ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၁၃

 

III. နယူးထရီးမင့်၏ အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သုံးသပ်မှု

III. Higher Criticism of the New Testament

 

အိုးလ်ထရီးမင့်၏ အဆင့်မြင့်ဝေဖန်သုံးသပ်မှုတွင် အသုံးပြုခဲ့သော မူများစွာကို နယူးထရီးမင့်၏ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတွင်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ တူဘင်ဂန်တက္ကသိုလ်မှ အလွန်အစွန်းရောက်သော ဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်တစ်ခု (ထို့ကြောင့် တူဘင်ဂန်ပညာရပ်ဟု သိကြသည်) ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နယူးထရီးမင့်စာအုပ်များအနက် လုံးဝနီးပါး မူရင်းရေးသားသူများ၏ နာမည်များနှင့် မရေးသားခဲ့ကြောင်း၊ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများကို ၂ ရာစုတွင် နေရာချထားပြီး၊ ရောမ၊ ၁ ကောရိန္သု၊ ၂ ကောရိန္သုနှင့် ဂလာတိတို့ကိုသာ ပေါလ်၏ စစ်မှန်သော စာများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ရှင်ဒေါ့ဖ်နှင့် ဝက်စ်ကော့တ်နှင့် ဟော့တို့ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များမှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဂရိစာသားတစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့ပြီး (စာမျက်နှာ ၁၄၂-၁၄၄ ကိုကြည့်ပါ)၊ ထပ်မံဝေဖန်သုံးသပ်မှုများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဤအချက်များကို ထိန်းသိမ်းရေးသဘောအရ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ဦးတည်ခဲ့သဖြင့်၊ ယခုအခါ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများသည် ၁ ရာစုမှဖြစ်သည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး (သို့သော် ၎င်းတို့၏ နာမည်ဖြင့်ရေးသားသူများမဟုတ်ဟု မလိုအပ်ပါ)၊ ပေါလ်၏ စာများအားလုံးကို ၎င်း၏ နာမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယေဘုယျသဘောတူညီမှုရှိပြီး၊ ၁ တီမောသေ၊ ၂ တီမောသေ၊ တိတုနှင့် ဧဖက်ဦးစာတို့ မပါဝင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဤဆောင်းပါးသည် အဓိကဝေဖန်သုံးသပ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည့် စာအုပ်များ—ဆင်နော့ပ်တစ် ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ၊ ယောဟန်၏ ခရစ်ဝင်ကျမ်း၊ ဧဖက်ဦးစာ၊ ၁ တီမောသေ၊ ၂ တီမောသေ၊ တိတု၊ ဟီဗြူး၊ ၂ ပေတရု၊ ယုဒနှင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်းတို့တွင်သာ ကန့်သတ်ထားမည်။

Many of the same principles that have been applied to the higher criticism of the Old Testament have also been employed in the critical study of the New. In the mid-19th century an extremely radical school of criticism emanated from the University of Tübingen in Germany (consequently known as the Tübingen School). It declared that practically none of the New Testament was written by the authors whose names are attached to its books, placed the Gospels in the 2d century and recognized only Romans, 1 and 2 Corinthians, and Galatians as being authentically Pauline. The establishment of a reliable Greek text by such scholars as Tischendorf and Westcott and Hort (see pp. 142-144) and further critical study have tended generally to revise these conclusions in a conservative direction so that now the Gospels are widely recognized as being from the 1st century (although not necessarily by their reputed authors), and there is general agreement on Paul’s authorship of all the epistles attributed to him, with the exception of 1 and 2 Timothy, Titus, and perhaps Ephesians. Accordingly the present article will confine itself to those books regarding which the chief critical problems still exist—the Synoptic Gospels, the Gospel of John, Ephesians, 1 and 2 Timothy, Titus, Hebrews, 2 Peter, Jude, and the Revelation.

 

ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာ—အနည်းဆုံး ဩဂတ်စတင်း (အေဒီ ၄၃၀ တွင် ကွယ်လွန်) ကာလမှစ၍ ခရစ်ယာန်ပညာရှင်များသည် ဆင်နော့ပ်တစ်ခရစ်ဝင်ကျမ်းများအကြား စာပေဆိုင်ရာ ဆင်တူမှုများကို သတိပြုမိခဲ့ကြပြီး၊ ပညာရှင်များစွာသည် ဤဆက်နွယ်မှုများ၏ သမိုင်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို “ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာ” ဟု သိကြသည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ အထူးသဖြင့် အားထုတ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပြုထားသော ဖြေရှင်းနည်းများအနက် အထူးအရေးပါသည့်အရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

Synoptic Problem.—At least since the time of Augustine (d. a.d. 430), Christian scholars have been aware of the literary similarities that exist between the Synoptic Gospels, and many scholars have sought to reconstruct the history of these relationships, which are known as the “synoptic problem.” The attempts at solution of this problem have been especially vigorous since the early 19th century. Of particular importance among the proposed solutions are these:

 

မူရင်းအာရမိတ်ခရစ်ဝင်ကျမ်းတစ်ခုဆိုင်ရာ သီအိုရီ။ ၂ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သော ခရစ်ယာန်ဖခင် ပေါပီယပ်စ်ကို ယူစီဘီယပ်စ် (ဘာသာရေးသမိုင်း iii. ၃၉. ၁၆; လို့ဘ်ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၂၉၇) က ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်မှာ—“‘မဿဲသည် ဟီဗြူ [အာရမိတ်] ဘာသာဖြင့် နှုတ်ကပတ်တော်များကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး တစ်ဦးစီသည် ၎င်းတို့ကို တတ်နိုင်သမျှ ဘာသာပြန်ခဲ့သည်’” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ဤဖော်ပြချက်အပေါ်အခြေခံ၍ ပညာရှင်အချို့က ဆင်နော့ပ်တစ်ကျမ်းများတွင် အလွန်ဆင်တူသော အပိုင်းများသည် မဿဲ၊ မာကုနှင့် လုကာတို့အားလုံးက မဿဲ၏ မူရင်းအာရမိတ်ခရစ်ဝင်ကျမ်းကို ၎င်းတို့၏ ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ဇာတ်ကြောင်းများအတွက် အရင်းအမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ဤအမြင်ကို ယနေ့ပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် ပယ်ချထားကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ဆင်တူသော အပိုင်းများစွာသည် အာရမိတ်မဟုတ်ဘဲ ဂရိဘာသာမှ ဖြစ်ပေါ်လာရမည့် သဘောသဘာဝရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

Theory of One Original Aramaic Gospel. The Christian Father Papias, writing in the 2d century, is quoted by Eusebius (Ecclesiastical History iii. 39. 16; Loeb ed., p. 297) as declaring: “ ‘Matthew collected the oracles in the Hebrew [Aramaic] language and each interpreted them as best he could.’ ” On the basis of this statement some scholars have held that those passages that are most nearly identical in the Synoptics are the result of Matthew, Mark, and Luke all having used Matthew’s original Aramaic Gospel as a source for their narratives in Greek. This view is generally rejected by scholars today because many of the parallel passages are of such a nature that they must have arisen from a Greek, not an Aramaic, source.

 

အပိုင်းပိုင်းသီအိုရီ။ ဤအမြင်ကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံထားသည်။ ပညာရှင်အချို့က ယေရှု၏ အမှတ်တရများသည် သူ၏သေဆုံးမှုပြီးနောက် အချိန်အတန်ကြာ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် နှုတ်ရေးဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်ဟု အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် အရှေ့တိုင်းတွင်၊ ၎င်းတို့သည် ပုံသေပုံစံများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး ခရစ်ဝင်ကျမ်းရေးသားသူများက ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် စကားလုံးဆင်တူမှုများစွာကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ အခြားပညာရှင်များကမူ ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာကို အလားတူပုံစံဖြင့် ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ လုကာ (အခန်း ၁:၁) တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ယေရှုနှင့်ပတ်သက်သော ရေးထားသော မှတ်တမ်းများစွာ လည်ပတ်ဖြန့်ဝေနေခဲ့သည်ဟူသော အချက်ကို အလေးပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ဤမှတ်တမ်းများသည် အပိုင်းပိုင်းများ—ဆွေးနွေးချက်တစ်ခု၊ အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု၏ မှတ်တမ်း၊ ဆိုရိုးစကားတစ်ခု—ဖြစ်ပြီး ခရစ်ဝင်ကျမ်းရေးသားသူများသည် မတူညီသော စုစည်းမှုများမှ ဆွဲယူခဲ့ပြီး၊ ထို စုစည်းမှုများသည် များစွာသော ကိစ္စများတွင် ထပ်နေသည်ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။

Fragmentary Theory. This view has been widely held in different forms. Some scholars have emphasized the fact that memories of Jesus doubtless were kept alive in the church in oral form for some time after His death. In the course of a few years, particularly in the Orient, these would tend to take more or less fixed forms upon which the evangelists might draw. Thus at least many of the verbal coincidences in the Gospels might be explained. Other scholars have sought to solve the synoptic problem in much the same way, but have laid emphasis rather upon the fact, implied by Luke (ch. 1:1), that many written accounts of Jesus were in circulation. They suggest that these were fragments—a discussion, a report of a miracle, a saying—and that the evangelists drew from different collections, which in many instances overlapped.

 

စာရွက်စာတမ်းနှစ်ခုသီအိုရီ။ ဤအမြင်သည် ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာနှင့်ပတ်သက်သော လက်ရှိတွေးခေါ်မှုအားလုံးနီးပါး၏ အခြေခံဖြစ်သည်။ ၎င်းက ဆင်နော့ပ်တစ်ရေးသားသူများသည် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းများအတွက် အဓိကစာရွက်စာတမ်းနှစ်ခုကို အားကိုးခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ပထမစာရွက်စာတမ်းကို မာကု၏ ခရစ်ဝင်ကျမ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ၎င်းသည် ကျမ်းမူခရစ်ဝင်ကျမ်းများအနက် အစောဆုံးဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားသည်။ ဒုတိယစာရွက်စာတမ်းသည် မာကုတွင်မပါဝင်သော်လည်း မဿဲနှင့် လုကာတို့တွင် ဘုံဖြစ်သည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု သီအိုရီအရ ယူဆသည်။ ၎င်းကို ယခင်က “လိုဂီယာ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ပေါပီယပ်စ်၏ အာရမိတ်မဿဲနှင့် တူညီသည်ဟု ယူဆသူများက ဂရိစကားလုံး “တာ လိုဂီယာ” (“နှုတ်ကပတ်တော်များ”) ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ ပညာရှင်များသည် ၎င်းကို ဂျာမန်စကားလုံး ကွဲလ် (Quelle) မှ Q ဟုသာ ရည်ညွှန်းလိုကြသည်။

Two-Document Theory. This view is basic to almost all the thinking on the synoptic problem at the present time. It holds that there are two basic document upon which the synoptic writers drew for their materials. The first of these is identified as the Gospel of Mark, which is held to have been the earliest of the canonical Gospels. The second document, according to this theory, is made up of those materials not in Mark, but which are common to both Matthew and Luke. This was previously referred to as “the logia” by those who considered it to be identical with Papias’ Aramaic Matthew (see above), as he refers to that document by the Greek term ta logia (“the oracles”). At the present time, however, scholars generally prefer to speak of it simply as Q, from the German Quelle, “source.”

 

စာရွက်စာတမ်းလေးခုသီအိုရီ။ ၁၉၂၄ တွင် ဘီ.အိတ်ချ်. စထရီတာသည် (ခရစ်ဝင်ကျမ်းလေးကျမ်း- မူလသမိုင်းလေ့လာမှု) တွင် စာရွက်စာတမ်းနှစ်ခုသီအိုရီကို ချဲ့ထွင်ထားသော အဆိုတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် မာကုနှင့် Q မှမဟုတ်သော မဿဲနှင့် လုကာတို့တွင်ရှိသော ပစ္စည်းများကို ရှင်းပြရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အစောဆုံး ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ ဗဟိုဌာနလေးခုမှ လာသော အရင်းအမြစ်လေးခုကို သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်- ရောမမှ မာကု၊ အန်တီယုတ်မှ Q၊ လုကာ၏ ထူးခြားသော ပစ္စည်းများကို L ဟု သတ်မှတ်ပြီး ကဲသရိယမှဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်၊ မဿဲ၏ ထူးခြားသော ပစ္စည်းများကို M ဟု သတ်မှတ်ပြီး ယေရုဆလင်ရှိ အသင်းတော်၏ အမှတ်တရများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆသည်။ ပညာရှင်များသည် စထရီတာ၏ ယူဆချက်တစ်ခုလုံးကို ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံခြင်းမရှိသော်လည်း၊ ဆင်နော့ပ်တစ်ခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် ပစ္စည်းအုပ်စုလေးခုကို သိသာထင်ရှားစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်သည်ဟု သဘောတူညီမှုရှိပြီး၊ ၎င်းတို့၏ မူလရင်းမြစ်နေရာများကို စထရီတာယူဆထားသည့်အတိုင်း အလွယ်တကူ သိရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။

Four-Document Theory. In 1924 B. H. Streeter (The Four Gospels: A Study of Origins) proposed an amplification of the two-document theory that seeks to account for materials in Matthew and Luke other than those thought to be from Mark and Q. He seeks to identify four sources that he believes came from four centers of early Christianity: Mark from Rome; Q from Antioch; most of the materials peculiar to Luke, which he designates as L and believes came from Caesarea; and material peculiar to Matthew, which he designates as M and believes represents the memories of the church at Jerusalem. Scholars have not generally accepted the whole of Streeter’s hypothesis, but there is wide agreement that four bodies of material may be discerned in the Synoptic Gospels, although their places of origin may not be as readily ascertained as Streeter held.

 

အာရမိတ်မူရင်းသီအိုရီ။ ချားလ်စ် ကတ်လာ တိုရီ သည် ၁၉၁၂ တွင် ဤသီအိုရီကို စတင်တင်ပြခဲ့ပြီး ၁၉၃၃ တွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသော ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခရစ်ဝင်ကျမ်းအားလုံးကို အာရမိတ်ဘာသာဖြင့် မူလရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ၎င်းသည် ဂရိခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် အာရမိတ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲရုံဖြင့်သာ ဖြေရှင်းနိုင်သည့် မမှန်ကန်သော ဘာသာပြန်မှုများစွာရှိသည်ဟု အငြင်းအခုံပြုသည်။ တိုရီ၏ ယူဆချက်သည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အာရုံစူးစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပညာရှင်များစွာက လက်ခံခြင်းမရှိခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏အမြင်ကို ထောက်ခံသူများသည် မည်သည့်အရာများကို မမှန်ကန်သော ဘာသာပြန်မှုများဟု ယူဆရမည်ကို သဘောတူညီရန် အခက်အခဲရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ တိုရီက ယူဆထားသည့်အတိုင်း မမှန်ကန်သော ဘာသာပြန်မှုများစွာကို ဂရိနှင့် အာရမိတ်ဘာသာနှစ်ခုစလုံးသည် သက်ရှိဘာသာများဖြစ်သည့် ခေတ်ကာလတွင် အစောဆုံး အသင်းတော်က သည်းခံခဲ့ဖွယ်မရှိပေ။ နောက်ထပ်အခက်အခဲတစ်ခုမှာ ၁ ရာစုမှ ပါလက်စတိုင်း အာရမိတ်ဘာသာသည် တိုရီက ခရစ်ဝင်ကျမ်းများကို မူလရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆထားသည့် ဘာသာစကားပုံစံအတွက် ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် လုံးဝမရှိသလောက်ဖြစ်သည်။

Theory of Aramaic Originals. Charles Cutler Torrey broached this theory in 1912, and published it in elaborate form in 1933. He holds that all the Gospels were written originally in Aramaic. He argues that there are many mistranslations in the Greek Gospels that can be solved only by putting them into Aramaic, from which language he believes they were originally translated. Torrey’s hypothesis, while attracting wide attention, has not been accepted by many scholars, for those who have championed his view have had difficulty in agreeing as to what the supposed mistranslations are. Further, it seems most unlikely that so many mistranslation as he proposes to find would have been tolerated by the early church in a day when both Greek and Aramaic were living languages. A further difficulty lies in the fact that there is scarcely any Palestinian Aramaic from the 1st century extant to serve as a model for the language in which Torrey holds the Gospels originally to have been written.

 

ပုံစံသီအိုရီ။ ၁၉၁၉ တွင် မာတင် ဒီဘီလီယပ်စ်သည် ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ဂျာမန်စကားလုံး “ဖွမ်ဂါရှိချတီ” (Formgeschichte) သို့မဟုတ် “ပုံစံဝေဖန်သုံးသပ်မှု” ဟု သိကြသည့် ချဉ်းကပ်နည်းသစ်တစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းကို ရုဒေါ့ဖ် ဘူလ်မန်းက နောက်ပိုင်းတွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စာရွက်စာတမ်းနှစ်ခုနှင့် လေးခုသီအိုရီများကို အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် ကိုယ်စားပြုထားသော စာပေပုံစံများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံစံဝေဖန်သုံးသပ်မှု၏ ထောက်ခံသူများက ယေရှုအား တပည့်တော်များသေဆုံးပြီးနောက် အချိန်အတန်ကြာ သူ့အကြောင်းဇာတ်လမ်းများကို နှုတ်ရေးဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ အသင်းတော်သည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် အကျင့်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများတွင် လမ်းညွှန်ရန်၊ မေးမြန်းသူများကို သင်ကြားရန်၊ ဝတ်ပြုရန်နှင့် အငြင်းပွားမှုများတွင် ကူညီရန် အသင့်တော်ဆုံးသော အရာများကို သဘာဝအလျောက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ၎င်းတို့က စာပေအမျိုးအစားများ—ဥပမာ၊ ဥပမာပုံပြင်များ၊ အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်ဇာတ်လမ်းများ၊ သင်ကြားချက်တစ်ခု၊ နှင့် ခံစားမှုဇာတ်လမ်း—ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ၎င်းတို့သည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လည်ပတ်ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ပုံသေစာပေပုံစံများကို ရရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ခရစ်ဝင်ကျမ်းရေးသားသူများသည် ရေးသားသည့်အခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဤအပိုင်းပိုင်းများကို စုဆောင်းခဲ့သည် သို့မဟုတ် ယခင်ရေးသားထားသော စုစည်းမှုများကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ပုံစံဝေဖန်သုံးသပ်မှု၏ ထောက်ခံသူများက ၎င်းသည် ဆင်နော့ပ်တစ်ခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် ဆင်တူမှုများနှင့် ကွဲပြားမှုများကို ရှင်းပြနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။

Theory of Forms. In 1919 Martin Dibelius proposed a new approach to the synoptic problem that is commonly known by the German term Formgeschichte, or “form criticism.” It has since been elaborated by Rudolf Bultmann. This is not so much an alternative to the two- and four-document hypotheses as it is an attempt to analyze the literary “forms” represented in the Gospels. Proponents of form criticism hold that for some time after the crucifixion the stories about Jesus were preserved only orally, and that the church naturally preserved what was best suited to guide it in questions of belief and conduct, to instruct inquirers, to use in worship, and to aid in controversy. Thus, they hold, various types of literature developed: parables, miracle narratives, a particular point of teaching, and the passion story. These are believed to have circulated widely and to have attained rather fixed literary form. It is thought that when the evangelists wrote, they gathered these various fragments, or used previously written collections of them. This, advocates of form criticism believe, would account for both similarities and differences to be found in the Synoptic Gospels.

