoshaphat.

 

အဆီရီးယားနှင့် ဘေဘီလုံးနီးယား၏ သဲထဲတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော မှတ်တမ်းများသည် ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့်မှစတင်၍ လောကီသမိုင်းဖြစ်ရပ်များစွာအတွက် တိကျသော ရက်စွဲများကို ပေးထားသည်။ ဤသို့သတ်မှတ်ထားသော ရက်စွဲများသည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ခိုင်မာသောအခြေခံပေါ်တွင် တည်ဆောက်ရန် အလွန်အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ပြက္ခဒိန်များ၊ ရှင်ဘုရင်တစ်ဦး၏ အုပ်ချုပ်မှုနှစ်များကို ရေတွက်နည်းများ၊ နှင့် ရှေးခေတ်ဖြစ်ရပ်များနှင့်ပတ်သက်သော မတူညီသော တွက်ချက်မှုစနစ်များအကြောင်း တိုးပွားလာသော အသိပညာသည် ရှုပ်ထွေးသော ပြဿနာများစွာကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝေဖန်သူများကဲ့သို့ မည်သည့်အချက်အလက်ကိုမျှ မယုံကြည်နိုင်ဟု စွန့်ပစ်ခြင်းမပြုဘဲ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ မူဘောင်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်စေခဲ့သည်။ ယခုအခါ ယခင်က ရှုပ်ထွေးမှုသာရှိခဲ့ရာ ယခုတွင် သဟဇာတဖြစ်သော ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ ပုံစံကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဖြေရှင်းချက်မရှိသေးသော ရှုပ်ထွေးသော ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိသေးသော်လည်း၊ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၏ အများစုသည် ယခုအခါ ပြဿနာမရှိတော့ပေ။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ သက်သေများသည် ယခင်က မသိရှိခဲ့သော ရှေးခေတ်စနစ်များကို နားလည်ရန် သော့ချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာရေးသားသူများသည် သူတို့ရေးသားသည့်အကြောင်းအရာများကို သိရှိပြီး မမှန်ကန်သော အချက်အလက်များကို မပေးခဲ့ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထိုအစား၊ သူတို့၏ အကန့်အသတ်ရှိသော အသိပညာနှင့် ပို၍အကန့်အသတ်ရှိသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် မဖြေရှင်းနိုင်သော အရာများကို ဝေဖန်ရာတွင် ဝေဖန်သူများသာ အမှားလုပ်ခဲ့သည်။

The documents preserved in the sands of Assyria and Babylonia provide accurate dates for many events of secular history beginning with about 1000 b.c. Dates thus established have been most helpful in fixing Bible chronology on a secure foundation. The increased knowledge of ancient calendars, methods of reckoning the years of a king’s reign, and different systems of computation in regard to ancient events have solved many perplexing problems. This has enabled us to reconstruct the chronological framework of the Bible without discarding any data as unreliable, as the critics have done. We see now a harmonious chronological pattern where before only chaos was apparent. There remain a few baffling chronological statements for which no satisfactory answer can as yet be given, but the overwhelming majority of the chronological data no longer pose any problem whatever. Once again archeological evidence has provided the key to an understanding of ancient systems which were previously unknown. It has proved that the authors of the books of the Bible knew whereof they wrote and did not give us erroneous information. Rather, it was the critics who erred in criticizing what their limited knowledge and even more limited wisdom and skill were inadequate to deal with.

 

ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ရေးဆရာတစ်ဦး၏ စကားများသည် အရေးပါသည်။ ချီကာဂိုတက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မဟောင်းပညာရှင်ဟောင်း ဒဗလျူအေ အာဝင်သည် အီအာရ် သီလီ၏ “ဟီးဘရူးဘုရင်များ၏ လျှို့ဝှက်နံပါတ်များ” (ချီကာဂို၊ ၁၉၅၁) ၏ နိဒါန်းတွင် အောက်ပါပြတ်သားသော ဝန်ခံချက်ကို ရေးသားခဲ့သည်။

The words of one critical scholar are significant in this respect. W. A. Irwin, sometime professor of Old Testament of the University of Chicago, wrote in the foreword to E. R. Thiele’s The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings (Chicago, 1951) the following remarkably frank admission:

 

“အံ့သြဖွယ်အချက်မှာ သူသည် ဟီးဘရူးခေတ်ကာလဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို ပြတ်သားစွာ သက်သေပြခဲ့သည်” (စာမျက်နှာ ဆယ့်လေး)။

“The astonishing fact is that he demonstrates conclusively the precise and dependable accuracy of Hebrew chronology of the times of the kingdoms” (p. xiv).

 

“သူသည် ဟီးဘရူးသမိုင်းဆရာများ၏ ဂရုမစိုက်မှု၊ သို့မဟုတ် မသိနားမလည်မှုဟု ယူဆခံရသော ကျမ်းပိုဒ်များကို အံ့သြဖွယ်ယုံကြည်စိတ်ချရမှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝေးကွာသောအရေးပါမှုရှိသော အောင်မြင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ငါးဆယ်ခန့်က အစွန်းရောက်ဝေဖန်ရေးမှ အတော်လေး တိုးတက်လာခဲ့သည်မှာ မှန်ပါသည်။ ကျမ်းစာစာသားကို ကိုင်တွယ်ရာတွင်နှင့် မှတ်တမ်းများ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပို၍သတိထားသော စိတ်ထားဖြင့် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ တစ်ခုပြီးတစ်ခု မရေရာသောအချက်များတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ သံသယများသည် အသစ်တွေ့ရှိထားသော အချက်အလက်များအောက်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် မရေရာမှုများစွာ ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ယခုအခါ ဓမ္မရာဇဝင်ကျမ်းများသည် ယခင်က အထံမျှစရာဖြစ်ခဲ့သော အချက်တွင် တိကျစွာ ယုံကြည်စိတ်ချရသည်ကို သိရှိခြင်းသည် ပထမတန်းစား အရေးပါမှုဖြစ်သည်” (စာမျက်နှာ ဆယ့်ခြောက်၊ ဆယ့်ခုနစ်)။

“He has taken passages commonly regarded as patent disclosures of carelessness, if not of ignorance, on the part of the Hebrew historians, and has shown them to be astonishingly reliable. It is an achievement of far-reaching significance. We have, it is true, come some distance from the radical criticism of half a century ago. In treatment of the text and in appraisal of the historic reliability of the records we are in a much more cautious mood, as we have seen at one uncertain point after another our skepticism dissipate under new-found facts. But yet many uncertainties remain. And it is a matter of first rate importance to learn now that the Books of Kings are reliable in precisely that feature which formerly excited only derision” (pp. xvi, xvii).

 

ဘုရင်များကာလနှင့်ပတ်သက်၍ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ တိကျမှုသည် အခြားကာလများနှင့်ပတ်သက်၍လည်း မှန်ကန်သည်၊ သို့သော် သမ္မာကျမ်းစာပြင်ပမှ ရှင်းလင်းသော သက်သေမရှိခြင်းကြောင့် အသေးစိတ်အားလုံးကို ပြတ်သားစွာ သက်သေပြရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ သို့သော် ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၏ ခြောက်သွေ့သော ဂဏန်းများသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို တည်ဆောက်ရာတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။

What is said here of the accuracy of Biblical chronology with regard to the period of the kings is equally true with regard to other periods, although, because of a lack of clear extra-Biblical evidence, it is not yet possible to offer conclusive proof of every detail. Nevertheless, the dry figures of chronological data have contributed significantly in establishing the reliability of the Old Testament.

