တမန်တော်ဝတ္ထု - Acts

တမန်တော်ဝတ္ထု - Acts

 

မာတိကာ (Table of Contents)

အခန်းကြီး - ၁

အခန်းကြီး - ၂

အခန်းကြီး - ၃

အခန်းကြီး - ၄

အခန်းကြီး - ၅

အခန်းကြီး - ၆

အခန်းကြီး - ၇

အခန်းကြီး - ၈

အခန်းကြီး - ၉

အခန်းကြီး - ၁၀

အခန်းကြီး - ၁၁

အခန်းကြီး - ၁၂

အခန်းကြီး - ၁၃

အခန်းကြီး - ၁၄

အခန်းကြီး - ၁၅

အခန်းကြီး - ၁၆

အခန်းကြီး - ၁၇

အခန်းကြီး - ၁၈

အခန်းကြီး - ၁၉

အခန်းကြီး - ၂၀

အခန်းကြီး - ၂၁

အခန်းကြီး - ၂၂

အခန်းကြီး - ၂၃

အခန်းကြီး - ၂၄

အခန်းကြီး - ၂၅

အခန်းကြီး - ၂၆

အခန်းကြီး - ၂၇

အခန်းကြီး - ၂၈

 

ပြောင်းလဲမှုမှတဆင့်၊ ခရစ်ယာန်ကြားဝင်ဆောင်ရွက်သည့် ယဇ်ပုရောဟိတ်စနစ်တစ်ခု—စကားလုံးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော—အသင်းတော်နှင့် သန့်ရှင်းသောထုံးတမ်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရာထူးအတွက် ရည်မှန်းချက်သည် လူ့သဘာဝတွင် အမြဲလိုလို ဖုံးကွယ်ထားပြီး၊ အသင်းတော်အာဏာရှိသူများကို ဤလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် အလွန်စိတ်အားထက်သန်စေခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် လူသားယဇ်ပုရောဟိတ်တစ်ဦးသည် တတိယရာစုနှစ်အလယ်တွင် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

Notice the transition: At first the Lord’s Supper was a thanksgiving service, as the term “eucharist” clearly indicates. It was a memorial service, partaken of by those who believed they had already received the gift of salvation, for which they were manifesting their gratitude by partaking of the prescribed emblems. But gradually, through the steps indicated, the supper became a means of salvation, as a repeated sacrifice of the Lord. Thus the supper, like baptism, became a saving ordinance, and in the same way required an intercessor to administer it as a sacramental process. In the case of the Eucharist, as with baptism, the officiating intercessor was the bishop, who became a priest in the Old Testament sense or even almost the pagan sense. This shift from the supper as a recognition of salvation received to a ritual performed as a means of salvation, and from a thanksgiving service to a sacrament, was by no means an innocent development. It was an apostasy. Through this unauthorized and unscriptural change in the understanding of the nature of baptism and of the Lord’s Supper, a Christian intercessory priesthood—a veritable contradiction in terms—became an ecclesiastical and sacramental necessity. Ambition for place, ever latent in human nature, made men in ecclesiastical authority all too eager to fill the necessity. A human priest in the Christian church became an accomplished fact by the middle of the 3d century.

 

ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်း

X. Christian Worship

 

ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်းဝန်ဆောင်မှုကို ဖော်ပြထားသည့်နေရာမရှိပေ။ တမန်တော် ၂ နှင့် ၂၀၊ နှင့် ၁ ကောရိန္သု ၁၁ နှင့် ၁၄ တွင် အရိပ်အမြွက်များရှိသော်လည်း၊ ဝတ်ပြုခြင်းအစီအစဉ်အတွက် ကျမ်းစာပြင်ပရင်းမြစ်များကို ရည်ညွှန်းရမည်။

Nowhere in the New Testament is a Christian worship service described. There are hints in Acts 2 and 20, and in 1 Cor. 11 and 14, but for the program of worship, reference must be made to extra-Biblical sources.

 

ပလိုင်နီနှင့် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်း—ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်းဝန်ဆောင်မှု၏ အစောဆုံးဖော်ပြချက်သည် ပုဂံစာရေးဆရာတစ်ဦး၏ လက်ရာမှဖြစ်သည်။ ပလိုင်နီလေးသည် ပုံတစ်ပုံတည်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်ပြီး၊ ဧကရာဇ်ထရာဂျန်မှ ခန့်အပ်ခံရသူဖြစ်သည်။ ပလိုင်နီသည် စာပေပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် လူသိများပြီး၊ သူ၏စာများသည် သိမ်မွေ့သောလက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် ဧကရာဇ်နှင့် ပြည်တွင်းစာပေဖလှယ်မှုတစ်ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတွင် ပုံတစ်ပုံတည်းတွင် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသစ်နှင့် သူ၏အတွေ့အကြုံကို ဖော်ပြထားသော စာတစ်စောင်ပါဝင်သည် (စာများ ၁၀.၉၆)၊ နှင့် ထိုဂိုဏ်း၏တိုးတက်မှုကို ရပ်တန့်ရန် သူလုပ်ဆောင်နေသည်များကို ဧကရာဇ်အား ပြောပြသည်။ ၎င်း၏အစီရင်ခံစာတွင် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်းဝန်ဆောင်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်၊ ၎င်းသည် ခရစ်တော်၏နောက်လိုက်များဟု စွပ်စွဲခံရသူများကို ဖမ်းဆီးထားသူအချို့ထံမှ ရရှိသော သတင်းအချက်အလက်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

Pliny and Christian Worship.—The earliest description given of a Christian worship service is from the pen of a pagan writer. Pliny the Younger was governor of Pontus, on the southern shore of the Black Sea. He had been appointed to the position by the emperor Trajan. Pliny is best known as a man of letters, who wrote such exquisite Latin that his epistles have been preserved. Among these is found an extensive correspondence with the emperor. Included is a letter he wrote describing his experience in Pontus with the rising sect of Christians (Letters x. 96), and telling the emperor what he was doing to stop the growth of the sect. In the course of his report he described a Christian worship service, using information he secured from some whom he had placed under arrest because they were accused of being followers of the Christ.

 

ခရစ်ယာန်ရင်းမြစ်များ—ခရစ်ယာန်များသည် ၎င်းတို့၏သခင်ကို ဝတ်ပြုရန် စုဝေးသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သည်များကို ဖော်ပြသော ခရစ်ယာန်ရင်းမြစ်နှစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက်တစ်ခုမှာ အမည်မဖော်ထားသော ဒီဒါချီစာတမ်းဖြစ်ပြီး၊ ယခင်က ကိုးကားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တရားဝင်ဝတ်ပြုခြင်းအစီအစဉ်တစ်ခု၏ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်မှုကို မပေးသော်လည်း၊ ဒုတိယရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်များလုပ်ဆောင်နေသည်များကို အချက်အလက်များစွာ ပေးထားသည်။ အခြားရင်းမြစ်တစ်ခုမှာ ဂျူစတင်မာတီယာ၏ ပထမအာဖလိုဂျီ (၆၇) ဖြစ်ပြီး၊ ရောမဧကရာဇ် အန်တိုနိုင်နပ်စ်ပီးယပ်စ် (အေဒီ ၁၃၈–၁၆၁) ထံသို့ ရေးသားထားသည်။ ၎င်းသည် ထိုအချိန်က ရောမမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုခြင်း၏ ရှင်းလင်းသော၊ အဆင့်ဆင့်ဖော်ပြချက်ကို ပေးထားပြီး၊ ၎င်းသည် အခြားနေရာများတွင် ကျင်းပခဲ့သည်နှင့် ဆင်တူဖြစ်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်။

Christian Sources.—There also are two Christian sources that tell what happened when the Christians gathered to worship their Lord. One of these is the anonymous document Didache, already cited. While this does not give a sequence or program for a formal exercise of worship, it does give considerable information as to what Christians of the mid-second century were doing. The other source is Justin Martyr’s First Apology (67), addressed to the reigning Roman emperor Antoninus Pius (a.d. 138–161). This gives a clear, sequential description of Christian worship as it was conducted at that time in the city of Rome, which was probably similar to that conducted elsewhere.

 

ယခင်က ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ခရစ်ယာန်များသည် တရားမဝင်သော ဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်သဖြင့် ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိခဲ့ဘဲ၊ အဖွဲ့ဝင်များ၏အိမ်များတွင် (ရောမ ၁၆:၅၊ ၁ ကောရိန္သု ၁၆:၁၉၊ ကောလောသဲ ၄:၁၅) သို့မဟုတ် ငှားရမ်းထားသော ခန်းမများတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသည့်အချိန်များတွင် အစည်းအဝေးများကို မနက်စောစောတွင် (ပလိုင်နီ) ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ဖမ်းဆီးခံရမှုကို ရှောင်ရှားရန်ဖြစ်နိုင်သည်။ အပတ်စဉ်အစည်းအဝေးများသည် အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်များ သို့မဟုတ် စိတ်ရင်းမှန်ဖြင့် စိတ်ဝင်စားသူများအတွက် အဓိကရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်းနေ့ရက်များတွင် ခရစ်ယာန်အစည်းအဝေးများကို လူသိရှင်ကြား ကြော်ငြာခြင်းနှင့် အများပြည်သူစုဝေးခြင်းကို လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနည်းပါးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ပလိုင်နီသည် ဝတ်ပြုခြင်းအတွက် အစည်းအဝေးများကို “သတ်မှတ်ထားသော နေ့တစ်နေ့” (စာများ ၁၀.၉၆၊ Loeb ထုတ်ဝေ, အတွဲ ၂, စာမျက်နှာ ၄၀၃) တွင် ကျင်းပခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုနေ့ကို မသတ်မှတ်ခဲ့ပေ။

As earlier stated, the Christians, being an illegal sect, could own no property, and met in the homes of members (Rom. 16:5; 1 Cor. 16:19; Col. 4:15) or in hired halls. The meetings, at least in times of persecution, were held early in the morning (Pliny), probably to avoid detection. The weekly meetings were designed primarily for church members or for those sincerely interested. In the early days there was probably very little open advertising of Christian meetings and no endeavor to have a general public gathering. Pliny describes the meetings for worship as held “on a certain fixed day” (Letters x. 96; Loeb ed., vol. 2, p. 403), without identifying the day.

 

ဝန်ဆောင်မှု၏အစီအစဉ်—ဝန်ဆောင်မှုသည် အလွန်ရိုးရှင်းပြီး၊ အနည်းငယ်သာ တည်ဆောက်ထားသည်။ အစည်းအဝေးသည် စည်းဝေးပွဲတစ်ခုလုံး၏ သီချင်းဆိုခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်၊ ဆာလံများကို အသုံးပြုခဲ့ဖွယ်ရှိသည် (ဧဖက် ၅:၁၉)၊ နှင့် ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ချက်၏ ရိုးရှင်းသော ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို သီကုံးဖတ်ကြားခြင်းဖြစ်နိုင်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် ၁ တိမောသေ ၃:၁၆၊ ၂ တိမောသေ ၂:၁၁–၁၃ ကဲ့သို့သော ကျမ်းပိုဒ်များမှ အကြံပြုထားသည်။ ပလိုင်နီသည် ၎င်းတို့သည် “ဆိုးရွားသောလုပ်ရပ်များမပြုရန်၊ လိမ်လည်မှု၊ ခိုးမှု၊ သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်ရေးဖောက်ပြန်မှုမပြုရန်၊ စကားကို မလိမ်ညာရန်၊ ယုံကြည်မှုကို မငြင်းပယ်ရန် ကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်” (စာများ ၁၀.၉၆; Loeb ထုတ်ဝေ, အတွဲ ၂, စာမျက်နှာ ၄၀၃) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျူစတင်မာတီယာအရ ကျမ်းစာဖတ်ခြင်းရှိခဲ့သည်၊ ၎င်းသည် ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် အနည်းဆုံး ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ အစိတ်အပိုင်းများပါဝင်သည်။ ဤကျမ်းစာဖတ်ခြင်းသည် ပိုဒ်တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ အတော်လေးရှည်လျားသော ကောက်နုတ်ချက်များဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်က ကျမ်းစာမိတ္တူများအားလုံးသည် လက်ဖြင့်ရေးသားထားသည်ဖြစ်ပြီး၊ အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်များအနက် အနည်းငယ်သာလျှင် ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်ထားဖွယ်ရှိသည်ကို နားလည်ရန် လွယ်ကူသည်။ ခရစ်ယာန်အများစု၏ ကျမ်းစာဆိုင်ရာ အသိပညာသည် ၎င်းတို့ကြားခဲ့ရသည်များမှ စုဆောင်းရရှိခဲ့သည်။ ဖတ်ရှုခြင်းပြီးနောက်၊ ထိုနေ့အတွက် ရွေးချယ်ထားသော ပိုဒ်များအပေါ် မှတ်ချက်များပြုလုပ်ခဲ့သည်၊ ၎င်းကို ထိုနေ့အတွက် ခန့်အပ်ထားသူတစ်ဦးမှ—ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ထိုအစည်းအဝေးတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ရှိနေပါက သူဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွဲဖက်ဂိုဏ်းချုပ်တစ်ဦးဖြစ်နိုင်သည်။ တရားဒေသနာပြီးဆုံးသောအခါ၊ စည်းဝေးပွဲတစ်ခုလုံးသည် အတူတကွထ၍ ဆုတောင်းခဲ့ကြသည်။

The Order of Service.—The service was very simple, with a minimum of elaboration or formality. The meeting opened with congregational singing, doubtless using the psalms (Eph. 5:19), and probably chanting or reciting some sort of simple formulary of Christian belief, as suggested perhaps by such passages of Scripture as 1 Tim. 3:16; 2 Tim. 2:11–13. Pliny reports that they “bound themselves by a solemn oath, not to do any wicked deeds, but never to commit any fraud, theft, or adultery, never to falsify their word, nor deny a trust” (ibid.). According to Justin Martyr there was a reading from the Scriptures, which by the 2d century included at least parts of the New Testament. This Scripture reading was evidently not merely a passage or two but rather lengthy excerpts. The need for this is easily understood when it is remembered that all copies of the Scriptures at that time were handmade, and comparatively few of the members of the church would have copies in their possession. The scriptural knowledge possessed by the rank and file of Christians would be gathered from what they heard read. The reading was followed by comments on the portions selected, by one appointed for the day—doubtless usually the chief elder, if he were present at that particular congregational meeting, or one of the associate elders. When the sermon was ended, the congregation rose together and prayed.

 

ဤအစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုပွဲအား ဂျူးဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုပွဲနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သောအခါ (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၅၇၊ ၅၈ ကိုကြည့်ပါ)၊ အလွန်ထင်ရှားသော တူညီမှုများကို တွေ့ရပြီး၊ ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုမှုပုံစံသည် ဂျူးဝတ်ပြုမှုကို အတုယူထားသည်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။

A comparison of this early Christian service with that of the Jewish synagogue (see Vol. V, pp. 57, 58) reveals such striking similarities that it is safe to conclude that in many respects the Christian order was patterned after the Jewish.

 

ပလိုင်နီအရ၊ ဤဝတ်ပြုပွဲ၏ ဤအပိုင်းပြီးဆုံးပြီးနောက် အသင်းတော်သားများကို ဖယ်ထုတ်လိုက်သည်။ အနည်းငယ်အနားယူပြီးနောက်၊ ဗတ္တိဇံဆောင်ထားသော အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်များသာ ပြန်လည်စုဝေးကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သခင့်ညစာကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဂျပ်စတင်မာတီယာအရ၊ ဤအချိန်တွင် လှူဒါန်းမှုများကို စုဆောင်းခဲ့သည်။

It appears from Pliny that after this part of the service had taken place the congregation was dismissed. After a brief recess only those reassembled who were baptized members of the church. These then celebrated the Lord’s Supper. According to Justin Martyr, at this point offerings were taken.

 

လှူဒါန်းမှုအဖြစ် ယူဆောင်လာသော ပစ္စည်းများကို မိတ်သဟာယစားပွဲအတွက် မည်မျှအသုံးပြုခဲ့သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲသည်။ ၁ ကောရိန်သု ၁၁:၁၈–၂၂ အရ၊ အဖွဲ့ဝင်များသည် သခင့်ညစာမတိုင်မီ အဂါပေးစားပွဲတွင် စားရန် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အစားအစာများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ဂျပ်စတင်မာတီယာက လှူဒါန်းမှုအဖြစ် ယူဆောင်လာသော ပစ္စည်းအချို့ကို သခင့်ညစာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု အရိပ်အမြွက်ပြသည်။

To what extent the materials brought as offerings were used for the fellowship meal it is difficult to tell. It appears from 1 Cor. 11:18–22 that the members brought their own food to eat at the agapē preceding the Lord’s Supper. Justin Martyr seems to hint that some of the materials brought as offerings were used in the Lord’s Supper itself.

 

သခင့်ညစာမှ ပေါင်မုန့်နှင့် ဝိုင်အချို့ကို ဖျားနာသူများထံ ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ လှူဒါန်းမှုအဖြစ် ဝင်လာသော ငွေ၊ အစားအစာ၊ နှင့် အဝတ်အထည်များကို သူစိမ်းများ၊ ဆင်းရဲသူများ၊ နှင့် ယုံကြည်ခြင်းကြောင့် ထောင်ကျနေသူများထံ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ဖြန့်ဝေရေးတာဝန်များသည် ဦးဆောင်သူအမှူးရှိသူထံတွင် ရှိသည်။

Portions of the bread and wine from the supper were taken to the sick; money, food, and clothing that had come in the offerings were distributed to the strangers, the poor, and those in prison for their faith. The responsibilities for the distribution rested with the presiding elder.

 

ဂျူးခရစ်ယာန်အချို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက်၍ စံပြည်နေ့တိုင်း ဂျူးဘုရားကျောင်းများတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်ဟု ထင်ရသည် (တမန်တော် ၁၅:၂၁)။ ၎င်းတို့သည် ဂျူးဘာသာတွင် ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ၎င်းတို့၏ ညီအစ်ကိုများနှင့် ခွဲထွက်ရန် တွန့်ဆုတ်နေကြမည်မှာ နားလည်နိုင်သည်။

It seems that for many years some, at least, of the Jewish Christians continued also to meet Sabbath after Sabbath in the Jewish synagogues (Acts 15:21). Understandably, they would be reluctant to separate themselves from their non-Christian brethren in Judaism.

 

ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုပွဲ၏ နောက်ထပ်အသေးစိတ်ဖြည့်စွမ်းမှုများကို တတိယရာစုနှင့်နောက်ပိုင်းတွင် တာတူလီယန်၏ ရေးသားချက်များနှင့် အမည်မသိ သန့်ရှင်းသောတမန်တော်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံများတွင် တွေ့ရသည်။

Further elaborations of the Christian service of worship are found in later documents, as in Tertullian’s writings and in the anonymous Constitutions of the Holy Apostles, all of the 3d century and later.

 

 

XI. ကျင်းပရသောနေ့များ

XI. Days of Observance

 

စံပြည်နေ့—သမ္မာကျမ်းစာ၏ လှုံ့ဆော်ခံရသော စာရေးဆရာများနှင့် ဒုတိယရာစုစာရေးဆရာများသည် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုရာနေ့အကြောင်း အာရုံစိုက်မဖော်ပြထားပါ။ ပေါလုသည် ဂျူးခရစ်ယာန်များအား ၎င်းတို့၏ စုဝေးမှုကို မစွန့်လွှတ်ရန် သတိပေးခဲ့သည် (ဟေဗြဲ ၁၀:၂၅)။ သို့သော် ဤအချက်တွင် ပေါလုသည် သတ်မှတ်ထားသော ကျင်းပရန်နေ့တစ်နေ့ကို ရည်ညွှန်းမထားပါ။

The Sabbath.—Neither the inspired writers of the New Testament nor the writers of the 2d century focus on the matter of the day for Christian worship. Paul indeed admonishes Jewish Christians not to forsake their assembling together (Heb. 10:25). However, at this point in his writings Paul does not refer to any particular day of observance.

 

ခရစ်တော်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင်ရှိစဉ် ဘုရားကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည် (မဿဲ ၁၃:၅၄–၅၈၊ မာကု ၁:၂၁–၂၉၊ ၆:၁–၆၊ လုကာ ၄:၁၆–၃၈)။ စံပြည်နေ့တွင် ဘုရားကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခြင်းသည် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ “သူ၏ဓလေ့” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ၊ ဂျူးလူမျိုးများအား သင်ကြားရန်အခွင့်အရေးရှာဖွေခြင်းသက်သက်မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် သူ၏ဘဝတစ်ခုလုံး၏ သဘောထားနှင့် ဧဝံဂေလိမှတ်တမ်းများ၏ အချက်အလက်များမှ ထင်ရှားသည်။ ခရစ်တော်သည် စံပြည်နေ့ကို မလေးစားသည့်အနေဖြင့် ဖျားနာသူများကို ကုသခြင်း၊ သူ၏တပည့်များအား စပါးကျီးများကောက်ယူခြင်းအတွက် ဆူပူမပြစ်တင်ခြင်းကဲ့သို့သော ဂျူးခေါင်းဆောင်များကို မနှစ်သက်စေသော အမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပါ။ ယင်းအစား၊ ဂျူးလူမျိုးများအား စံပြည်နေ့ထိန်းသိမ်းမှုကို ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော မဖြစ်မနေ ဓလေ့ထုံးတမ်းများမှ လွတ်မြောက်စေရန် ဦးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။

Christ attended the synagogue while He was on earth (Matt. 13:54–58; Mark 1:21–29; 6:1–6; Luke 4:16–38). His presence in the synagogue on the Sabbath was an act of personal worship on His part, “his custom,” and not merely the seeking of an opportunity to instruct the Jews. This is evident from the whole tenor of His life and from the facts of the gospel record. It was not due to any disregard of the seventh-day Sabbath that Jesus did things displeasing to the Jewish leaders, such as healing the sick, and refusing to rebuke His disciples for gathering handfuls of grain, on the Sabbath. Rather it was in order to lead the Jewish people away from the unreasonable traditional practices that were making Sabbath observance a burden.