 

အထက်ဖော်ပြပါ သီအိုရီများအားလုံးနီးပါး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်မှာ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများကို သာမန်ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လက်ရာများကဲ့သို့ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ ခရစ်ဝင်ကျမ်းရေးသားသူများသည် သီးခြားလှုံ့ဆော်မှု သို့မဟုတ် သဘာဝလွန်လမ်းညွှန်မှုမရှိဘဲ၊ မမှန်ကန်နိုင်သော လူ့စာရွက်စာတမ်းများနှင့် အမှတ်တရများကို အားကိုးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ သီးခြားရည်ရွယ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီရန် ပြုပြင်ရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန် လွတ်လပ်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤယူဆချက်ကို ဤမှတ်ချက်စာအုပ်သည် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပယ်ချသည်။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် ခရစ်ဝင်ကျမ်းရေးသားသူများကို ယုံကြည်စိတ်ချရသော အရင်းအမြစ်ပစ္စည်းများသို့ လမ်းညွှန်ရုံသာမက၊ ဖြစ်ရပ်များကို သဘာဝလွန်ဗျာဒိတ်ဖြင့် အသိပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ဝင်ကျမ်းများသည်၊ အခြားကျမ်းစာများအားလုံးကဲ့သို့ပင်၊ လူသားတို့၏ စာပေထုတ်လုပ်မှုတစ်ခုလုံးနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါ ထူးခြားသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ စာပေသမိုင်းကို လူ့ဉာဏ်ရည်မှသာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော လက်ရာတစ်ခုကို ဝေဖန်သူတစ်ဦးက ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည့်ပုံစံအတိုင်း လုံးဝခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။

Underlying most of the foregoing theories is the premise that the Gospels were produced in the same way that any ordinary religious work is produced, that is, that the authors of the Gospels were endowed with no specific revelation or supernatural guidance, but relied entirely upon fallible human documents and memories, which they in turn felt free to adapt and to emend to suit their specific purposes. Such an assumption this commentary vigorously rejects. Not only did the Holy Spirit direct the authors of the Gospels to reliable source materials, He also gave them knowledge of events by direct revelation. Thus the Gospels, as also all other Scripture, are unique when compared with the whole body of man’s literary production; consequently it is not possible to treat their literary history entirely in the same way that a critic analyzes the factors that contribute to the production of a work that springs solely from human genius.

 

တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ဤမှတ်ချက်စာအုပ်သည် ကျမ်းစာရေးသားသူများသည် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ နှုတ်ရေးဖြင့် ညွှန်ကြားမှုအောက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက်အမြင်ကို ရှောင်ရှားသည်၊ ထို့ကြောင့် စကားလုံးဆင်တူမှုများ—စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ပြတ်တောက်မှုများပင်လျှင်—ဝိညာဉ်တော်သည် မတူညီသော ရေးသားသူများအား တူညီသော စကားလုံးများကို ညွှန်ကြားရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်ဟူသော အခြေခံဖြင့် ရှင်းပြရမည်ဖြစ်သည်။ ပေတရုက “ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသောသူများသည် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်မှ လှုံ့ဆော်ခံရသည့်အတိုင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်” (၂ ပေတရု ၁:၂၁) ဟု တိကျစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ တစ်ဦးချင်းထူးခြားမှုများနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများအတိုင်း ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ကွဲပြားသော ရေးသားမှုပုံစံများဖြင့် ညွှန်ပြထားသည့်အတိုင်း၊ အခြားစာပေများတွင် တွေ့ရသည့် အမှားများမှ ကင်းလွတ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်မှတစ်ဆင့် ကျမ်းစာရေးသားသူများ၏ စိတ်နှလုံးများသို့ အလင်းနှင့် နားလည်မှုကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းတို့ကို ရေးသားထားသော နှင့် နှုတ်ရေးဖြင့် အမှန်တရားအရင်းအမြစ်များသို့ လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး၊ သဘာဝလွန်ဗျာဒိတ်ဖြင့် ၎င်းတို့မသိနိုင်သည့် အတိတ်နှင့် အနာဂတ်ဖြစ်ရပ်များကို အသိပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အားလုံးကို ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စကားလုံးများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် (ဂျီစီ v–vii ကိုကြည့်ပါ)။

At the same time this commentary refrains from taking the antithetical position that the writers of Scripture wrote under verbal dictation by the Holy Spirit, and that consequently the verbal parallels—even breaks in sentence structure—are to be explained on the basis of the Spirit’s having chosen to dictate the same words to different writers. Peter states specifically that “holy men of God spake as they were moved by the Holy Ghost” (2 Peter 1:21). They spoke and wrote according to their own individualities and characteristics, as is indicated by the varied styles of writing that they display, but free of the errors found in other writings. God through His Spirit gave light and understanding to the Bible writers’ minds. He led them to written and oral sources of truth, and by supernatural revelation gave them knowledge of events of the past and the future that otherwise they could not have known. All of these they have recorded in their own words (see GC v–vii).

 

ထို့နောက်၊ ဆင်နော့ပ်တစ်ပြဿနာနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည်ကို ပြောဆိုနိုင်မည်နည်း။ အောက်ပါအချက်များသည် ဤမှတ်ချက်စာအုပ်၏ ယာယီအကြံပြုချက်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။

What, then, can be said in regard to the synoptic problem? The following points represent the tentative suggestions of this commentary:

 

၁. လုကာ ၁:၁-၃ နှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းများတွင် တွေ့ရသော စကားလုံးဆင်တူမှုများမှ ထင်ရှားသည်မှာ မဿဲနှင့် လုကာတို့သည် အနည်းဆုံး သူတို့၏ဧဝံဂေလိများကို ရေးသားရာတွင် ယခင်ရေးသားထားသော စာရွက်စာတမ်းများကို သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူအများစုသည် ယေရှု၏ဘဝ၊ လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် သွန်သင်ချက်များကို ပါးစပ်ဖြင့်ရော ရေးသားဖြင့်ပါ ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် သာမန်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လုကာသည် ဤအရာဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု အတိအလင်း ဖော်ပြထားသည် (အခန်း ၁:၁)။ သူသည် သူ၏ဧဝံဂေလိကို မရေးမီ ရရှိနိုင်သော သတင်းရင်းမြစ်များကို သုတေသနပြုခဲ့သည်ဟု ဆက်လက်ဖော်ပြထားပြီး၊ “ငါလည်း အရာရာကို အချိန်အတန်ကြာ အနီးကပ် လိုက်လံစုံစမ်းပြီးနောက်၊ စီစဉ်ကောင်းမွန်သော ရေးတမ်းတစ်ခုကို ရေးသားရန် သင့်လျော်သည်ဟု ထင်မြင်သည်” (အခန်း ၁:၃၊ RSV) ဟု ဆိုသည်။ မဿဲကို မာကုနှင့် လုကာတို့နှင့် ဂရုတစိုက် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် မဿဲသည်လည်း စာပေဆိုင်ရာ သတင်းရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဥပမာ၊ မဿဲ ၉:၆၊ မာကု ၂:၁၀၊ လုကာ ၅:၂၄ တို့တွင် တွေ့ရသော အပိုဒ်များသည် စကားလုံးများတွင် ရုတ်တရက် အဓိပ္ပာယ်ပြတ်တောက်မှု တူညီစွာ ပါရှိပြီး၊ စကားလုံးများမှာ တူညီလုနီးပါးဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အပိုဒ်များသည် စာရေးသူများအကြား စာပေဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုတစ်မျိုးကို ကြိုတင်ဖော်ပြသည်။ အပိုဒ်များတွင် တူညီသော်လည်း ပုံမမှန်သော စကားလုံးများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဤအဆိုကို ထောက်ခံရန် ထပ်လောင်းသက်သေဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော်သည် ပထမနှင့် တတိယဧဝံဂေလိများ၏ စာရေးသူများကို ယေရှု၏ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များ၏ ယခင်ရေးသားထားသော ရေးတမ်းများနှင့် ပါးစပ်ဖြင့် ပြန်လည်ဖော်ပြချက်များကို အသုံးပြုရန် လမ်းညွှန်ခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ဝိညာဉ်ခံယူခြင်း၏ လုပ်ဆောင်မှုနှင့် လုံးဝသဟဇာတဖြစ်ကြောင်း ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှ ထင်ရှားသည်၊ အကြောင်းမှာ မတူညီသော စာရေးသူများ၏ ရေးသားချက်များတွင် စကားလုံးတူညီသော အပိုဒ်များ ပေါ်ထွက်လာသည် (၂ ရာဇဝင် ၂၂ နှင့် ဆာလံ ၁၈၊ ၂ ဘုရင်ခံ ၁၈:၁၃ မှ ၂၀:၁၉ နှင့် ဟေရှာယ ၃၆-၃၉၊ ၂ ဘုရင်ခံ ၂၄:၁၈ မှ ၂၅:၂၁၊ ၂၇-၃၀ နှင့် ယေရမိ ၅၂:၁-၂၇၊ ၃၁-၃၄ ကို ကြည့်ပါ)။

1. It appears indubitable from Luke 1:1–3 and from the verbal parallels in the Synoptic Gospels that Matthew and Luke, at least, were led by the Holy Spirit to use previously written documents in the preparation of their Gospels. That many people should have preserved accounts, oral and written, of the life, work, and teachings of Jesus was only normal, and Luke states specifically that this happened (ch. 1:1). He goes on to imply that before writing his own account he had made research among the sources available to him, when he says, “It seemed good to me also, having followed all things closely for some time past, to write an orderly account” (ch. 1:3, RSV). A careful comparison of Matthew with Mark and Luke indicates that Matthew also employed literary sources. For instance, the parallel passages in Matt. 9:6, Mark 2:10, , and Luke 5:24 are nearly identical in wording, each one containing the same ungrammatical break in sense. Such passages presuppose some type of literary interrelationship between their authors. Striking examples of the use of identical but unusual words in parallel passages add further evidence to support this conclusion. Thus it seems clear that the Spirit of God led the authors of the first and third Gospels to use previously written accounts of the life and teachings of Jesus, and probably oral reports as well. That such a procedure was entirely in harmony with the working of Inspiration is clear from the Old Testament, where verbally identical passages appear in the writings of different authors (see 2 Sam. 22 and Ps. 18; 2 Kings 18:13 to 20:19 and Isa. 36–39; 2 Kings 24:18 to 25:21, 27–30 and Jer. 52:1–27, 31–34).

 

၂. မာကု၏ဧဝံဂေလိသည် ဧဝံဂေလိများအနက် ပထမဆုံး ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဤဧဝံဂေလိသည် အကြောင်းအရာအရ အခြားဧဝံဂေလိများဖြင့် လုံးဝနီးပါး ထပ်နေသည်မှာ ထင်ရှားသောအချက်ဖြစ်သည်။ ဝက်စီကော့ (Introduction to the Study of the Gospels, စာမျက်နှာ ၁၉၂) က မာကုစာအုပ်တစ်အုပ်လုံးတွင် အခြားဧဝံဂေလိများနှင့် မထပ်တူသော ကျမ်းပိုဒ် ၂၄ ခုသာ ရှိသည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို အခြားနည်းဖြင့် အတည်ပြုပြသထားသည်မှာ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၁၉၂ ရှိ ဇယားဖြစ်ပြီး၊ ဤမှတ်ချက်တွင် လိုက်နာသော ဧဝံဂေလိအပိုဒ်များအပေါ် အခြေခံထားသည့်အခါ မာကု၏ရေးတမ်း၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းသာလျှင် သူတစ်ဦးတည်းက သီးသန့်ဖော်ပြထားသည်။ ကျန်အပိုင်းများသည် စကားလုံးများ တူညီရန်မလိုသော်လည်း၊ အခြားဧဝံဂေလိသုံးခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ပါပိယပ်စ်မှ ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း (စာမျက်နှာ ၁၇၆ ကို ကြည့်ပါ)၊ မာကုသည် ပေတရု၏ အမှတ်တရများမှ သူ၏အကြောင်းအရာများကို ထုတ်ယူခဲ့လျှင်၊ သူသည် မဿဲ သို့မဟုတ် လုကာထံမှ ကူးယူခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ သို့သော် စကားလုံးဆင်တူမှုများသည် စာရွက်စာတမ်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုတစ်ခု ရှိခဲ့သည်ကို ထင်ရှားစေသည်။ မာကု၏ဧဝံဂေလိသည် မဿဲ သို့မဟုတ် လုကာ၏ အကျဉ်းချုံ့မှုမဟုတ်ဘဲ၊ မဿဲနှင့် လုကာအတွက် အခြေခံဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။ အကြောင်းမှာ မာကု၏ဧဝံဂေလိသည် တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် အကျဉ်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ သူဖော်ပြသော ဖြစ်ရပ်များစွာတွင် မဿဲ သို့မဟုတ် လုကာထက် ပိုမိုအသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် ပထမနှင့် တတိယဧဝံဂေလိများသည် မာကု၏အကြောင်းအရာများကို ထပ်ဆင့်ဖြည့်စွမ်းထားသည်ဟု ညွှန်ပြပြီး၊ မာကုသည် ၎င်းတို့ထံမှ အကျဉ်းချုံ့ထားသည်မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

2. The Gospel of Mark probably was the first of the Gospels to be written. It is a notable fact that this Gospel is duplicated in subject matter almost completely by the other Gospels. Westcott (Introduction to the Study of the Gospels, p. 192) has found only 24 verses in the entire book of Mark that are without parallels. This is revealed in another way by the table in Vol. V, p. 192, which shows that on the basis of the Gospel sections followed in this commentary, only 1 per cent of Mark’s account is reported by him exclusively. The rest is also contained, though not necessarily in similar language, in at least one of the other three Gospels. If then, as reported by Papias (see p. 176), Mark drew his materials from the reminiscences of Peter, it is obvious that he did not copy them from either Matthew or Luke. Yet the verbal parallels are such that a documentary relationship evidently existed. That Mark is basic to Matthew and Luke rather than a condensation of either of them appears clear from the fact that although when taken as a whole Mark’s Gospel is the shortest, yet in many of the events that he does narrate he gives his account in greater detail than do either Matthew or Luke. This seems to indicate that the first and third Gospels present Mark’s materials with additions, rather than that Mark is a condensation from them.

 

၃. ဓမ္မသစ်ကျမ်းများအကြား စာပေဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုတစ်ခု ရှိပုံရပြီး၊ ထို့အပြင် မာကုသည် ပထမဆုံး ရေးသားခဲ့ပုံရသည်နှင့်အမျှ၊ မာကုသည် မဿဲနှင့် လုကာတို့ သူတို့၏ ယေရှု၏ရေးတမ်းများကို ရေးသားရာတွင် အားကိုးခဲ့သော ရေးသားထားသော သတင်းရင်းမြစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်။

3. Inasmuch as there seems to be a literary relationship between the Synoptic Gospels, and further, inasmuch as Mark was apparently the earliest written, it follows that Mark was evidently one of the written sources upon which Matthew and Luke drew in composing their accounts of Jesus.

 

၄. အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် ယေရှု၏ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များနှင့်ပတ်သက်သော ပါးစပ်ဖြင့် ပြန်လည်ဖော်ပြချက်များစွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်မှာ သဘာဝကျသည်။ တမန်တော်များ၏ ဂရိစကားလုံး “ကျရူဂမာ” ဟု ခေါ်သော ဟောပြောချက်များသည် ခရစ်တော်ကို ဗဟိုပြုထားပြီး၊ အထူးသဖြင့် သူ၏ သေခြင်းနှင့် ထမြောက်ခြင်းကို အာရုံပြုသည် (တော်ဝင်ကျမ်း ၂:၂၂-၂၄၊ ၁၀:၃၈-၄၀၊ ၂၆:၂၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ခရစ်တော်နှင့်အတူ ရှိခဲ့သူများ၏ ဖော်ပြချက်များသည် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ရမည်။ ရှင်ပေါလ်၏ ကိုးကားချက် (တော်ဝင်ကျမ်း ၂၀:၃၅) တွင် ဧဝံဂေလိများတွင် မပါဝင်သော ယေရှု၏စကားတစ်ခွန်းကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းသည် ပျံ့နှံ့ခဲ့သော ထိုသို့သော အကြောင်းအရာတစ်မျိုးကို ညွှန်ပြသည်။ ယောဟန်ကလည်း (အခန်း ၂၁:၂၅) တွင် ယေရှုပြုလုပ်ခဲ့သော “အခြားအရာများစွာ” ကို အခြားစာရေးသူများက သို့မဟုတ် ပါးစပ်ဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤအရာများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တစ်ပုံစံတည်း ဖြစ်လာပြီး ပုံသေသဏ္ဌာန်ရှိလာသည်။ သို့သော် လုကာ ၁:၁ မှ ထင်ရှားသည်မှာ ယေရှုနှင့်ပတ်သက်သော ရေးသားထားသော စာရွက်စာတမ်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တမန်တော်ခေတ်တွင် ပါးစပ်ဖြင့်ရော ရေးသားဖြင့်ပါ အကြောင်းအရာများစွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ရမည်။ ဧဝံဂေလိစာရေးသူများသည် ထိုသို့သော သတင်းရင်းမြစ်များမှ အကြောင်းအရာအချို့ကို သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ထုတ်ယူခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

4. It was only natural that many oral reports regarding the life and teaching of Jesus circulated in the early church. The apostolic Gr. kērugma, preaching, centered upon Christ, and particularly on His death and resurrection (see Acts 2:22–24; 10:38–40; 26:22, ). Consequently the reports of those who had been with Christ must have attained a wide currency in the early church. Paul’s reference (Acts 20:35) to a saying of Jesus that is not included in the Gospels is an indication of one type of such material that was in circulation, while John declares (ch. 21:25) that there were “many other things which Jesus did,” preserved by other writers, or only orally. These would tend in time to take a more or less set form. At the same time, however, it is clear from Luke 1:1 that many written documents regarding Jesus existed. Thus in apostolic times there must have been in circulation a considerable body of materials, both oral and written. Probably the Gospel writers were led by the Holy Spirit to draw some of their materials from such sources.