 

သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများသည် ယုံကြည်စိတ်ချရသည်။ သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းတစ်ခု၏ တူညီသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် သမ္မာကျမ်းစာပြင်ပမှတ်တမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်သောအခါ၊ ထိုမှတ်တမ်းနှစ်ခုကြားတွင် သဘာဝအလျောက် ကွဲလွဲမှုများရှိသည်။ ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များသည် လောကီရင်းမြစ်ကို ပိုမိုယုံကြည်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းကို ဒုတိယတန်းစားအဖြစ် ကြေညာလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဘက်မလိုက်သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုသည် လုံးဝမတူညီသော နိဂုံးချုပ်မှုသို့ ဦးတည်သည်။ သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းများသည် ၎င်းတို့၏ သူရဲကောင်းများ၏ အားနည်းသောနှင့် အားကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံ၏ ရှုံးနိမ့်မှုများနှင့် အောင်မြင်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတွက် မှန်ကန်မှုကို ဆောင်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်သည့် အခြားရှေးခေတ်နိုင်ငံမရှိခဲ့ပေ။ သမ္မာကျမ်းစာသည် အပြစ်များကို လွတ်လပ်စွာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ ဣသရေလ၏ အကြီးကျယ်ဆုံးဘုရင် ဒါဝိဒ်၊ ရှောလမုန်၊ နှင့် နိုင်ငံ၏ အလေးစားခံရဆုံး ဘိုးဘေးများဖြစ်သော အာဗြဟံနှင့် ယာကုပ်တို့၏ ဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။

Historical Reports Are Reliable. Wherever the counterpart of a Biblical story occurs in an extra-Biblical document, there are, naturally, differences between the two accounts. Critical scholars usually have more confidence in the secular source and declare the Bible story as of secondary value. An unbiased examination, however, leads to an entirely different conclusion. The Bible narratives bear the stamp of truthfulness in that they record the weak as well as the strong character traits of their heroes, and the defeats as well as the victories of their own nation. This no other ancient nation did. Outstanding examples of the freedom with which the Bible records sin are the cases of David, Israel’s greatest king, of Solomon, and even of the nation’s most revered patriarchs, Abraham and Jacob.

 

ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ အခြားရှေးခေတ်နိုင်ငံများ၏ မှတ်တမ်းများကို လေ့လာခြင်းသည် အလွန်ထွင်းဖောက်သိမြင်စရာဖြစ်သည်။ အီဂျစ်မှတ်တမ်းများသည် ၎င်းတို့၏ တရားဝင်ဘုရင်များ၏ ချို့ယွင်းချက်များကို ဘယ်သောအခါမှ ဖော်ပြခြင်းမရှိ၊ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်၏ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ဘယ်သောအခါမှ မပြောပြပေ။ ၎င်းတို့၏ တိုက်ပွဲပုံများနှင့် ရုပ်ကြွင်းများသည် မရေမတွက်နိုင်သော ပြိုလဲသွားသော၊ ဒဏ်ရာရသွားသော၊ နှင့် သေဆုံးသွားသော ရန်သူများကို ဖော်ပြသော်လည်း အီဂျစ်သားတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ထိခိုက်သေဆုံးမှုကို ဘယ်သောအခါမှ မဖော်ပြပေ။ ရှေးမက်ဆိုပိုတေးမီးယားမှ ကျွန်ုပ်တို့ထံရောက်လာသော မှတ်တမ်းများနှင့်ပတ်သက်၍ ထိုနည်းတူ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အဆီရီးယားပညာရှင် အိုတို ဝီဘာက ဤအချက်ကို အောက်ပါစကားများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။

A study of the records of other ancient nations in this respect is most revealing. The Egyptian records never mention any defects of their legitimate kings, never tell about a defeat of their own army. Their battle pictures and reliefs depict numberless fallen, wounded, and mutilated enemies, but never a single Egyptian casualty. The same observation can be made in regard to the records that have come to us from ancient Mesopotamia. The Assyriologist Otto Weber has stated this fact in the following words:

 

“အဆီရီးယားတို့၏ တရားဝင်သမိုင်းရေးသားမှုအားလုံးသည် ဘုရင်ကို အကြွင်းမဲ့ချီးကျူးခြင်းတွင် အဆုံးသတ်ပြီး၊ ၎င်းချီးကျူးမှုကို နောင်လာနောက်သားများထံ လက်ဆင့်ကမ်းရန်သာ ရည်ရွယ်သည်... ဤအခြေအနေများအောက်တွင် တော်ဝင်ကျောက်စာများ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို သံသယဖြင့် ကြည့်ရှုရမည်မှာ ထင်ရှားသည်။ တော်ဝင်အဆီရီးယားကျောက်စာတစ်ခုတွင်မျှ ရှုံးနိမ့်မှုကို ပွင့်လင်းစွာ ဝန်ခံထားခြင်းမရှိ၊ သို့သော် သိသာထင်ရှားသော ရှုံးနိမ့်မှုကို လိုက်လျောညီထွေသော သမိုင်းရေးသားသူမှ ထူးချွန်သောအောင်မြင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲထားသည့် ဥပမာများရှိသည်။ ဘုရင်က ဂုဏ်ယူစရာမရှိသော လုပ်ဆောင်မှုများကို အများအားဖြင့် တိတ်ဆိတ်စွာ ကျော်ဖြတ်လေ့ရှိသည်” (ဘေဘီလုံးနီးယားနှင့် အဆီရီးယားတို့၏ စာပေများ [လိုက်ပ်ဇစ်၊ ၁၉၀၇]၊ စာမျက်နှာ ၂၂၇၊ ၂၂၈)။

“All official history-writing of the Assyrians culminates in extravagant praise of the king, and has as its only purpose to hand down to posterity this praise. . . . It is evident that the credibility of the royal inscriptions under these circumstances must be looked upon with suspicion. In not one royal Assyrian inscription is failure admitted in plain words; but we do have instances in which an obvious defeat has been transformed by the accommodating history writer into a brilliant victory. It was customary in most cases to skip silently over undertakings of which the king had no reason to be proud” (Die Literatur der Babylonier und Assyrer [Leipzig, 1907], pp. 227, 228).

 

ဣသရေလ၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သမ္မာကျမ်းစာ၏ မှတ်တမ်းများသည် မည်မျှဘက်မလိုက်ဘဲ ရှိသည်ကို ထင်ရှားသည်။ ရှုံးနိမ့်မှုကို သမ္မာကျမ်းစာရေးသားသူများက ဘယ်သောအခါမှ ငြင်းဆိုခြင်းမရှိ၊ အောင်မြင်မှုကို ချဲ့ကားဖော်ပြခြင်းမရှိပေ။ ဘေးအန္တရာယ်များ၏ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးထားပြီး၊ နိုင်ငံ၏ အရှက်ကွဲမှုကို ဘယ်သောအခါမှ ဖုံးကွယ်ထားခြင်းမရှိ၊ အမှားများကို ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုများဖြင့် ပြတ်သားစွာ ပြစ်တင်ထားသည်။ ရှေးခေတ်ဖြစ်စေ၊ ခေတ်သစ်ဖြစ်စေ၊ ဤမြင့်မားသော မှန်ကန်သော မှတ်တမ်းတင်မှုအဆင့်ကို မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ မမီနိုင်ပေ။ ရှေးခေတ်နိုင်ငံများ၏ မှတ်တမ်းများကို ပိုမိုလေ့လာလေလေ၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ မှတ်တမ်းများသည် ပိုမိုလေးစားမှုကို တောင်းဆိုလေလေဖြစ်သည် (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀ ကိုကြည့်ပါ)။

How unbiased the Biblical records are, in contrast to those contained in the historical writings of Israel’s neighbors, is evident. A defeat is never denied by Biblical writers; a victory, not exaggerated. Causes of disasters are openly discussed, national shame is never concealed, and mistakes are mercilessly rebuked. What other nation, ancient or modern, measures up to this high level of truthful reporting? The more the records of ancient nations are studied, the more those of the Bible demand respect (see Vol. I, p. 100).

 

ဥပမာအားဖြင့်၊ စာမျက်နှာ ၁၅၇ တွင် ဝေဖန်သူများ၏ အငြင်းပွားမှုဥပမာအဖြစ် ဖော်ပြထားသော ဆင်နာခရိပ်၏ ယုဒပြည်ထဲသို့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုအကြောင်း သမ္မာကျမ်းစာဇာတ်လမ်းကို ယူပါ။ ဆင်နာခရိပ်က ဟေဇကိယကို ယေရုဆလင်မြို့တွင် ငှက်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ လှောင်အိမ်ထဲတွင် ဝိုင်းထားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်မှာ မှန်သည်—ဤအချက်ကို သမ္မာကျမ်းစာတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် အဆီရီးယားဘုရင်က ယေရုဆလင်မြို့ သို့မဟုတ် ဟေဇကိယကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ဟု မဖော်ပြထားခြင်းသည် အရေးပါသော အချက်ဖြစ်သည်။ တော်ဝင်စာရေးဆရာသည် ဘေးအန္တရာယ်ကို တိတ်ဆိတ်စွာ ကျော်ဖြတ်ခဲ့သည်။ မည်သည့်အဆီရီးယားဘုရင်မျှ ၎င်းကို နှိမ့်ချစွာ ဖော်ပြရန် မလုံလောက်ခဲ့သလို၊ ၎င်းတို့၏ စာရေးဆရာတစ်ဦးမျှလည်း ၎င်းကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ရဲစွမ်းသတ္တိမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် အဆီရီးယားတို့၏ ဤတိတ်ဆိတ်မှုသည် ၎င်းတို့၏ ရှုံးနိမ့်မှုကို လျော့နည်းစေခြင်းမရှိပေ။ အဆီရီးယားနှင့် ယုဒမှတ်တမ်းနှစ်ခုကြားရှိ အခြားထင်ရှားသော ကွဲလွဲမှုများကို ဤအတူပင် နားလည်ရမည်ဖြစ်သည်။

For example, take the Biblical story of Sennacherib’s Judean campaign, mentioned on p. 157 as an example of the arguments of critics. Sennacherib’s claim to having besieged Hezekiah in Jerusalem like a bird in a cage is true—a fact mentioned also in the Bible. That the Assyrian king, however, does not claim to have captured either Jerusalem or Hezekiah is a significant fact. The royal scribe passed over the disaster in silence. No Assyrian king would have been humble enough to mention it, and none of his scribes would have dared to record it. Yet this silence on the part of the Assyrians does not make their defeat less real. The various other apparent discrepancies between the two records, Assyrian and Jewish, are to be understood similarly.