 

ဧဝံဂေလိမှတ်တမ်းအရ ခရစ်တော်သည် စံပြည်နေ့မတိုင်မီ နေဝင်ချိန်တွင် ကားစရိုးတွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ စံပြည်နေ့တွင် သင်္ချိုင်းတွင်အနားယူခဲ့ကာ၊ ပထမနေ့တွင် မနက်စောစော ထမြောက်ခဲ့သည် (DA ၇၇၄)။ သူ၏နောက်ဆုံးဖြစ်ရပ်များဖြစ်ပွားသည့် ထိုတစ်ပတ်အတွင်း စံပြည်နေ့တွင် သင်္ချိုင်းတွင် အနားယူရန် ဘုရားသခင်၏ အစီအမံတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသင်္ချိုင်းတွင် အနားယူနေစဉ်၊ သူ၏နောက်လိုက်များသည် “ပညတ်တရားအတိုင်း” စံပြည်နေ့ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည် (လုကာ ၂၃:၅၆)။

It is clear from the gospel record that Jesus Christ died just before sunset preceding the seventh-day Sabbath, rested in the grave over the Sabbath (DA 774), and rose early on the first day of the week. It was evidently in the divine plan that He should remain at rest in the grave over the Sabbath day of that last eventful week. While He was resting in the grave His followers were keeping the Sabbath “according to the commandment” (Luke 23:56).

 

တမန်တော်ပေါလုသည် ၎င်း၏သာသနာပြုခရီးများတွင် ရောက်ရှိသည့်မြို့များတွင် စံပြည်နေ့တွင် ဂျူးဘုရားကျောင်းများသို့ သွားခဲ့သည်ဟု အကြိမ်ကြိမ်ဖော်ပြထားသည်။ သူသည် ထိုနေရာများသို့ ဧဝံဂေလိပြန်လည်ပြုပြင်ရန်သာမက ဝတ်ပြုရန်လည်း သွားခဲ့သည်မှာ သေချာသည်။ သူ၏ပထမသာသနာပြုခရီးတွင်၊ ပိသီဒိယအန်တီယုတ်မြို့ရှိ ဘုရားကျောင်းတွင် စံပြည်နေ့တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာ၌ လူများအား ဟောပြောခဲ့ကာ၊ ထို့နောက် မြို့ရှိ တပါးအမျိုးသားများက နောက်စံပြည်နေ့တွင် ဝတ်ပြုပွဲပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ရာ သူပြုလုပ်ပေးခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၃:၁၄–၁၆၊ ၄၂–၄၄)။ ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင်၊ သက်သာလောနိတ်မြို့တွင် “ပေါလုသည် သူ၏ဓလေ့အတိုင်း ဂျူးများထံသို့သွားကာ သုံးဆူသော စံပြည်နေ့များတွင် ကျမ်းစာများမှ သူတို့နှင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခဲ့သည်” (တမန်တော် ၁၇:၂)။ ကောရိန္သုမြို့တွင်၊ ပေါလုသည် တဆယ့်ရှစ်လအကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ တဲရက်သူ အာကွီလာနှင့် ပရိစီလာတို့နှင့်အတူ ၎င်း၏လက်မှုပညာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၈:၂၊ ၃)။ ပေါလုသည် ဂျူးများနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း စံပြည်နေ့တွင် လက်ဖြင့်အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်ဟု စဉ်းစားရန်မဖြစ်နိုင်ပါ။ ယင်းအစား၊ သူသည် “စံပြည်နေ့တိုင်း ဘုရားကျောင်းတွင်ရှိခဲ့သည်” (အခန်းကြီး ၄) ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး၊ ဂျူးများ၏ ဧဝံဂေလိပြန်လည်ပြုပြင်မှုကို ဆန့်ကျင်မှုကြောင့် သူထွက်ခွာခဲ့ရသည် (အခန်းကြီး ၇)။ ပေါလုသည် ဘုရားကျောင်းမှ နှင်ထုတ်ခံရပြီးနောက်တွင်လည်း စံပြည်နေ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရန် အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။

Again and again it is mentioned of the apostle Paul that in the cities where he found himself in his missionary journeys he went to the synagogues on the Sabbath day. Doubtless he went there, not only to evangelize, but also to worship. On his First Missionary Journey, when he attended the synagogue on the Sabbath in Antioch of Pisidia, he spoke to the people there, and then found the Gentiles of the city requesting that he give them a service in the synagogue on the following Sabbath, which he did (Acts 13:14–16, 42–44). On the Second Missionary Journey, in Thessalonica, “Paul, as his manner was, went in unto them [the Jews], and three sabbath days reasoned with them out of the scriptures” (Acts 17:2). In Corinth, where Paul spent eighteen months, he supported himself by working at his trade along with this fellow tentmakers Aquila and Priscilla (Acts 18:2, 3). It is impossible to think that Paul, living with Jews, labored with his hands on the seventh-day Sabbath while there. Rather it is recorded that he was “in the synagogue every sabbath” (v. 4) until, because of the opposition of the Jews to his evangelizing, he withdrew (v. 7). There is every reason to believe that Paul would continue to observe the Sabbath after his expulsion from the synagogue, as before.

 

ဧဝံဂေလိစာရေးဆရာများသည် စံပြည်နေ့ကိုသာ အပတ်စဉ်ဝတ်ပြုရာနေ့အဖြစ် သိရှိကြသည်။ ယောဟန်သည် “သခင့်နေ့” တွင် ဝိညာဉ်တော်နှင့်ပြည့်ဝခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (ဗျာဒိတ် ၁:၁၀)။ သို့သော် ယေရှုခရစ်တော်သည် သခင်ဖြစ်သည့်နေ့သည် စံပြည်နေ့ဖြစ်သည် (မဿဲ ၁၂:၈၊ မာကု ၂:၂၈)။ ၎င်းသည် သခင်၏ “သန့်ရှင်းသောနေ့” (ဟေရှာယ ၅၈:၁၃) နှင့် ပညတ်တရားများ၏ သခင်၏စံပြည်နေ့ဖြစ်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၂၀:၁၀)။ ထို့ပြင်၊ ဗျာဒိတ်ကျမ်းကိုရေးသားခဲ့သော ယောဟန်ဧဝံဂေလိစာရေးဆရာသည် အပတ်စဉ်သန့်ရှင်းသောနေ့တစ်နေ့ဖြစ်သည့် စံပြည်နေ့ကိုသာ သိရှိသည်။ ယောဟန်ဖော်ပြသော အခြားနေ့တစ်နေ့သည် “ပထမနေ့” ဟူသော ရိုးရှင်းသောခေါင်းစဉ်ဖြင့်သာ သိရှိသည် (ယောဟန် ၅:၁–၉ နှင့် ယောဟန် ၉:၆–၁၄ ကို ယောဟန် ၂၀:၁၊ ၁၉ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ)။ ယောဟန်သည် ဧဝံဂေလိကျမ်းကို ဗျာဒိတ်ကျမ်းနှင့် တပြိုင်နက်တည်း သို့မဟုတ် နောက်ပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သောကြောင့်၊ ပထမနေ့ကို အထူးခေါင်းစဉ်တစ်ခုပေးရန် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်များက အထူးထိန်းသိမ်းရမည်ဟု ပြောရန် အခွင့်အလမ်းများစွာရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းကို သူမပြုလုပ်ခဲ့ပါ။ သစ်တရားသစ်ကျမ်းစာရေးဆရာများသည် မည်သည့်နေ့ကို ထိန်းသိမ်းရမည်ဟူသော မေးခွန်းကို မဆွေးနွေးခဲ့ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏စိတ်ထဲတွင် မေးခွန်းမရှိခဲ့သည်ကို အကောင်းဆုံးသက်သေဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်များသည် တမန်တော်များခေတ်တွင် စံပြည်နေ့ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ များစွာသောသက်သေများအရ၊ ၎င်းတို့အများအပြားသည် ရာစုနှစ်များစွာကြာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။

The gospel writers know only the Sabbath day as weekly day of worship. John records of himself that he was in the Spirit on the “Lord’s day” (Rev. 1:10). But the day over which Jesus Christ is Lord is the seventh-day Sabbath (Matt. 12:8; Mark 2:28). This is the Lord’s “holy day” (Isa. 58:13) and the Sabbath day of the Lord of the commandments (Ex. 20:10). Furthermore, the writer of the Gospel of John, who wrote the Revelation also, knows but one weekly holy day, the seventh-day Sabbath. The only other day John mentions is known by the simple title “first day of the week” (cf. John 5:1–9 and John 9:6–14 with John 20:1, 19). Since John wrote the Gospel about the same time as, or perhaps after, the Revelation, he had ample opportunity to give to the first day of the week a special title, or even to say that it should be especially observed by Christians. This he did not do. The very fact that the New Testament writers did not discuss the question of which day to keep is the best evidence possible that there was no question in their minds. Christians kept the seventh-day Sabbath during the time of the apostles. As ample evidence shows, many of them kept it for centuries.

 

နှစ်စဉ်စံပြည်နေ့များ—ခရစ်တော်သည် ကားစရိုးတွင် သေဆုံးပြီးနောက်၊ မောရှေ၏ပညတ်တရားတွင် လိုအပ်ချက်အချို့သည် ဆက်လက်အကျိုးသက်ရောက်မှု ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ဒံယေလ ၉:၂၄–၂၇ တွင် ရှင်းလင်းစွာ ဟောကိန်းထုတ်ထားပြီး၊ “တစ်ပတ်၏အလယ်တွင် သူ [မသံယ] သည် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် ပူဇော်သက္ကာကို ရပ်တန့်စေလိမ့်မည်” ဟု ဆိုထားသည်။ ခရစ်တော်သည် ကားစရိုးတွင် သေဆုံးသည့်အခါ၊ ဗိမာန်တော်၏ ကုလားကာသည် အပေါ်မှအောက်သို့ ဆုတ်ပြဲသွားခဲ့ပြီး၊ ထိုအခါ သခင်ယေရှုခရစ်တော်၏ ကြားဝင်ဆုတောင်းမှုမှတစ်ဆင့် စစ်မှန်သော ကောင်းကင်ဗိမာန်သို့ လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဟီဗြဲလူမျိုးများက နေ့စဉ်ယူဆောင်လာသော ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ဆက်လက်မလိုအပ်တော့ဟု သခင်က ညွှန်ပြခဲ့သည် (မဿဲ ၂၇:၅၀၊ ၅၁)။

The Annual Sabbaths.—After Christ died upon the cross, certain elements in the requirements in the law of Moses ceased to be operative. This is clearly foretold in Dan. 9:24–27, where it is prophesied that “in the midst of the week he [the Messiah] shall cause the sacrifice and the oblation to cease.” When the veil of the Temple was rent from top to bottom at the moment Christ died upon the cross, the Lord indicated thereby that the way to the true, the heavenly, sanctuary was open through the intercession of the Lord Jesus Christ, and the sacrifices that had been brought daily by the Hebrew people need no longer be offered (Matt. 27:50, 51).

 

ဂျေရုဆလင်ကောင်စီတွင်၊ ပေါလုသည် တပါးအမျိုးသားများအား ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲလာသူများထံမှ မည်သည့်အရာများကို လိုအပ်မည်ဆိုသည့် မေးခွန်းကို ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး၊ ခရစ်ယာန်လွတ်လပ်မှု၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်အမှုကို အနိုင်ရခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၅)။ သို့သော်၊ ယင်းသည် အသင်းတော်တွင် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ပေါလုသည် ၎င်း၏တိုက်ပွဲကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်နွှဲခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ဂလာတိဧဝံဂေလိတွင်၊ သူသည် လှုံ့ဆော်မှုအောက်တွင်၊ ကယ်တင်ခြင်းသည် ပညတ်တရားလုပ်ဆောင်မှုများမှ မရနိုင်ဟု ရှင်းလင်းစွာ ချမှတ်ခဲ့သည် (ဂလာတိ ၂:၁၆)။

At the Jerusalem Council Paul fought out the question of what should be required of the Gentile converts to Christianity, and won the case for a glorious Christian liberty (Acts 15). However, as already pointed out, this became a serious controversy in the church, and Paul had to fight his battle again and again. In his Galatian epistle he lays down the dictum plainly, under inspiration, that salvation cannot come by the works of the law (Gal. 2:16).

 

ရှင်ပေါလ်သည် ဂလာတိလူမျိုးများအား ရက်ထူးရက်ခြားများကို လိုက်နာခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သတိပေးခဲ့သည်။ “သင်တို့သည် ရက်များ၊ လများ၊ အချိန်များနှင့် နှစ်များကို လိုက်နာကြသည်” (ဂလာတိ ၄:၁၀) ဟူ၍ သူ၏ဝမ်းနည်းဖွယ်စွပ်စွဲချက်ဖြစ်သည်။ သူသည် သာသနာမဟုတ်သောထုံးတမ်းများ သို့မဟုတ် ဂျူးလူမျိုး၏အားလပ်ရက်များကို ရည်ညွှန်းသည်မှာ မပြတ်သားပါ။ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်ပေမည်။ သို့သော်၊ ကောလောသဲဩဝါဒစာတွင် ရက်ထူးရက်ခြားများကို လိုက်နာခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သူဘာကိုဆိုလိုသည်ကို ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြခဲ့သည်။ “ထို့ကြောင့် မည်သူမျှ သင်တို့အား အစားအသောက်၊ သောက်စရာ၊ သန့်ရှင်းသောအားလပ်ရက်၊ လဆန်းနေ့ သို့မဟုတ် ဥပုသ်နေ့များနှင့်ပတ်သက်၍ စီရင်ဆုံးဖြတ်ခွင့်မပြုပါနှင့်။ ဤအရာများသည် လာမည့်အရာများ၏ အရိပ်ဖြစ်သည်” (ကောလောသဲ ၂:၁၆၊ ၁၇)။ ဤနေရာတွင် သူသည် ခရစ်တော်၏လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ခရစ်ယာန်အတွေ့အကြုံအဆင့်အချို့၏ ပုံဆောင်ဖြစ်သော အားလပ်ရက်များသည် သခင်ယေရှု၏ပထမဆုံးကြွလာခြင်းနှင့်အတူ မဖြစ်မနေလိုက်နာရမည့်အရာများအဖြစ် ဖျက်သိမ်းခံရသည်ကို ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလ်သည် ဥပုသ်နေ့များအကြား ကွဲပြားမှုကို ထပ်မံသတ်မှတ်ခြင်းမပြုဘဲ “အရိပ်” ဥပုသ်နေ့များအကြောင်းသာ ပြောခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ရှင်ပေါလ်သည် မောရှေ၏ခွဲခြားမှုကို ကောင်းစွာသိခဲ့သည်။ ထိုခွဲခြားမှုကို ဝတ်ပြုရာ ၂၃:၃၇၊ ၃၈ တွင် တွေ့ရသည်။ “ဤအရာများသည် ထာဝရဘုရား၏ပွဲတော်များဖြစ်ပြီး၊ သင်တို့သည် သန့်ရှင်းသောစည်းဝေးများအဖြစ် ကြေညာရမည်ဖြစ်ကာ၊ ထာဝရဘုရားထံ မီးဖြင့်ပြုလုပ်သော ပူဇော်သက္ကာ၊ မီးရှို့ရာယဇ်၊ စပါးပူဇော်သက္ကာ၊ ယဇ်ပူဇော်သက္ကာနှင့် သောက်ရာယဇ်များကို သက်ဆိုင်ရာနေ့တွင် ပူဇော်ရမည်။ ထာဝရဘုရား၏ဥပုသ်နေ့များ၊ သင်တို့၏လက်ဆောင်များ၊ သင်တို့၏ကတိသစ္စာများနှင့် ထာဝရဘုရားထံ သင်တို့ဆန္ဒအလျောက်ပူဇော်သော ပူဇော်သက္ကာများမှလွဲ၍ ဖြစ်သည်။” ဤနေရာတွင် ဥပုသ်နေ့ နှစ်မျိုးကို ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြထားသည်။ (၁) အပတ်စဉ်ဥပုသ်နေ့၊ ထာဝရဘုရားထံသာပိုင်ဆိုင်သော၊ ဆယ်ပညတ်တရားတွင် လိုက်နာရန်ပညတ်ထားသည့် (ထွက်မြောက်ရာ ၂၀:၈–၁၁)။ (၂) နှစ်စဉ်ထုံးတမ်းဆိုင်ရာဥပုသ်နေ့များ။ မုန့်တဆစ်မရှိသောပွဲနှင့်ဆက်စပ်သော ဥပုသ်နေ့နှစ်ရက်၊ ပင်တိကုတ္တိပွဲ၏ဥပုသ်နေ့၊ တံပိုးပွဲ၏ဥပုသ်နေ့၊ အပြစ်ဖြေရာနေ့၏ဥပုသ်နေ့နှင့် တဲတော်ပွဲနှင့်ဆက်စပ်သော ဥပုသ်နေ့နှစ်ရက်တို့ဖြစ်သည်။ ဤနှစ်စဉ်ဥပုသ်နေ့များကို ဝတ်ပြု ၂၃ တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့ကို ဥပုသ်နေ့များဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်မှာ အခန်းကြီး ၂၃:၁၁ တွင် ရှင်းလင်းသည်။

Paul also warned the Galatians against the observance of days. “Ye observe days, and months, and times, and years” (Gal. 4:10), is his mournful accusation. Whether he had in mind pagan ceremonies or Jewish holydays he did not say. Possibly it was both. There can be no question, however, as to what he meant concerning observance of days in the Colossian letter when he counseled, “Let no man therefore judge you in meat, or in drink, or in respect of an holyday, or of the new moon, or of the sabbath days: which are a shadow of things to come” (Col. 2:16, 17). Here he made it clear that the days of celebration that were typical of certain phases in the work of Christ and in the Christian experience to follow, were abolished as required observances with the coming of the Lord at His first advent. Paul spoke only of the “shadow” sabbaths, without further defining differences among sabbaths. However, Paul knew perfectly well the distinction made by Moses, found in Lev. 23:37, 38: “These are the feasts of the Lord, which ye shall proclaim to be holy convocations, to offer an offering made by fire unto the Lord, a burnt offering, and a meat offering, a sacrifice, and drink offerings, every thing upon his day: beside the sabbaths of the Lord, and beside your gifts, and beside all your vows, and beside all your freewill offerings, which ye give unto the Lord.” Here are plainly pointed out two kinds of sabbaths: (1) the weekly Sabbath, belonging peculiarly to the Lord, the observance of which is commanded in the eternal moral law of Ten Commandments (Ex. 20:8–11); (2) the annual ceremonial sabbaths: two sabbaths related to the Feast of Unleavened Bread, the sabbath of Pentecost, the sabbath of the Feast of the Trumpets, the sabbath of the Day of Atonement, and two sabbaths connected with the Feast of Tabernacles. These annual sabbaths are described in Lev. 23. That they were specifically called sabbaths is clear from v. 11.

 

ထို့ကြောင့် ယေရှုခရစ်တော်ကားစင်တင်ခံရချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခံရသော ထုံးတမ်းများရှိသည်ဟု နိဂုံးချုပ်ရမည်။

Therefore it must be concluded that there were certain performances abrogated at the cross:

 

၁. ဟေဗြဲလူမျိုးများ၏ အပြစ်ဖြေရာအစီအစဉ်တွင် ပါဝင်သော ယဇ်ပူဇော်သက္ကာအမျိုးမျိုး။

1. The sacrifices of various kinds that were offered as part of the unfolding of the plan of atonement for the Hebrews.

 

၂. ဟေဗြဲလူမျိုးများနှင့် ဟေဗြဲလူမျိုးသို့ ပြောင်းလာသူများတွင် အသက်အရွယ်မပြည့်မီဖြတ်တောက်ရသော အမျိုးအနွယ်ဆိုင်ရာ အမှတ်အသားဖြစ်သည့် အရေဖြတ်ခြင်း။ ဤထုံးတမ်းသည် ခရစ်တော်ကြွလာပြီးနောက် ခရစ်တော်ကိုကိုယ်စားပြုသော အမျိုးအနွယ်မရှိတော့သဖြင့် ဖျက်သိမ်းခံရသည်။ ခရစ်တော်၏မိသားစုသည် နိုင်ငံအသီးသီးမှ အခြေအနေအမျိုးမျိုးရှိသူများမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် (ဂလာတိ ၃:၂၈၊ ၂၉)။

2. Circumcision, a tribal sign administered before the age of accountability upon males of the Hebrew tribe, and upon male proselytes. This rite had to give way at the first advent of the Lord, because after Christ came there was no longer a tribe of people representing Christ. The family of Christ is made up of individuals drawn from every nation and from among men of every condition (Gal. 3:28, 29).

 

၃. ခရစ်တော်လာမည့်အရာများ၏ “အရိပ်” ဖြစ်သော နှစ်စဉ်ပွဲတော်များနှင့် ၎င်းတို့၏ထုံးတမ်းဆိုင်ရာဥပုသ်နေ့များသည် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတင်တည်ထောင်ပြီးနောက် မဖြစ်မနေလိုက်နာရတော့ပါ။

3. The annual feasts, with their ceremonial sabbaths, “a shadow” of the things of Christ to come, no longer required after the inauguration of the Christian church on earth.