 

၅. မာကုတွင် မတွေ့ရသော်လည်း မဿဲနှင့် လုကာတို့တွင် တူညီသော အကြောင်းအရာများ၏ ဆင်တူမှုများသည် ၎င်းတို့သည် မာကုအပြင် အခြားဘုံသတင်းရင်းမြစ် သို့မဟုတ် ရင်းမြစ်များမှ ထုတ်ယူခဲ့သည်ကို ညွှန်ပြသည်။ ဤသတင်းရင်းမြစ်၏ တိကျသောအကြောင်းအရာနှင့် မူလအစကို ဆုံးဖြတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ဖော်ထုတ်ရန်အတွက် Q ဟူသော အမည်ကို အလုပ်လုပ်ရန်အတွက် အညွှန်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။

5. Similarities in the material common to Matthew and Luke, but not found in Mark, indicate that they drew upon another common source, or sources, besides Mark. Although the exact content and place of origin of this source cannot be determined, the term Q may be considered a working label for purposes of identification.

 

၆. မဿဲသည် အနည်းဆုံး သူ၏ဧဝံဂေလိတွင် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်တရများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။

6. Matthew, at least, undoubtedly incorporated personal memories into his Gospel.

 

၇. လုကာ၏ဧဝံဂေလိသည် သူပါလက်စတိုင်းတွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း စတင်ပုံဖော်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ယေရှု၏ဘဝနှင့်ပတ်သက်သော သတင်းအချက်အလက်များကို ပါလက်စတိုင်းတွင် စုဆောင်းရန် ပထမဆုံးအခွင့်အရေးဖြစ်သည်ဟု သိရှိထားသည်။ စာပေဆိုင်ရာ သက်သေများအရ လုကာ၏ မာကုမဟုတ်သော အကြောင်းအရာများသည် လုကာ၏ဧဝံဂေလိ၏ ပထမအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် စာအုပ်၏ နိဒါန်းအပိုင်းမှစတင်ကာ ယေရှု၏ သေခြင်းနှင့် ထမြောက်ခြင်းဇာတ်လမ်းကို ဆက်လက်ပါဝင်သည်။ လုကာ၏ ဘဝတွင် မာကု၏ဧဝံဂေလိနှင့် ထိတွေ့ခဲ့ဖွယ်ရှိသော အချိန်သည် ရှင်ပေါလ်၏ ပထမအကြိမ်အကျဉ်းချခံရစဉ် ရောမမြို့တွင် နေထိုင်စဉ်ဖြစ်သည် (ကောလောသဲ ၄:၁၀၊ ၁၄ ကို ကြည့်ပါ)၊ အကြောင်းမှာ ဤအချိန်သည် လုကာနှင့် မာကုတို့ အတူရှိခဲ့သည်ဟု သက်သေရှိသော ပထမဆုံးအကြိမ်ဖြစ်သည်။ ဤတွင် သူသည် မာကု၏ဧဝံဂေလိမှ အကြောင်းအရာများကို သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရွေးချယ်ပြီး သူ၏ယခင်ရေးသားထားသော ရေးတမ်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

7. In the case of Luke it appears probable that his Gospel began to take shape during his stay at Caesarea, which, as far as is known, was his first opportunity to gather information in Palestine regarding the life of Jesus. Literary evidence, indeed, appears to suggest that the non-Marcan materials of Luke may have constituted a sort of first edition of the Gospel of Luke, as they begin with the introductory part of the book and go on to include the story of Jesus’ death and resurrection. The most probable point in Luke’s career at which he would have come in contact with Mark’s Gospel would be during his stay at Rome at the time of Paul’s first imprisonment (see Col. 4:10, 14), for this is the first time there is evidence that Luke and Mark were together. Here then he may have added such materials from Mark’s Gospel to his own previously written account as the Holy Spirit led him to choose.

 

ဤပြဿနာများအတွက် နောက်ဆုံးအဖြေကို ပေးနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ကျမ်းစာသင်ယူသူသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းများသည် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်စာရေးသူများ၏ ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော်လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် ဆက်နွယ်သော အားထုတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ခရစ်ယာန်အပေါင်းအသင်းများက ရေးသားထားသော ရေးတမ်းများ၏ တရားဝင်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချနိုင်သည်။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် အကြောင်းအရာများကို ရွေးချယ်ရာတွင် လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ကာကွယ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဘုရားသခင်၏သားတော်၏ ဘဝ၊ သေခြင်းနှင့် ထမြောက်ခြင်း၏ စစ်မှန်သော၊ ဝိညာဉ်လှုံ့ဆော်သော မှတ်တမ်းတစ်ခု သူ၏အသင်းတော်သို့ ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် တိုက်ရိုက်ဗျာဒိတ်ဖြင့် ၎င်းတို့ကို ဖြည့်စွမ်းပေးခဲ့သည်။

Although it is not possible to offer a final solution to these problems, the student of the Bible may be confident that the Synoptic Gospels represent a divinely inspired, interrelated effort by early Christian writers, who recognized the validity of narratives written by their fellow Christians. The Holy Spirit led in the choice of materials, safeguarded in their handling, and added to them by direct revelation, that an authentic, inspired record of the life, death, and resurrection of the Son of God might be preserved to His church.

 

ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိ—အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဓလေ့ထုံးတမ်းများအရ ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိကို ပထမရာစုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းများထက် နောက်ကျသည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဓလေ့သည် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက ဤဧဝံဂေလိကို အ.ဒီ. ၁၅၀ မတိုင်မီ ရေးသားနိုင်မည်မဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုကြပြီး၊ ထို့ကြောင့် တမန်တော်ယောဟန်သည် ၎င်း၏စာရေးသူဖြစ်နိုင်မည်မဟုတ်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့က ဤဧဝံဂေလိသည် ခရစ်ယာန်အတွေးအခေါ်၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဆင့်တစ်ခုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ၎င်းသည် ၂ ရာစုနှစ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ယောဟန်၏စာအုပ်သည် ဂနိုစတစ်အတွေးအခေါ်ကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဂနိုစတစ်ဝါဒသည် အသင်းတော်အတွင်း အဓိကသြဇာလွှမ်းမိုးမှုဖြစ်လာသည်အထိ ရေးသားနိုင်မည်မဟုတ်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ သို့သော် ယိတ်လ်တက္ကသိုလ်မှ အီအာရ်ဂုဒီနော့ဖ်က ထောက်ပြသည့်အတိုင်း၊ ယောဟန်၏ရေးသားမှုနှင့်ပတ်သက်သော ဝေဖန်ရေးအတွေးအခေါ်များ၏ အခြေခံပြဿနာမှာ ၎င်းသည် “၁၀၀ မတိုင်မီ ရေးသားခဲ့ခြင်းမဖြစ်နိုင်ဟု” ဆင်ခြင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းမှာ ထိုသို့သောရက်စွဲသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်အပေါ် ၎င်းတို့၏ အယူအဆတစ်ခုလုံးကို ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်ဟု ဆိုသည် (“John a Primitive Gospel,” Journal of Biblical Literature, LXIV [1945], စာမျက်နှာ ၁၄၇)။

Gospel of John.—From early times Christian tradition has assigned the writing of the Gospel of John to the 1st century, dating it later than the Synoptic Gospels. This tradition prevailed until the early 19th century, when critical scholars began to deny that it could have been written earlier than about a.d. 150, and that therefore the apostle John could not have been its author. It was alleged that this Gospel reflects a stage in the development of Christian thought that was, presumably, characteristic of the 2d century. It was alleged, further, that in many respects the book of John reflects Gnostic thought, and that, accordingly, it could not have been written until Gnosticism had become a major influence within the church. However, as E. R. Goodenough of Yale University observes, the fundamental difficulty with critical thinking on the dating of John was the reasoning that it “‘could not’ have been written before 100 because an earlier date would destroy his [the higher critic’s] whole conception of the evolution of Christianity” (“John a Primitive Gospel,” Journal of Biblical Literature, LXIV [1945], p. 147).

 

ယနေ့တွင် အခြေအနေသည် သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်သည်။ အရေးကြီးသော တွေ့ရှိမှုများစွာသည် ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များကို ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိ၏ နောက်ကျရက်စွဲအဆိုကို စွန့်လွှတ်စေခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတွေ့ရှိမှုမှာ ယောဟန် ၁၈:၃၁-၃၃၊ ၃၇ ပါဝင်သော စက္ကူဖြတ်ပိုင်းငယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရီလန်းဒစ်ပါပိုင်ရပ်စ် ၄၅၇ ဟုခေါ်ကာ ယေဘုယျအားဖြင့် P52 ဟု သတ်မှတ်ထားသည် (စာမျက်နှာ ၁၁၇ နှင့် စာမျက်နှာ ၁၂၈ ရှိ ပုံဥပမာကို ကြည့်ပါ)။ ၎င်းကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်မြို့တစ်မြို့တွင် အခြားစက္ကူဖြတ်ပိုင်းများနှင့်အတူ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း ၁၉၃၅ ခုနှစ်မတိုင်မီ ထုတ်ဝေခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ လက်ရေးဖြင့် ရေးသားထားသည့် ပုံစံအရ ၎င်းစက္ကူဖြတ်ပိုင်းကို အ.ဒီ. ၁၂၅ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြပြီး၊ ၎င်းသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ မည်သည့်အပိုင်းအတွက်မဆို သိရှိထားသည့် အစောဆုံးစာမူဖြစ်သည်။

Today the picture has changed radically. A series of vital discoveries has led critical scholars to abandon their theory of a late date for the writing of the Gospel of John. The first of these discoveries consists of a small scrap of papyrus containing John 18:31–33, 37,  known as Rylands Papyrus 457 and commonly designated P⁵² (see p. 117, and illustration opp. p. 128). Purchased years earlier with other papyri in a provincial town of Egypt, it was not published until 1935. The handwriting indicates that this fragment was written about a.d. 125, which makes it the oldest known manuscript of any portion of the New Testament.

 

ဤရက်စွဲအတွက် ထင်ရှားသော စက္ကူဖြတ်ပိုင်းပညာရှင်သုံးဦးဖြစ်သည့် ဆာဖရက်ဒရစ်ကီနွန်၊ ဒဗလျူရှူဘတ်၊ နှင့် အိပ်ချ်အိုင်ဒရစ်ဘဲလ်တို့က သဘောတူညီသည် (An Unpublished Fragment of the Fourth Gospel in the John Rylands Library, တည်းဖြတ်သူ စီ.အိပ်ချ်.ရောဘတ်စ်၊ မန်ချက်စတာ၊ ၁၉၃၅)။ ထင်ရှားသော ဓမ္မသစ်ကျမ်းပညာရှင် အက်ဒလ်ဖဒိုင်းစမန်က ၎င်းကို ဟဒရီယန်၏ခေတ် (အ.ဒီ. ၁၁၇-၁၃၈) သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့်အတိုင်း ထရာဂျန်၏ခေတ် (အ.ဒီ. ၉၈-၁၁၇) တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

With this date three of the most outstanding papyrologists, Sir Frederic Kenyon, W. Schubart, and H. Idris Bell, agree (An Unpublished Fragment of the Fourth Gospel in the John Rylands Library, edited by C. H. Roberts, Manchester, 1935). The famous New Testament scholar Adolph Deissmann dates it in the days of Hadrian (a.d. 117–138), or possibly Trajan (a.d. 98–117).

 

ဤစာမူကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးမကြာမီတွင် ၎င်း၏အရေးပါမှုကို ဆွေးနွေးရာတွင် ဒိုင်းစမန်က ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိ၏ စာရေးသူအတွက် ၎င်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ဒွိုက်ချီအာလီဂျီနီနီးစီးတန်း၊ ဒီဇင်ဘာ ၃၊ ၁၉၃၅ တွင် သူက ဤသို့ရေးသားခဲ့သည်။

Discussing this manuscript shortly after its discovery, Deissmann declared it to be of the utmost importance for the authorship of the Fourth Gospel. In the Deutsche Allgemeine Zeitung, Dec. 3, 1935, he wrote:

 

“ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိ၏ နောက်ကျမူလအစနှင့်ပတ်သက်သော ယူဆချက်များစွာသည် ဖန်လုံအိမ်အပင်များကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ညှိုးနွမ်းသွားလိမ့်မည်။ ရီလန်းဒစ်ပါပိုင်ရပ်စ်တွင် ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိသည် ၂ ရာစုနှစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် တည်ရှိခဲ့ရုံသာမက၊ ၎င်း၏ မိတ္တူများသည် အီဂျစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်ဟု စာရွက်စာတမ်းဆိုင်ရာ သက်သေတစ်ခုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဧဝံဂေလိ၏ မူလအစကို ပိုမိုစောသောအချိန်သို့ ပြန်လည်သတ်မှတ်ရမည်။”

“A multitude of hypotheses concerning a late origin of the Gospel according to John will quickly wither hot-house plants. We have in the Rylands papyrus a certain documentary proof that the Gospel according to John not only existed in the first half of the 2nd century, but that its copies had already reached Egypt. The origin of the Gospel is therefore to be put back into much earlier times.”

 

ဤထူးခြားသော တွေ့ရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို မှတ်ချက်ပြုရာတွင် ချက်စတာဘီတီပါပိုင်ရပ်စ်များ၏ တည်းဖြတ်သူ ဆာဖရက်ဒရစ်ကီနွန်က ဤသို့ဆိုသည်။

Commenting on the significance of this dramatic find, Sir Frederick Kenyon, editor of the Chester Beatty Papyri, comments:

 

“ဤသေးငယ်သော စက္ကူဖြတ်ပိုင်းသည်ပင် စာမူတစ်ခုလုံး၏ တည်ရှိမှုကို သက်သေပြပြီး၊ ၂ ရာစုနှစ်၏ အလယ်ပိုင်းမတိုင်မီ အီဂျစ်အလယ်ပိုင်းတွင် စတုတ္ထဧဝံဂေလိ၏ ကိုးဒက်စ်တစ်ခု ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်ကို ပြသသည်။ ၎င်းသည် ထိုဧဝံဂေလိ၏ ရိုးရာရက်စွဲအတွက် သက်သေကို အတည်ပြုသည်” (The Bible and Archaeology, စာမျက်နှာ ၂၂၆)။

“Even so small a scrap is proof of the existence of the whole manuscript, and shows that a codex of the Fourth Gospel was circulating in mid-Egypt before the middle of the second century. It thus confirms the evidence for the traditional date of that Gospel” (The Bible and Archaeology, p. 226).

 

“အဆင့်မြင့်သော ပညာရှင်များက စတုတ္ထဧဝံဂေလိ၏ နောက်ကျရက်စွဲအပေါ် အခြားမည်သည့်အချက်ထက်မဆို ယုံကြည်စိတ်ချမှုရှိခဲ့သည်။ … ထို့ကြောင့် ပထမရာစုနှစ်အတွက် ရက်စွဲအတွက် သက်သေသစ်သည် စတုတ္ထဧဝံဂေလိ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် အလွန်ယုံကြည်စရာကောင်းသည်ကို တွေ့ရှိရခြင်းသည် စိတ်ကျေနပ်ဖွယ်ဖြစ်သည်” (ibid. စာမျက်နှာ ၂၈၇)။

“If there was one point on which the advanced school felt more confident than another it was the late date of the Fourth Gospel. . . .It is, therefore, satisfactory to find that it is precisely in the case of the Fourth Gospel that the new evidence for a first-century date is the most convincing” (ibid. p. 287).

 

သူက ထပ်မံဖော်ပြသည်မှာ ရီလန်းဒစ်ပါပိုင်ရပ်စ် ၄၅၇ မှ သက်သေသည် “ပထမရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် [ယောဟန်ဧဝံဂေလိ၏] ရိုးရာရေးသားမှုရက်စွဲကို အလွန်အတည်ပြုသည်” (Our Bible and the Ancient Manuscripts [New York: Harper and Brothers, 1940], စာမျက်နှာ ၁၂၈)။

He says again that the evidence from the Rylands Papyrus 457 “goes far towards confirming the traditional date of composition [of the Gospel According to John], in the last years of the first century” (Our Bible and the Ancient Manuscripts [New York: Harper and Brothers, 1940], p. 128).