 

ဤဥပမာ၊ နှင့် အခြားဥပမာများစွာကို ထပ်မံထည့်သွင်းနိုင်သည့်အရာ၊ သမ္မာကျမ်းစာမှတ်တမ်းများသည် ဖော်ပြထားသော ဖြစ်ရပ်များအတွက် သစ္စာရှိသော သက်သေများအဖြစ် ထိပ်တန်းဂုဏ်ပြုခံထိုက်ကြောင်း ပြသသည်။ ဤအချက်သည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များအရေအတွက် တိုးများလာသူများက အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သို့သော် ဤပညာရှင်များသည် ဤထိန်းသိမ်းရေးလမ်းကြောင်းအတွက် ဂုဏ်ပြုမှုကို အဆင့်မြင့်ဝေဖန်ရေးသမားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ပေးအပ်သည်၊ အောက်ပါ ထင်ရှားသော ဓမ္မဟောင်းပညာရှင် အိပ်ချ်အိပ်ချ် ရိုလီ၏ ကိုးကားချက်တွင် ပြသထားသည်။

This example, to which many others could be added, shows that Biblical records deserve pre-eminent credit as faithful witnesses to the events narrated. This fact has, in recent years, been recognized by an increasing number of critical scholars. However, these scholars assign credit for this conservative trend to the labors of the higher critics, as the following quotation from the celebrated Old Testament scholar H. H. Rowley shows:

 

“ယေဘုယျအားဖြင့်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကာလအစတွင် ထုံးစံအတိုင်း ရှိခဲ့သော မေးခွန်းများစွာအပေါ် ပို၍ထိန်းသိမ်းရေးသဘောထားများဆီသို့ လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤထိန်းသိမ်းရေးသဘောထားများကို ပညာရှင်အားလုံးက မျှဝေထားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေပြီး၊ ယနေ့အနေအထားကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ၎င်းတို့ကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို တစ်ခါတစ်ရံ ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များ၏ မအောင်မြင်မှုအထောက်အထားအဖြစ်နှင့် ဖော်ပြခဲ့သော ယခင်ထိန်းသိမ်းရေးသဘောထားကို တရားဝင်မှုအဖြစ် ချီးကျူးကြသည်။ ၎င်းသည် လုံးဝမမှန်ကန်ဘဲ လှည့်စားမှုဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဝေဖန်ရေးနည်းလမ်းဖြင့် ရရှိထားပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ရလဒ်များထဲတွင် ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရမည်ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ ၎င်းတို့၏ ထိန်းသိမ်းရေးသဘောထားသည် ယခင်ထိန်းသိမ်းရေးသဘောထားထက် ပိုမိုခိုင်မာပြီး ပိုမိုခိုင်မာသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဝေဖန်ရေးအခြေခံဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး၊ ယုံကြည်ချက်အခြေခံမဟုတ်ဘဲ၊ သက်သေများပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်တည်ဆောက်ထားပြီး၊ သက်သေများကို အဆင်ပြေသည့်နေရာတွင်သာ အထောက်အပံ့အဖြစ်အသုံးပြုပြီး အဆင်မပြေသည့်နေရာတွင် ရှင်းပြဖယ်ရှားခြင်းမပြုပေ” (ဓမ္မဟောင်းနှင့် ခေတ်သစ်လေ့လာမှု [အောက်စဖို့ဒ်၊ ၁၉၅၁] စာမျက်နှာ ဆယ့်ခုနစ်၊ ဆယ့်ရှစ်)။

“In general, it may be said that there has been a tendency towards more conservative views on many questions than were common at the opening of our period. These more conservative views are not shared by all scholars, though they are widespread, and any assessment of the position today is bound to give prominence to them. They are hailed sometimes as evidence of the failure of critical scholarship, and as the justification of the older conservatism that has been mentioned. This is quite inaccurate and misleading. For they are reached by the critical method, and hence must be accounted among its fruits. On the other hand, their conservatism is both other and firmer than the older conservatism, just because it is critically, and not dogmatically, based, and because it is built squarely on the evidence, instead of merely using the evidence as a support where it is convenient, and explaining it away where it is not.” (The Old Testament and Modern Study [Oxford, 1951] pp. xvii, xviii).

 

ထိန်းသိမ်းရေးခရစ်ယာန်များသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ သက်သေများ၏ ကြီးမားသော အစုအဝေးသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အပေါ် ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုကို အတည်ပြုပြီး တရားဝင်ဖြစ်စေသည်ကို ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သူများ၏ ယုံကြည်ချက်အခြေခံ အဆိုများသည် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးဖြင့် လက်ခံရမည့် အချက်အလက်များဖြင့် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြေရှင်းခံရသည်။ ထိန်းသိမ်းရေးသမ္မာကျမ်းစာပညာရှင်များသည် ယခုအခါ လုံးဝယုံကြည်မှုမရှိတော့သည့် သီအိုရီအခြေခံ အဆိုများကို သတိပေးရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သူများသည် အသစ်သက်သေများအပေါ် ၎င်းတို့၏ ဘက်မလိုက်သော သဘောထားအတွက် ချီးကျူးခံရပြီး၊ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ဘုရားသခင်၏ လှုံ့ဆော်မှုရှိသော နှုတ်ကပတ်တော်အဖြစ် ယုံကြည်မှုဆီသို့ ဦးတည်စေသင့်သည်။

Conservative Christians naturally rejoice that the vast array of archeological evidence confirms and vindicates their faith in the trustworthiness of God’s Word. One by one the dogmatic assertions of many of the higher critics have been answered by facts that intellectual honestly and their own rules of logic compel them to accept. Conservative Bible scholarship has sought to warn against such assertions, based as they were on an unproved, and now thoroughly discredited, theory. Higher critics are to be commended for their objective attitude toward the new evidence, which logically should lead them on to confidence in the Scriptures as the inspired Word of God.

 

တရားဝင်မှတ်တမ်းများသည် စစ်မှန်သည်။ ဧဇရာ၊ နေဟမိ၊ နှင့် ဧသတာ ကျမ်းစာများတွင် ထည့်သွင်းထားသော မှတ်တမ်းများကို ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် အပိုကရစ်ဖယ် သို့မဟုတ် စိတ်ကူးယဉ်သဘောအဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ စစ်မှန်မှုကို ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ သက်သေများဖြင့် သက်သေမပြနိုင်မီကပင်၊ ထိုးထွင်းသိမြင်သော ပညာရှင်အနည်းငယ်က ၎င်းမှတ်တမ်းများသည် စစ်မှန်မှု၏ အမှတ်အသားများအားလုံးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းပညာရှင် ဧဒွါဒ် မေယာက ၁၈၉၆ တွင် ဤမှတ်တမ်းများသည် ပါးရှားအင်ပါယာ၏ အခြေအနေများကို တိကျစွာ ထင်ဟပ်ပြီး၊ ထိုကာလ၏ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် သမိုင်းနှင့် လုံးဝသဟဇာတဖြစ်သည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ပါးရှားအစိုးရ၏ အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို တွေ့ရှိပါက၊ သမ္မာကျမ်းစာမှတ်တမ်းများ၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သူများ၏ အငြင်းပွားမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်ဟုလည်း ၎င်းက ဆိုခဲ့သည်။

Official Documents Are Genuine. The documents interspersed in the books of Ezra, Nehemiah, and Esther have generally been rejected by critical scholars as being of an apocryphal or fictitious nature. However, even before their authenticity could be demonstrated by archeological evidence, a few discerning scholars pointed out the fact that these documents possessed all the marks of genuineness. The great historian Eduard Meyer wrote in 1896 that these documents are an accurate reflection of conditions in the Persian Empire, and agree completely with what is known about the institutions and history of that period. He said also that should Persian government decrees ever be found, arguments higher critics had raised against the authenticity of the Biblical documents would vanish.