 

သို့သော်၊ တပည့်တော်များသည် ယေရှုခရစ်တော်ပြန်ထမြောက်ပြီးနောက် ဂျူးအသင်းတော်နှင့် ဆက်နွှယ်နေရန်မလိုအပ်တော့ကြောင်း၊ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်ယဇ်ပူဇော်သက္ကာများ ယူဆောင်လာရန်မလိုအပ်တော့ကြောင်း အပြည့်အဝနားမလည်ခဲ့သလို၊ နှစ်စဉ်ဥပုသ်နေ့များသည် ကားစင်တင်ခံရချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခံရသည်ကိုလည်း အပြည့်အဝနားမလည်ခဲ့ပုံရသည်။ ထို့ပြင် ဓမ္မသစ်ကျမ်းမှတ်တမ်းတွင် ခရစ်ယာန်များသည် ဤနှစ်စဉ်ဥပုသ်နေ့များကို ခရီးသွားရက်များနှင့် ရက်ချိန်းများအတွက် ပြက္ခဒိန်အချက်အလက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည့် အထောက်အထားရှိသည်။ တချို့သောတမန်တော်များသည် နှစ်စဉ်ဥပုသ်နေ့များ၏ထုံးတမ်းများတွင် အနည်းငယ်ပါဝင်နေသေးသည့် အရိပ်အမြွက်လည်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ရှင်ပေါလ်သည် သူ၏တတိယသာသနာပြုခရီးစဉ်အဆုံးတွင် ဧဖက်မြို့၌ မရပ်တန့်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ပင်တိကုတ္တိပွဲနေ့အတွက် ယေရုရှလင်မြို့သို့ အလျင်စလိုသွားရန် ခံစားခဲ့ရသည် (တမန်တော် ၂၀:၁၆)။ ရှင်ပေါလ်သည် ကောရိန္သုမြို့သားများထံသို့ ပင်တိကုတ္တိပွဲအထိ ဧဖက်မြို့တွင် နေထိုင်မည်ဟု ရေးသားခဲ့သည် (၁ ကောရိန္သု ၁၆:၈)။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ သူထည့်သွင်းခဲ့သော ဩဝါဒစကားတွင် “ပွဲတော်ကို အဟောင်းတဆစ်နှင့်မထားဘဲ၊ မကောင်းမှုနှင့် ဒုစရိုက်တဆစ်နှင့်မထားဘဲ၊ စိတ်ရင်းမှန်နှင့် သမ္မာတရားဖြင့် မုန့်တဆစ်မရှိသောမုန့်ဖြင့် ကျင်းပစို့” (၁ ကောရိန္သု ၅:၈) ဟူ၍ ဖော်ပြရာ၊ သူသည် ပသခါပွဲကို တကယ်လိုက်နာခြင်းအကြောင်း ပြောဆိုခြင်းမဟုတ်ပေ။

However, just as the disciples did not fully understand that they need no longer remain connected with the Jewish church after the resurrection, or that they need no longer bring any animal sacrifices, so they evidently did not fully understand that the annual sabbaths were abolished at the cross. Not only is there evidence that the Christians of the book of Acts used these annual sabbaths as calendrical data, for gauging their days of travel and their appointments; there is a hint that some of the apostles were still participating, in a degree, in the ceremonies of the annual sabbaths. Thus Paul did not find it best to stop at Ephesus at the close of his Third Missionary Journey, for he felt that he must hasten on to Jerusalem in order to be there for the day of Pentecost (Acts 20:16). Paul wrote to the Corinthians that he would tarry at Ephesus until Pentecost (1 Cor. 16:8). On the other hand, in the admonition he inserted in 1 Cor. 5:8, “Let us keep the feast, not with old leaven, neither with the leaven of malice and wickedness; but with the unleavened bread of sincerity and truth,” he was evidently not talking about an actual observance of the feast of the Passover.

 

အီစတာ။—သို့သော်၊ ပသခါပွဲနှင့် ပင်တိကုတ္တိပွဲကို အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲပြီး လိုက်နာခြင်းသည် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ထုံးတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းခံရသည်။ ဤအရာသည် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် ၂ ရာစု၊ ၃ ရာစုနှင့် ၄ ရာစုများတွင် ပြင်းထန်သော အငြင်းပွားမှုတစ်ခုအတွက် အခြေခံဖြစ်လာသည်။ အထူးသဖြင့် အရှေ့ဘက်တွင် ကွာတိုဒီစီမန်များဟု ခေါ်သော ဂိုဏ်းတစ်ခုပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာမှဆင်းသက်လာပြီး စာသားအရ “ဆယ့်လေးသူများ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤခရစ်ယာန်များသည် ခရစ်တော်ကားစင်တင်ခံရသည့်နေ့ကို နွေဦးရာသီတွင် နှစ်စဉ်အထူးထုံးတမ်းများဖြင့် ကျင်းပရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်တော်ကွယ်လွန်သည့်နေ့နှင့် သက်ဆိုင်သောနေ့ဖြစ်ရမည်ဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ ဤနေ့သည် နိသံလဆယ့်လေးရက်နေ့ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် “ဆယ့်လေးသူများ” ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဂျူးလူမျိုးများကျင်းပသော ပသခါပွဲနှင့် တူညီသောနေ့ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သော်လည်း၊ ဂျူးလူမျိုးများနှင့် လုံးဝကွဲပြားသောအကြောင်းပြချက်ဖြင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဂျူးလူမျိုးများ၏ပသခါပွဲနှင့်ဆက်စပ်သော ထုံးတမ်းများမပါဝင်ပါ။ သို့သော်၊ နိသံလဆယ့်လေးရက်နေ့ကို ခရစ်ယာန်များကျင်းပခြင်းသည် ဂျူးလူမျိုးများက ၎င်းတို့၏ဘုရားကျောင်းများတွင် ပွဲတော်ကျင်းပသည့်နေ့နှင့် တူညီသောနေ့တွင် ခရစ်ယာန်များသည် ၎င်းတို့၏စည်းဝေးပွဲများတွင်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ဂျူးလူမျိုးများ၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် အသင်းတော်အတွင်း ဂျူးထုံးတမ်းများဆက်လက်လိုက်နာမှုနှင့်ပတ်သက်သော ပြင်းထန်သောအငြင်းပွားမှုကြောင့်၊ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်တွင်၊ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ပွဲတော်ကျင်းပမှုသည် ဂျူးပွဲတော်နှင့် တူညီသောအချိန်တွလည်း ဖြစ်ပေါ်မလာရန် ခံစားချက်တစ်ခုပေါ်ပေါက်လာသည်။

Easter.—However, the keeping of Passover and Pentecost, with a changed emphasis, became embedded in the practices of the Christian church. This provided the basis for a serious controversy in the church of the 2d, 3d, and 4th centuries. There emerged a sect, principally in the East who were called the Quarto-decimans. The word is of Latin origin and means literally, “Fourteenthers.” These Christians insisted that the day of Christ’s crucifixion must be celebrated annually in the spring by special observances, and always on the day corresponding to the one upon which Christ died. This day was the 14th of Nisan, hence the name “Fourteenthers.” Thus they celebrated annually the same day the Jews observed as the Passover, but for a reason entirely different from that of the Jews, and without the particular ceremonies attaching to the Jewish Passover. However, Christian observance of the 14th of Nisan meant that they would be in their Christian meetings on the same day the Jews would be in their synagogues celebrating their feast. As a result of persecutions by the Jews, and the serious controversy within the church over continuance of Jewish rites, there developed, particularly in the West, a feeling against having any celebration in the Christian church come at the same time as a Jewish festival.

 

ဤတုံ့ပြန်မှုသည် ဧကရာဇ်ဟဒရီယန်၏အုပ်ချုပ်မှုတွင်၊ ဒုတိယဂျူးစစ်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင်၊ အနှစ်သက္ကရာဇ် ၁၃၀ ခန့်တွင် ရောမမြို့တွင် တိကျသောလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် ပုံသွင်းခံရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်၏ခေါင်းဆောင်၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခံရသော ရာထူးတစ်ခုကို ရိုးရှင်းစွာထမ်းဆောင်နေသူသည်၊ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် ခရစ်တော်၏ကားစင်တင်ခံရမှုကို မကျင်းပဘဲ၊ ခရစ်တော်၏ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို နှစ်စဉ်ကျင်းပရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနှစ်စဉ်ကျင်းပမှုသည် ပြန်ထမြောက်ခြင်းဖြစ်ပွားသည့်နေ့ဖြစ်သော ရက်သတ္တပတ်၏ပထမနေ့တွင် အမြဲဖြစ်ပေါ်ရမည်ဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ ဤအရာမှ နွေဦးရာသီတွင် ပြန်ထမြောက်ခြင်းပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့်ထုံးတမ်းပေါ်ပေါက်လာသည်။

This reaction crystallized into a definite movement in the city of Rome about the time of the second Jewish war, in the reign of the emperor Hadrian, that is, about a.d. 130. The leader of the church at Rome at this time, occupying in simplicity an office later elaborated into the papacy, insisted that the Christian church must celebrate annually, not the crucifixion, but the resurrection of Christ, and that this annual celebration must fall always on the first day of the week, because that was the day of the resurrection. From this grew the practice of having an annual spring festival of the resurrection.

 

အနှစ်သက္ကရာဇ် ၁၅၀ ခန့်တွင် ၎င်းသည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်အကြား တည်ငြိမ်သောဆွေးနွေးမှုတစ်ခုသာဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂ ရာစုနှစ်အကုန်တွင်၊ ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဗစ်တာသည်၊ အသင်းတော်အားလုံးသည် ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်၏ထုံးတမ်းနှင့် ညှိယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကားစင်တင်ခံရမှုကို မကျင်းပဘဲ ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ကျင်းပရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဂျူးလူမျိုးများနှင့် တူညီသောနေ့တွင် စည်းဝေးခြင်းမဖြစ်ပေါ်စေရန်၊ ခရစ်ယာန်များ၏နွေဦးရာသီပွဲတော်ကို ရက်သတ္တပတ်၏ပထမနေ့ဖြစ်သည့် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပရမည်ဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ ဗစ်တာသည် ဤအကြောင်းအရာတွင် အလွန်ပြင်းထန်လာသဖြင့်၊ ရောမထုံးတမ်းနှင့် မညှိယူသော အသင်းတော်အားလုံးကို အသင်းတော်မှ ဖယ်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤအရာကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်မှုများရှိလာသောအခါ၊ ဖယ်ထုတ်ခြင်းကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ထိုအချိန်မှစ၍ နွေဦးရာသီတွင် တနင်္ဂနွေနေ့၌ ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ကျင်းပသည့်ထုံးတမ်းသည် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် တည်မြဲလာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ယခုလူကြိုက်များစွာခေါ်ဝေါ်သော အီစတာပွဲတော်အဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

About a.d. 150 it was merely a matter of quiet discussion between East and West. But at the close of the 2d century Victor, the head of the church at Rome, insisted that all the churches must line up with the practice of the church at Rome, no longer celebrating the crucifixion but the resurrection, and avoiding meeting on the same day as the Jews by having the spring celebration of the Christians fall on the first day of the week, commonly called Sunday. So intense did Victor become in the matter that an attempt was made to excommunicate all the churches that would not line up with the Roman practice. When there was vigorous protest against this, the excommunication was withdrawn. But from then on the practice of celebrating the resurrection on Sunday in the spring became fixed in the Christian church, and eventually developed into the celebration now popularly called Easter.

 

တနင်္ဂနွေနေ့။—ဤရက်သတ္တပတ်၏ပထမနေ့တွင် ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို နှစ်စဉ်ကျင်းပခြင်းသည် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ရက်သတ္တပတ်စဉ်ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုကို တည်ထောင်ရာတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံရသည်။ ပုံမှန်တနင်္ဂနွေနေ့ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၏ ပထမဆုံးမယိမ်းယိုင်သောအထောက်အထားကို ဂျပ်စတင်မာတာ၏ရေးသားချက်များတွင် တွေ့ရှိရသည် (အနှစ်သက္ကရာဇ် ၁၅၅ ခန့်)၊ သူသည် ခရစ်ယာန်စည်းဝေးပွဲများကို “နေ၏နေ့” ၏မနက်တွင် ကျင်းပသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည် (ပထမအကြိမ်တောင်းပန်ချက် ၆၇၊ ANF၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၈၆)။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဂိုဏ်းသည် ရက်သတ္တပတ်၏ပထမနေ့တွင် နေကို ဂုဏ်ပြုပြီးဖြစ်ပြီး၊ မိသရများသည် ဤအချိန်တွင် မိသရကို အထူးဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရန် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အသုံးပြုနေပြီဖြစ်နိုင်သည်။ ခရစ်ယာန်များသည် နေကို ဝတ်ပြုကိုးကွယ်သည့်နေ့တွင် ခရစ်တော်၏အောင်ပွဲခံပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ကျင်းပရန်နေ့တစ်နေ့တည်းကို သတ်မှတ်ရန် မည်မျှဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်ကို ယခုမသိနိုင်တော့ပါ။ တစ်စုံတစ်ရာ ဆွဲဆောင်မှု၊ တစ်စုံတစ်ရာ ချေးငှားမှုရှိခဲ့ရမည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ၂ ရာစုနှစ်၏အလယ်ပိုင်းတွင် တနင်္ဂနွေနေ့သည် အထူးသဖြင့် ရောမမြို့တွင် ခရစ်ယာန်များစွာ၏ ရက်သတ္တပတ်စဉ်လိုက်နာမှုဖြစ်လာခဲ့သည်။

Sunday.—Apparently, this annual celebration of the resurrection on the first day of the week played a part in the establishment of weekly worship on Sunday. The first indubitable evidence of regular Sunday worship is found in the writings of Justin Martyr (c. a.d. 155), who describes Christian meetings as taking place on the morning of “the day of the Sun” (First Apology 67; ANF, vol. 1, p. 186). The sect of astrologers was already giving recognition to the sun on the first day of the week of their weekly cycle, and the Mithraists probably by this time were using Sunday for the special worship of Mithra. How much inducement there was for the Christians to set up a day for celebrating the triumphant resurrection of Christ on the same day as the sun was being worshiped is now impossible to know. Some inducement, some borrowing, there must have been. In any case, by the middle of the 2d century Sunday was a weekly observance of many Christians, particularly at Rome.

 

ဤသည်မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ကို ဥပုသ်နေ့အဖြစ် ထိန်းသိမ်းခြင်းမဟုတ်ပေ။ နံနက်ဝတ်ပြုပွဲပြီးနောက် ခရစ်ယာန်များသည် ၎င်းတို့၏ ပုံမှန်တာဝန်များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပုံရသည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ကို ဥပုသ်နေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်က ကြိုးပမ်းမှုမှာ အချိန်အတန်ကြာမှသာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၂၂၅ ခန့်တွင် တာတူလီယန်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လောကီရေးရာများကို ရှောင်ရှားရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ ဤလမ်းကြောင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော ကြိုးပမ်းမှု၏ ပထမဆုံးမှတ်တမ်းမှာ ခရစ်နှစ်ပြီးနောက် ၄ ရာစုနှစ်မှသာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

This was by no means a keeping of Sunday as a sabbath. After the morning service Christians seem to have gone about their regular duties. It was apparently some time before the church sought to make Sunday into a sabbath. Tertullian, about a.d. 225, suggested avoiding worldly matters on Sunday, but the first record of a serious attempt in this direction was not made until the 4th century after Christ.

 

ထို့ကြောင့် တနင်္ဂနွေနေ့၏ မူလအစကို သမ္မာကျမ်းစာတွင် ရှာဖွေရန်မလိုအပ်ပေ။ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သို့ တမန်တော်များ နောက်ဆုံးသေဆုံးပြီးနောက် နှစ်ပြည့်ငါးဆယ်ခန့်အကြာတွင် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးအရှေ့ဒေသမှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ပတ်၏နေ့များကို နေ၊ လ၊ နှင့် စနေဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော သာသနာမဲ့နတ်ဘုရားများ၏ အမည်များဖြင့် ပထမဆုံး အမည်ပေးခဲ့ပုံရသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ၎င်းကို နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တစ်ပတ်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤအချိန်သတ်မှတ်နည်းသည် ရောမလူမျိုးများအကြား တဖြည်းဖြည်း ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ ဤတစ်ပတ်၏ သက်သေများကို ခရစ်မပေါ်မီ ၆ ဆယ်စုနှစ်တွင် ရောမစစ်ပွဲမှတ်တမ်းများတွင် စနေဂြိုဟ်နေ့ကို ဖော်ပြထားသည့်နေရာ၊ ဟာကျူလနီယမ်နှင့် ပုံပိုင်မြို့များ၏ အပျက်အစီးများတွင်၊ နှင့် အေဒီ ၁၅၀ ခန့်တွင် ခရစ်ယာန်ဂျပ်စတင်မာတီရာ၏ ရေးသားချက်များတွင် ခရစ်ယာန်များ “နေနေ့” တွင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (ပထမအာဘော်လီ ၆၇၊ မီဂနီ၊ ပါထရိုလိုဂျီ ဂရေကာ၊ အတွဲ ၆၊ ကော်လံ ၄၂၉)။ ဒံယေလ ၇:၂၅ ကိုကြည့်ပါ။

Thus there is no need to look in Scripture for the origin of Sunday. It came into the Christian church about a half century after the last of the apostles had died. Apparently it was the astrologers of the ancient East who first gave to the days of the week the names of certain pagan deities such as the sun, the moon, and Saturn. Historians describe this as the astrological week. This method of marking time slowly became popular among the Roman people. Evidences of such a week are found in the records of the wars of the Romans in the 6th decade before Christ, where the day Saturn is mentioned; in the ruins of the cities of Herculaneum and Pompeii; and in the writings of the Christian Justin Martyr, about a.d. 150, who speaks of Christians worshiping “on the day of the Sun” (First Apology 67; Migne, Patrologia Graeca, vol. 6, col. 429). See on Dan. 7:25.

 

တစ်ချိန်တည်းတွင် အစောပိုင်းအသင်းတော်သည် ဥပုသ်နေ့ကို ဖယ်ရှားမထားခဲ့ပေ။ ဥပုသ်နေ့နှင့် တနင်္ဂနွေနေ့တို့ကို ရာစုနှစ်များစွာ အတူတကွ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အရှေ့ဒေသတွင်။ အနောက်ဥရောပသည် ရောမမှ ဧဝံဂေလိတရားပြန့်ပွားခဲ့သောကြောင့် ထိုနေရာတွင် ဥပုသ်နေ့ထိန်းသိမ်းမှု၏ သက်သေမရှိသလောက်ပင်။ ရောမဩဇာလွှမ်းမိုးရာနေရာတိုင်းတွင် တနင်္ဂနွေနေ့ထိန်းသိမ်းမှုသည် ဘုံထုံးနည်းဖြစ်ခဲ့သည်။

At the same time the early church did not dispense with the Sabbath. Sabbath and Sunday were observed together for centuries, particularly in the East. Probably because Western Europe was evangelized largely from Rome, there is almost no evidence of Sabbath observance in that area. Sundaykeeping was the common practice wherever the influence of Rome extended.

 

အစာရှောင်နေ့များ ဤအလေ့အကျင့်များအပြင် အစောပိုင်းအသင်းတော်တွင် အစာရှောင်နေ့များကို ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒီဒါချီ (၈) တွင် “ဥပုသ်နေ့များ၏ စတုတ္ထ” နှင့် ပြင်ဆင်မှုနေ့များ၊ ဆိုလိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် သောကြာနေ့များဟု ဖော်ပြထားသည်။ ခရစ်ယာန်များသည် တစ်ပတ်၏ ဒုတိယနှင့် ပဉ္စမနေ့များ—တနင်္လာနှင့် ကြာသပတေးနေ့များ—တွင် အစာမရှောင်ရန် သတိပေးခံရသည်၊ ၎င်းများသည် ဂျူးအစာရှောင်နေ့များဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့သည် ယုဒသ်က ခရစ်တော်ကို ရောင်းချသည့်နေ့ဟု ယူဆပြီး၊ သောကြာနေ့သည် ခရစ်တော်၏ ကားစင်ကြီးတင်ခံရပြီး သင်္ဂြိုဟ်ခံရသည့်နေ့ဖြစ်သည်။

Fast Days.—Besides these practices there grew up in the early church the observance of certain fast days. These are mentioned in the Didache (8) as the “fourth of the sabbaths” and the preparation, that is, Wednesday and Friday. Christians were admonished not to fast on the second and fifth days of the week—Monday and Thursday were Jewish fast days. Wednesday was supposedly the day on which Judas sold Christ, and Friday was the day of His crucifixion and burial.

 

 

၁၂. အုပ်စုဖွဲ့ပြီး ယှဉ်ပြိုင်နေသော ဂိုဏ်းဂဏများ ဂျူးများအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် “လမ်းဖောက်မှု” တစ်ခုဖြစ်သည် (တ.မန် ၂၄:၁၄)။ ထိုနည်းတူ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာတွင်လည်း ၎င်း၏ လမ်းဖောက်မှုများရှိခဲ့ပြီး၊ တမန်တော်များက ၎င်းတို့ကို လက်ရှိအန္တရာယ်များအဖြစ် သို့မဟုတ် အနာဂတ်တွင် သတိထားရန်အန္တရာယ်များအဖြစ် သတိပေးခဲ့သည် (ကော ၁၁:၁၉၊ ဂလာတိ ၅:၂၀၊ ၂ ပေ ၂:၁ ကိုကြည့်ပါ)။

XII. Divisive and Competing Sects

To the Jews, Christianity was a “heresy” (Acts 24:14). Just so, Christianity had its heresies, and the apostles warned against these, either as current dangers or as dangers to be guarded against in the future (cf. 1 Cor. 11:19; Gal. 5:20; 2 Peter 2:1).

 

မွန်တာနစ်များ မွန်တာနစ်များသည် ဝိညာဉ်ရေးရာရည်မှန်းချက်များ အလွန်မြင့်မားသော ဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဂိုဏ်း၏ ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ ဝိညာဉ်ရေးဆုကျေးဇူးများရှိသူများ (ပါးနူမတိကိုအိ) ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကျဆင်းလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အကြား ယိုယွင်းပျက်စီးမှု၏ သက်သေများကို ယခင်က တင်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ မွန်တာနပ်စ်သည် ဖရီဂျီယာပြည်နယ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသတင်းစကား ဟောပြောခဲ့သော ဝိညာဉ်ရေးဩဇာကြီးမားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူကိုယ်တိုင်နှင့် သူ၏ အနီးကပ်ဆက်နွယ်သူများအတွက် ဝိညာဉ်ရေးဆုကျေးဇူးများ၊ အထူးသဖြင့် ပရောဖက်ပြုခြင်းဆုကျေးဇူးကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ပြန်လည်နိုးထမှုနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဟောပြောခဲ့ပြီး၊ တမန်တော်နောက်ခေတ်တွင် အသင်းတော်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးဖြစ်သော လောကီစိတ်ဓာတ်ကို စွန့်လွှတ်ရန် အသင်းတော်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။

The Montanists.—The Montanists were a sect whose spiritual objectives were of a very high order. The reason for the rise of the sect is to be found in the decline of the influence of the pneumatikoi, the men of the spiritual gifts. Evidences for the deterioration among these men have already been presented. Montanus was a man of strong spiritual influence who began preaching a message of reform in the province of Phrygia. He claimed for himself and his immediate associates the gifts of the Spirit, particularly the spirit of prophecy. They preached a revival and reformation, challenging the church to lay aside the worldliness that the Montanists realized had taken possession already in the subapostolic age.