 

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင်လည်း အီဂျစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သော အမည်မသိဧဝံဂေလိရေးတမ်း၏ စက္ကူဖြတ်ပိုင်းများ (အီဂျတ်တန်ပါပိုင်ရပ်စ် ၂) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည် (Fragments of an Unknown Gospel and Other Early Christian Papyri, တည်းဖြတ်သူ အိပ်ချ်အိုင်ဒရစ်ဘဲလ်နှင့် တီ.စီ.စကိတ်၊ လန်ဒန်)။ ဤစက္ကူဖြတ်ပိုင်းများတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော ဧဝံဂေလိရေးတမ်းများသည် ကျမ်းစာအတည်ပြုထားသော ဧဝံဂေလိများနှင့် အလွန်ဆင်တူပြီး၊ ဤအမည်မသိဧဝံဂေလိ၏ စာရေးသူသည် ကျမ်းစာအတည်ပြုထားသော ဧဝံဂေလိများမှ သူ၏သတင်းအချက်အလက်များကို ချေးငှားခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည်မှာ စတုတ္ထဧဝံဂေလိ၏ မတူညီသော ဖြစ်ရပ်များနှင့်ဆက်စပ်နေသော အပိုဒ်များနှင့် နီးကပ်စွာ ဆင်တူမှုများစွာ ရှိသည်ဟူသောအချက်ဖြစ်သည် (ဥပမာ၊ ယောဟန် ၅:၃၉ ကို ကြည့်ပါ)။ ၂ ရာစုနှစ်၏ အလယ်ပိုင်းမတိုင်မီ အီဂျစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ဤစက္ကူဖြတ်ပိုင်းများသည် စတုတ္ထဧဝံဂေလိသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းများနှင့်အတူ အီဂျစ်တွင် ၂ ရာစုနှစ်၏ အလယ်ပိုင်းမတိုင်မီ အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော သက်သေကို ပေးသည်။ ဤအလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော တွေ့ရှိမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ရှေးရိုးစွဲနှင့် ပညာရှင်ဆန်သော ကီနွန်က ဤသို့မှတ်ချက်ပြုသည်။

Also in 1935, fragments of an unknown gospel narrative (Egerton Papyrus 2), which was discovered in Egypt, were published (Fragments of an Unknown Gospel and Other Early Christian Papyri, edited by H. Idris Bell and T. C. Skeat, London). The gospel narratives preserved in these fragments are so similar to those of the canonical Gospels as to make it evident that the writer of this unknown gospel borrowed his information from the canonical ones. Of special interest is the fact that several close parallels exist with rather widely separated passages of the Fourth Gospel, belonging to different episodes (see, for instance, on John 5:39). These fragments, written in Egypt not later than the middle of the 2d century, thus provide evidence that the Fourth Gospel was used, together with the Synoptics, in Egypt before the middle of the 2d century a.d. Speaking of this most interesting discovery, the conservative and scholarly Kenyon observes:

 

“အကယ်၍ ဒုတိယရာစုနှစ်တစ်ဝက်မပြီးမီ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်မြို့တစ်မြို့တွင် ၎င်းကိုအခြေခံထားသော စုစည်းမှုတစ်ခုဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့လျှင်၊ ဧဝံဂေလိစာအုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ပထမရာစုနှစ်မပြီးမီ ရေးသားခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယရာစုနှစ်တစ်ဝက်ပြီးမှ ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သော နဝမရာစုနှစ်က ‘အဆင့်မြင့်’ ဝေဖန်ရေးဆရာများ၏ အဆိုများသည် အငွေ့ပျံသွားသည်” (သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ စာမျက်နှာ ၂၁၇)။

“If a compilation based upon it could be circulating in a provincial town in Egypt before the end of the first half of the second century the Gospel itself must surely have been written before the end of the first century, and the contentions of the ‘advanced’ critics of the nineteenth century, that it was not produced until after a.d. 150, vanish into smoke” (The Bible and Archaeology, p. 217).

 

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ ဘာသာတရားသမိုင်းပါမောက္ခ အီအာရ် ဂုဒီနပ်သည် ယောဟန်ဧဝံဂေလိတွင် ဝေဖန်သူများပြောဆိုသည့်အတိုင်း ဂနောစတစ်ဝါဒဆိုင်ရာ သီးခြားအချက်များမရှိကြောင်းနှင့် ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏အစပိုင်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည်ဟု အကြောင်းပြချက်များဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ ဤဦးတည်ချက်အတွက် နောက်ထပ်သက်သေအထောက်အထားများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အထက်အီဂျစ်ရှိ ချီနိုဘိုစီယမ်တွင် ဒုတိယထူးခြားသောရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ဂနောစတစ်ဝါဒဆိုင်ရာ စာတမ်းပေါင်း ၄၀ ခန့်သည် ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် ဂနောစတစ်ဝါဒသည် စတုတ္ထဧဝံဂေလိတွင်ဖော်ပြထားသော မူလများနှင့် အလွန်ကွဲပြားသည်ကို ပြသခဲ့သည်။

In 1945 E. R. Goodenough, professor of the history of religion at Yale University, advanced arguments that there is nothing specifically Gnostic in John, as critics claimed, and that it goes back to the beginnings of Christianity. Further evidence in this direction was provided two years later by a second remarkable discovery, made at Chenoboscium in Upper Egypt. Some forty Gnostic treatises found there have shown that Gnosticism in the 2d century apparently was quite different from the principles stated in the Fourth Gospel.

 

ဒတ်ပင်းလယ်မှ စာလိပ်များ (စာမျက်နှာ ၉၀-၉၂ ကိုကြည့်ပါ) ၏ ထုတ်ဝေမှုသည် ယောဟန်ဧဝံဂေလိကို ပထမရာစုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော စတုတ္ထအတည်ပြုချက်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းအချို့သည် ယောဟန်ဧဝံဂေလိတွင် နောက်ပိုင်းတွင်ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆထားသော ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများသည် တကယ်တော့ ခရစ်တော်၏ ဓမ္မအမှုတော်မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့သည်ကို ညွှန်ပြသည်။ ထို့ပြင်၊ ဒဗလျူအက်ဖ် အယ်လ်ဘရိုက် (ပါလက်စတိုင်းရှေးဟောင်းသုတေသန [လန်ဒန်၊ ၁၉၅၄]၊ စာမျက်နှာ ၂၄၄–၂၄၉) သည် ယောဟန်ဧဝံဂေလိတွင် ပထမဂျူးပုန်ကန်မှု၊ ခရစ်နှစ် ၆၆–၇၀ မတိုင်မီ ကာလသို့ ရှင်းလင်းစွာ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည့် နေရာများ၊ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အရာများကို ဖော်ပြထားသော ဥပမာများစွာကို ဖော်ပြခဲ့သည်။

The publication of certain Dead Sea scrolls (see pp. 90-92) has provided a fourth confirmation for the 1st-century writing of John. Some of these documents indicate that the supposedly later theological ideas of John actually antedate the period of Christ’s ministry. Furthermore, W. F. Albright (Archaeology of Palestine [London, 1954], pp. 244–249) has set forth numerous examples of references in John to places, persons, and things that clearly go back to a time prior to the First Jewish Revolt, in a.d. 66–70.

 

ထို့ကြောင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ တရားဝင်မှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုကို ထိခိုက်စေသည့် အခြားကိစ္စများစွာနှင့်အတူ၊ နောက်ပိုင်းရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် ယောဟန်ဧဝံဂေလိသည် ဒုတိယရာစုနှစ်တစ်ဝက်မှ ဖြစ်သည်ဟူသော ယခင်ဝေဖန်ရေးဆရာများ၏ အဆိုကို မမှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ဤဒရာမာဆန်သောပြောင်းလဲမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဒဗလျူအက်ဖ် အယ်လ်ဘရိုက်က “ခရစ်နှစ် ၉၀ ပြီးမှ ဧဝံဂေလိစာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်မရှိပါ၊ ၎င်းသည် ထိုထက်စောနိုင်သည်” (“ရှေးဟောင်းသုတေသနနှစ်နှစ်ဆယ်ပြီးနောက် သမ္မာကျမ်းစာ”၊ ဘာသာတရားနှင့်ဘဝ၊ အတွဲ ၂၁၊ အမှတ် ၄၊ စာမျက်နှာ ၅၅၀၊ ၁၉၅၂) ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။ ဤပြဿနာကို ဆွေးနွေးရာတွင် ဘာသာပြန်သမ္မာကျမ်းစာက “ဝေဖန်ရေးဆရာများကြားတွင် တစ်ချိန်က လူကြိုက်များခဲ့သော နောက်ကျရက်စွဲသည် ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံးနီးပါး စွန့်လွှတ်ခံရပြီဖြစ်သည်။ . . . ထို့ကြောင့် ဧဝံဂေလိထုတ်ဝေမှုအတွက် ပထမရာစုနှစ်အကုန်ထက် များစွာနောက်ကျသည့်ရက်စွဲကို လက်ခံရန် ပို၍ခက်ခဲလာသည်” (အတွဲ ၈၊ စာမျက်နှာ ၄၄၁၊ ၄၄၂) ဟု ဖော်ပြသည်။

Thus, as with so many other matters affecting the validity and inspiration of the Scriptures, later discoveries have proved invalid the former contention of higher criticism that the Gospel of John is from the second half of the 2d century. Commenting on this dramatic change in critical thinking, W. F. Albright comments that “there is no reason to date the Gospel after a.d. 90; it may be earlier” (“The Bible After Twenty Years of Archaeology,” Religion in Life, Vol. XXI, No. 4, pp. 550, 1952). In discussing this same problem The Interpreter’s Bible remarks that “the late date that once found favor with critical scholars is now almost universally abandoned. . . . It is therefore increasingly difficult to accept a date much later than the end of the first century for the publication of the Gospel” (vol. 8, pp. 441, 442).

 

အမြင်တိုင်းမှ ယောဟန်ဧဝံဂေလိကို ခရစ်နှစ် ၉၀ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု လုံခြုံစွာ သတ်မှတ်နိုင်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းကိုအမည်ပေးထားသော တမန်တော်ယောဟန်၏ သက်တမ်းအတွင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများအရ တမန်တော်ယောဟန်သည် ၎င်း၏ရေးသားသူဖြစ်သည်ဟု ယူဆရန် သင့်လျော်သည်။ ယောဟန်ဧဝံဂေလိတွင် ဖော်ပြထားသော ခရစ်တော်၏ သာသနာတော်၏ သဘာဝနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်မှု၏ ကြီးကျယ်သောနက်နဲမှုသည် ယောဟန်ချစ်ခင်သူမှလွဲ၍ အခြားသူတစ်ဦးဦးက ရေးသားသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ရန် ခက်ခဲစေသည်။

From every point of view it is safe to date the Gospel of John about the year a.d. 90, and thus within the lifetime of the apostle whose name it bears. Consequently it is reasonable, even on critical premises, to hold that the apostle John was its author. The majestic depth of understanding of the nature and purpose of the mission of Christ set forth in the Gospel of John makes it difficult to believe that another than John the Beloved could have been the penman.

 

ဧဖက်ဩဝါဒစာ။—ဧဖက်ဩဝါဒစာ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့သည် ဝေဖန်ရေးဆရာများစွာကို ပေါလုသည် ဤစာအုပ်၏ရေးသားသူမဟုတ်ဟု ယူဆစေပြီး၊ ၎င်းကို အမည်မသိရေးသားသူတစ်ဦးက ပေါလု၏အမည်ကို တွဲဖက်ရေးသားခဲ့ပြီး ပို၍ဂုဏ်သိက္ခာရှိစေရန်ဟု ယူဆစေသည်။ ဧဖက်ဩဝါဒစာနှင့်ပတ်သက်၍ အထူးအရေးပါသော ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

Ephesians.—Certain characteristics of the Epistle to the Ephesians have led many critical scholars to doubt that Paul was the author of this book, and to think that it was written, rather, by an unknown author who attached Paul’s name to the work so that it might have greater prestige. Particularly important among these critical problems in Ephesians are the following:

 

ပညာရှင်များက ဧဖက်ဩဝါဒစာတွင် ပါဝင်သောအကြောင်းအများစုသည် ပေါလု၏ အခြားဩဝါဒစာများတွင် တူညီမှုရှိသည်ကို သတိပြုမိသည်။ ၎င်းသည် ဧဖက်ဩဝါဒစာကို အမည်မသိရေးသားသူတစ်ဦးက ပေါလု၏အခြားစာများမှ အယူအဆများနှင့် စကားစုများကို စုစည်းပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Scholars have noted that much of the material in Ephesians is paralleled in Paul’s other epistles. This has given rise to the theory that the supposedly unknown author of Ephesians may have built up the epistle by gathering concepts and phraseology from Paul’s other letters.

 

ထို့ပြင်၊ ဧဖက်ဩဝါဒစာတွင် ပေါလု၏စာများ၏ ထူးခြားသောလက္ခဏာဖြစ်သည့် စာအုပ်အဆုံးတွင် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ နှုတ်ဆက်စကားများ လုံးဝမပါဝင်သည်မှာ ထူးခြားသောအချက်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ပေါလုသည် ဧဖက်မြို့တွင် နှစ်နှစ်ခန့်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အခြားဘုရားကျောင်းများထက် ပိုမိုကြာရှည်နေထိုင်ခဲ့သော ကာလဖြစ်သည်ကို ပိုမိုထူးခြားစေသည်။ ထို့ပြင်၊ သူ၏အခြားရေးသားမှုများတွင် မကြာခဏလုပ်ဆောင်သည့်အတိုင်း သီးခြားဘုရားကျောင်းပြဿနာများကို သူမဖော်ပြထားပေ။ ထို့အပြင်၊ နှုတ်ဆက်စကား (အခန်း ၆:၂၃) သည် ပေါလု၏ပုံမှန်ပုံစံမဟုတ်သည့် တတိယလူပုဂ္ဂိုလ်ဖြင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဤမျှအလုပ်လုပ်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းတစ်ခုသို့ ရေးသားရာတွင် ဤမျှပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆိုင်သော နှုတ်ဆက်စကားသည် ပေါလုထံမှ မမျှော်လင့်ထားပေ။

Furthermore, it is a striking fact that Ephesians lacks entirely the personal greetings at the end of the book that are such a characteristic feature of Paul’s letters. This becomes all the more remarkable when it is remembered that the apostle had been some two years at Ephesus, a longer period than he had spent with any other church before writing them. Nor does he treat of any specific church problems in this epistle, as he frequently does in his other writings. In addition, the benediction (ch. 6:23, ) is in the third person, which was not Paul’s normal style, and such an impersonal farewell is hardly to be expected of him in writing to a church for which he had labored so long.

 

ဩဝါဒစာ၏ စစ်မှန်မှုကို သံသယဖြစ်စေသော တတိယအင်္ဂါရပ်မှာ အကောင်းဆုံးစာမူအထောက်အထားများအရ စာအုပ်သည် မူလက ဧဖက်မြို့သို့ လိပ်မထားခဲ့ပေ။ တတိယနှင့် စတုတ္ထရာစုနှစ်မှ ဧဖက်ဩဝါဒစာ၏ အစောဆုံးရှိသေးသော စာမူသုံးခုသည် အခန်း ၁:၁ တွင် “ခရစ်တော်ယေရှု၏ တမန်တော်ပေါလု၊ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်အားဖြင့်၊ ခရစ်တော်ယေရှု၌ သစ္စာရှိသော သူတော်စင်များထံသို့” ဟု ဖတ်သည်။ ဤမူလဖတ်ရှုမှုသည် ခရစ်နှစ် ၂၅၄ တွင် ကွယ်လွန်သော အော်ရီဂျင်၏ ဧဖက်ဩဝါဒစာအပေါ် မှတ်ချက်ဖြင့် ထပ်မံခိုင်မာစေသည်။ ခရစ်နှစ် ၃၇၉ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်သော ဘေစီလ်က ၎င်း၏ခေတ်ကာလတွင် ရှေးဟောင်းစာမူများတွင် အခန်း ၁:၁ တွင် “ဧဖက်မြို့၌” ဟူသောစကားလုံးမပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြသည် (ယူနိုမီးယပ်စ်ကို ဆန့်ကျင်သည်၊ အပိုင်း ၂၊ အခန်း ၁၉)။ ခရစ်နှစ် ၂၃၀ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်သော တာတူလီယံက ဒုတိယရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းမှ မတရားသူတော်မစီယံက ဩဝါဒစာသည် ဧဖက်မြို့သို့မဟုတ်ဘဲ လောဒိစီယံမြို့သို့ ရေးသားခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည် (မစီယံကို ဆန့်ကျင်သည်၊ အပိုင်း ၅၊ အခန်း ၁၇၊ အန်တီ-နီကျင်းဖခင်များ၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၄၆၄၊ ၄၆၅)။ တာတူလီယံက ဩဝါဒစာသည် ဧဖက်မြို့သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု ခုခံကာကွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ခေတ်ကာလတွင် အခန်း ၁:၁ တွင် “ဧဖက်မြို့သို့ သူတော်စင်များထံသို့” ဟု ဖတ်ခဲ့လျှင် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အခန်း ၁:၁ ကို အခြေခံ၍ အကြောင်းပြချက်မပေးခဲ့ပေ။ ထိုအစား၊ ၎င်းသည် “ဘုရားကျောင်း၏ စစ်မှန်သောအစဉ်အလာအပေါ်၊ ဤဩဝါဒစာသည် ဧဖက်မြို့သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်၊ လောဒိစီယံမြို့သို့မဟုတ်” ဟု အယူခံဝင်ခဲ့သည် (ထိုနေရာတွင်)။

A third feature of the epistle that has raised doubt as to its genuineness is the fact that the best manuscript evidence indicates that the letter was not originally addressed to the Ephesians at all. The three earliest extant manuscripts of Ephesians, from the 3d and 4th centuries, read in ch. 1:1 ,“Paul an apostle of Christ Jesus by the will of God, to the saints who are also faithful in Christ Jesus.” The evidence that such was the original reading is strengthened further by the commentary of Origin (died a.d. 254) on Ephesians, which concurs in this omission. Basil (died c. a.d. 379) testifies that no old manuscripts in his day contained the words “at Ephesus” in ch. 1:1 (Against Eunomius ii. 19). Tertullian (died c. a.d. 230) reports that the mid-2d century heretic Marcion declared the epistle not to have been written to the Ephesians, but rather to the Laodiceans (Against Marcion v. 17, in The Ante-Nicene Fathers, vol. 3, pp. 464, 465). Although Tertullian defended the epistle as having been sent to the Ephesians, he did not base his argument on ch. 1:1, as would be expected if in his day it had read “to the saints which are at Ephesus.” Rather, he made his appeal “on the true tradition of the Church, that this epistle was sent to the Ephesians, not to the Laodiceans” (loc. cit.).