 

ဤမျှော်လင့်ချက်သည် ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်းမြစ်ကျွန်းရှိ အယ်လီဖန်တိုင်တွင် အာရာမိတ်စာရွက်များ တွေ့ရှိခြင်းဖြင့် မမျှော်လင့်ဘဲ ပြည့်စုံခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ဒံယေလနှင့် ဧဇရာ၏ အချို့အပိုင်းများနှင့် တူညီသောဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ဧသတာ၊ ဧဇရာ၊ နှင့် နေဟမိ နေထိုင်ခဲ့သော ၅ ရာစုမှ ယုဒလူမျိုးကိုလိုနီမှ လာသော ဤမှတ်တမ်းများသည် ထိုခေတ်ကာလ၏ သမ္မာကျမ်းစာသမိုင်းကို ရှင်းလင်းရန် အဖိုးတန်အချက်အလက်များကို ပေးထားသည်။ ဤစာရွက်များတွင် ပါးရှားအရာရှိများထံ ရေးသားထားသော တရားဝင်စာများ၊ နှင့် ယုဒလူမျိုး၏ ပသခါပွဲနှင့်ပတ်သက်သော စည်းမျဉ်းများကို ဖော်ပြထားသော တော်ဝင်အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ခု၏ မိတ္တူပင်ပါရှိသည်။ ဤနောက်ဆုံးမှတ်တမ်းသည် ဧဇရာ၊ နေဟမိ၊ နှင့် ဧသတာတွင် ထည့်သွင်းထားသော အလားတူအမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်များ၏ စစ်မှန်မှုကို အတည်ပြုသည်။ ဤစာရွက်များကို တည်းဖြတ်သူ ထင်ရှားသော အရှေ့တိုင်းပညာရှင် အေ ကောလီက အယ်လီဖန်တိုင်စာရွက် ၂၁ နှင့်ပတ်သက်၍ ပါးရှားအမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်ဆက်စပ်သော သမ္မာကျမ်းစာတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော အရေးပါမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါထုတ်ပြန်ချက်များကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

This implied hope was fulfilled unexpectedly by the discovery of Aramaic papyri on the Nile island of Elephantine in Upper Egypt, beginning in 1903. Here were documents written in the same language as portions of Daniel and Ezra. Coming from a Jewish colony and written in the 5th century, when Esther, Ezra, and Nehemiah lived, the documents found at Elephantine provided information of great value in clarifying Biblical history of that time. These papyri contain official letters written to Persian officers, and even a copy of a royal decree dealing with regulations touching the Jewish Passover. The latter document confirms the authenticity of similar decrees inserted in Ezra, Nehemiah, and Esther. The distinguished Orientalist A. Cowley, who edited these papyri, made the following statements in regard to the importance of Elephantine Papyrus 21 as related to the Persian decrees recorded in the Bible:

 

“ယခုအချိန်အထိ မယုံကြည်နိုင်စရာဟု ထင်ရသည်မှာ ၎င်းတို့ [ပါးရှားဘုရင်များ] သည် ဧဇရာ ၇ တွင် အာတာဇာဇီ၏ စာတွင်ကဲ့သို့ အခမ်းအနားဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်များကို ဂရုစိုက်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ဤစာရွက် (နှင့် ဤစုစည်းမှုထဲရှိ အခြားစာများ၏ ပုံစံ) သည် ဧဇရာတွင် ပါးရှားစာများ၏ စစ်မှန်မှုကို သံသယဝင်ရန် အကြောင်းပြချက်အားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသည်” (ဘီစီ ပဉ္စမရာစု၏ အာရာမိတ်စာရွက်များ [အောက်စဖို့ဒ်၊ ၁၉၂၃]၊ စာမျက်နှာ ၆၂)။

“What has hitherto seemed incredible is that they [the Persian kings] should have concerned themselves with detail of ceremonial, as in the letter of Artaxerxes in Ezra 7, but the present papyrus (and the style of other letters in this collection) removes all reason for doubting the genuineness of the Persian letters in Ezra” (Aramaic Papyri of the Fifth Century b.c. [Oxford, 1923], p. 62).

 

“အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မဟာဘုရင်သည် အဝေးကျွန်းတစ်ခုဖြစ်သော [ဂျူးလူမျိုးများ၏ အယ်လီဖန်တင်းကိုလိုနီ] ၏ ဘာသာရေးရာ ကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရန် လှုံ့ဆော်ခံခဲ့ရပေမည်၊ သို့သော် အကြောင်းများမည်မည်ရရ ဖြစ်စေ၊ ဤကိစ္စသည် ဧဇရာ ၇:၁၂ နှင့်အထက်တွင်ဖော်ပြထားသော အာတာဇာဇီး၏ စာနှင့် အတိအကျတူညီပြီး၊ ထိုစာ၏ စစ်မှန်မှုကို သံသယဖြစ်ရန် မလိုအပ်ကြောင်း ပြသသည်။ ဧဇရာတွင်ဖော်ပြထားသော စာ၏ ပုံစံနှင့် ဤစုစည်းမှုတွင်ပါရှိသော စာသားများ၏ ပုံစံတို့၏ တူညီမှုသည် အလွန်ထင်ရှားသည်” (တူညီသောစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၂၄၊ ၂၅)။

“Various reasons may have induced the Great King to intervene in the religious affairs of an obscure settlement [the Jewish colony in Elephantine], but whatever they were, the case is exactly parallel to that of the letter of Artaxerxes in Ezra 7¹²+, and shows that we need not doubt the authenticity of the latter document. The similarity of the style of the letter in Ezra to that of texts in this collection is striking” (ibid., pp. xxiv, xxv).

 

ဂျူးလူမျိုးများ၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ကိုင်တွယ်သည့် ပာရှန်ဘုရင်၏ တရားဝင်အမိန့်တစ်စောင်၏ ခေတ်ပြိုင်မိတ္တူကို တစ်ခါမှ တွေ့ရှိလိမ့်မည်ဟု မည်သူထင်မြင်ခဲ့မည်နည်း။ သို့သော် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ သဲများသည် ထူးဆန်းစွာပင် ဤအရာကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသောနှုတ်ကပတ်တော်ရှိ အပိုဒ်များစွာ၏ စစ်မှန်မှုကို အတည်ပြုပေးသည်။

Who would have thought that a contemporary copy of an official Persian decree dealing with Jewish religious regulations would ever be found? Yet the sands of Egypt, strangely enough, have preserved this very thing, which now corroborates the authenticity of several passages in the Sacred Word of God.

 

ဆာလံကျမ်းတွင် မက္ကဘဲယံဆာလံများ မရှိပါ။ ဆာလံ ၁၅၀ အနက် ၁၁၆ ပုဒ်၏ ခေါင်းစဉ်များသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားသူများနှင့် တစ်ပြိုင်နက်မဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် အလွန်ရှေးကျသည်။ တကယ်တော့၊ ၎င်းတို့သည် ဘီစီ ၃ ရာစုနှင့် ၂ ရာစုတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော လက်တင်ဘာသာပြန်ကျမ်း (LXX) ထုတ်ဝေချိန်တွင် ပင်လျှင် ရှေးကျနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဤခေါင်းစဉ်များတွင်အသုံးပြုထားသော ဂီတဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများစွာကို ဤရှေးဟောင်းဘာသာပြန်ကျမ်း၏ ဘာသာပြန်သူများက နားမလည်တော့သည့်အချက်မှ သိရှိနိုင်သည်။

No Maccabean Psalms in the Psalter. Perhaps the titles of 116 of the 150 psalms did not all originate with their authors, but they are very ancient. In fact, they were already old when the LXX was produced in the 3d and 2d centuries b.c. This can be seen from the fact that many of the musical terms used in these headings were no longer understood by the translators of this ancient version.