 

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဇွဲဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ဤဂိုဏ်းသည် လျင်မြန်စွာ ပြန့်ပွားခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းသည် ၃ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ရောမရှိ ပိုမိုတင်းကျပ်သောအုပ်စု၏ ခေါင်းဆောင် ဟစ်ပိုလိုင်တပ်စ်၏ စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မွန်တာနစ်ဝါဒ၏ အောင်မြင်မှုကို မြောက်အာဖရိကအသင်းတော်၏ ကြီးမြတ်သော လက်တင်စာရေးဆရာနှင့် ခေါင်းဆောင် တာတူလီယန်က မွန်တာနစ်ဝါဒကို လက်ခံပြီး ၎င်း၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးစိတ်ဓာတ်ထဲသို့ စိတ်အားထက်သန်စွာ ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

Filled with reforming zeal, the sect appears to have spread rapidly. It seems to have gained the interest and attention of Hippolytus, who was leader of the stricter group in the church at Rome in the early part of the 3d century. Some gauge of the success of Montanism may be found in the fact that Tertullian, the great Latin writer and leader of the church of North Africa, accepted Montanism and entered wholeheartedly into its reforming spirit.

 

မွန်တာနစ်များသည် ပေါလ်၏ အသုံးအနှုန်းများကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကို ပါးနူမတိကိုအိ (ဝိညာဉ်ရေးဆုကျေးဇူးရှိသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်သူများကို ပစူချိကိုအိ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဒုတိယအိမ်ထောင်များကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ အိမ်ထောင်ရေးကို ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှုအဖြစ် ယူဆကာ သေပြီးနောက် ဤပေါင်းစည်းမှုကို ပြန်လည်ပြည့်စုံရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူအားလုံးကို အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် တင်းကျပ်သော အစာရှောင်မှုများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ကိုယ်ရည်နေထိုင်မှုကို အားပေးခဲ့သည်၊ အာဇာနည်ဖြစ်သွားသူများကို ခမ်းနားစွာ ချီးမွမ်းခဲ့ပြီး၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရချိန်တွင် ၎င်းမှ ထွက်ပြေးခြင်းသည် တရားမဝင်ဟု ယူဆကာ ထိုအတွေ့အကြုံကို အားပေးခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အတွေ့အကြုံသည် ၎င်းတို့အတွက် အံ့ဖွယ်အစပြုမှုတစ်ခုသာမက၊ အဆက်မပြတ်ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ပေါ်နေသော အံ့ဖွယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အတွက်၊ သဘာဝအလျောက်နေ့စဉ်ဘဝ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များမှ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အရာများသည် ခရစ်ယာန်တိုးတက်မှုအတွက် အရေးမပါပေ။ ၎င်းတို့သည် ဘာသာရေးအတွေ့အကြုံ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုသည် အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံးတွင် အဆင့်လေးဆင့်မှ ဖြတ်သန်းရမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်- (၁) သဘာဝဘာသာတရား သို့မဟုတ် ဘုရားသခင်နှင့်ပတ်သက်သော မွေးရာပါအယူအဆ၊ (၂) ဓမ္မဟောင်းဘာသာတရား၊ (၃) ခရစ်တော်၏ လူဇာတိဝင်စားမှုနှင့် သူပြသခဲ့သော ဧဝံဂေလိတရား၊ (၄) မွန်တာနပ်စ်တွင် ဝိညာဉ်ရေးဆုကျေးဇူးများ အထူးသဖြင့် ပင်တိကုတ်စတီနေ့တွင် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ထွက်ပေါ်လာမှုနှင့်အတူ ပါရာကလိတ်၏ ကြွလာခြင်း။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော အတွေ့အကြုံသည် အသင်းတော်၏ အထွတ်အထိပ်အတွေ့အကြုံကို အမှတ်အသားပြုမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သတင်းစကားသည် အသင်းတော်တွင် ပြည့်စုံလျှင် ၎င်းသည် ယေရှုခရစ်သခင်၏ ဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းတွင် အောင်မြင်မှုကို ယူဆောင်လာမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းကို ၎င်းတို့၏ ပေါ်ပေါက်လာမှုနှင့် သတင်းစကားဖြန့်ချိပြီးနောက် မကြာမီဖြစ်ပေါ်လာရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။

The Montanists used Paul’s terminology to describe themselves as well as those who opposed them. They called themselves the pneumatikoi and their opponents the psuchikoi. They condemned second marriages, considering wedlock a spiritual union and expecting this union to be renewed after death. They insisted that all who were guilty of crimes be expelled from the church. They imposed rigid fasts, advocated celibacy, praised extravagantly those who had gone into martyrdom, and even encouraged the experience, holding it unlawful to flee from it in time of persecution. The Christian experience was to them not only the result of a miraculous beginning but a miracle constantly repeated; for them, nothing that arose out of natural living or normal processes of mental and spiritual development counted for Christian progress. They seem to have believed that the development of religious experience in the total community was to go through four stages: (1) natural religion, or the innate concept of God; (2) the religion of the Old Testament; (3) the incarnation of Christ and the gospel He demonstrated; (4) the coming of the Paraclete with the outpouring of the Holy Spirit of Pentecost, and particularly, with the coming of the gifts of the Spirit in Montanus. Thus they believed that their own particular experience was to mark the culminating experience of the church, and that the perfection of their message in the church would bring about its triumph on earth, at the second coming of Jesus Christ their Lord. This second advent they expected very soon after their rise and the propagation of their message.

 

ဤဂိုဏ်းသည် အစပိုင်းတွင်၊ နှင့် နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မကြာခဏ၊ ဖရီဂျီယာလမ်းဖောက်မှုဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၅ ရာစုနှစ်တွင် ရှိနေသေးသည်။ ခရစ်ယာန်လောကအပေါ် ၎င်း၏ သက်ရောက်မှုသည် ရောမကက်သလစ်အသင်းတော်၏ ယုံကြည်ချက်အချို့ကို အနည်းငယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ မွန်တာနစ်အယူများသည် အလယ်ခေတ်ဂိုဏ်းဂဏများအကြား မတူညီသော ပုံစံများဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

The sect was at the beginning, and not infrequently afterward, called the Phrygian heresy. It was still in existence in the 5th century. Its impact on Christendom modified somewhat certain of the beliefs of the Roman Catholic Church. Montanist views reappeared in several different manifestations among the sects of the Middle Ages.

 

တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ အတွင်းစိတ်ထက်သန်သော ရှိနေမှုအပေါ် ၎င်းတို့၏ ခိုင်မာသော ယုံကြည်ချက်ကြောင့်၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့နှင့် ၎င်းတို့၏လုပ်ဆောင်မှုများကို အသင်းတော်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များက ဆန့်ကျင်မှုကြောင့်၊ မွန်တာနစ်များသည် အသင်းတော်ဆိုသည်မှာ ဘိရှော့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟူသော ကြီးထွားလာနေသော ကက်သလစ်အယူကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တာတူလီယန်က “‘အသင်းတော်’ သည် အပြစ်များကို ခွင့်လွှတ်ပေးမည်မှာ မှန်သည်- သို့သော် (၎င်းသည်) ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ လူသားတစ်ဦးမှတစ်ဆင့် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ အသင်းတော်ဖြစ်မည်၊ ဘိရှော့များစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အသင်းတော်မဟုတ်ပေ” (အန်မိုဒီစတီ ၂၁၊ အေအန်အက်ဖ်၊ အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀) ဟု ပြောခဲ့သည်။

Partly because of their firm belief in the indwelling dynamic presence of the Holy Spirit, and partly because of opposition to them and their work by the administrative authorities in the church, the Montanists were critical of the growing Catholic view that the church consists of the bishops. Tertullian said, “‘The Church,’ it is true, will forgive sins: but (it will be) the Church of the Spirit, by means of a spiritual man; not the Church which consists of a number of bishops” (On Modesty 21; ANF, vol. 4, p. 100).

 

အီဘီယိုနိုက်များ တမန်တော်အသင်းတော်တွင် အုပ်စုနှစ်စုအကြား ပြင်းထန်သော ကွဲပြားမှုတစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်- (၁) ဂျူးခရစ်ယာန်များသည် အသင်းတော်တွင် ဂျူးဖြစ်စေ၊ တပါးအမျိုးသားဖြစ်စေ၊ မောရှေဥပဒေကို လိုက်နာရမည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ (၂) ပေါလ်ကဲ့သို့ ဂျူးခရစ်ယာန်များနှင့် ပေါလ်၏သွန်သင်ချက်ကို လက်ခံပြီး ဂျေရုဆလင်ကောင်စီ (တ.မန် ၁၅) ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့သော တပါးအမျိုးသားများသည် ယေရှုခရစ်မှတစ်ဆင့် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို လက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဂျူးဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာရန် မလိုအပ်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် တပါးအမျိုးသားများ၏ အရေအတွက်များလာပြီး၊ ဂျူးခရစ်ယာန်များသည် လူနည်းစုဖြစ်လာသည်နှင့်အမျှ၊ ဥပဒေကို အထူးစိတ်အားထက်သန်သူများသည် အုပ်စုတစ်စုအဖြစ် သတိရှိလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဂျူးဘာသာအကြား နယ်နိမိတ်နယ်ပယ်တွင် အနေအထားနှင့် အလေ့အကျင့်များဖြင့် ဂိုဏ်းတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ဂိုဏ်းများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အီဘီယိုနိုက်များသည် ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများက ၎င်းတို့အား ဂျူးခရစ်ယာန်အုပ်စုများအနက် အဓိကဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်၊ အကယ်၍ တစ်ခုတည်းသော အုပ်စုမဟုတ်လျှင်ပင်။

The Ebionites.—Attention has been called to the severe division that sprang up in the apostolic church between two groups: (1) Jewish Christians who insisted that all in the church, whether Jew or Gentile, should follow the law of Moses; (2) Jewish Christians like Paul, and the large majority of the Gentile converts who accepted Paul’s teaching and welcomed the decision of the Jerusalem Council (Acts 15). The latter held that the Gentiles should accept salvation through Jesus Christ by faith, and were under no necessity of paying any attention to Jewish ritual. As the number of Gentiles in the Christian church increased, and the Jewish Christians tended to become a minority, those who were particularly zealous of the law became self-conscious as a group. They formed one or more sects, occupying in thought and practice the boundary area between Christianity and Judaism. The Ebionites are spoken of by Christian writers as the chief, if not the only, one of these Jewish-Christian groups.

 

ဂိုဏ်းတစ်ခု၏အမည်သည် “ဆင်းရဲသော” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဟီဘရူးစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်များအား ယေဘုယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းသော ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု အီဖီဖန်နီးယပ်စ်က အခိုင်အမာဆိုသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းသည် ဂျူးခရစ်ယာန်များကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည် (အိုရီဂျင်၏ Against Celsus ဒုတိယတွဲ၊ အပိုင်း ၁)။ ဟီဘရူးသို့ရေးသောစာသည် ပေါလ်၏စကားကို နားထောင်လိုသော ဂျူးခရစ်ယာန်များအား ယေရှုခရစ်ကို ကယ်တင်ရှင်နှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် လက်ခံရန် သစ္စာရှိစေရန် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဂျူးယဇ်ပုရောဟိတ်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ဆက်နွှယ်မှုထိန်းသိမ်းရန် အခိုင်အမာဆိုသော ဂျူးခရစ်ယာန်အုပ်စုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ သို့ဆိုလျှင်၊ ဟီဘရူးသို့ရေးသောစာသည် ဂျူးခရစ်ယာန်နှစ်မျိုးကွဲပြားမှုကို ထင်ရှားစေပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် အီဘီယိုနိုက်များသည် ဂျူးဘာသာ၏ ပြင်ပပုံစံများကို ထိန်းသိမ်းရန်မှီခိုနေသော ဥပဒေကျမ်းရိုးကိုင်းစွဲပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာဆိုင်ရာ ဂိုဏ်းတစ်ခုအဖြစ် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ရှပ်ဖ်က ၎င်းလှုပ်ရှားမှုကို “ဂျူးဆန်သော၊ မှားယွင်းသော ပီတာဆိုင်ရာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ” သို့မဟုတ် “ခရစ်ယာန်ဆန်သော ဂျူးဘာသာ” ဟု ဖော်ပြသည် (ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း၏ သမိုင်း၊ ဒုတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၄၂၉)။

The name of the sect was from a Hebrew word meaning “poor,” and may have been a term applied at first to Christians in general, as Epiphanius insists. Later it was used to designate Jewish Christians (Origen Against Celsus ii. 1). It is entirely possible that the Epistle to the Hebrews was written to hold the Jewish Christians, who were willing to listen to Paul, faithful to the acceptance of Jesus Christ as Saviour and High Priest, in contradistinction to a group of Jewish Christians who insisted on retaining connection with the Jewish priesthood and rituals. If so, the Epistle to the Hebrews might well have signalized a split between the two types of Jewish Christians, with the result that the Ebionites crystallized into a legalistic and ritualistic sect, dependent upon the preservation of the external forms of Judaism. Schaff describes the movement as “a Judaizing, pseudo-Petrine Christianity,” or “a Christianizing Judaism” (History of the Christian Church, vol. 2, p. 429).

 

အီဘီယိုနိုက်များသည် အများအားဖြင့် ဖာရိရှဲများဖြစ်ရမည်။ ၎င်းတို့သည် ပေါလ်က ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့သော ဂျူးဝါဒီများ၏ သဘာဝဆက်ခံသူများဖြစ်သည်၊ ထိုအရာကို ဂလာတိသို့ရေးသော စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ယေရှုကို ကတိပေးထားသော မေရှိယအဖြစ်၊ ဒါဝိဒ်၏သားအဖြစ် လက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ မောရှေနှင့် ဒါဝိဒ်ကဲ့သို့ လူသာမန်တစ်ဦးအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ပြီး၊ ယောသပ်နှင့် မာရီတို့၏ သဘာဝမွေးဖွားမှုမှ ပေါက်ဖွားလာသူအဖြစ် ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ၊ သူသည် ယောဟန်မှ ဗတ္တိဇံခံယူစဉ်တွင် မေရှိယအဆင့်အတန်းကို သတိပြုမိခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုမှ ယူနီတာရီယန်များက ၎င်းတို့၏ ယေရှုနှင့်ပတ်သက်သော ပုံမှန်ယုံကြည်ချက်များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု အီဘီယိုနိုက်များ၏ သွန်သင်ချက်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့က အီဘီယိုနိုက်များသည် စစ်မှန်သော အစောပိုင်းခရစ်ယာန်များဖြစ်ပြီး၊ အစောပိုင်းခရစ်ယာန်လှုပ်ရှားမှုသည် ယူနီတာရီယန်ဝါဒဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဗတ္တိဇံခံယူစဉ်တွင် လူသားယေရှုသည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်ကို ခံယူခဲ့သည်ဟူသော အီဘီယိုနိုက်များ၏ နားလည်မှုသည် ၎င်းတို့ကို နောက်ပိုင်းတွင် အဒေါ့ပ်ရှင်းဝါဒ (adoptionism) ၏ ရှေ့ဆောင်များအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည် (အတွဲ5၊ စာမျက်နှာ ၉၁၂၊ ၉၁၃ ကိုကြည့်ပါ)။

The Ebionites must have been for the most part Pharisees. They were the natural successors of the Judaizers, whom Paul so vigorously opposed, as revealed in his Epistle to the Galatians. They accepted Jesus as the promised Messiah, the son of David, but only as a man, like Moses and David, and as the product, by natural generation, of the union of Joseph and Mary. According to their belief, He became conscious of His Messianic status at His baptism by John, at which time a divine spirit was given to Him. This teaching the 19th-century Unitarians recognized as similar to their customary beliefs concerning Jesus. Therefore some of them said that the Ebionites were the true early Christians, and that the early Christian movement was Unitarian. The Ebionite understanding that at His baptism the human Jesus received a divine spirit may constitute them the progenitors of later adoptionism (see Vol. V. pp. 912, 913).

 

 

သူတို့သည် သန္ဓေဖြတ်ခြင်းနှင့် မောရှေ၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာတရားတစ်ခုလုံးကို လူတို့၏ ကယ်တင်ခြင်းအတွက် လိုအပ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယူဆီဘီယပ်စ်က အက်ဘီယိုနိုက်များသည် ဥပုသ်နေ့နှင့် သခင့်နေ့ဖြစ်သော တနင်္ဂနွေနေ့ နှစ်ခုလုံးကို လိုက်နာကြသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (အပိုင်း ၃၊ အခန်း ၂၇၊ အပိုဒ် ၅)။ မလွှဲမရှောင်သာ အက်ဘီယိုနိုက်များသည် ပေါလုကို ဖျက်ဆီးသူနှင့် သာသနာဖျက်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အချို့က ပေါလုသည် ဂျူးမဟုတ်သူ၊ ဂျူးဘာသာသို့ ပြောင်းလာသူဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မဖြူစင်သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဂျူးဘာသာမှ ထွက်ခွာသွားသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ခရစ်တော်၏ မကြာမီ ပြန်လည်ကြွလာခြင်းကို မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂုဏ်အသရေနှင့်ပြည့်စုံသော ထောင်စုနှစ်အုပ်စိုးခြင်းကို စတင်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယေရုဆလင်မြို့အား ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ဗဟိုဌာနအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။

They insisted upon maintaining circumcision and the whole ritual law of Moses as necessary to men’s salvation. Eusebius notes that the Ebionites observed both the Sabbath and the Lord’s day, Sunday (Ecclesiastical History iii. 27. 5). Inevitably, the Ebionites classified Paul as an apostate and a heretic. Some even maintained that Paul was a non-Jewish heathen, converted to Judaism, from which he fell away in later life from impure motives. They expected a soon return of Christ, to introduce a millennial reign of glory on earth, with a restored earthly Jerusalem as its seat.

 

အချို့သော သက်သေများအရ အက်ဘီယိုနိုက်များတွင် ဂနောစတစ် သဘောထားများ ရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့သည် ပင်မအုပ်စုထက် သြဇာနှင့် နာမည်ဂုဏ်သတင်း နည်းပါးသော အက်ဘီယိုနိုက်အုပ်စုတစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာဖွယ်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဂျူးခရစ်ယာန်နှင့် ဂနောစတစ်သွန်သင်ချက်များ၏ ထူးခြားသော ရောနှောမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။

Certain evidences indicate Gnostic tendencies among the Ebionites. These are probably traceable to an Ebionite group of far less influence and reputation than the main body, a class that represented a curious mingling of Jewish-Christian and Gnostic teachings.

 

အက်ဘီယိုနိုက်များသည် စတုတ္ထရာစုနှစ်ပြီးနောက် သိရှိမှုမရှိတော့ပေ။

The Ebionites are not known after the 4th century.

 

နာဇရိများ—ဤဂိုဏ်းကို ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းမှ အစောပိုင်းစာရေးဆရာများက ဖော်ပြခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ စတုတ္ထရာစုနှစ်နှင့် ပဉ္စမရာစုနှစ်များတွင် အီပီဖန်းနီးယပ်စ်၊ ဂျရုမ်း၊ နှင့် ဩဂတ်စတင်း ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကသာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က နာဇရိများသည် ဂျူးခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ယေရုဆလင်မြို့ ဖျက်ဆီးခံရစဉ်က ပေလာမြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သော ခရစ်ယာန်များကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုသည် (အီပီဖန်းနီးယပ်စ်၊ ဆန့်ကျင်သာသနာဖျက်မှုများ၊ အပိုင်း ၁၊ အခန်း ၂၊ သာသနာဖျက်မှု ၂၉၊ အပိုဒ် ၇)။ ၎င်းတို့သည် တရားဥပဒေ၏ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တာဝန်ဝတ္တရားကို ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ပေါလုကို တရားဖျက်သူအဖြစ် ရှုတ်ချခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်၊ အက်ဘီယိုနိုက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက၊ ၎င်းတို့သည် ယေရှုခရစ်ကို ထူးခြားသောအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားသခင်၏သားတော်အဖြစ် လက်ခံယုံကြည်ပုံရသည်။

The Nazarenes.—This sect is not mentioned by the early writers in the Christian church, but only by men of the 4th and 5th centuries, such as Epiphanius, Jerome, and Augustine. These speak of the Nazarenes as a Jewish-Christian sect, represented by the Christians who fled to Pella at the time of the destruction of Jerusalem (see Epiphanius Against Heresies i. 2, Heresy xxix. 7). They are said to have believed in the universal obligation of the law and to have denounced Paul as a transgressor. However, in contrast with the Ebionites, they seem to have accepted Jesus Christ as the Son of God in the unique sense.

 

နာဇရိများနှင့် အက်ဘီယိုနိုက်များအကြား ရှင်းလင်းသော ခွဲခြားမှုပြုရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ နာဇရိများသည် အက်ဘီယိုနိုက်များထက် အောသိုဒေါ့စ် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အနည်းငယ်ပို၍ နီးကပ်နိုင်သည်။

Although it is difficult to make a clear-cut distinction between the Nazarenes and the Ebionites, the Nazarenes may have stood somewhat closer to orthodox Christianity than did the Ebionites.

 

ဂနောစတစ်များ—ဂနောစတစ်ဝါဒအကြောင်း သိရှိထားသည်များကို အဓိကအားဖြင့် ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော အစောပိုင်းခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများထံမှ ရရှိသည်။ အိုင်ရီနီးယပ်စ်၊ တာတူလီယမ်၊ ဟစ်ပိုလိုက်တပ်စ်နှင့် အိုရီဂျင်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ၎င်းကို ခရစ်ယာန်ဘာသာအတွက် အန္တရာယ်ရှိသော သွန်သင်ချက်များအဖြစ် မြင်သောကြောင့် ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်၊ မကြာသေးမီက ပင်လယ်သေစာလိပ်များတွင် အစောပိုင်းဂျူးဂနောစတစ်အတွေးအခေါ်များ၏ သက်သေများပါဝင်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆထားသော စာရွက်စာတမ်းများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ချီနိုဘိုစီယမ် (နာဂဟမမဒီ) တွင် ဂနောစတစ်လက်ရာများစာကြည့်တိုက်တစ်ခု၊ စာမျက်နှာ ၁,၀၀၀ နီးပါးရှိသော ပါပိုင်ရပ်စ်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းစုစည်းမှုကို အပြည့်အဝထုတ်ဝေပြီးပါက၊ ဂနောစတစ်ဝါဒအကြောင်း အသေးစိတ်သိရှိမှုကို များစွာ တိုးပွားစေလိမ့်မည်။

Gnostics.—What is known of Gnosticism is gained largely from early Christian writers who were hostile to it. Such men as Irenaeus, Tertullian, Hippolytus, and Origen wrote against it because they saw in it teachings dangerous to Christianity. However, there have been found recently among the Dead Sea scrolls, documents that are thought by some scholars to contain evidences of early Jewish Gnostic thought. An even more direct discovery bearing on Gnosticism was made at Chenoboscium (Nag Hammadi) in Egypt, in 1946, where a library of Gnostic works constituting almost 1,000 pages of papyri was discovered. When fully published, this collection should greatly increase our detailed knowledge concerning Gnosticism.