 

ဤအရာအားလုံးသည် ဧဖက်ဩဝါဒစာကို ပေါလုကွယ်လွန်ပြီးနောက်တစ်ချိန်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်အချို့ကို အကြံပြုစေခဲ့သည်။ အက်ဂါဂျေ ဂုဒစပိဒ် (ဓမ္မသစ်ကျမ်းသို့ နိဒါန်း၊ စာမျက်နှာ ၂၂၄၊ ၂၂၅) သည် ဩဝါဒစာသည် ပေါလု၏အခြားစာများကို စုစည်းပြီး တစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖြန့်ဝေချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အမြင်ကို တင်ပြခဲ့ပြီး၊ ဧဖက်ဩဝါဒစာသည် ၎င်း၏အခြားလက်ရာများမှ ဖွဲ့စည်းပြီး စုစည်းမှုအတွက် နိဒါန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ယေဘုယျဩဝါဒစာအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

All this has led some scholars to suggest that the book of Ephesians was written sometime after the death of Paul. Edgar J. Goodspeed (Introduction to the New Testament, pp. 224, 225) has proposed the view that the epistle was written at the time Paul’s other letters were collected and sent into circulation as a unit, and that Ephesians was built up from his other works as a general epistle to serve as an introduction to the collection.

 

ဤပြဿနာများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် စာအုပ်ကို မူလပေးပို့ခဲ့သော ဦးတည်ရာပြဿနာနှင့် ရေးသားသူဖြစ်မှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းအကြား ကွဲပြားမှုကို ဂရုတစိုက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။ ပထမမေးခွန်းအတွက် သင့်လျော်သောဖြေရှင်းချက်တစ်ခုကို ရှာဖွေနိုင်လျှင်၊ ရေးသားသူဖြစ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာသည် များစွာသက်သာလာသည်။

In evaluating these problems a distinction must be carefully borne in mind between the problem of the destination to which the letter originally was sent, and the question as to its authorship. If a reasonable solution to the first question can be found, the problem of authorship becomes much less acute.

 

ဧဖက်ဩဝါဒစာ၏ အစောဆုံးစာမူများသည် အခန်း ၁:၁ တွင် “ဧဖက်မြို့” ဟူသောအမည်ပါဝင်သည်ဟု သက်သေမပြဘဲ၊ ဤစာမူများထက်စောသော ဘုရားကျောင်းဖခင်များ၏ သက်သေခံချက်များအရ ၎င်းတို့၏သမ္မာကျမ်းစာများတွင် ဤဖတ်ရှုမှုမပါဝင်ကြောင်း ညွှန်ပြသောကြောင့်၊ ဤဩဝါဒစာ၏ မူလမူကူးစာမူတွင် ယေဘုယျနှုတ်ဆက်စကားသာပါရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချရန် သင့်လျော်ပုံရသည်။ ဤကောက်ချက်နှင့် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အရာမရှိပေ။

Inasmuch as the earliest manuscripts of Ephesians do not testify to its having contained the name “Ephesus” in ch. 1:1, and inasmuch as the testimony of Church Fathers earlier than the time of these manuscripts indicates that their Bibles similarly lacked this reading, it seems reasonable to conclude that the original autograph of this epistle had only a general salutation. There is nothing in Scripture elsewhere that disagrees with such a conclusion.

 

ထို့ကြောင့်၊ ပေါလုသည် ဧဖက်ဩဝါဒစာဟု ယခုသိကြသည့် ဩဝါဒစာကို ဧဖက်ဘုရားကျောင်းသို့ သီးခြားမပေးပို့ဘဲ ယေဘုယျစာဖတ်သူများထံသို့ ပေးပို့ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆလျှင်၊ ပေါလုရေးသားသူဖြစ်မှုနှင့်ပတ်သက်သော အခြားပြဿနာများကို ပို၍လွယ်ကူစွာ ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏အခြားစာများတွင် တွဲဖက်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ နှုတ်ဆက်စကားများကို သူမထည့်သွင်းခဲ့သည်မှာ ချက်ချင်းနားလည်နိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ၊ ၎င်း၏နှုတ်ဆက်စကား၏ တရားဝင်မှုသည် ဤဆက်တင်တွင် ပြီးပြည့်စုံစွာ လိုက်ဖက်ပြီး၊ ၎င်း၏တမန်တော်ခေါ်ဆိုမှုကို အချို့က မကြားဖူးကြောင်း (အခန်း ၃:၂) ညွှန်ပြချက်သည် နားလည်နိုင်လာသည်။

If then, as seems probable, Paul sent out his epistle now known as Ephesians to a general audience of readers rather than specifically to the Ephesian congregation, the other problems regarding Pauline authorship are more readily solved. It is immediately understandable that he would not have appended such personal greetings as he attaches to his other letters. Similarly the formality of his benediction fits perfectly in such a setting, and his intimation (ch. 3:2) that some might not have heard of his call to apostleship becomes intelligible.

 

အာနက်စတ် ပါစီ (ကိုလောသဲနှင့် ဧဖက်ဩဝါဒစာများ၏ ပြဿနာများ၊ လွန်း၊ ဆွီဒင်: စီဒဗလျူကေ ဂလီးရပ်၊ ၁၉၄၆) သည် ဧဖက်ဩဝါဒစာကို ပေါလု၏အခြားဩဝါဒစာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုဖြင့် ဘာသာစကား၊ စတိုင်နှင့် အထူးသဖြင့် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများတွင် ဧဖက်ဩဝါဒစာသည် အခြားစာများနှင့် အလွန်သဟဇာတဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး၊ စစ်မှန်မှုအတွက် ဝေဖန်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများအရ ၎င်း၏သက်သေအထောက်အထားများသည် ၎င်းကို ဆန့်ကျင်သည့် အကြောင်းပြချက်များထက် များစွာပိုမိုအားကောင်းကြောင်း ပြသခဲ့သည် (ထိုနေရာတွင်၊ စာမျက်နှာ ၄၄၃-၄၄၈ ကိုကြည့်ပါ)။

Ernest Percy (Die Probleme der Kolosser-und Epheserbriefe, Lund, Sweden: C. W. K. Gleerup, 1946) has shown by an extensive study of Ephesians as compared with Paul’s other epistles that in language, style, and particularly in theological concepts Ephesians is so much in agreement with the other letters that on purely critical grounds the evidence of its authenticity is much stronger than are the arguments that may be brought against it (see ibid., pp. 443-448).

 

ပါစီသည် ဧဖက်ဩဝါဒစာနှင့် ကိုလောသဲဩဝါဒစာ (ဧဖက် ၁:၁ နှင့် ကိုလောသဲ ၁:၁; ဧဖက် ၁:၁၃ နှင့် ကိုလောသဲ ၁:၅; ဧဖက် ၁:၁၅ နှင့် ကိုလောသဲ ၁:၄၊ ၉; ဧဖက် ၂:၁၂ နှင့် ကိုလောသဲ ၁:၂၁; ဧဖက် ၂:၁၅ နှင့် ကိုလောသဲ ၂:၁၄; ဧဖက် ၂:၁၆ နှင့် ကိုလောသဲ ၁:၂၂; ဧဖက် ၆:၁၈ နှင့် ကိုလောသဲ ၄:၂; ဧဖက် ၆:၂၁ နှင့် ကိုလောသဲ ၄:၇) အကြား အထူးနီးကပ်သော ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး၊ ဧဖက်ဩဝါဒစာနှင့် ပေါလု၏အခြားစာများထက် များစွာပိုမိုနီးကပ်သည်။ ဤတူညီမှုသည် ဩဝါဒစာနှစ်ခုလုံးကို တူညီသောရေးသားသူ ပေါလုက ရေးသားခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းနီးပါးတွင် ဖြစ်သည်ဟူသော အမြင်ဖြင့် အကောင်းဆုံးရှင်းပြထားသည်။ ၎င်းသည် ဧဖက် ၆:၂၁၊ ၂၂ တွင် ပေါလုက စာပေးပို့သူအဖြစ် တုခိခတ်ကို မိတ်ဆက်ပေးသည့်အချက်သည် ကိုလောသဲ ၄:၇ နှင့် တူညီသည်ဟု ညွှန်ပြသည်။ ကိုလောသဲ ၄:၉ နှင့် ဖိလေမုန် ၁၀၊ ၁၂ ကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် ဖိလေမုန်ဩဝါဒစာသည် တစ်ချိန်တည်းတွင် ပေးပို့ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် တုခိခတ်သည် အာရှရိုမန်ပြည်နယ် (အနောက်အာရှမိုင်နာ) သို့ ခရီးထွက်စဉ်တွင် စာသုံးစောင်ကို သယ်ဆောင်သွားဖွယ်ရှိသည်—ပေါလုမှ ဖိလေမုန်ထံသို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးစာ၊ ကိုလောသဲဘုရားကျောင်းသို့ သီးခြားရေးသားထားသော စာ (ကိုလောသဲ)၊ နှင့် သီးခြားဘုရားကျောင်းတစ်ခုသို့ လိပ်မထားဘဲ၊ ဧဖက်မြို့၊ စမိုင်နာ၊ ပါဂါမို့စ်နှင့် လောဒိစီယံစသည့် အာရှပြည်နယ်ရှိ ဘုရားကျောင်းများအကြား ဖြန့်ဝေရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ပေါလုကိုယ်တိုင်မသိခဲ့သော ယုံကြည်သူများကို အထူးတွေးထားဖွယ်ရှိသည့် စာ။ ၎င်းသည် ယခုဧဖက်ဩဝါဒစာဟု သိကြသည့်စာဖြစ်ပုံရသည်။ တုခိခတ်သည် လောဒိစီယံဘုရားကျောင်းသို့ လိပ်မထားသော စတုတ္ထစာတစ်စောင်ရှိခဲ့သလား (ကိုလောသဲ ၄:၁၆ ကိုကြည့်ပါ)၊ သို့မဟုတ် ထိုစာသည် ဤယေဘုယျစာနှင့် တူညီသည်လားဟု မသိနိုင်ပေ။

Percy has demonstrated that an especially close relationship exists between Ephesians and Colossians (cf. Eph. 1:1 with Col. 1:1; Eph. 1:13 with Col. 1:5; Eph. 1:15 with Col. 1:4, 9; Eph. 2:12 with Col. 1:21; Eph. 2:15 with Col. 2:14; Eph. 2:16 with Col. 1:22; Eph. 6:18 with Col. 4:2; Eph. 6:21 with Col. 4:7), a much closer relationship, indeed, than between Ephesians and any other of Paul’s letters. This similarity seems to be best explained by the view that both epistles were written by the same author, Paul, and virtually at the same time. That such was the case is indicated by the fact that Eph. 6:21, 22, which introduces Tychicus as the agent by whom Paul sends the letter, is virtually identical to Col. 4:7, . A comparison of Col. 4:9 with Philemon 10, 12 indicates further that the Epistle to Philemon probably was sent at the same time. Thus Tychicus apparently carried with him three letters on his journey to the Roman province of Asia (in western Asia Minor)—a personal letter from Paul to Philemon, who evidently was a member of the church at Colossae; a letter (Colossians) specifically to the church at Colossae; and a letter not addressed to any specific church, but intended probably to circulate among the various churches of the province of Asia, such as Ephesus, Smyrna, Pergamos, and Laodicea, perhaps with those believers especially in mind whom Paul had not known personally. This, apparently, was the epistle now known as Ephesians. Whether Tychicus had a fourth letter addressed to the church at Laodicea (see Col. 4:16), or whether that letter is identical with this general letter, cannot be known.

 

ဤယေဘုယျစာသည် ၎င်းရည်ရွယ်ထားသော ဒေသရှိ ဘုရားကျောင်းများသို့ လည်ပတ်ပြီးနောက်၊ ဧဖက်မြို့ရှိ ဘုရားကျောင်းထံတွင် နားခိုခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ရန် သင့်လျော်သည်၊ အကြောင်းမှာ ဧဖက်မြို့သည် အာရှပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ပြင် ပေါလု၏ ကြာရှည်အလုပ်လုပ်ခဲ့သော နေရာဖြစ်သည့်အတွက် ၎င်း၏အောက်မေ့ဖွယ်ကို အထူးတန်ဖိုးထားခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်ဆိုလျှင်၊ ပေါလု၏ဩဝါဒစာများကို ၎င်းတို့ပေးပို့ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းများမှ စုစည်းပြီး ထိန်းသိမ်းထားချိန်တွင်၊ ဧဖက်ဘုရားကျောင်းထံတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ဩဝါဒစာသည် သဘာဝအလျောက် ဧဖက်ဩဝါဒစာဟု အမည်ပေးခံရမည်ဖြစ်သည်။

It is reasonable to believe that when this general letter had paid its visit to the various churches of the area for which it was intended, it would have come to rest in the possession of the congregation at Ephesus, inasmuch as Ephesus was the chief city of the province of Asia, and furthermore, since it was the site of such prolonged labor by Paul, where his memory must especially have been cherished. If this is what happened, as seems probable, it is not difficult to understand that when Paul’s epistles were first gathered from the churches to which they had been sent and in which they had been preserved, the epistle found in the possession of the Ephesians congregation would naturally be entitled Ephesians.

 

အထက်ဖော်ပြပါ အကြံပြုချက်များကို ပြတ်သားစွာ သက်သေမပြနိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ဧဖက်ဩဝါဒစာတွင် ယူဆထားသော အခက်အခဲများအတွက် သင့်လျော်သော ရှင်းပြချက်တစ်ခုကို ပေးစွမ်းပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ သက်သေများနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ပညာရှင်မှုစံနှုန်းများနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော ဩဝါဒစာ၏ ရေးသားသူဖြစ်မှုနှင့် ဦးတည်ရာအတွက် အပြုသဘောဆောင်သော သီအိုရီကို ပေးစွမ်းသည်။

Although the foregoing suggestions cannot be conclusively proved, they do afford a reasonable explanation for the supposed difficulties in the Epistle to the Ephesians, and they provide a positive theory for the authorship and destination of the epistle that is in harmony both with the evidences of Scripture and the standards of reputable scholarship.

 

ဓမ္မဆရာဩဝါဒစာများ။—ဤဝေါဟာရသည် တိမောသေထံသို့နှင့် တိတုထံသို့ ဩဝါဒစာများကို ဆိုလိုသည်။ ပေါလု၏အမည်ပါသော အခြားဩဝါဒစာများကို ဝေဖန်ရေးဆရာများက ယေဘုယျအားဖြင့် ပေါလုရေးသားသူဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း (ဧဖက်ဩဝါဒစာမှလွဲ၍)၊ ဝေဖန်ရေးဆရာများစွာက ပထမနှင့် ဒုတိယတိမောသေနှင့် တိတုဩဝါဒစာများ၏ ပေါလုရေးသားသူဖြစ်မှုကို ငြင်းပယ်သည်။ ပေါလုသည် ဤဩဝါဒစာများ၏ ရေးသားသူမဟုတ်ဟူသော အမြင်ကို ထောက်ခံရန် ပညာရှင်အချို့က ဖော်ပြထားသော အဓိကအကြောင်းပြချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

Pastoral Epistles.—By this term is meant the epistles to Timothy and to Titus. Although the other epistles bearing Paul’s name are generally recognized by critical scholars as being authentically Pauline (with the possible exception of Ephesians), many critics reject the Pauline authorship of 1 and 2 Timothy and Titus. Following are the chief arguments set forth by certain scholars in support of the view that Paul was not the author of these epistles:

 

ဓမ္မဆရာဩဝါဒစာများရှိ သမိုင်းဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းချက်များ (ဥပမာ၊ ပထမတိမောသေ ၁:၃; ဒုတိယတိမောသေ ၄:၂၀; တိတု ၃:၁၂) ကို ပေါလု၏ဘဝသမိုင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် တမန်တော်များကျမ်းတွင် ပုံဖော်ထားသော ၎င်း၏ဘဝပုံစံထဲသို့ မကိုက်ညီပေ။

When the historical allusions in the Pastoral Epistles (such as 1 Tim. 1:3; 2 Tim. 4:20; Titus 3:12) are compared with the history of Paul’s life in Acts, it is clear that they do not fit into the pattern of his career as portrayed there.

 

သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အခြားနေရာများတွင် မြင်ရသည်ထက် ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးသော ဘုရားကျောင်း အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ၊ အကြီးအကဲများ သို့မဟုတ် ဆရာတော်များအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်းများ (၁ တိမောသေ ၃:၁-၇; တိတု ၁:၅-၉)၊ သင်းအုပ်ဆရာများအတွက် (၁ တိမောသေ ၃:၈-၁၃)၊ ဘုရားကျောင်းတွင် အမျိုးသမီးများ၏ အပြုအမူအတွက် စည်းမျဉ်းများ (၁ တိမောသေ ၂:၈-၁၅)၊ မုတ်ဆိုးမများ၏ ဂရုစိုက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူအတွက် သတ်မှတ်ချက်များ (၁ တိမောသေ ၅:၃-၁၆) တို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက ၎င်းသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အခြားနေရာများတွင် ဖော်ပြထားသည့် ဘုရားကျောင်းအဖွဲ့အစည်း ဖွံ့ဖြိုးမှုထက် သိသိသာသာ တိုးတက်နေသည်ဟု ယူဆပြီး၊ သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများကို ဒုတိယရာစုအတွင်း ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆသင့်သည်။

The Pastoral Epistles reveal a more developed structure of church organization than is seen elsewhere in the New Testament. For example, specific qualifications are given both for elders or bishops(1 Tim. 3:1–7; Titus 1:5–9) and deacons (1 Tim. 3:8–13), regulations are laid down for the conduct and women in church 1 Tim. 2:8–15, and stipulations are made for the care of widows and for their conduct. (1 Tim. 5:3–16). Critical scholars have felt that all this portrays a development in ecclesiastical organization so far in advance of that revealed elsewhere in the New Testament that the Pastoral Epistles should rather be dated sometime during the 2d century.