 

ဆာလံများ၏ ဟီဘရူးခေါင်းစဉ်များအရ၊ ၁၅၀ ပုဒ်အနက် ၇၃ ပုဒ်သည် ဒါဝိဒ်ကို ၎င်းတို့၏ ရေးသားသူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ အသက်အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဆာလံ ၉၀ သည် ဘီစီ ၁၅ ရာစုတွင် မောရှေမှ ရေးသားခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဆာလံ ၁၂၆ နှင့် ၁၃၇ တို့သည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီးနောက်၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ဘီစီ ၆ ရာစု၏ နောက်ပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆာလံများတွင် နောက်ကျသောရက်စွဲအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသော သက်သေမတွေ့ရှိပါ။

According to the Hebrew titles of the psalms, 73 of the 150 hymns bear the name of David as their author. The oldest one, Ps. 90, was composed by Moses in the 15th century b.c., the latest ones, Ps. 126 and 137, after the Exile, probably in the late 6th century b.c. No convincing evidence for a late date is found elsewhere in the Psalms.

 

ဥပမာအားဖြင့်၊ ဆာလံ ၁၁၀ ကို မက္ကဘဲယံခေတ် (ဘီစီ ၂ ရာစု) တွင်ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဝေဖန်သူများက တင်ပြထားသော အငြင်းပွားမှုများသည် ဘက်မလိုက်သော စာဖတ်သူတစ်ဦးကို သိပ္ပံနည်းကျဟု ထင်မြင်စေရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ဤသို့သော စာလုံးများဖြင့်ကစားခြင်းသည် အချို့သော အလယ်ခေတ်ဂျူးလူမျိုးများနှင့် ခရစ်ယာန်များက ကျမ်းစာကို ရှင်းပြရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားခဲ့သော ကဘာလစ်စတစ်ဆန်သော အဓိပ္ပါယ်မရှိသော အရာများကို သတိရစေသည်။ ဤအငြင်းပွားမှုများသည် ယခုခေတ်သစ်တွင် ပညာရှင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်မှာ ထူးဆန်းသည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေပြီးနောက်၊ အမေရိကရှိ ဓမ္မပညာသင်ကျောင်းများတွင် ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်သော အခြားစာအုပ်များထက် ပို၍အသုံးပြုခံရသော ခေတ်သစ်ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမိတ်ဆက်တွင် လေးနက်စွာ တင်ပြပြီး ခုခံကာကွယ်ထားသည်။ ၎င်းသည် ဝေဖန်ပညာရှင်များစွာသည် ကျမ်းစာစာအုပ်များ၏ ရိုးရာဇာစ်မြစ်နှင့် ရေးသားသူမှုကို မယုံကြည်ရန် ဖြစ်နိုင်သမျှအသုံးပြုနိုင်သည့် မည်သည့်အရာကိုမဆို လွယ်ကူစွာလက်ခံလိုသည့် အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို ထင်ရှားစွာပြသသည်။

The arguments put forth by critics by which, for example, they date Ps. 110 in the Maccabean age, will not impress any unbiased reader as being very scientific. Such a play with letters reminds one of the cabalistic nonsense by means of which some medieval Jews and Christians tried to explain, or rather, to explain away, Scripture. It is strange indeed that such arguments should appeal to scholars of the present enlightened era, but they are set forth and defended in all seriousness in a modern Introduction to the Old Testament, which, after its first publication in 1941, was used in theological seminaries of America more than any other book dealing with the subject. This is clear evidence of the readiness with which many critical scholars accept anything, however absurd, that may conceivably be used to discredit the traditional origin and authorship of the various Bible books.

 

၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အုဂါရစ် (ရာရှမ်ရာ) တွင် တူးဖော်မှုများစတင်ချိန်မှစ၍ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သော ကာနာန်စာပေများသည် ဆာလံများနှင့် အပြိုင်ဖြစ်သော ကဗျာဆိုင်ရာပစ္စည်းများစွာကို ပေးစွမ်းသည်။ ဤကာနာန်ကဗျာများသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော သဘာဝရှိပြီး ဘီစီ ဒုတိယထောင်စုနှစ်၏ နောက်ပိုင်းမှဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဆာလံများတွင်လည်း တွေ့ရသော အသုံးအနှုန်းများ၊ စကားစုများနှင့် စကားလုံးများစွာ ပါရှိသည်။ သဒ္ဒါဗျည်းတွင်လည်း နီးကပ်စွာ အပြိုင်ဖြစ်မှုများစွာရှိပြီး၊ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဒဗလျူအက်ဖ် အယ်လ်ဘရိုက်သည် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြုသည်။

Canaanite literature recovered since excavations began in 1929 at Ugarit (Ras Shamrah) provides a wealth of poetic material paralleling the Psalms. These Canaanite poems are of a mythological nature and come from the latter half of the second millennium b.c. They contain numerous expressions, phrases, and words which are found also in the Psalms. There are also many close parallels in grammar, concerning which W. F. Albright makes the following remarks:

 

“ရှေးဟီဘရူးကဗျာတွင် ပညာရှင်များက ရှင်းပြလိုက်သည်ဖြစ်စေ၊ ပြင်ဆင်လိုက်သည်ဖြစ်စေ ထူးထူးဆန်းဆန်းဖြစ်ပုံများစွာသည်၊ ကျမ်းစာ၏ ဟီဘရူးစာသားကို အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုတွင် အသံထွက်ပေးခဲ့သော မာဆိုရက်များမတိုင်မီ ကာလကြာရှည်မေ့လျော့ခံခဲ့ရသော ကာနာန်သဒ္ဒါဗျည်း၏ ထူးခြားချက်များကို တိကျစွာ ထင်ဟပ်ပြသထားသည်မှာ ထူးခြားသည်။ ဤသဒ္ဒါဗျည်းထူးခြားချက်များသည် နောက်ပိုင်းဟီဘရူးကဗျာတွင် ပိုမိုနည်းပါးလာပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောက်ဆုံးဘာသာပြန်ကဗျာတွင် လုံးဝမတွေ့ရတော့ပါ။

“It is remarkable how many apparent anomalies in early Hebrew verse, which have been explained away or amended by scholars, turn out to be accurate reflections of Canaanite grammatical peculiarities which were forgotten long before the time of the Masoretes, who vocalized the consonantal Hebrew text of the Bible in the seventh to ninth centuries a.d. These grammatical peculiarities grow fewer and fewer in later Hebrew verse and are scarcely to be found at all in our latest biblical poetry.

 

“ဤသည်မှာ ရက်စွဲသတ်မှတ်ရန်အတွက် လွတ်လပ်သော စံနှုန်းအသစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းဖြင့် ရှေးဟီဘရူးကဗျာများစွာ၏ ယေဘုယျလက်ခံထားသော ရက်စွဲများကို နောက်ပြန်တွန်းပို့နိုင်သည်” (“ကျမ်းစာနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှစ်ဆယ်နှစ်ပြီးနောက်”၊ ဘာသာရေးဘဝ၊ အတွဲ ၂၁ [၁၉၅၂ ဆောင်းဦးရာသီ]၊ စာမျက်နှာ ၅၄၃)။

“With this new independent criterion for dating it becomes possible to push back the dates generally accepted for many early Hebrew poems” (“The Bible After Twenty Years of Archaeology,” Religion in Life, Vol. XXI [Autumn, 1952], p. 543).

 

အယ်လ်ဘရိုက်သည် (ဟီဘရူးယူနီယံကောလိပ် နှစ်စဉ်စာစောင်၊ အတွဲ ၂၃ [၁၉၅၀–၅၁]၊ အပိုင်း ၁၊ စာမျက်နှာ ၁–၄၀) ဆာလံ ၆၈ သည် မက္ကဘဲယံခေတ် (ဘီစီ ၂ ရာစု) ဟု မကြာခဏသတ်မှတ်ခံရသော်လည်း၊ ၎င်းတွင် ဒုတိယထောင်စုနှစ်၏ ကာနာန်အပြိုင်ဖြစ်မှုများစွာပါရှိသဖြင့်၊ ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဟီဘရူးသီချင်းစုစည်းမှုတွင် အစောဆုံးဆာလံများထဲမှ တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ပြောနိုင်သည်။ ဤဆာလံသည် ၎င်း၏ခေါင်းစဉ်အရ ဒါဝိဒ်မှ ရေးသားခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ဒါဝိဒ်သည် ဘီစီ ၁၁–၁၀ ရာစုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင်အသုံးပြုထားသော အသုံးအနှုန်းများသည် ဘီစီ ၁၄ ရာစု၏ စာသားများနှင့် အပြိုင်ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ဒါဝိဒ်သည် သူ၏သီချင်းများရေးသားရာတွင် ဘုံကဗျာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချရာတွင် မည်သည့်အခက်အခဲမှ မရှိပါ။ အယ်လ်ဘရိုက်သည် ဆာလံ ၆၈ ကို ဘီစီ ၁၀ ရာစုတွင် ရက်စွဲသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဒါဝိဒ်ရေးသားမှုနှင့် လုံးဝအံဝင်ခွင်ကျဖြစ်သည်။

Albright has demonstrated (Hebrew Union College Annual, vol. 23 [1950–51], Part I, pp. 1-40) that Ps. 68, often attributed to the Maccabean period (2d century b.c.), contains so many Canaanite parallels of the second millennium that it is safe to say that it is one of the earliest psalms in the collection of Hebrew hymns to come down to us. Since this psalm is attributed by its title to David, who lived in the 11th-10th centuries b.c., and the expressions used in it are parallel to others in texts of the 14th century b.c., there is no difficulty whatever in concluding that David used common poetic phrases in the composition of his hymns. Albright has dated Ps. 68 in the 10th century b.c., a date that agrees completely with Davidic authorship.