 

တကယ်တော့ ဂနောစတစ်ဂိုဏ်းတစ်ခုတည်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ ဂနောစတစ်ဂိုဏ်းများသာ ရှိခဲ့ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ နောက်လိုက်နည်းပါးသူ၊ တစ်ခါတစ်ရံ နောက်လိုက်များစွာရှိသည့် ခေါင်းဆောင်များလက်အောက်တွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ အတွေးအခေါ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် စုစည်းမှုတစ်ခုလုံးမရှိခဲ့သလို၊ ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့်ပတ်သက်သော အသိစိတ်လည်း အနည်းငယ်သာရှိခဲ့သည်။ ထင်ရှားသည်မှာ ၎င်းသည် တမန်တော်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ခေါင်းဆောင်များအတွက် ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ တတိယရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင်လည်း ရင်ဆိုင်ရဦးမည်ဖြစ်သည်။ (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၉၁၂၊ ၉၁၃)။

Actually there was no Gnostic cult, but only Gnostic cults, under leaders with a following sometimes small, sometimes large. It was not a movement so much as a way of thinking. It had no over-all organization, and little consciousness concerning itself. Apparently it became a problem to the leaders of Christianity in the latter years of the apostolic age, and was still to be reckoned with in the closing years of the 3d century. See Vol. V, pp. 912, 913.

 

ဓမ္မဟောင်းကျမ်းသည် ဘုရားသခင်ကို သိကျွမ်းခြင်းအကြောင်း ပြောဆိုထားသည် (ယေရမိ ၉:၂၃၊ ၂၄)၊ သို့သော် ၎င်းသည် စူးစမ်းလေ့လာသော အသိပညာမဟုတ်ပေ။ ထိုအစား၊ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဖော်ပြသထားသည့်အရာကို ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် လက်ခံခြင်းမှ ရရှိသော ဘုရားသခင်နှင့် သိကျွမ်းမှုဖြစ်သည်။ အလားတူပင် ဓမ္မသစ်ကျမ်းသည်လည်း ဝိညာဉ်ရေးရာ ဂနိုစစ် သို့မဟုတ် “အသိပညာ” ကို သိရှိထားသော်လည်း၊ ၎င်းသည် စိတ္တဇဒဿနမဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ပထမဦးစွာ လက်တွေ့ကျသည်—ဘုရားသခင်၏ ထုတ်ဖော်ပြသမှုများကို အခြေခံထားသော ဘုရားသခင်နှင့်ပတ်သက်သော ဝိညာဉ်ရေးအသိပညာဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်ယာန်များ၏ အတွေ့အကြုံတွင် အလုပ်လုပ်သည်။ “သိကျွမ်းခြင်း” သည် ယောဟန်၏ဧဝံဂေလိတရား၏ အကြောင်းအရာဖြစ်နိုင်သည်။ တမန်တော်သည် ဘုရားသခင်ကို သိကျွမ်းခြင်းကို အလေးပေးပြီး၊ ဘုရားသခင်နှင့် သူ၏သားတော်ကို သိကျွမ်းခြင်းသည် ထာဝရအသက်ဖြစ်သည်ဟု ယေရှု၏ မိန့်ခွန်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (ယောဟန် ၁၇:၃)။ ယောဟန်သည် ယေရှု၏ အမှန်တရားကို အလေးပေးပြီး၊ သခင်ဘုရားကို တကယ်မြင်တွေ့ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် သူနှင့်သိကျွမ်းမှု၌ ရွှင်လန်းမှုကို အလေးပေးသည် (၁ ယောဟန် ၁:၁–၇)။

The Old Testament speaks of a knowledge of God (see Jer. 9:23, 24), but this is not a speculative knowledge. Rather it is an acquaintance with God resulting from an acceptance by faith of that which He reveals concerning Himself. Similarly the New Testament also knows a spiritual gnosis, or “knowledge,” but it is no abstract philosophy. It is first of all practical: a spiritual knowledge of God, based on His own revelations and working in the experience of the Christians. “To know” may be taken as the theme of the Gospel of John. The apostle stresses the knowledge of God and records Jesus’ statement that to know God and His Son is life eternal (John 17:3). John stresses the reality of Jesus, and the joy of fellowship in the knowledge of Him, in terms of actually seeing and touching the Lord (1 John 1:1–7).

 

ရှင်ပေါလုအတွက် ခရစ်တော်ကို သိရှိခြင်းသည် လူတိုင်းအတွက် ရိုးရှင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဉာဏ်ပညာတစ်ခုလည်း ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ရင့်ကျက်ပြီး “ပြည့်စုံသော” ခရစ်ယာန်များအတွက် အခွင့်ထူးတစ်ခုဖြစ်ကာ၊ ထိုဉာဏ်ပညာသည် ပြည့်စုံမှုကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်၏ ဉာဏ်ပညာကို လျှို့ဝှက်စွာ ဟောပြောကြသည်၊ ဤလောက၏ မင်းသားများထဲမှ မည်သူမျှ မသိကြသော လျှို့ဝှက်ဉာဏ်ပညာကို ဟောပြောကြသည်” (၁ ကော၊ ၂:၆-၈) ဟု သူကဆိုသည်။ ဝိညာဉ်တော်၏ လက်ဆောင်တစ်ခုဖြစ်သော “ဉာဏ်ပညာ၏ နှုတ်ကပတ်တော်” နှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်ပေါလ်က ပြောကြားခဲ့သည် (၁ ကော၊ ၁၂:၈)။ ဥပမာ၊ ယေရုဆလင်ကောင်စီသည် တစ်ပါးအမျိုးသားခရစ်ယာန်များသည် ရုပ်တုများနှင့် မည်သည့်ထိတွေ့မှုမဆို ရှောင်ရှားရန်၊ ရုပ်တုများအတွက် ကပ်လှူထားသော အစားအစာကို မစားရန်ပင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလုက ရင့်ကျက်သော ဉာဏ်ပညာရှိသူများသည် တစ်ပါးအမျိုးသားဘုရားများသည် နတ်ဆိုးများ၏ ဝိညာဉ်များဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုရန် ထားရှိသော ရုပ်တုများသည် ဘာမှမဟုတ်ကြောင်း နားလည်လိမ့်မည်ဟု ထောက်ပြသည်။ ထို့ကြောင့်၊ အစားအစာကို ရုပ်တုများအတွက် ကပ်လှူထားသည်ဖြစ်စေ၊ မကပ်လှူထားသည်ဖြစ်စေ အရေးမကြီးဘဲ၊ ထိုအစားအစာကို စားသုံးနိုင်သည်၊ သို့သော် ၎င်းကို အသုံးပြုခြင်းသည် စိတ်သဘောထားတင်းကျပ်သူများ၏ မသိစိတ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည် (၁ ကော၊ ၈)။

To Paul, knowing Christ is a simple fact of experience, available to all. But there is also a deeper wisdom, the privilege of the mature, “perfect” Christian, which in turn develops perfection. “We speak,” he says, “the wisdom of God in a mystery, even the hidden wisdom … : which none of the princes of this world knew” (1 Cor. 2:6–8). There is a “word of knowledge,” a gift of the Spirit, concerning which Paul speaks (1 Cor. 12:8). For instance, the Jerusalem Council had ruled that the Gentile Christians should avoid any contact with idols, even to abstaining from the use of food offered to them. Paul points out that those of mature knowledge will understand that the heathen gods are spirits of devils, and that the idols set up to represent them are nothing. Therefore, it is a matter of no moment whether food has been offered to idols or not, and such food might be eaten except that its use would distress the conscience of the scrupulous (1 Cor. 8).

 

ခရစ်ယာန်အတွေ့အကြုံအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဘုရားသခင်ကို သိရှိခြင်း၏ နေ့စဉ်လက်တွေ့ဉာဏ်ပညာနှင့် “ပြည့်စုံသူ” ၏ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုအပြင်၊ ချာ့ခ်ျခေါင်းဆောင်များနှင့် ၎င်းတို့၏လူများက ရှောင်ရှားရမည့် မတိကျသော ဂျီနိုးစစ် (gnosis) ဟူသော မမှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာလည်း ရှိသည် (၁ ကော၊ ၃:၂၀, ၂၁)။

Besides the practical everyday knowledge of God essential to Christian experience and the deeper insight of the “perfect,” there is false gnosis, which the leaders of the church are to avoid, and to help their people to avoid (1 Cor. 3:20, 21).

 

ထို့ကြောင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ဂျီနိုးစစ် အလီသီနီ (gnōsis alēthinē) ဟူသော မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာနှင့် ဂျီနိုးစစ် ပြူဒိုနူမို့စ် (gnōsis pseudōnumos) ဟူသော မမှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာတို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ခွဲခြားရမည်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ တစ်မျိုးသည် ကယ်တင်ခြင်းသို့ ဦးတည်ပြီး၊ အခြားတစ်မျိုးသည် လှည့်ဖြားခြင်းနှင့် ရှုတ်ချခြင်းသို့ ဦးတည်သည်။ မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာ (gnosis) သည် ကျမ်းစာအာဏာကို လက်ခံပြီး၊ ဖွံ့ဖြိုးပြည့်စုံသော ယုံကြည်ခြင်း၏ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

There are then two kinds of knowledge, the gnōsis alēthinē, the true knowledge; and the gnōsis pseudōnumos, false knowledge. These are to be distinguished, because one leads to salvation, and the other to deception and damnation. The true knowledge (gnosis) submits to the authority of Scripture and is a kind of developed, perfected faith.

 

မမှန်ကန်သော ဂျီနိုးစစ်သည် မာန်တက်ပြီး မောက်မာကာ၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးရှိသည်ဟု ကြွေးကြော်ကာ၊ သာမန်လူထုထက် အဆင့်မြင့်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သက်သေများဖြင့် မပြန့်ပွားဘဲ၊ ၎င်း၏ ပင်ကိုယ်အတည်ပြုချက်ဖြင့် ပြန့်ပွားသည်။ ၎င်း၏ အယူအဆများကို ဖော်ပြပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့ကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းကာ၊ ဝိညာဉ်လောကနှင့်ပတ်သက်သော ဆက်လက်တွေးခေါ်မှုနည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာအောင် ကြိုးပမ်းသည်။

The false gnosis was pretentious and supercilious, claiming to be intellectual and quite beyond the reach of the vulgar. It propagated itself, not by logical proofs, but by asserting its intuitional authority. Having set forth its ideas, it then attempted to systematize them and to make of them a sequential way of thinking concerning the spiritual world.

 

ရှေးဂျီနိုးစစ်ဝါဒ (Gnosticism) နှင့်ပတ်သက်၍ သိရှိထားသည့်အချက်များမှ၊ ၎င်း၏အမြစ်များသည် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ပြီး ကျယ်ပြန့်ကာ မျိုးစုံဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ဇာစ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်သော သီအိုရီများစွာကို တင်ပြခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကို ဟယ်လီနစ်လောက၏ ထူးခြားသော ဘာသာရေးရောယှက်မှု၏ ရလဒ်တစ်ခုအဖြစ် အကောင်းဆုံးရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ အရှေ့တိုင်းဆန်သော တွေးခေါ်မှုမှ အကြွင်းမရှိ အာရုံစူးစိုက်မှုဖြင့် ဖော်ပြထားသော အလင်းနှင့်အမှောင်၏ ထာဝရရုန်းကန်မှုကို သတ်မှတ်ပေးသော နှစ်ဖက်သဘောတရားကို ပြသပြီး၊ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ပါစီဝါဒ (Parsiism) နှင့် ဆင်တူပြီး၊ ၎င်းသည် ပိုမိုရှေးကျသော ဇိုရိုအက်စထရီယန်ဝါဒ (Zoroastrianism) တွင် အမြစ်တွယ်ထားသည်။ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် ရုပ်ဝတ္ထုကို အထင်အမြင်သေးခြင်းသည် ပလေတို၏အချို့သော အင်္ဂါရပ်များနှင့် ဂရိ၏ ရှေးဦးသဘာဝဒဿနများကို သတိရစေသည်။ မက္ကဘီယန်နှင့် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ကာလ၏ ဂျူးဘာသာတွင် ကျမ်းစာအာဏာ၏ ကန့်သတ်ချက်များမှ ထွက်ခွာသွားသည့် ပြင်းထန်သော ထင်မြင်ယူဆချက်များ ပါဝင်သည်။ ဂျူးအက်စီနစ်ဝါဒ (Essenism) နှင့် ကဘာလစ်ဝါဒ (cabalism) သည် ဂျီနိုးစစ်ဝါဒနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိပုံရသည်။ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ခရစ်ယာန်တွေးခေါ်မှု၏ နယ်နိမိတ်များကို ကျော်လွန်သွားသောအခါ၊ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ကျမ်းစာများကို အသုံးပြုပြီး၊ ဂျီနိုးစစ်တွေးခေါ်မှုပုံစံများကို ဖုံးအုပ်ရန် ခရစ်ယာန်အသုံးအနှုန်းများကို ချေးယူသည်။

From what is known of ancient Gnosticism, it can be seen that its roots struck deep and were widespread and various. Several theories of its origin have been proposed, but it is probably best seen as a product of the religious syncretism that was such a characteristic feature of the Hellenistic world. Its debt to Oriental thinking is apparent in its pronounced dualism, which set forth a perpetual struggle between light and darkness. In this, Gnosticism showed a parallel to Parsiism, which in turn was rooted in the older Zoroastrianism. Gnosticism’s contempt for the corporeal and material is reminiscent of certain features of Platonism and of the older nature philosophies of Greece. The Judaism of the Maccabean and early Christian periods had in it strong speculative elements, which tended to move away from the delimitations of authoritative Scripture. Jewish Essenism and cabalism seem to have had some relationship to Gnosticism. As Gnosticism overran the boundaries of Christian thought it made use of the Christian Scriptures and borrowed Christian terminology to clothe Gnostic modes of thought.

 

ဤရှုပ်ထွေးသော နောက်ခံနှင့် ဆက်စပ်မှုများ၊ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဝိညာဉ်ရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်များနှင့်အတူ၊ ဂျီနိုးစစ်စနစ် (စနစ်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်လျှင်) တွင် ကွဲပြားမှုများစွာ ရှိလာပြီး၊ ထူးဆန်းသော တွဲဖက်မှုများနှင့် ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တစ်ပါးအမျိုးသား ဂျီနိုးစစ်ဝါဒပုံစံများ ရှိခဲ့သည်။ တစ်ပါးအမျိုးသားဝါဒနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့ ပေါင်းစပ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ဂျီနိုးစစ်ဝါဒတစ်မျိုး ရှိခဲ့သည်။ တစ်ပါးအမျိုးသားဝါဒနှင့် ဂျူးဘာသာ ပေါင်းစပ်မှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ၏ အချို့ပုံစံများသည် ဂျူးဘာသာဆန့်ကျင်ရေးအဖြစ် ထင်ရှားပြီး၊ အခြားအမျိုးအစားများသည် တစ်ပါးအမျိုးသားဆန့်ကျင်ရေးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် မမြင်နိုင်သော လောကကို ရှင်းပြရန် ဒဿနိကနည်းဖြင့် ထင်မြင်ယူဆမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဝ၏ ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် စိတ်ပျက်စရာများကို ရှင်းပြရန်နှင့် တည်ရှိမှု၏ တစ်ခုလုံးအတွက် အောင်မြင်မှုတစ်ခုအတွက် မျှော်လင့်ချက်တစ်ခုကို ပေးဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည်။

With these complex backgrounds and relationships, and the spiritual and intellectual environments in which Gnosticism arose, there inevitably resulted a wide variety in the Gnostic system (if system it can be called), with strange combinations of compatibilities and repulsions. There were forms of heathen Gnosticism. There was a Gnosticism in which heathenism and Christianity sought to combine. There were combinations of heathenism and Judaism. Some types of Christian Gnosticism exhibited themselves as anti-Judaistic, and other types as antiheathen. Gnosticism was a speculative attempt at a philosophic method of explaining the unseen world; of accounting for the perplexities and frustrations of life; and of offering some sort of hope for a successful fruition to the whole program of existence.

 

ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ၏ သဘောတရားများအနက် မည်သည့်အချက်များကို သီးခြားနယ်ပယ်များတွင် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည် သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံယုံကြည်ခဲ့သည်ကို သိရှိရန် ခက်ခဲသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာ သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပုံစံအားလုံးအတွက် တစ်ပြိုင်နက် သက်ဆိုင်သော ဘုံအချက်တစ်ခုကို ရှာဖွေရန်လည်း ခက်ခဲသည်။ သို့သော် အောက်ပါအယူအဆများသည် ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ထင်ရသည်။

It is difficult to know which Gnostic ideas were held in particular sections and which were generally professed. It is almost as difficult to find a common denominator applicable at once to all forms of Gnosticism, as for all forms of Hinduism or of Christianity. But the following ideas seem to have been representative:

 

၁. သိရှိနိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးယဉ်နိုင်သည်ဖြစ်စေ အရာအားလုံး၏ နောက်ကွယ်တွင် အမြင့်ဆုံးဘုရားတစ်ပါး၊ မြင့်မြတ်သော ဝိညာဉ်တစ်ခုရှိသည်။ ဤဘုရားသည် လုံးဝဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ခန္ဓာမရှိသော အနှစ်သာရဖြစ်သည်။ အချို့ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီများက ၎င်းတို့၏ ဘုရားသည် အနှစ်သာရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိဟု သွန်သင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဤအယူအဆကို “အဘူဆို့စ်” (abussos, နက်ရှိုင်းသောအပေါက်) နှင့် “ဘူသဆ်” (buthos, နက်ရှိုင်းမှု) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် သုံးစွဲခဲ့သည်။

1. Back of everything that might be known or imagined was a supreme god, a divine spirit. This god was a completely spiritual, noncorporeal essence. Some Gnostics indeed taught that their god was without essence or person. They applied to the concept such terms as abussos, “abyss,” and buthos, “depth.”

 

၂. ဤအမြင့်ဆုံးဘုရားမှ ရေတွက်မရသော ခေတ်များကျော်လွန်၍ အိုင်းအိုနီးစ် (aiōnes, aeons) ဟုခေါ်သော ဆက်လက်ထွက်ပေါ်လာမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မူလအခြေခံမူ၏ ဖော်ပြချက်များဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ပိုမိုနားလည်လွယ်စေရန် ဆောင်ရွက်သည်။ ဤထွက်ပေါ်လာသော အရာအားလုံးကို စုစည်းပြီး “ပလီရိုမာ” (Plērōma, ပြည့်စုံမှု) ဟု ခေါ်သည်။

2. From this supreme god there were said to have proceeded, through uncountable ages, a succession of emanations, called aiōnes, aeons, which were expressions of the originating principle and served to make it less incomprehensible. Taken all together, these emerging emanations were called the Plērōma, “fullness.”

 

၃. ဤမြင့်မြတ်သော အနှစ်သာရမှ ဖော်ပြပေးနေသော အရာအားလုံးသည် အလင်း၏ မြင့်မြတ်သော အခြေခံမူကို ပြည့်စုံစွာ ပါရှိသည်။ သို့သော် အမှောင်၏ အခြေခံမူတစ်ခုလည်း ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အလင်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကာ၊ အလင်း၏ စကြဝဠာတွင် နေရာရှာဖွေကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းကို အောင်နိုင်ရန် မျှော်လင့်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပေါ်လာပါက၊ ၎င်းသည် အရာအားလုံး၏ စိတ်ကူးမယဉ်နိုင်သော နေကြတ်ခြင်းဖြစ်လိမ့်မည်။ နောက်ဆုံးတွင် အိုင်းအိုနီးစ်တစ်ခုသည် ပလီရိုမာမှ ပြုတ်ကျသွားသည်။

3. All of this to which the divine essence was giving expression contained in perfection the divine principle of Light. But there was also a principle of Darkness, contesting with the Light, seeking to find a place in the universe of Light, and expecting eventually to conquer it. If such a thing were to happen, it would be an unimaginable eclipse of all things. Finally one of the aeons fell from the Pleroma.

 

၄. ဤထိတ်လန့်ဖွယ်အခြေအနေမှ ပြုတ်ကျသော အိုင်းအိုနီးစ်နှင့် အမှောင်လောကအောက်ပိုင်းနှင့် ရောယှက်မှုမှ ရုပ်ဝတ္ထု၏ ဖန်တီးမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုရုပ်ဝတ္ထုသည် ပုံသဏ္ဌာန်မရှိ၊ အဆင်မပြေ၊ ရှုပ်ထွေးပြီး၊ အမှောင်ဖြင့် စိမ့်ဝင်နေသောကြောင့် မကောင်းမှုဖြစ်သည်။ ဒီမီအာ့ဂျ် (Demiurge) ဟုခေါ်သော အများစုမသိစိတ်ဖြင့် လည်ပတ်သော ကော့စမစ်အင်အားတစ်ခုသည်၊ အချို့ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီများက ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှ ယေဟိုဗာဘုရားနှင့် တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်ကာ၊ ဤမကောင်းသော ရုပ်ဝတ္ထုကို ပုံသဏ္ဌာန်ပေးပြီး၊ ရုပ်ဝတ္ထုလောက ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဤလောကသည် ရုပ်ဝတ္ထုဖြစ်သောကြောင့် မကောင်းမှုဖြစ်ပြီး၊ အနည်းနှင့်အများ စက်ယန္တရားအင်အားဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။

4. Out of this appalling situation there resulted the creation of matter from the mingling of the fallen aeon with the lower world of darkness. The matter was formless, shapeless, chaotic, impregnated with darkness and therefore evil. The Demiurge, an almost unconscious cosmic force, identified by some Gnostics with the Jehovah of the Old Testament, gave form to this evil matter, and the material world resulted. The world, then, being material, was essentially evil, and was ruled by a more or less mechanical force.