 

ဤစာတမ်းများသည် တမန်တော်များနောက်ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို “မမှန်ကန်ဟု ခေါ်ဆိုသော သိပ္ပံဆန့်ကျင်မှုများ” (၁ တိမောသေ ၆:၂၀) ကို သတိပေးချက်ဖြင့် ထောက်ခံထားသည်။ ဂရိဘာသာဖြင့် ၎င်းကို antitheseis tēs pseudōnumou gnōseōs ဟုဖတ်ရပြီး၊ ၎င်းကို “မမှန်ကန်စွာ အမည်ပေးထားသော ဂနိုစစ် [အသိပညာ] ၏ ဆန့်ကျင်မှုများ” ဟု ဘာသာပြန်နိုင်သည်။ ဒုတိယရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မာစီယွန်ဆိုသည့် သြသဒေါက်စ် ဆရာတစ်ဦးက Antitheses ဟုခေါ်သော လက်ရာတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ မာစီယွန်၏ အမြင်များစွာသည် ဂနိုစစ် (အသိပညာ) ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးသည့် ဂနိုစတစ်များနှင့် ဆင်တူသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်အချို့က ၁ တိမောသေ စာတမ်းထဲတွင် ဒုတိယရာစု သြသဒေါက်စ် မာစီယွန်ကို သတိပေးချက်အဖြစ် မြင်ပြီး၊ စာတမ်းကို ထိုအချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆကာ၊ မာစီယွန်နှင့် ဂနိုစတစ်ဝါဒတို့နှင့် တိုက်ပွဲတွင် ဂုဏ်သိက္ခာရှိစေရန် ပေါလု၏ အမည်ကို စာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။

The theory that these letters originated in the century following the apostles has been bolstered further by an appeal to the warning against “oppositions of science falsely so called” (1 Tim. 6:20). In Greek this reads, antitheseis tēs pseudōnumou gnōseōs, which may be translated. “antitheses of falsely named gnōsis [knowledge]. ”About the middle of the 2d century Marcion, a heretical teacher, produced a work that he called the Antitheses. Furthermore, many of Marcion’s views were similar to those of the Gnostics, who emphasized the importance of gnōsis, or knowledge. Consequently some scholars have seen in this passage from 1 Timothy a warning against the 2d-century heretic Marcion, and so have dated the book accordingly, holding that Paul’s name was attached to the epistle to give it prestige in the struggle with Marcion and Gnosticism.

 

သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများ၏ ပေါလု ရေးသားမှုကို ပယ်ချရန် ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခုမှာ ၎င်းတို့၏ ဝေါဟာရများသည် ပေါလု၏ အခြားစာတမ်းများနှင့် များစွာ ကွဲပြားနေခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ပေါလု၏ အခြားရေးသားချက်များထက် အခြားနေရာများတွင် မသုံးထားသော စကားလုံးများ ပိုမိုပါဝင်သည်။

Still another reason that critical scholars have given for rejecting the Pauline authorship of the Pastoral Epistles is the fact that their vocabulary is quite different from that of Paul’s other epistles. They contain a much larger number of words not used elsewhere in Paul’s epistles than do any other of his writings.

 

ဤအငြင်းပွားမှုများက ပညာရှင်များစွာကို ပေါလုသည် သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆကို ပယ်ချစေခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ဤမှတ်ချက်သည် ဤရေးသားချက်များသည် ပေါလုရေးသားမှုဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာပြီး လုံလောက်သော သက်သေများရှိသည်ဟု ယုံကြည်သူများနှင့် တစ်သားတည်းဖြစ်သည်။

These arguments have led many scholars to deny that Paul wrote the Pastoral Epistles. However, this commentary holds with those who believe that there is strong and wholly satisfactory evidence that these writings are authentically Pauline.

 

သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ကိုးကားချက်များသည် တမန်တော်များ၏ အကျဉ်းချခံရမှု (တမန်တော် ၂၈) တွင် မဖော်ပြထားသည့် ပေါလု၏ ဘဝအဆင့်တစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများကို ၎င်းတို့အလိုအလျောက် ပြောဆိုခွင့်ပြုပါက၊ ၎င်းတို့သည် ပေါလုသည် အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ကရေတေကျွန်း၊ အာရှမိုင်နာ၊ နှင့် ဂရိတို့တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခရီးသွားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ရောမမြို့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်ကို ဖော်ပြသည်။ အလားတူ၊ ပေါလု၏ စာတမ်းများတွင် အခြားနေရာများတွင် မပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ (ကရတ်စင်၊ ၂ တိမောသေ ၄:၁၀; ကာပတ်၊ အခန်း ၄:၁၃; အိုနီစီဖိုးရပ်၊ အခန်းများ ၁:၁၆; ၄:၁၉; ယူဘူလပ်၊ ပုဒင်း၊ လိနပ်၊ ကလောဒီယာ၊ အခန်း ၄:၂၁; အာတီမတ်၊ တိတု ၃:၁၂; ဇေနပ်၊ အခန်း ၃:၁၃) ကို ဖော်ပြထားခြင်းသည် ဤစာတမ်းများသည် ပေါလု၏ နောက်ပိုင်းဘဝမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ထပ်မံသက်သေပြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အတုအယောင်ဖြစ်ကြောင်း မညွှန်ပြပေ။ အမှန်တကယ်ပင်၊ အတုလုပ်သူတစ်ဦးသည် ပေါလု၏ ဘဝအကြောင်း သိထားသည်များနှင့် မကိုက်ညီသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို ထည့်သွင်းရန် ခက်ခဲပြီး၊ ၎င်းသည် အတုအယောင်ဖြစ်ကြောင်း ချက်ချင်းသိရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား၊ လိမ္မာသော အတုလုပ်သူတစ်ဦးသည် ၎င်း၏ ရေးသားချက်များကို ပေါလု၏ စစ်မှန်သော စာတမ်းများနှင့် တတ်နိုင်သမျှ ညီညွတ်အောင် ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များသည် ၎င်းတို့၏ စစ်မှန်မှုကို သက်သေပြသည်။

The very fact that the historical references in the epistles to Timothy and Titus do not fit into the framework of the Acts is an indication that they come from a period of Paul’s life subsequent to his imprisonment at Rome as recorded in Acts 28. If the Pastoral Epistles are allowed to speak for themselves, they reveal Paul as having been released from imprisonment and having traveled extensively in Crete, Asia Minor, and Greece, and then having been arrested and imprisoned at Rome a second time. Similarly, the fact that persons are mentioned in the Pastoral Epistles who appear nowhere else in the Pauline letters (Crescens, 2 Tim. 4:10; Carpus, ch. 4:13; Onesiphorus, chs. 1:16; 4:19; Eubulus, Pudens, Linus, Claudia, ch. 4:21; Artemas, Titus 3:12; Zenas, ch. 3:13) is a further evidence that these epistles come from a later period of Paul’s career, rather than an indication of forgery. In fact, it is difficult to account for a forger’s having introduced events and persons into his work that do not fit into what is otherwise known of Paul’s life, for such elements would immediately have been recognized as evidences of spuriousness. Instead, a clever forger would have made his writings as consonant as he possibly could with the authentic epistles of Paul. Thus these historical aspects of the Pastoral Epistles may be seen as evidences of their authenticity.

 

သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသော ဘုရားကျောင်း အဖွဲ့အစည်း အမျိုးအစားနှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ ဤရေးသားချက်များတွင် ဘုရားကျောင်း အုပ်ချုပ်ရေး ပြဿနာများကို ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အခြားနေရာများထက် ပို၍အသေးစိတ် ဆွေးနွေးထားသော်လည်း၊ ၎င်းတို့တွင် ပေါလု၏ သက်တမ်းအတွင်း ဘုရားကျောင်း၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အခြားသက်သေများနှင့် မညီညွတ်သည့် အရာမရှိပေ။ ပေါလု၏ အခြားရေးသားချက်များတွင် ခရစ်ယာန်ဘဝနှင့် ယုံကြည်မှု၏ အခြားရှုထောင့်များကို အလေးပေးထားသည့်အတိုင်း၊ သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများတွင် ဘုရားကျောင်း အုပ်ချုပ်ရေးကို အထူးအသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

As for the question of the type of church organization revealed in the Pastoral Epistle, it can be said that although problems of church polity are discussed in greater detail in these writings than elsewhere in the New Testament, nevertheless there is nothing in them that is out of harmony with other evidences regarding the organization of the church during Paul’s lifetime. Just as other phases of Christian life and belief are emphasized in Paul’s other writings, so church polity is taken up in particular detail in the Pastoral Epistles.

 

၁ တိမောသေ ၆:၂၀ တွင် “မမှန်ကန်စွာ အမည်ပေးထားသော ဂနိုစစ် ၏ ဆန့်ကျင်မှုများ” နှင့်ပတ်သက်သည့် အပိုဒ်သည် မာစီယွန်၏ လက်ရာကို မဖြစ်မနေ ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပေ။ ဂနိုစစ် “အသိပညာ” သည် ပေါလု၏ ဝေါဟာရတွင် ရင်းနှီးသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော သြသဒေါက်စ် အမြင်တစ်ခုကို ရည်ညွှန်းစရာမလိုဘဲ နားလည်နိုင်သည်။ သို့သော် တကယ်တမ်းတွင်၊ ဂနိုစစ် သည် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအဖြစ် ပေါလု၏ ခေတ်တွင် အစောပိုင်း ဂနိုစတစ်များအကြား စီးပွားရေးအရ သုံးနေပြီဖြစ်သည်။ အလားတူ၊ ဆန့်ကျင်မှုများ သည် မာစီယွန်၏ စာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ၎င်း၏ သာမန်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည့် “ဆန့်ကျင်မှုများ”၊ “ဆန့်ကျင်သော အဆိုပြုချက်များ” နှင့် လက်ရှိအကြောင်းအရာနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ထို့ကြောင့် ပေါလုသည် တိမောသေအား ဧဝံဂေလိတရားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော “မမှန်ကန်စွာ အမည်ပေးထားသော အသိပညာ၏ ဆန့်ကျင်သော အဆိုပြုချက်များ” ကို သတိပေးနေသည်ဟု နားလည်နိုင်သည်။

The passage in 1 Tim. 6:20 dealing with the “antitheses of falsely named gnōsis” does not necessarily refer to Marcion’s work. Gnōsis, “knowledge,” is a familiar word in Paul’s vocabulary, and is quite intelligible without being taken to refer to any particular heretical opinion, although in fact, as a technical term gnōsis probably already was current among early Gnostics in his day. Similarly antitheses does not necessarily refer to Marcion’s book, but easily fits the present context with its common meaning of “oppositions,” “counterpropositions.” Thus Paul may be understood as warning Timothy against the “counterpropositions of falsely named knowledge,” as contrasted with the gospel.

 

သိမ်းဆည်းရာ စာတမ်းများ၏ ဝေါဟာရသည် ပေါလု၏ အခြားရေးသားချက်များနှင့် ကွဲပြားမှုကို ၎င်း၏ ခရီးသွားမှုနှင့် အတွေ့အကြုံများ ထပ်မံရရှိပြီးနောက် ၎င်း၏ ဘဝ၏ နောက်ပိုင်းအဆင့်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်၊ ၎င်းသည် ပေါလုက မတူညီသော စာရေးဆရာများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ဝေါဟာရရွေးချယ်မှုတွင် အနည်းငယ် လွတ်လပ်မှုကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

The difference between the vocabulary of the Pastoral Epistles and that of Paul’s other writings is probably best to be accounted for on the ground that he was writing the Pastorals at a later point in his career after further travel and experience. The difference may also be due to the probability that he employed different scribes who exercised some choice in phraseology.

 

ဟေဗြဲ—ဟေဗြဲစာတမ်း၏ ရေးသားသူ၏ အထောက်အထားနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းသည် အဓိက ဝေဖန်ရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ စာအုပ်ကိုယ်တိုင်က ၎င်း၏ ရေးသားသူအကြောင်း မည်သည့်အဆိုမှ မပြုလုပ်ထားသောကြောင့်၊ ဤမေးခွန်းသည် ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒီများနှင့် ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များအကြား သိသာထင်ရှားစွာ သဘောထားကွဲလွဲမှု ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မေးခွန်းတစ်ခု မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဤဆောင်းပါးတွင် ၎င်းကို မဖော်ပြပါ။ ပြဿနာနှင့် ပတ်သက်သော ဆွေးနွေးမှုအတွက် စာဖတ်သူအား ဟေဗြဲစာတမ်းသို့ နိဒါန်းတွင် အတွဲ ၇ တွင် ရည်ညွှန်းထားသည်။

Hebrews.—The question of the identity of the author of the Epistle to the Hebrews is a major critical problem. However, inasmuch as the book itself makes no claim regarding its authorship, this question is not one concerning which conservatives and critical scholars are greatly at variance. Accordingly it is not treated in the present article. For a discussion of the problem the reader is referred to the Introduction to the Epistle to the Hebrews in Vol. VII.

 

ဒုတိယပေတရုနှင့် ယုဒ—ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် တမန်တော်နောက်ပိုင်း ရေးသားခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်အများအပြားက ကြေညာပြီး အတုအယောင်ဟု ယူဆသည့် စာအုပ်မှာ ဒုတိယပေတရုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိကအကြောင်းပြချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

Second Peter and Jude.—Perhaps the book of the New Testament that has been declared postapostolic, and thus spurious, by the greatest number of scholars is 2 Peter. The chief reasons for this opinion are the following:

 

ဘာသာစကားနှင့် စတိုင်လ်တွင် ဒုတိယပေတရုသည် ပထမပေတရုနှင့် များစွာကွဲပြားသည်။ ဒုတိယပေတရုသည် ပေါလု၏ စာတမ်းများကို အထူးအဆင့်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို စုစည်းမှုတစ်ခုအဖြစ်သာမက၊ “ကျမ်းစာ” (ဒုတိယပေတရု ၃:၁၅, ၁၆) အဖြစ် ရည်ညွှန်းပြီး၊ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့် တူညီသော ဝိညာဉ်ရေးရာ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် အာဏာရှိသည်ဟု ယူဆသည်။ ပညာရှင်များစွာက ပေါလု၏ စာတမ်းများသည် ၎င်း၏ (သို့မဟုတ် ပေတရု၏) သက်တမ်းအတွင်း ၎င်းတို့ပေးပို့ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းများမှ စုစည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်မည်မဟုတ်ဟု ယူဆပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း ၎င်းတို့သည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ အဆင့်နှင့် တူညီသည့် အဆင့်ကို ရရှိခဲ့မည်မဟုတ်ပေ။

In language and style 2 Peter is quite different from 1 Peter. 2 Peter gives a special status to the epistles of Paul, referring to them, not only as a collection, but apparently as “scripture” (2 Peter 3:15, 16), that is, on the same level of inspiration and authority as the Old Testament. Many scholars have felt that Paul’s epistles could hardly have been collected during his (or Peter’s) lifetime from the various churches to which they were sent, and that during that same period they certainly could not have attained a status equal to that of the Old Testament Scriptures.

 

တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ ခရစ်ယာန်ခေတ်အစောပိုင်းကတည်းက ဒုတိယပေတရု၏ ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ပါဝင်ပိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ အကြီးအကျယ် သံသယများ ဖော်ပြခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ ၁၂၇-၁၃၁ ကို ကြည့်ပါ)။

A third reason is the fact that since early Christian times serious doubts have been expressed as to 2 Peter’s right to a place in the New Testament canon (see pp. 127-131).

 

သို့သော်၊ ဒုတိယပေတရု၏ စစ်မှန်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ၊ ၎င်းကို တမန်တော်ပေတရုက ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အမြင်ကို ထောက်ခံသည့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။

However, before a decision is made regarding the authenticity of 2 Peter, several factors must be taken into consideration that favor the view that it was written by the apostle Peter:

 

ပထမဦးစွာ၊ ဒုတိယပေတရုသည် တမန်တော်က ရေးသားခဲ့သည် သို့မဟုတ် ၎င်းသည် ပြတ်ပြတ်သားသား အတုအယောင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စတင်ပြီး “ယေရှုခရစ်၏ ကျွန်နှင့် တမန်တော် ရှိမုန်ပေတရု” ကို ၎င်း၏ ရေးသားသူအဖြစ် ဖော်ပြရုံသာမက၊ ၎င်း၏ ရေးသားသူသည် ခရစ်နှင့်အတူ တန်ဆောင်တောင်ပေါ်တွင် ရှိခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုထားသည် (ဒုတိယပေတရု ၁:၁၇, ၁၈; မဿဲ ၁၇:၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ၎င်းသည် ပြတ်ပြတ်သားသား အတုလုပ်ခြင်းမဟုတ်ပါက၊ ရေးသားသူသည် တမန်တော်ပေတရုမှလွဲ၍ အခြားမဖြစ်နိုင်ပေ။

First, either 2 Peter was written by the apostle, or it is an outright forgery. Not only does it begin in the usual way, giving “Simon Peter, a servant and an apostle of Jesus Christ” as its author, but its writer claims to have been one of those who was with Christ upon the mount of transfiguration (see 2 Peter 1:17, 18; cf. Matt. 17:1). Unless this is an outright falsification, the author can be none other than the apostle Peter.

 

ဒုတိယပေတရု၏ ဘာသာစကားနှင့် စတိုင်လ်သည် ပထမစာတမ်းနှင့် ကွဲပြားသော်လည်း၊ ၎င်းကို ပေတရုသည် ပညာမသင်ကြားခဲ့သော ပါလစ်စတိုင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ မိခင်ဘာသာစကားမှာ အာရမိတ်ဖြစ်သည်ဟူသော အကြောင်းဖြင့် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ ရှင်းပြနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ဂရိဘာသာဖြင့် စာတမ်းတစ်စောင်ရေးသားရာတွင် အထောက်အကူပြုသော စာရေးဆရာများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၎င်း၏ စာတမ်းများ၏ ဂရိဘာသာဖြင့် စကားလုံးရွေးချယ်မှုအပေါ် သိသာထင်ရှားသော သြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရန် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သည်။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော စာရေးဆရာနှစ်ဦးသည် ၎င်း၏ မတူညီသော စာတမ်းနှစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်။

Although it is a fact that the style of language of 2 Peter is different from that of the first epistle, this may reasonably be accounted for by the probability that Peter, as an unschooled Palestinian whose mother tongue was Aramaic, doubtless employed secretarial aid in phrasing an epistle he was writing in Greek. If Paul, who was fully at home in Greek, used secretaries, as he quite evidently did, it is even more logical to think that Peter, whose native language was Aramaic, would have done so, and that these secretaries would have exerted a definite influence on the wording of his letters in Greek. Thus two different secretaries may well have written down for him his two different epistles.