 

မောရှေက ၎င်း၏ ထင်ရှားသော ချီးမွမ်းသီချင်း (ထွက်မြောက်ရာ ၁၅:၁၇) တွင် အသုံးပြုခဲ့သော “သင်၏အမွေခံတောင်ပေါ်ရှိ” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် အုဂါရစ်ရှိ ဣသရေလမတိုင်မီ သီချင်းများတွင်လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဝေဖန်သူများသည် ဤစကားလုံးများကို နောက်ကျသောဇာစ်မြစ်တစ်ခု၏ သက်သေအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြပြီး၊ အကြောင်းမှာ ဤသို့သော ဖော်ပြချက်သည် ဇိအုန်တောင်ပေါ်ရှိ ရှောလမုန်ဗိမာန်မတိုင်မီ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဟု ၎င်းတို့က ယုံကြည်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းသည် ဤတောင်တစ်ခုတည်းကိုသာ သက်ဆိုင်သည်ဟု ထင်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ “အကျွန်ုပ်၏အမွေခံတောင်” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် အုဂါရစ်ကဗျာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ထိုနေရာ၌ ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဘုရားဘောလ်၏ မြောက်ဘက်ဝေးလံသောတောင်ပေါ်ရှိ နေထိုင်ရာနေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။ မောရှေသည် ဤကာနာန်အသုံးအနှုန်းကို သိခဲ့သည်ဖြစ်စေ မသိခဲ့သည်ဖြစ်စေ အရေးမကြီးပါ၊ သို့သော် ၎င်းသည် မောရှေ၏ခေတ်တွင် စာပေတွင်ရှိခဲ့သည်မှာ အလွန်အရေးကြီးသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဤအသုံးအနှုန်း (ထွက်မြောက်ရာ ၁၅:၁၇) သည် မောရှေ၏နှုတ်မှထွက်ပေါ်လာသည်ဟု လက်ခံရာတွင် မည်သည့်အခက်အခဲမှ မရှိတော့ပါ၊ ၎င်းသည် ထိုခေတ်တွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုခဲ့သော ကဗျာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းတစ်ခုအဖြစ်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အုဂါရစ်ကဗျာနှင့် မည်သည့်ဆက်စပ်မှုမှမရှိဘဲ တိုက်ဆိုင်မှုအပြိုင်ဖြစ်စေဖြစ်စေ ဖြစ်သည် (ဆယ်ယာ ၁၄:၁၃ ကိုလည်း ကြည့်ပါ)။

The expression “mountain of thine inheritance” used by Moses in his famous song of praise (Ex. 15:17) has also been found in pre-Israelite hymns of Ugarit. Critics had considered these words as evidence of a late origin, for they were satisfied that such a statement could not have been made before the Solomonic Temple stood on Mt. Zion. They thought that it could apply only to this particular mountain. Now the term “the mountain of mine inheritance” is found in Ugaritic poems. There this term applies to Baal’s dwelling on a mountain in the far north. Whether Moses knew this Canaanite expression is unimportant, but the fact that it existed in the literature of Moses’ time is of extreme importance. Hence, there remains no difficulty in accepting this expression (Ex. 15:17) as coming from the lips of Moses, either as a poetic expression widely used during that time (see also Isa. 14:13), or as a coincidental parallel to the Ugaritic poem, without having any relationship to it.

 

ဆာလံများရှိ ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးရန်အတွက် အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၆၁၇–၆၁၉၊ ၈၆၄၊ ၈၆၅ ကို ကြည့်ပါ။

For further discussion of critical problems in the Psalms see Vol. III, pp. 617-619, 864, 865.

 

ဣရှယာ၏ တစ်သားတည်းဖြစ်မှု။ ဣရှယာ၏ တစ်သားတည်းဖြစ်မှုအတွက် သက်သေများကို ဆွေးနွေးရန်အတွက် အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၈၄–၈၆ ကို ကြည့်ပါ။

The Unity of Isaiah. For a discussion of evidences for the unity of Isaiah see Vol. IV, pp. 84-86.

 

ယေဇကျေလ၏ စစ်မှန်မှု။ အထူးသဖြင့် ဟိုးလရှာ၊ တိုရီ၊ နှင့် အာဝင်တို့က တင်ပြသော ယေဇကျေလကျမ်း၏ အစွန်းရောက်ဝေဖန်မှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရာတွင် အချက်များစွာကို သတိထားရမည်။ ပထမဦးစွာ၊ ထင်ရှားသော ပညာရှင်များမှ ဤသို့သော ဝေဖန်မှုများသည် နှိုင်းယှဉ်အားဖြင့် မကြာသေးမီကဖြစ်ပြီး၊ အတိတ်က အစွန်းရောက်ဝေဖန်သူအချို့က ယေဇကျေလကို စစ်မှန်သည်ဟု လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယအချက်မှာ၊ ထင်ရှားသော ဝေဖန်သူတစ်ဦးစီသည် ရေးသားသူမှုနှင့် ပစ္စည်းများ၏ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ သီအိုရီတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အခြားသူများနှင့် များစွာကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် ယေဇကျေလနှင့်ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ပညာရှင်များက ယေဘုယျအသိအမှတ်ပြုထားသော အမြင်တစ်ခုကို မရရှိသေးပါ။ နောက်ဆုံးအနေဖြင့်၊ ယေဇကျေလအတွက် နောက်ကျသောရက်စွဲအတွက် အရေးကြီးသော အငြင်းပွားမှုများထဲမှ အနည်းဆုံးအချို့သည် ခိုင်မာသော သက်သေပေါ်တွင် မမှီခိုကြောင်း ပြသထားသည်။ ထို့ကြောင့် အပိုဒ်တစ်ခုသည် ၎င်း၏အကြောင်းအရာနှင့် ကွဲပြားမှုပြသသည်ဟူသောအကြောင်းဖြင့် မမှန်ကန်သည်ဟု ငြင်းဆိုရန်မှာ၊ မူရင်းရေးသားသူအား ၎င်း၏ပရောဖက်ပြုချက်တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏ပုံသဏ္ဍာန်များအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုအသစ်များကို မိတ်ဆက်ရန် လွတ်လပ်မှုကို ငြင်းဆိုရာရောက်သည်။ စီဂျီ ဟိုးဝီး (ယေဇကျေလ၏ ရက်စွဲနှင့် ဖွဲ့စည်းမှု) သည် မကြာသေးမီက ယေဇကျေလ၏ ရိုးရာရေးသားသူမှု၊ ရက်စွဲ၊ နှင့် ရေးသားရာနေရာတို့ကို ထောက်ခံသော ပညာရှင်ဆိုင်ရာ သက်သေများစွာကို စုစည်းထားသည်။ ပညာရှင်များသည် ကျမ်းစာတွင် နောက်ကျသော အာရမိတ်စကားလုံးများစွာပါရှိသည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် နောက်ကျသောရက်စွဲကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဟိုးဝီးက (စာမျက်နှာ ၄၇–၆၈) ယေဇကျေလတွင် အာရမိတ်စကားလုံးများသည် ထင်ထားသည်ထက် များစွာနည်းပါးပြီး၊ တွေ့ရှိရသည့် အာရမိတ်စကားလုံးများသည် ကျမ်းစာကိုယ်တိုင်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသော ခေတ်နှင့် မဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယေဇကျေလကျမ်း၏ အထက်ဝေဖန်ရေးသည် အသိအမှတ်ပြုထားသော အနေအထားတစ်ခုကို မတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ဘဲ၊ ဤဝတ္ထုကျမ်းက ထောက်ခံထားသော ရိုးရာအမြင်ဖြစ်သည့် ယေဇကျေလသည် ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဘဗလုန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အမြင်ကို ထောက်ခံသော သက်သေများစွာရှိသည်ဟု တရားမျှတစွာ ပြောနိုင်သည်။