 

၅. အိုင်းအိုနီးစ်၏ ပြုတ်ကျမှုနှင့် မကောင်းသော လောကဖြစ်ပေါ်မှုသည် ကယ်တင်ခြင်းလုပ်ဆောင်မှုတစ်ခု လိုအပ်လာသည်။ ၎င်းကို ခရစ်တော်ဟု သတ်မှတ်ထားသော အိုင်းအိုနီးစ်တစ်ခုက လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် မပြည့်စုံသော လောကသို့ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ယေရှုနှင့် ယာယီပေါင်းစည်းခဲ့သည်၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ သူ၏ ဗတ္တိဇံခံယူချိန်တွင်ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏သေဆုံးမှုမတိုင်မီ အနည်းငယ်အထိ ယေရှုနှင့်အတူ ရှိနေခဲ့သည်။ ခရစ်တော်-အိုင်းအိုနီးစ်သည် ပြုတ်ကျသော အိုင်းအိုနီးစ်ကို ကယ်တင်ခြင်း၊ ဤလောက၏ အမှောင်မှ အလင်းကို စုဆောင်းခြင်းနှင့် ယေရှုမှတစ်ဆင့် လျှို့ဝှက်ဉာဏ်ပညာ (gnosis) ကို ဖော်ထုတ်ပြီး၊ လူသားများကို အမှောင်မှ လွတ်မြောက်စေပြီး အလင်းနယ်ပယ်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ကယ်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ပြီးမြောက်စေခဲ့သည်။

5. The fall of the aeon and the formation of an evil world necessitated an act of salvation. This was undertaken by another aeon, identified as Christ. He descended to the level of the imperfect world, united temporarily with the man Jesus, probably at His baptism, and remained with Him until shortly before His death. The Christ-aeon accomplished the work of salvation by rescuing the fallen aeon, gathering out the light from the darkness of this world and revealing through Jesus hidden knowledge (gnosis) by which men may be set free from darkness and attain the sphere of light.

 

ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီများ၏ ယေရှုနှင့်ပတ်သက်သော အမြင်သည် ကွဲပြားသည်။ အချို့က အထက်တွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း သွန်သင်ခဲ့သည်။ အချို့က သူ့တွင် ရုပ်ခန္ဓာမရှိဘဲ၊ ပုံပေါ်မှုသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ဒိုစီတစ်စ် (Docetists, ဂရိဘာသာ dokeō, “ပုံပေါ်သည်” ဟု) ဟု ခေါ်သည်။

The Gnostic view of Jesus varied. Some taught as outlined above. Others declared that He had no material body at all, but that He was only an appearance. Consequently these are known as Docetists (Gr. dokeō, “to seem”).

 

အချို့ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီများက ခရစ်တော်၏ လုပ်ဆောင်မှုဖြင့် ရုပ်ဝတ္ထုသည် အမှောင်မှ လွတ်မြောက်မည်ဟု သွန်သင်ခဲ့သည်။ အချို့က ရုပ်ဝတ္ထုသည် အောင်မြင်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး၊ လူသားများ၏ ဝိညာဉ်များသည် ဘူသဆ် (buthos) ထဲသို့ ပြန်လည်စုပ်ယူခံရမည် သို့မဟုတ် ရုပ်ခန္ဓာမရှိသော စကြဝဠာတွင် လွတ်လပ်သော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်လာမည်ဟု သွန်သင်ခဲ့သည်။

Some Gnostics taught that through the work of Christ, matter would be freed from darkness; others, that matter would be conquered and disappear, the spirits of men being liberated to be reabsorbed into the buthos or to become free spirits in the noncorporeal universe.

 

ခရစ်ယာန်ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ၏ ပုံစံများစွာရှိခဲ့ပြီး၊ ခေါင်းဆောင်များစွာအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ ဆရင်သပ်စ် (Cerinthus) သည် ရှင်ယောဟန်နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ရှင်ယောဟန်က ၎င်းကို အထူးသဖြင့် မကြိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည် (စာမျက်နှာ ၃၆ ကို ကြည့်ပါ)။ ဒိုစီတစ်စ်များ (စာမျက်နှာ ၅၈ ကို ကြည့်ပါ) သည် ရှင်ယောဟန်က အမှန်တကယ် ဆန့်ကျင်ရေးသားခဲ့သည့် ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ သြသဓိပ္ပာယ်ခရစ်ယာန်ဘာသာအတွက် ဆိုးရွားသော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာဆီလီဒီးစ် (Basilides) သည် ရှင်ပေါလ်ထက် နောက်ကျသော်လည်း၊ ရှင်ပေါလ်က ကောလောသဲဩဝါဒစာတွင် ဆန့်ကျင်ရေးသားခဲ့သည့်အရာနှင့် ဆင်တူသော သွန်သင်ချက်ကို တင်ပြခဲ့သည်။ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ၏ ပထမဆုံး ညှိနှိုင်းမှုကို ရေးသားသူ တာတီယန် (Tatian) သည် ဒုတိယရာစုတွင် ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆတ်တနီနပ်စ် (Saturninus) နှင့် ဗယ်လင်တီနပ်စ် (Valentinus) တို့သည် ဒုတိယရာစုတွင် ပြဿနာဖြစ်စေသော ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီများဖြစ်ပြီး၊ မနိစ် (Manes) နှင့် ဘာဒီဆန်းနီးစ် (Bardesanes) တို့သည် တတိယရာစုတွင် ဖြစ်သည်။ အိုဖိုက်စ် (Ophites) ဟုခေါ်သော ဂျီနိုးစစ်ဝါဒီအုပ်စုတစ်ခုကို အိုရီဂျင် (Origen) ၏ ရေးသားချက်များတွင် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင်၊ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒ၏ ပုံစံပေါင်း ၆၅ မျိုးခန့်ကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။

There were many forms of Christian Gnosticism, under a like number of leaders. Cerinthus was a Gnostic contemporary with the apostle John, whom John is said to have disliked particularly (see p. 36). The Docetists (see p. 58), against whom John seems unquestionably to be writing, were a serious problem to orthodox Christianity. Basilides, although later than the apostle Paul, presented a teaching similar to that against which the apostle wrote in his letter to the Colossians. Tatian, the composer of the first harmony of the Gospels, was a 2d-century Gnostic. Saturninus and Valentinus were troublesome Gnostics in the 2d century, as were Manes and Bardesanes in the 3d. A Gnostic group called Ophites is combated in the writings of Origen. By a.d. 200, some 65 different forms of Gnosticism were identifiable.

 

ဤဂျီနိုးစစ်တွေးခေါ်သူများသည် ကျမ်းစာကို လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သီအိုရီများနှင့် ကိုက်ညီအောင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ချာ့ခ်ျတွင် ပေါက်ဖွားလာသော ဓမ္မဆိုင်ရာ အစဉ်အလာများကို စုဆောင်းပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ ရေးသားချက်များကို ချေးယူပြီး၊ ၎င်းတို့အတွက် အသုံးဝင်သော ယခင်တွေးခေါ်သူများ၏ ရေးသားချက်များကို အခြေခံတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ခေတ်ပြိုင်ဂျူးထင်မြင်ယူဆရေးသားချက်များကို အသုံးပြုပြီး၊ ခေတ်ပြိုင်နှင့် ယခင်တစ်ပါးအမျိုးသားဒဿနများမှ ပြတ်သားစွာ ချေးယူခဲ့သည်။

These Gnostic thinkers made free use of Scripture, interpreting it to suit their theories. They gathered up traditions that had grown up in the church and bent them to their purposes. They borrowed one another’s writings, and built upon writings of any preceding thinkers they found useful. They used contemporary Jewish speculative writings, besides borrowing frankly from heathen philosophies, both contemporary and earlier.

 

ဂျီနိုးစစ်တွေးခေါ်မှုနည်းလမ်းသည် ချာ့ခ်ျ၏ ဖွဲ့စည်းမှုနှစ်များအတွင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို များစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထင်မြင်ယူဆမှုများနှင့် ပုံပျက်ပုံမမှန်မှုများဖြင့် ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ခရစ်ယာန်တွေးခေါ်မှုကို ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ရန် လှုံ့ဆော်ပြီး၊ ခရစ်ယာန်တွေးခေါ်သူများကို ဓမ္မဗေဒကို ခိုင်မာစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ရှင်ယောဟန်၏ခရစ်ဝင်ကျမ်းသည် အစောပိုင်းဓမ္မဗေဒတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဂျီနိုးစစ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်ရန် ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သို့သော် အိုရီဂျင်သည် ပထမဆုံး အတော်လေး စနစ်တကျဓမ္မဗေဒကို ရေးသားခဲ့သူ ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာဖြစ်သည်။

The Gnostic way of thinking made an impact upon Christianity during the formative years of the church, and therefore influenced it greatly. By its speculations and distortions Gnosticism stimulated Christian thought to resist it and compelled Christian thinkers to seek to crystallize a theology. The Gospel of John must be considered an attempt at an early theology, probably written to resist nascent Gnosticism. Origen, however, is the first Christian writer to set down a fairly systematic theology.

 

ထိုနည်းတူ၊ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ခရစ်ယာန်ချာ့ခ်ျကို ၎င်း၏ အာဏာပိုင်ဖွဲ့စည်းမှုကို အရှိန်မြှင့်တည်ဆောက်ရန်၊ ဘုန်းကြီးအဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းမှုကို ဖွံ့ဖြိုးစေရန်နှင့် ကျမ်းစာစံနှုန်းနှင့်ပတ်သက်၍ သဘောတူညီမှုတစ်ခုရရှိရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မမြင်နိုင်သော လောကရှိ ဝိညာဉ်များအပေါ် အလေးပေးမှုသည် ခရစ်ယာန်ချာ့ခ်ျကို သေသူများ၏ သတိရှိသော အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်သော တစ်ပါးအမျိုးသားအယူအဆများကို ချေးယူရာတွင် အားဖြည့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဝိညာဉ်များအဆင့်ဆင့်သည် ချာ့ခ်ျကို သူတော်စင်များကို ကိုးကွယ်မှုကို ဖွံ့ဖြိုးစေရန် ကူညီပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ချာ့ခ်ျကို ကျမ်းစာကို ထင်မြင်ယူဆမှုနှင့် ပုံဆောင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုနည်းဖြင့် လှည့်ပတ်စေခဲ့ပြီး၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကျမ်းစာနှင့် အတူ ဓမ္မဆိုင်ရာ အာဏာတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဂျီနိုးစစ်ဝါဒသည် ဂျူးဘာသာဆန့်ကျင်ရေးဖြစ်သည့်အတိုင်းအတာအထိ၊ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ချာ့ခ်ျတွင် ဂျူးဘာသာဆန့်ကျင်ရေးကို အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့သည်။

In a parallel way, Gnosticism stimulated the Christian church to accelerate its formation of an authoritative organization, to develop a sacerdotal hierarchy, and to reach a measure of agreement regarding the canon. Its emphasis upon the spirits in the unseen world undoubtedly strengthened the Christian church in its borrowing of pagan ideas concerning the conscious state of the dead. It is very likely that its hierarchy of spirits helped the church to develop its veneration of the saints. Gnosticism led the church into a speculative and highly allegorical method of interpreting the Bible, to say nothing of causing Christianity to embrace tradition as a companion authority to Scripture. In so far as Gnosticism was anti-Judaistic, it accelerated anti-Judaism in the Christian church.

 

အလက်ဇန္ဒြီးယားခရစ်ယာန်ဘာသာရေးတရားဥပဒေကျောင်း အလက်ဇန္ဒြီးယားခရစ်ယာန်ဘာသာရေးတရားဥပဒေကျောင်းသည် ကလီမန့်နှင့် အိုရီဂျင်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ၎င်းတို့၏ ခရစ်ယာန်ဘဝနှင့် အတွေးအခေါ်ပုံစံကို ဖော်ပြရာတွင် “ဂနောစတစ်” ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဘုရားရေးရာကိစ္စများတွင် ပင်ကိုယ်ဉာဏ်ဖြင့် သိရှိမှုကို အလေးပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ယခုဆွေးနွေးခဲ့သော ဂနောစတစ်များနှင့် တူညီသည်ဟု ယူဆခံရဖွယ်ရှိသည်။ သို့သော် ထိုသို့မဟုတ်ပါ။ အလက်ဇန္ဒြီးယားကျောင်းသည် ပလေတိုနစ်ဝါဒမှ ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးမှုခံရသည့် စူးစမ်းတွေးခေါ်မှုနှင့် ဒဿနိကဆိုင်ရာ ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပလေတိုနစ်ကျောင်းဟု လူသိများခဲ့သည်။ သို့သော် အလက်ဇန္ဒြီးယားခရစ်ယာန်များသည် အလွန်စူးစမ်းတွေးခေါ်သည့် ဂနောစတစ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဓမ္မစဉ်ဆက်နှင့် အောင်နိုင်သော မှောင်မိုက်ခြင်းသီအိုရီကို ငြင်းပယ်ကာ၊ ဘုရားသခင်ဖခင်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝ၊ ယေရှုခရစ်၏ ဘုရားဖြစ်မှု၊ နှင့် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှ ယေဟောဝါကို ဒီမီယာ့ဂျ်နှင့် မခွဲခြားဘဲ၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းမှ ဘုရားသခင်နှင့် တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်ကာ၊ ကျမ်းစာကို အမြင့်မားဆုံးသော နေရာတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒြီးယားကျောင်းသည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် ဘာသာဖောက်ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကူညီခဲ့သော်လည်း၊ အစွန်းရောက် ဂနောစတစ်ဝါဒမှတစ်ဆင့် မဟုတ်ခဲ့ပါ။

Because the Alexandrian school of Christian theology, under the leadership of Clement and Origen, used the term “Gnostic” in speaking of its way of Christian life and thought, stressing intuitive knowledge of divine matters, it has been thought that these leaders and their school were Gnostic in the sense of those just discussed. This was not true. The Alexandrian school was a speculative and philosophic school, heavily influenced by Platonism, and therefore known later as the Platonic school of Christianity. But the Alexandrian Christians fought the highly speculative Gnostics, rejected the theory of emanations and of the conquering darkness, and insisted upon the personality of God the Father, the deity of Jesus Christ, and, to a considerable extent, the personality of the Holy Spirit. They identified the Jehovah of the Old Testament, not with the Demiurge, but with the God of the New Testament, and gave to Scripture a place of supremacy. The Alexandrian school helped to develop the apostasy of the later centuries, but not through the channel of extreme Gnosticism.

 

ဒိုစီတစ်များ ဒိုစီတစ်များ (ဂရိလို “ဒိုကီတိုင်”၊ “ဖြစ်ပုံပေါ်သည်” သို့မဟုတ် “ထင်ရှားသည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် “ဒိုကီအို” မှ ဆင်းသက်လာသည်) သည် ခရစ်တော်၏ ပထမဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာမြေသို့ ကြွလာခြင်းကို “ထင်ရှားခြင်း” တစ်ခုအဖြစ်သာ ရှင်းပြရမည်ဟု ယူဆသည့် ဂနောစတစ်အုပ်စုတစ်စုဖြစ်သည်။ ဒိုစီတစ်ဝါဒသည် ရုပ်ဝတ္ထု၊ အထူးသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ မကောင်းမှုကို သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် လူသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွေ့အကြုံတွင် ရှိနေသရွေ့၊ ဘုရားသဘာဝသည် လူသားသဘာဝနှင့် ပေါင်းစည်းနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို လက်မခံခဲ့ပါ။ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ဒိုစီတစ်များသည် ခရစ်တော်၏ လူသားသဘာဝကို လုံးလုံးလျားလျား ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး၊ မြင်တွေ့ရသည်များကို အာရုံခံစားမှုတစ်ခုအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် အလွန်လက်တွေ့ကျပြီး လှုပ်ရှားတက်ကြွသည့် အီဘီယွန်ဝါဒနှင့် တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ဒိုစီတစ်ဝါဒသည် အတွေးနှင့် နည်းလမ်းများတွင် သိမ်မွေ့ပြီး၊ ပေါလ်နှင့် ယောဟန်တို့၏ ခေတ်တွင် ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်များအတွက် ပြင်းထန်သော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ပေါလ်သည် ကောလောသဲဩဝါဒစာတွင် ဒိုစီတစ်ဝါဒ၏ ပုံစံအချို့ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ပေမည်။ ယောဟန်သည် ယေရှုခရစ်ကို ထိတွေ့၍ ကိုင်တွယ်နိုင်သည့်အပြင်၊ လူသားများအနက်တွင် အမှန်တကယ်နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ခရစ်ယာန်ညီအစ်ကိုများအား သတိပေးရန် ရေးသားခဲ့သောအခါ (၁ ယောဟန် ၁:၁–၃) ဒိုစီတစ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်မှာ သံသယဖြစ်စရာမရှိပါ။ “ခရစ်တော်ဆန့်ကျင်သူ” ဟူသော ဝေါဟာရအောက်တွင် နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘာသာဖောက်ပြန်မှုများကို မည်သည့်အရာများ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်ဖြစ်စေ၊ ယောဟန်သည် ဒိုစီတစ်များ၏ ဘာသာဖောက်ပြန်မှုကို အဓိကအားဖြင့် ပြောဆိုနေသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။

The Docetists.—The Docetists (Gr. Doketoi, from the verb dokeō, “to seem,” “to appear”) were a group of Gnostics who held that the first coming of Christ to earth must be explained only as an “appearance.” Docetism taught the evil of matter, and particularly of the flesh, and therefore could not entertain the idea that the divine could form a union with the human as long as men were in the fleshly experience. As a movement the Docetists denied the humanity of Christ entirely, regarding what was seen as a mere vision. Thus it was directly opposed to the highly practical, activistic Ebionism. Subtle in both thought and methods, Docetism was already a serious problem to Christian leaders in the time of Paul and John. Paul may have been dealing with some forms of Docetism in his epistle to the Colossians. It is impossible to doubt that John had the Docetists in mind when he wrote the challenge to his Christian brethren to recall that Jesus Christ could be touched and handled, and that He dwelt among men as a reality (1 John 1:1–3). Whatever later developments of heresy one includes under the term “antichrist,” certainly it must be recognized that John here is speaking primarily about the heresy of the Docetists.

 

နီကိုလိုင်တန်များ “နီကိုလိုင်တန်များ” ဟူသော အမည်ကို ဗျာဒိတ်ကျမ်းရှိ ဧဖက်မြို့သို့ ပေးပို့သော သတင်းစကားတွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည် (ဗျာ ၂:၆)၊ ထိုနေရာတွင် “နီကိုလိုင်တန်များ၏ အယူဝါဒ” သည် မောရှေခေတ်တွင် ဣသရေလလူမျိုးကို ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းနှင့် မတရားသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည့် “ဗာလံ၏ အယူဝါဒ” ၏ တမန်တော်ခေတ်တွင် တူညီသော အယူဝါဒအဖြစ် ဖော်ပြထားသည် (ဥပမာ တော ၂၄:၁, ၂၅၊ ဗျာ ၂:၁၄၊ PP ၄၅၀–၄၅၅)။ ဤ“အယူဝါဒ” ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းမရှိသော်လည်း၊ သူရတ္ထိရမြို့သို့ ပေးပို့သော သတင်းစကားတွင်၊ ယေဇဗေလဟူသော အမျိုးသမီးသည် “နီကိုလိုင်တန်များ၏ အယူဝါဒ” နှင့် တူညီသော မကောင်းမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုထားသည် (ဗျာ ၂:၂၀)။

Nicolaitans.—The name Nicolaitan is first used in the message to Ephesus in the book of Revelation (ch. 2:6), where the “doctrine of the Nicolaitanes” is made the counterpart in apostolic times of the “doctrine of Balaam,” which led the people of Israel into idolatry and fornication in the time of Moses (cf. Num. 24:1, 25; Rev. 2:14; PP 450–455). There is no history of this “doctrine,” but, in the message to Thyatira, the woman Jezebel is said to produce the same sort of evils (Rev. 2:20) as were attributed to the “doctrine of the Nicolaitanes.”

 

နောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများသည် “နီကိုလိုင်တန်များ” ဟူသော ဝေါဟာရကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ အစောဆုံး ဆွေးနွေးခဲ့သူ အိုင်ရီနီးယပ်စ် (ဘာသာဖောက်ပြန်မှုဆန့်ကျင်ရေး i. ၂၆) သည် ထိုအမည်ရှိ ဂိုဏ်းတစ်ခု၏ တည်ထောင်သူအဖြစ် နီကိုလပ်စ်ကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ သူသည် အစောပိုင်းအသင်းတော်တွင် ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုကို တာဝန်ယူရန် ခန့်အပ်ခံရသူ ခုနစ်ဦးထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည့် အန္တိအုတ်မြို့မှ ဘာသာပြောင်းလဲသူအဖြစ် ဖော်ပြခံရသည် (တ ၆:၁–၃, ၅)။ တာတီလီယံ၊ ဟီလာရီ၊ ဂရီဂိုရီ အော့ဖ် နိစ္စါ၊ နှင့် ဧဖိဖနိယပ်စ် (ဘာသာဖောက်ပြန်မှုဆန့်ကျင်ရေး i. ၁, ဘာသာဖောက်ပြန်မှု xxv) တို့သည် နီကိုလပ်စ်ကို ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု သဘောတူခဲ့သော်လည်း၊ အပြစ်တင်မှုအတိုင်းအတာမှာ ကွဲပြားသည်။ တစ်ပုဒ်ပုံပြင်အရ နီကိုလပ်စ်သည် ၎င်း၏ လှပသောဇနီးအပေါ် အလွန်မနာလိုဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဤဆိုးယုတ်သော ခံစားချက်ကို အောင်နိုင်ရန်၊ ပိုမိုဆိုးရွားသော အပြစ်ဖြစ်သည့် လိင်ဆက်ဆံမှုလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထောက်ခံခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ဤမှတစ်ဆင့်၊ အသင်းတော်၏ အပိုင်းတစ်ခု၊ ထင်ရှားစွာ ယုဒခရစ်ယာန်များသည် ဗာလံ၏ အကြံအစည်ဖြင့် ဟေဗြဲလူမျိုးများကို ဦးတည်သွားစေခဲ့သည့် အပြစ်များနှင့် တူညီသော အပြစ်များသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။

Later Christian writers concerned themselves with the term “Nicolaitans.” Irenaeus, the earliest to discuss it (Against Heresies i. 26), named as the founder of a sect of that name, Nicolas, one of the seven appointed to care for the material administration in the early church (Acts 6:1–3, 5), who is described as a “proselyte of Antioch.” Tertullian, Hilary, Gregory of Nyssa, and Epiphanius (Against Heresies i. 1, Heresy xxv) agreed in involving Nicolas, but with varying degrees of blame. One story is that Nicolas was extremely jealous of his beautiful wife, and to conquer this wicked feeling, he was led into the more repulsive sin of advocating promiscuity. From this, it is supposed that a segment of the church, apparently Judaeo-Christians, were led into sins parallel to those into which Balaam’s scheming led the Hebrews.