 

ပေတရုက ပေါလု၏ စာတမ်းများကို ရည်ညွှန်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ ပေါလု၏ စာတမ်းများသည် သီးခြားစာအုပ်များ သို့မဟုတ် စုစည်းမှုအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ စတင်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်ဟူသော အထောက်အထားမရှိပေ။ ပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းသည် ပထမရာစုနှောင်းပိုင်းထက် စောလျင်စွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့မည်မဟုတ်ဟု ယူဆသော်လည်း၊ ပေါလုနှင့် ပေတရု၏ သက်တမ်းအတွင်း ၎င်းသည် စတင်ခဲ့မည်မဟုတ်ဟူသော သက်သေမရှိပေ။ ပေါလု၏ သာသနာပြုလှုပ်ရှားမှု၏ ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် ပြင်းထန်မှု၊ ၎င်း၏ တမန်တော်ဘုရားကျောင်းတွင် ထင်ရှားမှု၊ နှင့် ပေါလုနှင့် ပေတရု၏ လမ်းကြောင်းများ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြတ်သန်းမှုတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက၊ ပေါလု၏ စာတမ်းများသည် ၎င်း၏ သေဆုံးမှုမတိုင်မီကပင် အနည်းငယ် ဖြန့်ဝေမှုရှိခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချရန် မမဖြစ်နိုင်ပေ။

As for the question of Peter’s reference to Paul’s epistles, it must be recognized that there is no definitive evidence as to when the epistles of Paul came into circulation either as separate volumes or as a collection. Although scholars have generally felt that this must have occurred no earlier than the latter part of the 1st century, there is in fact no proof that it could not have begun during the lifetime of Paul and Peter. Considering the breadth and intensity of Paul’s missionary activity and his resulting prominence in the apostolic church, and considering the fact that his and Peter’s paths repeatedly crossed, it does not seem unreasonable to conclude that Paul’s letters probably enjoyed some circulation even before his death.

 

ပေတရုက ပေါလု၏ စာတမ်းများကို “ကျမ်းစာ” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ပြဿနာသည်လည်း ဤစာတမ်း၏ နောက်ကျရက်စွဲကို သက်သေပြခြင်းမဟုတ်ပေ။ ပေတရုက ၎င်းတို့ကို ထိုသို့ အသိအမှတ်ပြုခဲ့မည်မဟုတ်ဟူသော သက်သေမရှိပေ။ ပေါလုသည် သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်၏ လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည် (၁ ကောရိန္သု ၇:၄၀; ၁ တိမောသေ ၄:၁)၊ ထို့ကြောင့် ပေတရုက ၎င်းကို အမှန်တရားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပြီး ပေါလု၏ ရေးသားချက်များကို ဘုရားကျောင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော ဝိညာဉ်ရေးရာ ရေးသားချက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရန် မမဖြစ်နိုင်ပေ။

The further problem of Peter’s having classed Paul’s epistles as “scripture” likewise cannot be considered an absolute proof of a late date for this epistle. There is no proof that Peter could not and should not have recognized them as such. Paul believed that he wrote under the inspiration of the Holy Spirit (see 1 Cor. 7:40; 1 Tim. 4:1), and it would not seem unreasonable to think that Peter would have recognized this to be a fact and so have classed the writings of Paul among the inspired writings belonging to the church.

 

ဒုတိယပေတရုနှင့် ယုဒစာတမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့ နောက်ထပ်မေးခွန်းတစ်ခုမှာ ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုဖြစ်သည်။ ဒုတိယပေတရု ၂:၁ မှ ၃:၃ နှင့် ယုဒ ၄-၁၈ တို့ကို ဂရုတစိုက် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက၊ ဤစာအုပ်နှစ်အုပ်တွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးပါဝင်သည်ကို ဖော်ပြသည်။ ပညာရှင်များစွာက ဒုတိယပေတရု၏ ရေးသားသူသည် ယုဒမှ ထုတ်ယူခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချသော်လည်း၊ ယုဒ ၁၇, ၁၈ သည် ဒုတိယပေတရု ၃:၂, ၃ ကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းပုံရသည်။ အကယ်၍ ဤသို့ဖြစ်ခဲ့ပါက၊ ဒုတိယပေတရု၏ ဦးစားပေးမှုသည် ၎င်း၏ တမန်တော်ရေးသားမှုအတွက် သက်သေဖြစ်လိမ့်မည်။ သို့သော်၊ ဤအငြင်းပွားမှုကို ဒုတိယပေတရု၏ စစ်မှန်မှုကို သက်သေပြရန် မသုံးနိုင်ပေ၊ အကြောင်းမှာ စာတမ်းနှစ်စောင်အကြား တိကျသော ဆက်နွယ်မှုကို မဖြေရှင်းရသေးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

Another question connected with 2 Peter is that of its relationship to the Epistle of Jude. A careful comparison of 2 Peter 2:1 to 3:3 with Jude 4–18 reveals that these two books have much material in common. Although many scholars have concluded that the writer of 2 Peter drew upon Jude, yet Jude 17, 18 appears to be a direct reference to 2 Peter 3:2, 3. If this is so, the priority of 2 Peter would be an evidence for its apostolic authorship. However, this argument cannot be urged in proof of the authenticity of 2 Peter, for the exact relationship between the two epistles has not been settled.

 

ဒုတိယပေတရု၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အငြင်းပွားမှုများသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ အခြေခံများဖြင့်သာ ကြည့်ပါက ပြင်းထန်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို သက်သေများအဖြစ် မယူဆနိုင်ပေ။ စာအုပ်ကိုယ်တိုင်၏ အဆိုများကို ဝိညာဉ်ရေးရာ ရှုထောင့်မှ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက၊ ၎င်းတို့သည် တမန်တော်နောက်ပိုင်း ရေးသားမှုဆိုင်ရာ သီအိုရီကို ပယ်ချရန် ခိုင်မာသော အကြောင်းပြချက်ပေးသည်၊ အထူးသဖြင့် ပေတရု၏ ရေးသားမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ပြဿနာများစွာကို အောင်မြင်စွာ ရှင်းပြနိုင်သောအခါတွင်ဖြစ်သည်။

Although the arguments against the authenticity of 2 Peter are serious when viewed on purely scientific grounds, they cannot be considered as proofs. And when the claims of the book itself are considered from a spiritual standpoint, those claims give strong reason for rejecting any theory of postapostolic authorship, particularly when many of the apparent problems connected with the Petrine authorship of this epistle can be explained successfully.

 

ဗျာဒိတ်ကျမ်း—တတိယရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်၊ အလက်ဇန္ဒြီးယားမှ ဆရာတော် ဒိုင်ယိုနီစီးယပ်က ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို တမန်တော်ယောဟန်မဟုတ်သော အခြားယောဟန်တစ်ဦးက ရေးသားခဲ့သည်ဟု အဆိုပြုသည့် လက်ရာတစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည် (ယူစီဘီးယပ်၊ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း vii. ၂၅. ၇-၂၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ၎င်း၏ အငြင်းပွားမှုများသည် ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ တမန်တော်ရေးသားမှုကို ပယ်ချသည့် ပညာရှင်များအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ လည်ပတ်ခဲ့သည်။

Revelation.—In the middle of the 3d century, Dionysius, bishop of Alexandria, issued a work in which he maintained that the Revelation was written by a John other than the apostle (see Eusebius, Ecclesiastical History vii. 25. 7–27). His arguments have had wide currency among those scholars who reject the apostolic authorship of the Revelation.

 

ဒိုင်ယိုနီစီးယပ်က ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ဝေါဟာရများနှင့် စာပေပုံစံသည် ယောဟန်၏ ဧဝံဂေလိတရားနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသည်ဟု ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်းသည် ဂရိဘာသာစကား၏ သာမန်စံနှုန်းများနှင့် လွတ်လပ်မှုများစွာကို ပြသပြီး၊ ယောဟန်၏ ဧဝံဂေလိတရား၏ ဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဖြစ်သည်။

Dionysius pointed out that the vocabulary and literary style of the Revelation is strikingly different from that of the Gospel according to John. Revelation shows an unusual amount of liberty with the ordinary standards of Greek diction and syntax, whereas the language of the Gospel of John is regular.

 

ဒိုင်ယိုနီစီးယပ်က ဗျာဒိတ်ကျမ်းတွင် ရေးသားသူက ၎င်း၏ အမည်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖော်ပြထားသည် (ဗျာဒိတ်ကျမ်း ၁:၁, ၄, ၉; ၂၂:၈)၊ သို့သော် ဧဝံဂေလိတရားတွင် ၎င်း၏ ရေးသားသူသည် ၎င်း၏ အထောက်အထားကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်ဟု အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မတူညီသော ရေးသားသူများကို ညွှန်ပြသည်ဟု ၎င်းက ယူဆသည်။

Dionysius also emphasized the fact that in the Revelation the author gives his name repeatedly (see Rev. 1:1, 4, 9; 22:8), but that in the Gospel its author makes an effort to conceal his identity. Such a situation he felt could point only to different authorship.

 

ဒိုင်ယိုနီစီးယပ်၏ အချိန်ကတည်းက၊ ဒုတိယရာစုဘုရားကျောင်းဖခင် ပါပီးယပ်ကို ယူစီဘီးယပ်က ကိုးကားထားသည့်အတိုင်း (ယူစီဘီးယပ်၊ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း iii. ၃၉. ၄)၊ ပထမရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဘုရားကျောင်းတွင် ထင်ရှားသော ယောဟန်နှစ်ဦးရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားပြီး၊ တစ်ဦးမှာ တမန်တော်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်ဦးမှာ အကြီးအကဲဖြစ်သည် (ဒုတိယယောဟန် ၁; တတိယယောဟန် ၁ ကို ကြည့်ပါ)။ ယူစီဘီးယပ်နှင့် ၎င်းနောက်ပိုင်း ပညာရှင်များစွာသည် ဒုတိယယောဟန်ဖြစ်သည့် ယောဟန်အကြီးအကဲသည် ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ရေးသားသူဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။

Since Dionysius’ time it has also been pointed out that the 2d-century Church Father Papias, as quoted by Eusebius (ibid., iii. 39. 4), seems to indicate that about the end of the 1st century there were two men named John who were prominent in the church, one the apostle and the other the elder (see 2 John 1; 3 John 1). Eusebius and many scholars since his time have been inclined to believe that the latter of these, John the elder, was the author of the Revelation.

 

ထို့အပြင်၊ ယောဟန်တမန်တော်သည် ပထမရာစုနှောင်းပိုင်းမတိုင်မီ အာဇာနည်သေဆုံးမှုဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟူသော အစဉ်အလာတစ်ခုရှိပြီး၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားခဲ့သည့်အချိန်ဖြစ်သည်။

Still a further argument centers on a tradition that John the apostle died a martyr’s death several decades before the end of the 1st century, when the Revelation quite clearly was written.

 

အထက်ဖော်ပြပါ အငြင်းပွားမှုများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ပထမအကြည့်တွင် ထင်ထားသလောက် အလေးသာမှုမရှိပေ။ ဗျာဒိတ်ကျမ်းနှင့် ဧဝံဂေလိတရားအကြား ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ ဤစာအုပ်နှစ်အုပ်သည် အလွန်ကွဲပြားသော အခြေအနေများတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ဖော်ပြထားသည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို ရေးသားစဉ် ယောဟန်သည် ပတ်မော့စ်ကျွန်းတွင် အကျဉ်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤစာအုပ်၏ ဂရိဘာသာသည် ထိုသို့သော အခြေအနေများတွင် ရေးသားခဲ့သည်နှင့် ညီညွတ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ၎င်း၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားခြင်းမဟုတ်သော လူတစ်ဦး၏ လက်ရာကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ဂရိဘာသာနောက်ကွယ်တွင် ဆီမီးတစ်ဆိုင်ရာ တွေးခေါ်ပုံများကို ထပ်ခါတလဲလဲ မြင်ရပြီး၊ အချို့သောကိစ္စများတွင် ရေးသားသူ၏ အမှန်တရားသဘောကို ဂရိဘာသာကို ဟေဗြဲ သို့မဟုတ် အာရမိတ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရုံဖြင့်သာ ရရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့်၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ဘာသာစကားသည် စာပေလက်ရာတစ်ခုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မပေါ်ပေါက်မည့် စံသတ်မှတ်ထားသော သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျပုံစံအသုံးပြုမှုများမှ ထွက်ခွာမှုများစွာကို ပြသသည်။

When the foregoing arguments are analyzed, they are found not to be as weighty as at first they may seem. As for the question of linguistic differences between the Revelation and the Gospel, it must be pointed out that these two books themselves imply that they were written under very different circumstances. When writing the Revelation, John was a prisoner on the island of Patmos; the Greek of this book is clearly in harmony with its having been written under such circumstances, for it reflects the work of a man who, while able to express himself forcefully, was not writing in his mother tongue. Repeatedly Semitic thought patterns may be seen behind the Greek of the Revelation, and in a few instances the real sense of the writer apparently is to be had only by translating the Greek into Hebrew or Aramaic. Perhaps most significant of all, the language of Revelation demonstrates a number of departures from standard grammatical and syntactical usage that would not normally have appeared in a literary work.

 

တစ်ဖက်တွင်၊ ဧဝံဂေလိသည် သဒ္ဒါအရ မမှားယွင်းပါ။ ဤပြဿနာအတွက် ရှင်းပြချက် နှစ်မျိုးဖြစ်နိုင်သည်။ ပထမအနေဖြင့်၊ အချို့သော ပညာရှင်များက စတုတ္ထဧဝံဂေလိသည် မူလက အာရမိဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂရိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်သည် အောင်မြင်စွာ သက်သေပြခံရခြင်းမရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ မှန်ကန်ပါက၊ ဧဝံဂေလိနှင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်းအကြား ကွဲပြားမှုများအတွက် ရှင်းပြချက်တစ်ခု ပေးနိုင်သည်။ ဒုတိယအနေဖြင့်၊ ယောဟန်သည် သူ၏ဧဝံဂေလိကို ပတ်မောက်ကျွန်းတွင် မဟုတ်ဘဲ၊ လွတ်လပ်စွာနေထိုင်နိုင်ချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော ဓလေ့ထုံးတမ်းတစ်ခုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အတွင်းရေးမှူးများ၏ အကူအညီကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် အာရမိဘာသာဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သော အတွေးများကို မှန်ကန်သော ဂရိဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ရန် သို့မဟုတ် စကားစပ်ရန် နှစ်ဘာသာစကားပြောနိုင်သော အတွင်းရေးမှူးများကို အားကိုးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆရန် မဆိုးပါ။ ဧဝံဂေလိ၏ ဓမ္မဗေဒဆိုင်ရာ သံစဉ်သည် ၎င်းကို ယဉ်ကျေးသောပရိသတ်အတွက် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ယောဟန်သည် သူ၏ဧဝံဂေလိရေးရာတွင် အတွင်းရေးမှူးများကို အသုံးပြုခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆရန် သင့်လျော်သည်။ ၎င်းသည် ဧဝံဂေလိနှင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုများကို လုံလောက်စွာ ရှင်းပြနိုင်သည်။

the other hand, the Gospel is grammatically correct. Two explanations of this problem are possible. First, some scholars have held that the Fourth Gospel originally was written in Aramaic and later translated into the Greek. Although this view has not been successfully established, yet if true, it provides an explanation for the differences that exist between the Gospel and the Revelation. Second, there is a tradition that John wrote his Gospel, not on Patmos, but when he was at liberty. Thus he would have been able to avail himself of secretarial aid. It is not unreasonable to think that he may have relied upon the help of bilingual secretaries to translate or phrase in correct Greek the thoughts he may have expressed to them in Aramaic. The theological tone of the Gospel implies that it was intended for a cultured audience. Consequently, it is reasonable to believe that John may have used secretaries in writing his Gospel. This could adequately account for the differences that exist between the language of the Gospel and that of the Revelation.

 

ယောဟန်၏ နာမည်ကို ဗျာဒိတ်ကျမ်းတွင် ထည့်သွင်းထားပြီး ဧဝံဂေလိတွင် မထည့်သွင်းထားသည့်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍၊ နောက်ဆုံးဖြေရှင်းချက်မပေးနိုင်သော်လည်း၊ သင့်လျော်သော ရှင်းပြချက်တစ်ခု ပေးနိုင်သည်။ ဧဝံဂေလိသည် ယေရှု၏ လောကီဘဝနှင့် ဓမ္မဆရာလုပ်ငန်းကို ဖော်ပြထားသည့် မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယောဟန်၏ သက်သေခံချက်ပေါ်တွင် မူတည်မနေဘဲ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ နာမည်ကို ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်ခြင်းမရှိသလို၊ အခြားဧဝံဂေလိရေးသားသူများသည်လည်း ၎င်းတို့၏ ယေရှု၏ဘဝမှတ်တမ်းများတွင် ၎င်းတို့၏ နာမည်များကို ထည့်သွင်းရန် မလိုအပ်ခဲ့ပါ။ သို့သော် ဗျာဒိတ်ကျမ်းကဲ့သို့သော ဗျာဒိတ်ဆိုင်ရာ လက်ရာတစ်ခုတွင် အေှရာငအ်ခးကွဲပြားသည်။ လူသားများ သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအဖြစ် မမြင်နိုင်သော အရာများကို ဖော်ပြထားသည့် ပရောဖက်ပြုချက်လက်ရာတွင်၊ ပရောဖက်၏ အမှတ်အသားနှင့် ဂုဏ်သတင်းသည် အဓိကအရေးပါသည်။ ထို့ကြောင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာရှိ အခြားပရောဖက်ရေးသားသူများနှင့်အတူ၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ ရေးသားသူသည် ၎င်း၏ စာအုပ်တွင် သူ၏ နာမည်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

In regard to the question of John’s name being attached to the Revelation and not to the Gospel, although no final solution can be given, a reasonable explanation can be offered. The Gospel is an account of the earthly life and ministry of Jesus. It stands or falls, not upon John’s testimony, but upon historical fact. Thus there was no more need for him to append his name than there was for the other Gospel writers to include theirs in their accounts of Jesus’ life. But with an apocalyptic work like the Revelation the situation was different. In a prophetic work, an account of things his fellow men could not have seen as historical facts, the identity and reputation of the prophet were of primary importance. Thus, like virtually every other prophetic writer in the Bible, the author of the Revelation included his name in his book.