The Authenticity of Ezekiel. In considering the radical criticisms of the book of Ezekiel proposed especially by Hölscher, Torrey, and Irwin, several points must be kept in mind. First is the fact that such criticisms by leading scholars are of comparatively recent date, whereas some of the most extreme critics of the past have accepted Ezekiel as authentic. Second, it is significant that each of the leading critics of the book has advanced a theory of authorship and a reconstruction of the materials that is widely different from the others. Thus no generally recognized view of Ezekiel has been achieved yet by critical scholarship. Finally, it has been shown that at least several of the important arguments for a late date for Ezekiel do not rest upon solid evidence. Thus to argue that a passage is spurious because it evidences a variation from its context is to deny the original author the liberty of introducing new interpretations of his figures of speech as his prophecy progresses. C. G. Howie (The Date and Composition of Ezekiel) has recently marshaled much scholarly evidence in favor of the traditional authorship, date, and place of writing of Ezekiel. Whereas scholars have argued for a late date because they believed the book contained many late Aramaic words, Howie has shown (pp. 47–68) that there is much less Aramaic in Ezekiel than has been thought, and that the Aramaisms that do appear are not out of harmony with the time when the book declares itself to have been written. Thus it is fair to say that the higher criticism of the book of Ezekiel has not established a recognized position, and there is much evidence to favor the traditional view, held by this commentary, that the book was written by Ezekiel in Babylonia in the 6th century b.c.

 

ဒံယေလ၏ စစ်မှန်မှု။ ဒံယေလကျမ်း၏ စစ်မှန်မှုအတွက် သက်သေများကို ဆွေးနွေးရန်အတွက် အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၇၄၃–၇၅၀ ကို ကြည့်ပါ။

The Authenticity of Daniel. For a discussion of the evidences for the authenticity of the book of Daniel see Vol. IV, pp. 743-750.

 

အနှစ်ချုပ်။—အထက်ဖော်ပြပါ စာမျက်နှာများတွင်၊ ကျမ်းစာ၏ အထက်ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဤအငြင်းပွားမှုများစွာသည် မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများဖြင့် မမှန်ကန်ကြောင်း ပြသခံခဲ့ရသည်။ ဤတွေ့ရှိမှုများသည် အထက်ဝေဖန်ရေးသီအိုရီများစွာသည် မတည်မြဲနိုင်ကြောင်း အဆုံးအဖြတ်ပေးသော သက်သေများကို ပေးစွမ်းသည်။ သို့သော်၊ ဝေဖန်သူက မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရန် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းသူက မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရန် မဖြစ်နိုင်သော အငြင်းပွားမှုအချို့သည် အမြဲရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့သော အငြင်းပွားမှုများ၏ သဘာဝနှင့် ရှေးဟောင်းစာရွက်စာတမ်းများနှင့် အခြားအဓိကပစ္စည်းများ၏ နည်းပါးမှုသည် အချို့သော ကျမ်းစာဖော်ပြချက်များကို မှန်ကန်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် လက်ခံရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ မှန်ကန်မှုကို သက်သေမပြနိုင်သည့်အတွက် ပယ်ချရန် ဖြစ်နိုင်သည်။

Conclusion.—In the foregoing pages, arguments representative of the higher criticism of the Bible have been discussed. Most of these arguments have been shown to be invalid by recent archeological findings. These discoveries provide conclusive evidence that many higher critical theories are untenable. However, there will always remain some arguments that can neither be demonstrated by the critic to be correct nor proved by the conservative to be fallacious. The nature of such arguments, and the paucity of certain kinds of ancient documents and other key materials, probably always will leave some Biblical statements either to be accepted in faith as being true or to be rejected because their validity cannot be proved.

 

ရှေးဟောင်းသုတေသနမှ တူးဖော်ထားသော ပစ္စည်းများသည် နားမလည်ခဲ့သော ကျမ်းစာအပိုဒ်များကို အလင်းပေးပြီး၊ ထူးဆန်းသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ အခြေအနေများ၊ သို့မဟုတ် ကျမ်းစာတွင်ဖော်ပြထားသော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို အတည်ပြုကာ၊ အခက်အခဲများနှင့် ထင်ရှားသော ဆန့်ကျင်မှုများကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ အထက်ဖော်ပြပါ စာမျက်နှာများတွင် ထင်ရှားသော ပညာရှင်များ၏ ဖော်ပြချက်အချို့ကို တင်ပြထားပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ကျမ်းစာကို လေ့လာသော ပညာရှင်များအကြား ပိုမိုထိန်းသိမ်းသည့်သဘောထားသို့ ဦးတည်သည့် လမ်းကြောင်းသစ်ကို ပြသသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို လေ့လာခြင်းသည် ယခင်နှစ်နှစ်ရာအတွင်း မည်သည့်အချိန်ထက်မဆို ပိုမိုနားလည်မှုဖြင့် ချဉ်းကပ်နေပြီး၊ ၎င်း၏ မှန်ကန်မှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုသည် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များကထက် ပိုမိုနည်းပါးစွာ စိန်ခေါ်ခံရသည်။

Many scholars have been impressed by the cumulative force of archeological material that has been unearthed, which has cast light on what were dimly understood passages. This material has confirmed strange customs, conditions, or historical events described in Scripture, and solved difficulties and apparent contradictions. In the foregoing pages some statements of famous scholars have been presented which show the new trend among learned students of the Bible toward a much more conservative attitude in regard to it. As a result of archeology the study of the Old Testament is now approached with more sympathetic understanding than at any time during the last two centuries, and its veracity and reliability are less challenged than some decades ago.

 

ရှေးဟောင်းသုတေသနသက်သေများသည် ရိုးသားသော ပညာရှင်များကို မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း မည်ကဲ့သို့ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်ကို လက်ရှိအသက်ရှင်နေသော ထင်ရှားသော အရှေ့တိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒဗလျူအက်ဖ် အယ်လ်ဘရိုက်၏ ဥပမာဖြင့် ကောင်းစွာသရုပ်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် ပေါလ်ဟော့ပ်၏ အစွန်းရောက်ကျောင်းမှ ထွက်ပေါ်လာပြီး၊ ၎င်း၏ ပညာရှင်ဘဝကို အတည်ပြုထားသော အစွန်းရောက်သူအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဂျေရုဆလင်သို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် ပါလက်စတိုင်းရှိ အမေရိကရှေးဟောင်းသုတေသနကျောင်း၏ ဒါရိုက်တာဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ဆယ်နှစ်ကြာ ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုများသည် အယ်လ်ဘရိုက်ကို အစွန်းရောက်အနေအထားမှ ထိန်းသိမ်းသူနှင့် ဝေဖန်သူအကြား တစ်ဝက်တစ်ပျက်အနေအထားသို့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းကိုယ်တိုင်က ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော ထင်ရှားသော ထိန်းသိမ်းသူ စာရေးဆရာ၊ ပညာရှင်၊ နှင့် ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ မဲလ်ဗင်ဂျီ ကိုင်လ်အတွက် သူ၏သင်္ချိုင်းစာတမ်းတွင် ဤထူးခြားသော ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤသက်သေခံချက်သည် ကိုယ်တိုင်ပြောဆိုသည်။

How archeological evidence has influenced honest scholars of recent years is well illustrated by the example of one of the most famous living Orientalists, W. F. Albright, who, coming forth from the extreme critical school of Paul Haupt, began his scholarly career as a confirmed radical. In 1919 he went to Jerusalem and soon became the director of the American School of Oriental Research, the most important American archeological research center in Palestine. Ten years of field work in the Near East gradually shifted Albright from the radical position to one halfway between the conservative and the critical. He himself described this remarkable change in an obituary for Melvin G. Kyle, the well-known conservative writer, scholar, and teacher, who died in 1933. This testimony speaks for itself:

 

“စာရေးသူသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်မတိုင်မီ ဒေါက်တာကိုင်လ်ကို ပညာရှင်အစည်းအဝေးများတွင် ရံဖန်ရံခါ တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်များတွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျမ်းစာနှင့် အရှေ့တိုင်းဆိုင်ရာ အရေးကြီးသော ပြဿနာများနှင့်ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်ဘက်အဆုံးစွန်တွင် ရှိနေပုံရသည့်အချက်က စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေဖြစ်မှုကို လုံးဝဖယ်ရှားထားသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဒေါက်တာကိုင်လ်သည် ၎င်း၏မိသားစုနှင့်အတူ ဂျေရုဆလင်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး စာရေးသူ၏ ယာယီဒါရိုက်တာနှစ်အတွင်း ကျောင်းတွင် ဟောပြောသူအဖြစ် ရက်သတ္တပတ်များစွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရင်းနှီးမှုသည် မကြာမီတွင် မိတ်ဆွေရင်းဖြစ်မှုအဖြစ်သို့ ရင့်ကျက်လာခဲ့သည်။

“The writer used to meet Dr. Kyle occasionally, before coming to Palestine in 1919, at learned society meetings. In those days, the fact that we were apparently at antipodes with regard to most crucial biblical and oriental problems seemed to preclude all real friendship. In the spring of 1921 Dr. Kyle came to Jerusalem with his family for a stay of several weeks as lecturer in the School, during the writer’s year as acting director. The acquaintance then developed soon ripened into friendship.