 

သခင်ဘုရားသည် ပါဂမုတ်နှင့် သူရတ္ထိရသို့ ရေးသားပေးပို့သော သတိပေးချက်များတွင် ယေရုရှလင်ကောင်စီမှ တားမြစ်ထားသည့် အပြစ်များဖြစ်သည့် “ရုပ်တုများအတွက် ပူဇော်သော အစာများမှ ရှောင်ကြဉ်ရန်၊ … နှင့် မတရားသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှ” (တ ၁၅:၂၉) ကို ဖော်ပြထားသည်။ နီကိုလိုင်တန်ပြဿနာသည် ကောင်စီအချိန်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အစပိုင်းပုံစံဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေမည်။ ကောရိန္တုမြို့တွင် အလားတူပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော ပေါလ်သည် ၎င်းတို့ကို တိကျသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု၏ လက္ခဏာများအဖြစ် မမြင်ခဲ့ပုံရသည် (၁ ကော ၅:၁–၆, ၈၊ ၁၀:၅–၁၁)၊ သို့သော် အခန်း ၁၀:၈ တွင် ဗာလံနှင့်အတူ ဣသရေလ၏ အတွေ့အကြုံကို အထူးတလည် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။

It must be noted that the very trespasses against which the Lord warned in His writings to Pergamos and Thyatira were among those forbidden by the Jerusalem Council: “that ye abstain from meats offered to idols, … and from fornication” (Acts 15:29). It would seem that the Nicolaitan problem may have already emerged at the time of the council, perhaps in an incipient form. Facing similar issues at Corinth, Paul apparently did not see them as features of a definite movement (1 Cor. 5:1–6, 8; 10:5–11), although in ch. 10:8 he referred specifically to the experience of Israel with Balaam.

 

သို့သော် ပေတရု (၂ ပေ ၂:၉–၂၂) နှင့် ယုဒ (အခန်း ၄–၁၃) တို့သည် ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း အစောပိုင်းကာလများတွင် သခင်ဘုရား၏ ညစာစားပွဲနှင့် ဆက်စပ်နေသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာပွဲများ (အဂါပီ) တွင် နီကိုလိုင်တန်များနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသည့် မကောင်းမှုများကို ကျူးလွန်ခဲ့သူများကို ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဗျာ ၂:၆ ကို ကြည့်ပါ။

But Peter (2 Peter 2:9–22) and Jude (vs. 4–13) spoke bitterly of members of the Christian community who in early times were guilty in the love feasts (agapē), then connected with the Lord’s Supper, of the evils ascribed to the Nicolaitans. See on Rev. 2:6.

 

ထူးဆန်းသော တိုက်ဆိုင်မှုတစ်ခုအနေဖြင့်၊ ၂ ရာစုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၃ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဂျူးများ၏ လှုံ့ဆော်မှုအောက်တွင်၊ ခရစ်ယာန်များ၏ ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဆက်စပ်ပြီး နီကိုလိုင်တန်များနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသည့် ဆိုးရွားသော အပြစ်များနှင့် ဆင်တူသည့် စွပ်စွဲချက်များကို ပုဂံလူမျိုးများက ခရစ်ယာန်များအား စွပ်စွဲခဲ့သည် (အိုရီဂျင် ဆယ်လဆပ်ဆန့်ကျင်ရေး vi. ၂၇၊ တာတီလီယံ အက်ဒ်နေရှင်နီ i. ၁၄)။ ဤစွပ်စွဲချက်များမှလွဲ၍ နီကိုလိုင်တန်များနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု ယူဆရသည့် အပြစ်များသည် အစောပိုင်းအသင်းတော်အတွင်း အချို့သောအုပ်စုတွင် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ သံသယဖြစ်စရာမရှိပါ။ ဖြေရှင်းရမည့် မေးခွန်းမှာ နီကိုလိုင်တန်များသည် စည်းလုံးညီညွတ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို သတိရှိသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် မည်မျှအတိုင်းအတာထိ ဖွဲ့စည်းခဲ့သလဲ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်နှင့်ပတ်သက်၍ ကျမ်းစာထဲတွင် ဖော်ပြထားသည့် အရိပ်အမြွက်များသာရှိသည်။ ပါဂမုတ်နှင့် သူရတ္ထိရအသင်းတော်များရှိ နီကိုလိုင်တန်အတွေ့အကြုံ၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များအတွက် ဗျာ ၂:၆, ၁၄, ၂၀ ကို ကြည့်ပါ။

It is a strange coincidence that under the instigation of the Jews in the latter part of the 2d century and the early part of the 3d, charges of repulsive misconduct were brought against Christians in connection with their feasts. These charges, similar to those attributed to the Nicolaitans, were leveled by the pagans (Origen Against Celsus vi. 27; Tertullian Ad Nationes i. 14) against the Christians. Aside from these accusations, there can hardly be a doubt that the transgressions attributed to the Nicolaitans existed within a certain group in the early church. The question to be answered concerns the extent to which the Nicolaitans constituted an organized, self-conscious movement. Concerning this there are only the hints given in the Bible references cited.

For the prophetic implications of the Nicolaitan experience in the churches of Pergamos and Thyatira see on Rev. 2:6, 14, 20.

 

 

XIII. နိုင်ငံတော်နှင့် ဆက်ဆံရေး

XIII. Relation to the State

 

လူမျိုးစုဘာသာများ ရိုးရာဘာသာများသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝရှိသည်။ မြို့ပြဘုရားများ၊ ကျေးလက်ဘုရားများ၊ တောင်ကုန်းဘုရားများ၊ နှင့် ချိုင့်ဝှမ်းဘုရားများ ရှိခဲ့သည် (၂ရာ ၂၀:၂၂–၃၀)။ မိသားစုများ၊ အနွယ်များ၊ နှင့် လူမျိုးစုများသည် ယခုခေတ်တွင် နိုင်ငံများဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့်အရာများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အချို့သော ဘုရားများ သို့မဟုတ် ဘုရားအုပ်စုများသည် နိုင်ငံတော်ဘုရားများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

Tribal Religions.—It was in the nature of heathen religions to be essentially local or tribal. There were gods of the town and gods of the country, gods of the hills and gods of the valleys (1 Kings 20:22–30). As families, clans, and tribes formed what today would be called nations, certain gods or groups of gods came to be considered national deities.

 

ရောမလူမျိုးများသည် ဤအခြေအနေကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်လာသည်နှင့်အမျှ၊ ၎င်းတို့သည် သည်းခံမှုနိယာမကို ကျင့်သုံးရန် လိမ္မာပါးနပ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံလူထုအား ၎င်းတို့၏ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံများကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းထားခွင့်ပြုသည့်အတိုင်း၊ ၎င်းတို့၏ ဘုရားများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားခွင့်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရောမမြို့၏ အဓိကဘုရားများကို ၎င်းတို့၏ ဘုရားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုဘုရားများ ဒေါသမထွက်စေရန်နှင့်၊ ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးကြောင့် ရောမအုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် မငြိမ်မသက်မှုမျိုးသို့ ဦးတည်မသွားရန် ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်များဖြင့် ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုပုံစံများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တကယ်တော့၊ ရောမလူမျိုးများသည် ရောမနှင့် ၎င်း၏ ကမ္ဘာတလွှားတိုးတက်မှုကို ဘုရားများ ပိုမိုများပြားစွာ နှစ်သက်စေရန် အားသာချက်ကို မြင်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဘုရားများကို ၎င်းတို့၏ ပန်သီယွန်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

The Romans clearly recognized this situation; as they expanded their empire, they were wise enough to apply the principle of toleration. Just as they permitted local peoples to retain as far as possible local forms of self-government, so they permitted them to retain their gods. They must, indeed, include in their lists of gods the chief gods of Rome, lest those gods be angry, and they must not be led by their religion to any restiveness against Roman rule. But with these stipulations they were allowed to continue their own forms of worship. In fact, the Romans, seeing an advantage in having more and more gods looking with favor upon Rome and its progress through the world, actually added foreign gods to their Pantheon.

 

ရောမနှင့် ဂျူးဘာသာ ရောမလူမျိုးများသည် ဂျူးဘာသာနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခဲ့သည့်အခါ၊ အထူးသဖြင့် ပေါမ်ပေးသည် အနှစ် ၆၅–၆၃ ခုနှစ်တွင် ဆီးရီးယားနှင့် ဂျူးလူမျိုးများကို အောင်နိုင်ခဲ့စဉ် အရှေ့ဘက်သို့ သိမ်းပိုက်မှုများအတွင်း၊ ၎င်းတို့သည် ဘာသာရေးပြဿနာတစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျူးဘာသာကို သည်းခံရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သော်လည်း၊ ထိုဘာသာသည် ဂျူးဘဝနှင့် အလွန်ရောယှက်နေပြီး၊ ဂျူးလူမျိုးများကို ရောမအုပ်ချုပ်မှုကို လက်မခံလိုစေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဖြစ်ရာ၊ သည်းခံမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အလွန်ခက်ခဲခဲ့သည်။ ထို့ပြင်၊ ရောမလူမျိုးများသည် ဂျူးဘာသာကို နားမလည်ခဲ့ပါ။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ဘုရားအကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ဘုရားကို မည်သည့်ပုံစံဖြင့်မျှ မဖော်ပြခဲ့သဖြင့်၊ ဂျူးဘာသာသည် ၎င်းတို့၏ စိတ်ကူးယဉ်ဖန်တီးမှုတစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ရောမလူမျိုးများက ထင်မှတ်ခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ရောမဘုရားများနှင့် မည်သည့်ဆက်စပ်မှုမျှ လုံးဝငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး၊ ရောမနိုင်ငံအတွက် ဆုတောင်းပေးရန်သာ သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ရောမလူမျိုးများသည် ဤအလျှော့အတင်းကို လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဂျူးလူမျိုးများအား ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဟေရုဒ်ကို ဂျူးဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် မက္ကဆီယံဂျူးများက ၎င်း၏မိသားစုအပေါ် ဖိအားပေးမှုကြောင့်သာ ဂျူးဘာသာကို ကျင့်သုံးသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

The Roman and Jewish Religions.—When the Romans came in direct contact with the Jewish religion, particularly with the conquests of Pompey in the East, where he subjugated Syria and the Jews during the years 65–63 b.c., they encountered a religious problem. They were willing to tolerate the Jewish religion, but it was so completely intertwined with Jewish life, and so obviously made the Jews unwilling to yield to Roman domination, that they found toleration very difficult to maintain. Then too, the Romans could not understand the Jewish religion. Because the Jews talked about their God, but did not represent Him in any way, it seemed to the Romans that the Jewish religion was merely a creation of their own imagination. The Jews refused resolutely to have anything to do with the Roman gods, consenting only to pray for the Roman state. However, the Romans accepted this compromise and permitted the Jews to retain their worship. They installed Herod as king of the Jews. He was professedly Jewish, although only through a compulsion exerted upon his family by the Maccabean Jews years before.

 

ဂျူးလူမျိုးများအနက်တွင် ဂိုဏ်းဂဏများစွာရှိခဲ့သည် (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၅၁–၅၃ ကို ကြည့်ပါ)။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဤဂိုဏ်းများကို ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးစနစ်အတွင်း ထည့်သွင်းထားသဖြင့်၊ ရောမလူမျိုးများက ၎င်းတို့ကို ဂျူးဘာသာ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဇီလော့ဂိုဏ်းကဲ့သို့သော ဂိုဏ်းတစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပုန်ကန်လိုစိတ်ကြောင့် သံသယဖြင့် ကြည့်ရှုခံရပြီး၊ မကြာခဏ စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုဖြင့် ကိုင်တွယ်ခံရသော်လည်း၊ နောက်ဆုံးနည်းလမ်းအဖြစ်မဟုတ်လျှင် ၎င်းကို တားမြစ်ခြင်းမပြုခဲ့ပါ။

There were a number of sects among the Jews (see Vol. V, pp. 51–53). These the Romans recognized as part of the Jewish religion, because the Jews included these sects in their religious economy. A sect like the Zealots was looked upon with suspicion because of its rebellious tendencies, and was frequently dealt with in a disciplinary way, but it was not outlawed except as a last resort.

 

ဂျူးလူမျိုးများ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ငြင်းပယ်ခြင်း အစပိုင်းမှစ၍ ဂျူးခေါင်းဆောင်များသည် ယေရှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ခရစ်တော်ကို သေဒဏ်ပေးပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့သည် သူ၏နောက်လိုက်များနှင့် ၎င်းတို့ဖွဲ့စည်းထားသော အသင်းတော်ကိုလည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် တရားဝင်အဆင့်အတန်းမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ရောမလူမျိုးများသည် ခရစ်တော်ကို ၎င်းတို့၏ နတ်ဘုရားများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းလိုသည်ဖြစ်စေ၊ ဂျူးလူမျိုးများမှတစ်ဆင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို လက်ခံရန် ယုတ္တိဗေဒအရ နည်းလမ်းမရှိခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများကိုယ်တိုင်က ၎င်းကို ငြင်းပယ်ထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အစပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဥပဒေအရ အဆင့်အတန်းမရှိသော တရားမဝင်ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

Jewish Rejection of Christianity.—From the first, the Jewish leaders had rejected Jesus. After Christ had been put to death, they in turn rejected His followers and the church they formed. Hence Christianity had no legal position. There was therefore no logical way for the Romans to include Christ in their Pantheon, had they desired to do so. They could not accept Christianity through Jewish channels, because the Jews themselves repudiated it. Thus from the first it was an illegal religion with no status in law.

 

ရောမလူမျိုးများ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာအပေါ် သဘောထား သို့သော် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ သွန်သင်ချက်များတွင် ရောမအစိုးရအမြင်တွင် ၎င်းကို ပိုမိုဆိုးရွားသောအနေအထားသို့ ရောက်စေသည့် အချက်တစ်ခုရှိခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဘာသာပြောင်းသူများကို ဆွဲဆောင်သောလူမျိုးဖြစ်သည်ဆိုသော်လည်း ရောမလူမျိုးများသည် ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် ဂျူးလူမျိုးများအား ဘာသာပြောင်းခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများပြဋ္ဌာန်းရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူးလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ဘာသာကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာယုံကြည်ခြင်းဟု မပြောကြပေ။ ၎င်းတို့သည် အခြားဘာသာဝင်များကို အခွင့်ထူးပေးခြင်းဖြင့် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာကမူ ထိုသို့မဟုတ်ပေ။ အစပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် တစ်ခုတည်းသော မှန်ကန်သောဘာသာဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သတင်းစကားရှိကြောင်း၊ ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်း၏သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီသူအားလုံးကို ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏အတိုင်းအတာသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပြိုင်ဘက်များအတွက် နေရာမပေးခဲ့ဘဲ၊ အခြားဘာသာများကို သည်းမခံနိုင်သော သဘောသဘာဝရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ရောမလူမျိုးများအတွက် အင်ပါယာနှင့် သိမ်းပိုက်သည့်ယုံကြည်ခြင်းအဖြစ် တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းကို အစပိုင်းတွင် ရယ်စရာအဖြစ် မထီမဲ့မြင်ပြုခံရပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရောမလူမျိုးတို့၏ ဘဝအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ကြောက်ရွံ့ခံရသည်။

Roman Attitude to Christianity.—But there was something in Christian teachings that put it in a worse plight in the eyes of the Roman government. It was bad enough that the Jews were a proselyting people—the Romans found it necessary in the 2d century to pass laws forbidding Jews to proselyte. But the Jews did not claim to have a universal faith. They offered membership to the heathen on the basis of privilege. Not so Christianity. From the beginning Christianity claimed to be the only true religion, declared that it had a worldwide message, invited all to join who would meet the conditions of faith and rectitude, and insisted that it was universal in its scope. It gave no place to rivals, and was itself essentially intolerant of other cults. Hence Christianity presented itself to the Roman words as an imperial and conquering faith. It was at first scorned as ridiculous and then feared as a threat to Roman life.

 

ဂျူးလူမျိုးများက “ကျွန်ုပ်တို့တွင် ဆီဇာမှလွဲ၍ ဘုရင်မရှိ” (ယောဟန် ၁၉:၁၅) ဟု ပြောခဲ့ကြသည်။ ခရစ်ယာန်များကမူ ထိုသို့မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတို့တွင် တစ်ဦးတည်းသော သခင်ဖြစ်သည့် သခင်ယေရှုခရစ်ရှိပြီး၊ “သခင်” ဟူသောအသုံးအနှုန်းကို ရောမဆီဇာအတွက် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏သခင်ခရစ်တော်သည် ဘုရင်များထဲမှဘုရင်၊ သခင်များထဲမှသခင်အဖြစ် ပြန်လည်ကြွလာမည်ဖြစ်ပြီး စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်မည်ဟု ရဲရင့်စွာ သွန်သင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က ထင်ရှားစွာ မပြောခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏သွန်သင်ချက်များတွင် ရောမအင်ပါယာအပါအဝင် မည်သည့်ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အင်ပါယာမျှ ထိုသို့သောဘုရင်ရှေ့တွင် ရပ်တည်နိုင်မည်မဟုတ်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ခဲ့သည် (ဒံယေလ ၂:၃၄၊ ၃၅၊ ၄၄၊ ၄၅ ကိုကြည့်ပါ)။ ရောမအင်ပါယာသည် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိပြီး လုံခြုံသည်ဟု ခံစားရသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် မြေထဲပင်လယ်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် အောင်မြင်သောပြိုင်ဘက်မရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံသည် နိုင်ငံသားတိုင်း၏ အဓိကစိုးရိမ်ရာဖြစ်ရမည်။ ဧကရာဇ်၊ မည်မျှအားနည်းသည်ဖြစ်စေ၊ မိုက်မဲသည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် မကောင်းမှုကျူးလွန်သူဖြစ်စေ၊ ရောမနိုင်ငံ၏ အင်အားနှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကိုယ်စားပြုသည်။ ထိုသို့သောနိုင်ငံတစ်ခုအနေဖြင့်၊ မည်မျှဆင်ခြင်တုံတရားရှိသော ဂိုဏ်းဂဏဖြစ်စေ၊ ၎င်း၏သွန်သင်ချက်ဗဟိုတွင် တစ်ချိန်ချိန်တွင် နိုင်ငံအားလုံး၊ အာဏာစက်အားလုံး၊ အင်အားအားလုံးကို ဖြိုချမည့် အနန္တတန်ခိုးရှင်ဘုရင်ကို ယုံကြည်သည့် ဂိုဏ်းဂဏတစ်ခုကို သည်းခံနိုင်စွမ်းမရှိခဲ့ပေ။

The Jews had said, “We have no king but Caesar” (John 19:15). Not so with the Christians. They had only one Lord, the Lord Jesus Christ, and they would not apply the term “Lord” to the Roman Caesar. They taught boldly that their Lord Christ would return as King of kings and Lord of lords and conquer the universe. Whether or not they said so plainly, it was implicit in their teaching that no earthly empire, even that of Rome, could stand in the presence of such a King (cf. Dan. 2:34, 35, 44, 45). The Roman Empire was a state, self-conscious and secure in its feeling. It had no successful competitors near its Mediterranean heartland. The state must be the chief concern of every citizen. The emperor, no matter how weak, silly, or evil he might be, personified the power and glory of the Roman state. On the part of such a state there could be no toleration of any sect, however sane, which had at the center of its teaching a belief in a supreme and divine King who would sometime overthrow all states, all dominions, and all powers.

 

ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ရောမလူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်သောဘဝပုံစံသို့ စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ထိုလူ့အဖွဲ့အစည်းကို စိတ်ဆိုးစေခဲ့သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရား၏တန်ဖိုးကို နားလည်သဘောပေါက်သော ရှေးရောမလူမျိုးများသည် တင်းကြပ်သော ကိုယ်ကျင့်တရားရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ခရစ်ယာန်ကိုယ်ကျင့်တရားသည် ရောမပုံစံမဟုတ်သလို၊ ရောမလူမျိုးများ၏ ဘဝတန်ဖိုးများနှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုလည်းမဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင်၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းခေတ်ကာလ၏ ရောမလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးကျသော ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် တသမတ်တည်း မနေထိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်များ၏ဘဝသည် ရောမလူမျိုးများအတွက် အဆက်မပြတ်ဆုံးမတ်စီရင်မှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်ဘဝပုံစံကို နားမလည်ခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့နားမလည်သည်ကို အနည်းငယ်လေးစားမှုရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကို မုန်းတီးခဲ့ကြသည်။

Christianity challenged Roman society to a better way of life and thereby irritated that society. The ancient Romans, who understood the value of morality, had a stern ethic. But Christian morality was not of the Roman type, nor was it a development of the Roman thesis concerning values in life. Furthermore, the Romans of New Testament times were not living consistently with their older ethic. Therefore the life of the Christians was a constant rebuke to the Romans. They did not understand the Christian way of life; while they might have a grudging respect for what they did not understand, they hated it.