 

ယူစီးဘီးယပ်စ်က ပါပိယပ်စ်ကို ကိုးကားထားသည့်အတိုင်း၊ ၎င်းက ယောဟန်နှစ်ဦးရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားပုံရသော်လည်း၊ အချက်နှစ်ချက်ကို သတိထားရမည်။ ပထမအနေဖြင့်၊ ပါပိယပ်စ်၏ ရေးသားချက်များသည် ယခုအခါ မတည်ရှိတော့သဖြင့်၊ ယူစီးဘီးယပ်စ်၏ ကိုးကားချက်ကို ၎င်းတို့နှင့် စစ်ဆေးနိုင်ခြင်းမရှိသော်လည်း၊ သူသည် မှန်ကန်စွာ ကိုးကားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဒုတိယအနေဖြင့်၊ ပါပိယပ်စ်က ယောဟန်နှစ်ဦးကို ဖော်ပြထားသော်လည်း၊ ယူစီးဘီးယပ်စ်၏ ကိုးကားချက်မှ ၎င်းတို့သည် လူနှစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းခြင်းလား၊ သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးတည်းကို နှစ်ကြိမ်ရည်ညွှန်းခြင်းလားဟု ရှင်းလင်းစွာ မသိရပါ။ ထို့ကြောင့်၊ ပထမရာစုနှစ်အကုန်တွင် ယောဟန်အမည်ရှိ ထင်ရှားသော ခရစ်ယာန်နှစ်ဦးမရှိခဲ့ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းဆိုနိုင်ခြင်းမရှိသကဲ့သို့၊ ၎င်းကို သက်သေပြရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ပါ။

Although it is true that, as Eusebius quotes Papias, the latter seems to indicate that there were two Johns, nevertheless two facts must be borne in mind. First, Papias’ writings are no longer extant, so that Eusebius’ quotation cannot be checked against them, although presumably he quoted correctly. Second, although Papias does mention two Johns, it is not clear from Eusebius’ quotation whether they are indeed references to two men, or only two references to one man. Thus while it cannot be denied categorically that there were not two prominent Christians named John at the end of the 1st century, neither can it be proved.

 

ယောဟန်တမန်တော်သည် ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို ရေးသားရန် လုံလောက်စွာ အသက်ရှည်ခဲ့သလားဆိုသည့်မေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍၊ သူသည် ပထမရာစုနှစ်အကုန်မတိုင်မီ ကြာရှည်သေဆုံးခဲ့သည်ဟူသော ဓလေ့ထုံးတမ်းသည် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော သက်သေများထက် ယူဆချက်များနှင့် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်မှုများပေါ်တွင် အဓိကအားကိုးထားသည်ကို အသိအမှတ်ပြုရမည်။ တကယ်တော့၊ ဂျပ်စတင်မာတာ (သေဆုံးချိန် အေဒီ ၁၆၅ ခန့်၊ ဒိုင်ယာလော့ဂ် ၈၁)၊ အိုင်ရီနီးယပ်စ် (သေဆုံးချိန် အေဒီ ၂၀၂ ခန့်၊ ဟီးရီးစီးစ် စတုတ္ထပိုင်း ၂၀. ၁၁၊ ပဉ္စမပိုင်း ၃၅. ၂)၊ တာတိုလီယမ် (သေဆုံးချိန် အေဒီ ၂၃၀ ခန့်၊ အက်ဂိန့်စ် မာဆီယွန် တတိယပိုင်း ၁၄)၊ ဟစ်ပိုလိုင်တပ်စ် (သေဆုံးချိန် အေဒီ ၂၃၆ ခန့်၊ ထရီးတစ် အောန် ခရစ်နှင့် အန်တီခရစ် သုံးဆယ့်ခြောက်)၊ နှင့် အိုရီဂျင် (သေဆုံးချိန် အေဒီ ၂၅၄ ခန့်၊ ကွန်မန်ထရီ အောန် ယောဟန် ပထမပိုင်း ၁၄) တို့အားလုံးက ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို ယောဟန်တမန်တော်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု နားလည်ခဲ့ကြသည်။ တတိယရာစုနှစ်အလယ်တွင် ဒိုင်ယိုနီးရှပ်စ်၏ ဝေဖန်မှုအထိ၊ မည်သည့် သြသဒေါ့စ် ခရစ်ယာန်ရေးသားသူမှ ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ တမန်တော်ရေးသားမှုကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။

On the question of whether John the apostle lived long enough to have written the Revelation, it must be recognized that the tradition to the effect that he died long before the end of the 1st century is based largely on inferences and arguments from silence, rather than upon clear positive evidence. In fact, Justin Martyr (died c. a.d. 165; Dialogue 81), Irenaeus (died c. a.d. 202; Heresies iv. 20. 11; v. 35. 2), Tertullian (died c. a.d. 230; Against Marcion iii. 14), Hippolytus (died c. a.d. 236; Treatise on Christ and Antichrist xxxvi), and Origen (died c. a.d. 254; Commentary on John i. 14) all understood the Revelation to have been written by John the apostle, and it is not until the criticism of Dionysius in the middle of the 3d century that any orthodox Christian writer raised a question as to the apostolic authorship of the Revelation.

 

ထို့ကြောင့်၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်းကို ယောဟန်တမန်တော်က ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော အမြင်ကို ပယ်ရန် ယုံကြည်စရာ အကြောင်းမရှိပါ၊ ထို့ပြင် အစောပိုင်းအသင်းတော်၏ ယုံကြည်ချက်သည် ထိုဦးတည်ချက်သို့ ရှင်းလင်းစွာ ဦးတည်နေသည်။

Thus there is no convincing reason for rejecting the view that the Revelation was written by John the apostle, and the belief of the early church was distinctly in that direction.

စတုတ္ထပိုင်း. နိဂုံးချုပ်

IV. Conclusion

 

နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့်၊ တရားဝင်သော ဝေဖန်မှုနှင့် ဖျက်ဆီးသော ဝေဖန်မှုဟူ၍ ရှိကြောင်း ထောက်ပြသင့်သည်။ တရားဝင်ဝေဖန်မှုသည် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ၊ စာပေဆိုင်ရာ、သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများမှ သက်သေပြခဲ့သည့် အရာများကို ယူဆပြီး၊ ရေးသားချိန်ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရေးသားသူများ၏ နာမည်မဖော်ပြထားသည့်နေရာများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရေးသားသူများကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ၎င်းတို့ရေးသားခဲ့သည့် အခြေအနေများ၊ နှင့် ၎င်းတို့၏ရေးသားမှုတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ပစ္စည်းများကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာကို ဝိညာဉ်ရေးအရ ယုံကြည်စိတ်ချရသည်ဟု လက်ခံထားသော ခရစ်ယာန်တစ်ဦးအတွက်၊ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ဆူဒိုပီဂရဖီကယ်ဟု ကြေညာခြင်းသည် ၎င်း၏မူလအစအတွက် သိသာထင်ရှားစွာ မမှန်ကန်သော ဖော်ပြချက်တစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသို့သော နိဂုံးချုပ်မှုများသည် ဤဝေဖန်မှုဖွင့်ဆိုချက်အရ တရားဝင်ဝေဖန်မှု၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကျော်လွန်သွားသည်။

In conclusion it should be pointed out that there is a legitimate, as well as a destructive, higher criticism. Legitimate criticism seeks to take all that linguistic, literary, historical, and archeological study has proved in regard to the Bible, and to use this in determining the approximate dates of writing, the probable authors, where the authors’ names are not stated, the conditions under which they wrote, and the materials they used in their writing. But for the Christian who accepts the Scriptures as spiritually trustworthy to declare a book of the Bible to be pseudepigraphical is to say that it contains a palpably false statement regarding its own origin. Such conclusions go beyond the limits of legitimate criticism, as it is understood by this commentary.

 

ဖျက်ဆီးသော ဝေဖန်မှုများ၏ ပြောဆိုချက်အားလုံးကို ယခုအခါတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းဆိုရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ အရေးကြီးသော အချက်နှစ်ချက်ကို သတိထားရမည်။ ပထမအနေဖြင့်၊ ပြီးခဲ့သော နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်အတွင်း ကျမ်းစာဝေဖန်မှု၏ ယေဘုယျဦးတည်ချက်သည် ကျမ်းစာ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြောဆိုချက်များကို လက်ခံသည့် ရှေးရိုးစွဲအမြင်ဆီသို့ ပိုမိုဦးတည်လာနေသည်။ ဤသည်မှာ ခေတ်သစ်ရှေးဟောင်းသုတေသနတွေ့ရှိမှုများနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် ကျမ်းစာ၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အငြင်းပွားမှုများအားလုံးကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်ဟု မဆိုလိုသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် အလွန်အမင်း ဝေဖန်မှုများစွာကို ငြင်းဆိုရာတွင် သိသာထင်ရှားသော ပံ့ပိုးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအနေဖြင့်၊ ကျမ်းစာ၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ဝေဖန်မှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုအများစုသည် သက်သေမပြရသေးသော ယူဆချက်များအဖြစ်သာ တည်ရှိသည်ကို အသိအမှတ်ပြုရမည်။ ၎င်းတို့အား ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းဆိုရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို သက်သေပြရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ဘဲ၊ ကျမ်းစာ၏ စစ်မှန်မှုကို ဆန့်ကျင်ပုံပေါ်နိုင်သည့် ပြဿနာများအတွက် အပြုသဘောဆောင်သော ရှင်းပြချက်များကို ပေးနိုင်ရန် များသောအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤသို့သော အခြေအနေတွင်၊ ကျမ်းစာ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြောဆိုချက်များကို မယုံကြည်သူ ဝေဖန်သူထံတွင် နောက်ဆုံးသက်သေပြရန် ဝန်ထုပ်ရှိပြီး၊ ထိုသို့သော သက်သေမထွက်ပေါ်လာသဖြင့်၊ ရှေးရိုးစွဲခရစ်ယာန်သည် ကျမ်းစာစောင်အသီးသီး၏ ရေးသားသူဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းသော ဖော်ပြချက်များသည် ယုံကြည်စိတ်ချရသည်ဟု ဆက်လက်ယုံကြည်ရန် မျှတသည်။

While it may not be possible at present to disprove, convincingly, all the claims of destructive criticism, two important facts must be borne in mind. First, that the general trend of Biblical criticism for the last half century has been increasingly in the direction of the conservative position, which accepts the claims of Scripture for itself. This is not to say that modern archeological discovery and linguistic study have disproved all the arguments against the authenticity of the Bible, but it is a fact that they have made significant contributions toward refuting many of the more extreme criticisms. Second, it must be recognized that the great majority of critical arguments against the authenticity of the Bible stand only as unproved hypotheses. Although it is not possible categorically to disprove many of these, neither can they be proved, and it is usually possible to offer positive explanations of the problems that seemingly might militate against the authenticity of the Scripture. In such a situation the burden of final proof rests upon the critic who would disavow that which the Bible claims for itself, and as such proof is not forthcoming, the conservative Christian is justified in continuing to believe that the plain statements of the different books of the Bible regarding their authorship are trustworthy.

 

 

ကိုးကားစာရင်း

Bibliography

 

ကိမ်းဘရစ်ဂျ် သမ္မာကျမ်းသမိုင်း၊ ပထမတွဲ- အစမှ ဂျရုမ်အထိ။ တည်းဖြတ်သူများ- ပီအာ အက်ခရွိုက်နှင့် စီအက်ဖ် အီဗန်စ်။ ၁၉၇၀။ ၆၄၈ မျက်နှာ။ ဒုတိယတွဲ- ဖဒါးမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအထိ အနောက်နိုင်ငံ။ တည်းဖြတ်သူ- ဂျီဒဗလျူအိပ်ချ် လမ်ပိ။ ၁၉၆၉။ ၅၆၆ မျက်နှာ။ တတိယတွဲ- ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှ ယခုအချိန်အထိ အနောက်နိုင်ငံ။ တည်းဖြတ်သူ- အက်စ်အယ်လ် ဂရင်းစလိတ်။ ၁၉၆၃။ ၅၉၀ မျက်နှာ။ ကိမ်းဘရစ်ဂျ်- ယူနီဗာစီတီး ပုံနှိပ်တိုက်။ ဘာသာစကားများ၊ စာသား၊ ကျမ်းစာစစ်မှန်မှု၊ နှင့် ဘာသာပြန်ခြင်းများအပါအဝင် သမ္မာကျမ်း၏ ပြည့်စုံသော သမိုင်းကို ကျွမ်းကျင်သူများအဖွဲ့မှ ဖော်ပြထားသည်။

The Cambridge History of the Bible, Vol. 1: From the Beginnings to Jerome. Ed. P. R. Ackroyd and C. F. Evans. 1970. 648 pp. Vol. 2: The West From the Fathers to the Reformation. Ed. by G. W. H. Lampe. 1969. 566 pp. Vol. 3: The West From the Reformation to the Present Day. Ed. S. L. Greenslade. 1963. 590 pp. Cambridge: University Press. A comprehensive history of the Bible including languages and script, text, canon, and translation by a team of experts.

 

ဖရန့်ခ် အမ် ခရော့စ်။ ရှေးခေတ်ကွမ်ရန်စာကြည့်တိုက်။ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု။ ဂါဒင်စီးတီး၊ နယူးယော့ခ်- ဒဗလျူဒေးလ်အင်န်ကော၊ အင်ကော်ပိုရိတ်၊ ၁၉၆၁။ ဂျူဒီးယန်သဲကန္တာရတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော စာလိပ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများနှင့် ယင်းတို့၏ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ စာသားဝေဖန်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ပြည့်စုံစွာ စစ်ဆေးထားသည်။

Cross, Frank M. The Ancient Library of Qumran. Rev. ed. Garden City, New York: Doubleday & Co., Inc., 1961. A comprehensive survey of the discoveries of the scrolls in the Judean Desert, and their bearing on the textual criticism of the Old Testament.

 

ပေါလ် ဖိုင်းနှင့် ဂျိုဟန်းနီးစ် ဘီးဟမ်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းမိတ်ဆက်။ ဝါနာဂျီ ကူမဲလ်မှ ပြည့်စုံစွာ ပြန်လည်တည်းဖြတ်ထားသည်။ ဘာသာပြန်သူ- အေဂျေ မတ်တီလ်။ ဆယ့်လေးခုမြောက်ထုတ်ဝေမှု။ နာရှ်ဗီးလ်- အဘိဒွန်ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၆။ လစ်ဘရယ်အမြင်မှ ပြည့်စုံသော ဓမ္မသစ်ကျမ်းမိတ်ဆက်။

Feine, Paul and Johannes Behm. Introduction to the New Testament. Completely reedited by Werner G. Kümmel. Trans. by A. J. Mattill. 14th ed. Nashville: Abingdon Press, 1966. Standard New Testament introduction from a liberal point of view.

 

ဂျော့ဂ် ဖိုးရာ။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမိတ်ဆက်။ နာရှ်ဗီးလ်- အဘိဒွန်ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၈။ လစ်ဘရယ်အမြင်မှ သမိုင်းဝေဖန်မှုဆိုင်ရာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမိတ်ဆက်။

Fohrer, Georg. Introduction to the Old Testament. Nashville: Abingdon Press, 1968. Standard historical critical Old Testament introduction from the liberal point of view.

 

ဒေါ်နယ် ဂူသရီ။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းမိတ်ဆက်။ တတိယပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု။ ဒေါင်းနာဂရို့ဗ်၊ အီလီနွိုင်းစ်- အင်တာဗာစီတီပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၇၀။ ရှေးရိုးစွဲအမြင်မှ အသေးစိတ်ဆုံး ဓမ္မသစ်ကျမ်းမိတ်ဆက်။

Guthrie, Donald. New Testament Introduction. 3d rev. ed. Downer’s Grove, Ill: Inter-Varsity Press, 1970. The most detailed New Testament introduction from a conservative viewpoint.

 

ရိုလန်ကေး ဟယ်ရီဆင်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမိတ်ဆက်။ ဂရန်းရက်ပိဒ်၊ မီချီဂန်- အီးဒမန်းပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၉။ ဧဝံဂေလိအမြင်မှ အသေးစိတ်ဆုံး ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမိတ်ဆက်။

Harrison, Roland K. Introduction to the Old Testament. Grand Rapids, Mich.: Eerdmans, 1969. The most detailed Old Testament introduction from an evangelical point of view.

 

ကင်နက်သီ အေ ကစ်ချင်။ ရှေးခေတ်အရှေ့တိုင်းနှင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း။ ချီကာဂိုး- အင်တာဗာစီတီပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၆။ သမိုင်းဝေဖန်မှုနည်းလမ်းနှင့် ၎င်း၏ နိဂုံးချုပ်မှုများကို အီဂျစ်ပညာရှင်တစ်ဦးမှ အကဲဖြတ်ထားသည်။

Kitchen, Kenneth A. Ancient Orient and Old Testament. Chicago: Inter-Varsity Press, 1966. And Egyptologist’s evaluation of the historical-critical method and its conclusions.

 

ဂျော့ဂ် အယ်လ်ဒွန် လတ်ဒ်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းနှင့် ဝေဖန်မှု။ ဂရန်းရက်ပိဒ်၊ မီချီဂန်- အီးဒမန်းပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၆။ ရှေးရိုးစွဲအမြင်မှ ဝေဖန်မှုအမျိုးမျိုး၏ အကဲဖြတ်မှု။

Ladd, George Eldon. The New Testament and Criticism. Grand Rapids, Mich.: Eerdmans, 1966. An assessment of the several kinds of criticism from a conservative viewpoint.

 

ဘရုစ်အမ် မက်ဇဂါ။ ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ စာသား။ (မျက်နှာ ၁၃၃ ရှိ ဖော်ပြချက်ကို ကြည့်ပါ)။

Metzger, Bruce M. The Text of the New Testament. (See entry on p. 133.)