 

“ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျမ်းစာဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို ရှားရှားပါးပါး ဆွေးနွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ ကျမ်းစာနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေတာများကို နှိုင်းယှဉ်ရန် အခွင့်အလမ်းများစွာနှင့် အဆက်မပြတ်ဆက်နွယ်မှုသည် တစ်ချိန်က အလွန်ဝေးကွာနေခဲ့သော ကျွန်ုပ်တို့၏ အမြင်များအကြား ပိုမိုနီးကပ်လာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်မှာ သံသယဖြစ်စရာမလိုပါ။ သို့သော် နောက်ဆုံးအထိ၊ ဒေါက်တာကိုင်လ်သည် ၎င်း၏ အခြေခံအနေအထားအများစုတွင် ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းသူအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့ပြီး၊ စာရေးသူသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်၏ အစွန်းရောက်မှုမှ ပုံမှန်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ထိန်းသိမ်းသူဟူ၍လည်းကောင်း၊ အစွန်းရောက်သူဟူ၍လည်းကောင်း မခေါ်ဆိုနိုင်သော အနေအထားသို့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်” (ဒဗလျူအက်ဖ် အယ်လ်ဘရိုက်၊ “အောက်မေ့ဖွယ်”၊ အမေရိကရှေးဟောင်းသုတေသနကျောင်းများ၏ စာစောင်၊ အမှတ် ၅၁ [၁၉၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ]၊ စာမျက်နှာ ၅၊ ၆)။

“We seldom or never debated biblical questions, but there can be no doubt that our constant association with the ever-recurring opportunity for comparing biblical and archeological data has led to increasing convergence between our views, once so far apart. To the last, however, Dr. Kyle remained staunchly conservative on most of his basic positions, while the writer has gradually changed from the extreme radicalism of 1919 to a standpoint which can neither be called conservative nor radical, in the usual sense of the terms” (W. F. Albright, “In Memoriam,” Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 51 [September, 1933], pp. 5, 6).

 

သို့သော်လည်း၊ စာဖတ်သူသည် မကြာသေးမီ ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်များက ကြီးမားသော ရှုံးနိမ့်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်ဟု မထင်မှတ်သင့်ပါ၊ သို့မဟုတ် အဆင့်မြင့် သမ္မာကမျးဝေဖန်သုံးသပ်မှုသည် ၎င်း၏အဆုံးသတ်သို့ ချဉ်းကပ်နေသည်ဟု မထင်မှတ်သင့်ပါ။ ထိုသို့မဟုတ်ပါ။ ဝယ်လ်ဟောက်ဆင်၏ နောက်လိုက်များထဲတွင် အစွန်းရောက်သူများ၏ အရေအတွက်သည် ယခင်ကထက် မကြာသေးမီက သိသိသာသာ နည်းပါးသွားခဲ့သည်မှန်သော်လည်း၊ သမ္မာကမျးကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ပညာရှင်များသည် အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သုံးသပ်မှု၏ အချို့သော အခြေခံယူဆချက်များသည် သက်သေပြနိုင်သည့် အချက်အလက်များကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံထားဆဲဖြစ်သည်ကို မမေ့လျော့သင့်ပါ။ ၎င်းတို့သည် အကြိမ်များစွာ ထပ်ခါတလဲလဲ သင်ကြားခံရပြီး စာအုပ်များစွာတွင် ဖော်ပြခံထားရသဖြင့် ပညာရှင်အများစုသည် ၎င်းတို့သည် ယူဆချက်များသာဖြစ်ပြီး အတည်ပြုပြီးသော အချက်အလက်များမဟုတ်ကြောင်း မေ့လျော့ထားပုံရသည်။

However, the reader should not think that the serious defeats critical scholarship has suffered during recent decades have dealt it a death blow, or that higher Bible criticism is approaching its end. This is not so. It is true that the number of extreme radicals among the followers of Wellhausen has lately become much smaller than it used to be, but the conservative student of the Bible should not forget that certain fundamental hypotheses of higher criticism are as widely accepted as if they were demonstrable facts. They have been repeated and taught so many times and in so many books that most scholars seem to have forgotten that they are still hypotheses and not established facts.

 

ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသော အချက်အလက်များသည် ဝေဖန်သုံးသပ်သူများ၏ တွေးခေါ်မှုကို များစွာပြောင်းလဲစေလိမ့်မည်ဟု မမျှော်လင့်ထားပါ။ ၎င်း၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ သမ္မာကမျးကို လှုံ့ဆော်မှုနှင့် တိကျမှုကို ယုံကြည်သူ စာဖတ်သူအား လက်ရှိဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ သမ္မာကမျးပညာရပ်၏ အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်များကို ပေးအပ်ရန်ဖြစ်သည်။ သံသယဝင်ရောက်သော ဝေဖန်သုံးသပ်မှုသည် ကြီးမားသော ဆုတ်ယုတ်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ အငြင်းအခုံများစွာကို သမ္မာကမျးဒေသများ၏ သဲထဲမှ ရှေးဟောင်းသုတေသနမှ ရယူထားသော လက်နက်များဖြင့် အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ကြောင်း သိရှိရခြင်းသည် အားတက်ဖွယ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်းသည် လှုံ့ဆော်မှုရှိပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ဖြစ်သည့် ခိုင်မာသော အုတ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်းသမ္မာကမျးသည် ၎င်း၏အကြီးကျယ်ဆုံး ရန်သူများ၏ အပြင်းထန်ဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် မလှုပ်မယှက်တည်ရှိနေကြောင်း သိရှိရခြင်းသည်လည်း နက်နဲသော ကျေနပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဤအပိုင်းကို ဝီလျံ ဖရက်ဒရစ် အယ်လ်ဘရိုက်၏ စာသားတစ်ကြောင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ရန် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ၎င်း၏ဆောင်းပါး “ရှေးဟောင်းသုတေသန ၂၀ နှစ်အကြာ သမ္မာကမျး (၁၉၃၂-၁၉၅၂)” တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

It is not expected that the information here set forth will greatly alter that thinking of men of critical bent. Its purpose is to furnish the reader who believes in the inspiration and accuracy of the Bible with information concerning the present status of the critical Bible scholarship. It should prove comforting to know that skeptical criticism has suffered serious setbacks, and that many critical arguments can be met successfully with the weapons archeology has already retrieved from the sand and debris of Bible lands and placed in our hands. It should also be a source of deep satisfaction to know that the Christian faith rests on a firm foundation, the inspired and unerring Word of God, and that the old Bible stands unmoved by the fiercest onslaughts of its most formidable foes. This section may most appropriately end with a further line from the pen of W. F. Albright, who in concluding his article “The Bible After Twenty Years of Archaeology (1932–1952),” declared:

 

“ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသစ်သော ပစ္စည်းများ ဆက်လက်ဝင်ရောက်လာပြီး၊ ယခင်က အိုးလ်ထရီးမင့်နှင့် နယူးထရီးမင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုများအားလုံးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် အတင်းအကျပ်ပြုလုပ်နေသည်။ သမ္မာကမျး၏ ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်း၏ ပြန်လည်အကဲဖြတ်မှုအသစ်သို့ ဦးတည်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ယခင်ကာလ၏ သြသဒေါက်စီနှင့် ထူးခြားစွာ ဆင်တူသည်” (ဘာသာရေးတွင် ဘဝ၊ အတွဲ ၂၁ [ဆောင်းဦးရာသီ၊ ၁၉၅၂] စာမျက်နှာ ၅၅၀)။

“New archeological material continues to pour in, compelling revision of all past approaches to both Old and New Testament religion. It becomes clearer each day that this rediscovery of the Bible often leads to a new evaluation of biblical faith, which strikingly resembles the orthodoxy of an earlier day” Religion in Life, Vol. XXI [Autumn, 1952] p. 550).