 

ခရစ်ယာန်ဘာသာ တရားမဝင်ဘာသာအဖြစ် ဂျူးလူမျိုးများသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်များကြောင့် ရောမလူမျိုးများ၏ ဒေါသသင့်မှုကို ဂျူးလူမျိုးများထံ ဆောင်ကြဉ်းလာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်များ၏ ခရစ်တော်ကို ၎င်းတို့မျှော်လင့်ထားသော မေရှိယအဖြစ် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် မုန်းတီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်များကို ပို၍မုန်းတီးခဲ့သည်မှာ ၎င်းတို့သည် ဂျူးမဟုတ်သူများကို ၎င်းတို့၏အသင်းအဖွဲ့ထဲသို့ လက်ခံခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ အခွင့်အလမ်းရှိတိုင်း ဂျူးလူမျိုးများသည် ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေနှင့် အခြားနေရာများတွင် ခရစ်ယာန်များကို နှိပ်စက်ရန် ၎င်းတို့၏အာဏာအတွင်း ရှိသမျှဖြင့် ဒုက္ခပေးခဲ့ကြသည်၊ လူအုပ်ကို ခရစ်ယာန်များကို ဆူပူအုံကြွစေရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ဤသို့သောဖြစ်ရပ်များကို တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များစာအုပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် စမီးရ်နားမြို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပိုလီကတ်ပ်၏ အာဇာနည်ဖြစ်မှုဆိုင်ရာ စာတမ်းတစ်ခုကလည်း ထိုနည်းတူ ဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြသည်။ တတိယရာစုနှစ်တွင် တာတူလီယန်က ဂျူးဘုရားကျောင်းများကို “နှိပ်စက်မှု၏ရေပန်းများ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည် (စကော့ပီယက်စ် ၁၀၊ ANF၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၆၄၃)။

Christianity an Illicit Religion.—The Jews resented Christianity for numerous reasons. They feared lest the Christians would bring the wrath of the Romans down upon the Jews themselves. They hated the Christian’s Christ as a rival to their expected Messiah. They hated Christians the more because they took Gentiles into their fellowship. Hence, at every opportunity the Jews made trouble for the Christians, in so far as it was in their own power to persecute them in the land of Palestine, and elsewhere, by stirring up mobs to riot against the Christians. A number of instances of this are seen in the book of Acts. A document, Martyrdom of Polycarp, tells the same story of the city of Smyrna in the 2d century. In the 3d century Tertullian calls the Jewish synagogues “fountains of persecution” (Scorpiace x; ANF, vol. 3, p. 643).

 

ဆက်ဆံရေးများသည် ထိုသို့ဖြစ်နေသည့်အတွက်၊ ခရစ်ယာန်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ရောမဥပဒေကို ရှာဖွေရန် မလိုအပ်ပေ။ မည်သည့်အမိန့်မှ မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ ခရစ်ယာန်များသည် တရားဝင်အဆင့်အတန်းမရှိခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်များကို ဆန့်ကျင်သည့် မူဝါဒများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ဤမူဝါဒများသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ရောမအရာရှိများမှ ခရစ်ယာန်များကို ပထမဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများသည် မူဝါဒအရ မဟုတ်ဘဲ၊ ဧကရာဇ်များ၏ အလိုဆန္ဒသို့မဟုတ် ဒေါသအမျက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော နှိပ်စက်မှုများမှာ နီရို (အေဒီ ၆၄ ဝန်းကျင်) နှင့် ဒိုမီရှန် (အေဒီ ၉၅ ဝန်းကျင်) တို့၏ လက်ထက်တွင် ခရစ်ယာန်များကို နှိပ်စက်မှုများဖြစ်သည်။

Relationships being what they were, it is needless to search Roman law to find any decree against the Christians. No decree was needed. The Christians simply had no legal standing. In later years policies were developed against the Christians, and these policies became increasingly severe. The first attacks of Roman officialdom against the Christians were sporadic, the result, not of policy, but of whim or spite on the part of emperors. Such were the persecutions levied against the Christians by Nero (c. a.d. 64) and Domitian (c. a.d. 95).

 

ရောမမူဝါဒများ- အလိုဆန္ဒမှ နှိပ်စက်ခြင်း ရောမသမိုင်းပညာရှင် တာစီတပ်စ် (အန်နယ်လစ် ၁၅.၄၄၊ ဆူတိုနီးယပ်စ် နီရို ၆.၁၆ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ) က မတရားသည်ဖြစ်စေ တရားသည်ဖြစ်စေ၊ နီရိုသည် ရောမမြို့ကို မီးရှို့မှုအတွက် အပြစ်တင်ခံခဲ့ရသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ထိုစွပ်စွဲချက်ကို မိမိထံမှ ဖယ်ရှားရန်၊ သူသည် ခရစ်ယာန်များကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ယေရှု၏နောက်လိုက်များစွာသည် ရောမမြို့တွင် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အချို့မှာ နီရို၏ ဥယျာဉ်များတွင် ညပါတီများအတွက် မီးရှူးမီးပန်းများအဖြစ် အသုံးပြုခံခဲ့ရသည်။ ဤနှိပ်စက်မှုသည် ပြည်နယ်များအထိ အနည်းငယ်တိုးချဲ့ခဲ့ဖွယ်ရှိသော်လည်း၊ ဤအကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းအနည်းငယ်သာရှိသည်။ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ပီတာနှင့် ပေါလ်တို့သည် နီရို၏ နှိပ်စက်မှု၏အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ရောမမြို့တွင် သေဆုံးခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၃၀၊ ၃၅ ကိုကြည့်ပါ)။

Roman Policies: Persecution From Whim.—The Roman historian Tacitus (Annals xv. 44; cf. Suetonius Nero vi. 16) recounts that justly or otherwise, Nero was blamed for burning the city of Rome. To divert the accusation from himself, he laid the blame at the door of the Christians. Numbers of the followers of Jesus were burned to death in the city of Rome, some being used as torches to light the night parties held in the gardens of Nero. The persecution doubtless extended somewhat through the provinces, although of this there is little record. As has been pointed out, Peter and Paul both perished in the city of Rome as a consequence of Nero’s persecution (see pp. 30, 35).

 

ခရစ်ယာန်များအပေါ် နောက်ထပ်နှိပ်စက်မှုသည် ဧကရာဇ်ဒိုမီရှန်၏ ဒေါသသို့မဟုတ် စိတ်မတည်ငြိမ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူသည် ၎င်း၏အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ပင် ခရစ်ယာန်များကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ဤအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ထိုဂိုဏ်းဂဏကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ယောဟန်သည် ဤဧကရာဇ်၏ လက်ထက်တွင် ပတ်မော့စ်ကျွန်းသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဒိုမီရှန်လက်ထက်တွင် နှိပ်စက်မှုသည် ကျယ်ပြန့်ခြင်းမရှိသလို၊ သိပ်မဆိုးရွားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းသည် အသင်းတော်အတွက် ဒုက္ခဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ တိုက်ရိုက်ခံစားရသူများအတွက် နာကျင်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်။

The next persecution of the Christians at the hands of the Romans probably arose out of the spite of the emperor Domitian, an unstable and capricious man. He may have found Christians even in his own household. For this or other reasons, he turned upon the sect. It has already been noted that John was exiled to the Isle of Patmos during the reign of this emperor. Persecution under Domitian was probably not widespread nor too destructive, but it was a trouble to the church, and agony to those who suffered directly.

 

ရဲတပ်ဖွဲ့အာဏာကို အသုံးပြုခြင်း ခရစ်ယာန်များကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ရောမဧကရာဇ်တစ်ပါးမှ ပထမဆုံး ရှင်းလင်းသတ်မှတ်ထားသော မူဝါဒကို ဧကရာဇ်ထရာဂျန် (အေဒီ ၉၈-၁၁၇) မှ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထရာဂျန်၏ သူငယ်ချင်းနှင့် ထောက်ခံသူဖြစ်သော ပလီနီအငယ် (Pliny the Younger) သည် ပုံတူစ်ပြည်နယ်၊ အနက်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။ ပလီနီသည် ၎င်း၏ပြည်နယ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာပြန့်ပွားမှုအပေါ် အလွန်စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ဘုရားကျောင်းများသည် လျစ်လျူရှုခံရပြီး၊ ယဇ်ပူဇော်ရာတွင်အသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရေးပစ္စည်းများရောင်းချသည့် ကုန်သည်များသည် ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်း ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်နေသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပလီနီသည် ခရစ်ယာန်များကို ကိုင်တွယ်ရန် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ထိုယုံကြည်ခြင်း၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံသူများကို တွေ့ရှိသောအခါ၊ ၎င်းတို့ကို သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို သေချာစေရန်၊ သူသည် ၎င်း၏သူငယ်ချင်းဖြစ်သော ဧကရာဇ်ထံသို့ စာရေးပြီး ၎င်း၏လုပ်ဆောင်မှုများကို အတည်ပြုပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ပလီနီ၏စာကို ၎င်း၏စာစဉ်များ (စာများ ၁၀.၉၆) တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဤစာတွင် ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုရေးအကြောင်း ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို ပေးထားပြီး၊ ထို့နောက် ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်များကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်ကို ဖော်ပြသည်။ ရောမဥပဒေအရ သေဒဏ်ဖြစ်သော “ဆပ္ပလီစီယမ်” ကို ၎င်းတို့အပေါ် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။

Exercise of Police Power.—The first clear-cut policy laid down by a Roman emperor in dealing with the Christians was enunciated by the emperor Trajan (a.d. 98–117). Trajan’s friend and client, Pliny the Younger, was governor of Pontus, on the southern shore of the Black Sea. Pliny was deeply concerned over the spread of Christianity in his province. Temples were being neglected; merchants who dealt with sacrificial animals and materials for the temple worship were complaining that their business was suffering sadly. Pliny began therefore to deal with the Christians. When he found those who were willing to admit that they were members of that faith, he put them to death. To be sure of himself, he wrote to his friend the emperor and asked him to approve what he was doing. Pliny’s letter is found in the standard collection of his writings (Letters x. 96). In this letter he gives an interesting description of Christian worship, already referred to, and then tells how he has been dealing with the Christians. Supplicium, the Roman sentence of death, has been executed upon them.

 

ထရာဂျန်သည် ပုံတပ်စ်တွင် သူ၏ကိုယ်စားလှယ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သောအရာများကို ထောက်ခံခဲ့ကြောင်း ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည် (ပလင်နီစာများ ၁၀.၉၇)။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းမွန်ပြီး တရားမျှတသော ဧကရာဇ်ဖြစ်သူသည် ဤသတ်မှတ်ချက်ကို ထားရှိခဲ့သည်- မည်သူမျှ ခရစ်ယာန်တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း လွတ်လပ်စွာဝန်ခံခြင်းမရှိဘဲ သို့မဟုတ် သူသည် ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရန် လုံလောက်သော သက်သေများ မရှိဘဲ သေဒဏ်ပေးခံရမည်မဟုတ်ပေ။ သူသည် ကောလဟာလဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရမည်မဟုတ်ဘဲ၊ သက်သေများ ထွက်ဆိုရန် လိုအပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ထွက်ဆိုချက်သည် တည်မြဲရမည်။ ဤမူဝါဒသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ပြဿနာတစ်ခုအတွက် သာမန်ရဲတပ်ဖွဲ့အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းသာဖြစ်သည်။ ထရာဂျန်သည် ၎င်းကို ဖိနှိပ်မှုဟု မခေါ်ဆိုခဲ့ပေ။ ခရစ်ယာန်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နေရာမရှိသဖြင့် ဖယ်ရှားပစ်ရမည်။ အကယ်၍ ဤသို့မလုပ်ဆောင်ပါက ၎င်းတို့သည် အန္တရာယ်အမှန်ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ပလင်နီသည် ခရစ်ယာန်များနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏နည်းလမ်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ဗိမာန်ဝတ်ပြုမှုများ ပြန်လည်စတင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။

Trajan wrote back (Pliny Letters x. 97) approving what his representative had done in Pontus. But the emperor, generally a good and fair man, made this stipulation: No one should be put to death as a Christian unless he freely admitted that he was such, or unless enough witnesses were at hand to prove that he was. He must not be convicted on hearsay, but witnesses must appear against him, if their testimony was to stand. This policy was nothing more than the application of ordinary police powers to a problem of society. Trajan would not have called this persecution. The Christians, having no place in society, should be eliminated. If this were not done, they might develop into a real danger. Pliny reported that his method with the Christians was successful and that temple worship was being resumed.

 

ထရာဂျန်အမိန့်ပေးခဲ့သော ဤရဲတပ်ဖွဲ့အာဏာအသုံးပြုမှုသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ရောမအင်ပါယာ၏မူဝါဒအဖြစ် နောက်ထပ် ၁၅၀ နှစ်ကြာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရောမအစိုးရသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် အလေးအနက်မယူသေးသဖြင့် အလွန်အမင်းမထီမဲ့မြင်ပြုသော မူဝါဒတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤမူဝါဒအရ အန်တိုနိုင်းနပ်စ်ပီယပ်စ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၈-၁၆၁) နှင့် မားကပ်စ်အော်ရယ်လီယပ်စ် (ခရစ်နှစ် ၁၆၁-၁၈၀) တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလများတွင် ခရစ်ယာန်များသည် ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရသည်။ ဤဖိနှိပ်မှုများသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် လူအုပ်စုအကြမ်းဖက်မှုများမှတစ်ဆင့်၊ မကြာခဏ ဂျူးလူမျိုးများ၏လှုံ့ဆော်မှုဖြင့်၊ နှင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ၏ အယူဝါဒီစိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဧကရာဇ်များ၏သိရှိခွင့်ပြုမှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

This exercise of police power ordered by Trajan continued to be the policy of the Roman Empire in controlling Christianity for the next 150 years. It was a rather contemptuous policy, because the Roman government had not yet learned to take Christianity seriously as a movement. Under it Christians were persecuted during the reigns of the otherwise beneficent emperors Antoninus Pius (a.d. 138–161) and Marcus Aurelius (a.d. 161–180). These persecutions were carried out partly through mob violence, oftentimes at the instigation of Jews, and partly through the pagan zeal of local governors, but with the knowledge and consent of the emperors.

 

သုတ်သင်ဖယ်ရှားရေးမူဝါဒ။—၃ ရာစုအလယ်တွင် ရောမမူဝါဒသည် ပိုမိုဆိုးရွားစွာ ပြောင်းလဲသွားသည်။ အစိုးရသည် ခရစ်ယာန်လှုပ်ရှားမှုကို အလေးအနက်ထားရမည်ကို သိရှိလာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ဖိလစ်ပ်အဆိုက်ရိယန်သည် ခရစ်ယာန်တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည် (ယူဆီဘီယပ်စ် ဘုရားကျောင်းသမိုင်း ၆.၃၄)။ သူ၏အုပ်ချုပ်မှုကာလတိုတောင်းစဉ်အတွင်း ရောမမြို့တည်ထောင်မှု ၁၀၀၀ နှစ်ပြည့်အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ပြီး ရောမနိုင်ငံချစ်စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်နိုးကြားလာခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပ်၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်နှင့် ထိုလှိုင်းထွဋ်တွင် ဆက်ခံသူဖြစ်လာသော ဒီစီယပ်စ်သည် ခရစ်ယာန်များသည် ဖိလစ်ပ်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၂၅၀ တွင် သူသည် ၎င်းတို့အပေါ် သုတ်သင်ဖယ်ရှားရေးမူဝါဒကို စတင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပြင်းထန်ပြီး သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော ခရစ်ယာန်ဖိနှိပ်မှုကို ဧကရာဇ်ဗလီရီယန်က ၇ နှစ်သို့မဟုတ် ၈ နှစ်အကြာတွင် ထပ်မံလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

Policy of Extermination.—In the middle of the 3d century the Roman policy changed, and for the worse. The government had learned that it must take seriously the spreading Christian movement. The emperor Philip the Arabian was said to have been a Christian (Eusebius Ecclesiastical History vi. 34). Toward the end of his short reign occurred the thousandth anniversary of the founding of the city of Rome, with a great resurgence of Roman patriotic feeling. Decius, the political rival of Philip and his successor at the crest of that wave, believed that the Christians had favored Philip. Therefore in the year a.d. 250 he inaugurated against them a policy of extermination. His severe and bloody persecution of the Christians was repeated by the emperor Valerian some seven or eight years later.

 

နောက်ဆုံးဖိနှိပ်မှု။—ဤအချိန်တွင် ခရစ်ယာန်များသည် လူကြိုက်များလာပြီး အရေအတွက်မှာ များပြားလာခဲ့သည်။ ဗလီရီယန်၏ဖိနှိပ်မှုအပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက်ငြိမ်းချမ်းမှုကာလတွင် ဤတိုးပွားမှုသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒိုင်အိုကလီရှင်းနှင့် ဂါလီရီးယပ်စ်လက်ထက် ခရစ်နှစ် ၃၀၃ တွင် စတင်ခဲ့သော ပြင်းထန်သောဖိနှိပ်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤဖိနှိပ်မှုသည် ၁၀ နှစ်ကြာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး မူဝါဒပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လုံးဝသုတ်သင်ဖယ်ရှားရန်ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်ပြီး ပြင်းထန်သောရန်သူများအကြား စစ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် အယူဝါဒီအင်ပါယာသည် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။

The Final Persecution.—By this time Christians had grown popular and had increased extraordinarily in number. This increase continued in the years of comparative peace that followed the persecution under Valerian, a peace that was terminated by the severe persecution under Diocletian and Galerius, beginning in the year a.d. 303 and continuing for ten years. This persecution marked another change of policy, in the sense that it represented an attempt at utter extermination; it was a case of war between bitter enemies. In that war the pagan empire lost.

 

သည်းခံမှုမူဝါဒ။—ကွန်စတန်တိုင်းသည် ဧကရာဇ်ဖြစ်လာပြီး ခရစ်နှစ် ၃၁၂ တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ မိတ်ဆွေတစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ နောက်နှစ်တွင် သူသည် သူ၏ထင်ရှားသော သည်းခံမှုအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ပြန့်ပွားရန်လွတ်လပ်ရုံသာမက မကြာမီ အင်ပါယာ၏ တစ်ဦးတည်းသောဘာသာအဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တိုင်းသည် ဘုရားကျောင်းနှင့်နိုင်ငံတော်ပေါင်းစည်းမှု၏ ထူးခြားသောမူဝါဒသစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဘုရားကျောင်းအတွက် ရုပ်ဝတ္ထုအရ အကျိုးရှိသော်လည်း၊ ဝိညာဉ်ရေးအရ ယခင်ကခံစားခဲ့ရသည့် မည်သည့်ဖိနှိပ်မှုထက်မဆို ပို၍ဆိုးရွားခဲ့သည်။

The Policy of Toleration.—Constantine became emperor, and in a.d. 312 emerged as a friend of Christianity. The next year, when he issued his famous edict of toleration, Christianity found itself not only free to propagate but soon to become the exclusive religion of the empire. Constantine inaugurated the extraordinary new policy of union of church and state, the effect of which, although materially beneficial to the church, was more adverse spiritually than any persecution it had ever suffered.

 

နိုင်ငံတော်အပေါ် ဘုရားကျောင်း၏သဘောထား။—ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် တရားမဝင်ဘာသာဖြစ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် တရားဝင်အဆင့်အတန်းမရှိသည့် ရာစုနှစ်များအတွင်း ဘုရားကျောင်း၏ နိုင်ငံတော်အပေါ် သဘောထားကို စစ်ဆေးရာတွင်၊ ထိုအစောပိုင်းနှစ်များတွင် ဘုရားကျောင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အိုရီဂျင်နှင့် အော်ဂူစတင်းတို့ သင်ကြားခဲ့သည့်အတိုင်း လောကတွင် တည်ထောင်ထားသောနေရာကို ရှာဖွေနေခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ယေရှုခရစ်ကို အုပ်စိုးသူအဖြစ် ကောင်းကင်နိုင်ငံတွင် နေရာတစ်ခုရှာဖွေနေခဲ့ကြောင်း သတိရရမည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်များ၏ သဘောထားသည် ခရစ်တော်က ၎င်းတို့ကို ကယ်တင်ရန် ရောက်လာသည်အထိ သည်းခံစွာ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုဖြစ်သည်။

Attitude of Church to State.—In an examination of the attitude of the church toward the state during the centuries when Christianity was an illicit religion, with no official standing in society, it must be remembered that the church was looking in those early years, not for an established place in the world, as was later taught by Origen and Augustine, but for a place in the kingdom of heaven, with Jesus Christ the Ruler. Therefore, the attitude of the Christians was one of patient endurance until Christ should rescue them.

 

ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများသည် ပထမရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ခရစ်တော်၏ ထင်ရှားသောထုတ်ပြန်ချက်ဖြစ်သည့် မဿဲ ၂၂:၂၁ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် “ထို့ကြောင့် ကဲသာရ်၏အရာများကို ကဲသာရ်ထံသို့၊ ဘုရားသခင်၏အရာများကို ဘုရားသခင်ထံသို့ ပေးဆပ်ကြလော့” ဟူသော စကားကို ကိုးကားသည်ကို ရှားရှားပါးပါးတွေ့ရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် အင်ပါယာနှင့် ၎င်းတို့၏ဆက်ဆံရေးတွင် ဤသတိပေးချက်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလုသည် ဘုရားကျောင်းကို ဤလမ်းကြောင်းအတိုင်း တိုက်တွန်းခဲ့သည်- “လူတိုင်းသည် အာဏာပိုင်များထံ လိုက်နာရမည်။ အကြောင်းမူကား ဘုရားသခင်ထံမှမဟုတ်လျှင် အာဏာမရှိပေ။ ရှိသော အာဏာများသည် ဘုရားသခင်က သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာကို ဆန့်ကျင်သူသည် ဘုရားသခင်၏ အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်သည်။ ဆန့်ကျင်သူများသည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ပြစ်ဒဏ်ခံရမည်။ အုပ်ချုပ်သူများသည် ကောင်းသောလုပ်ရပ်များအတွက် ကြောက်ရွံ့စရာမဟုတ်ဘဲ မကောင်းသောလုပ်ရပ်များအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ … ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် ဒေါသအတွက်သာမက ကိုယ်စိတ်သဘောအတွက်လည်း လိုက်နာရမည်။ ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် သင်တို့သည် အခွန်ပေးဆပ်ရသည်။ အကြောင်းမူကား ၎င်းတို့သည် ဘုရားသခင်၏ အမှုတော်ဆောင်များဖြစ်သည်” (ရောမ ၁၃:၁-၆)။ ရှင်ပေတရုက “ဘုရင်ကို ဂုဏ်ပြုကြလော့” (၁ ပေတရု ၂:၁၇) ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ဘာသာတရားသည် တရားမဝင်ဖြစ်နေချိန်တွင်ပင် ခရစ်ယာန်များသည် ရန်သူပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကောင်းသောနိုင်ငံသားများအဖြစ် နေထိုင်ရန်ကြိုးစားခဲ့ပြီး ယေရှုခရစ်၏ ဘဝတွင်ပြသထားသော ကျင့်ဝတ်များနှင့် တမန်တော်များ၏ ဥပမာနှင့် သင်ကြားမှုများတွင် ပါရှိသော ကျင့်ဝတ်များကို နေ့စဉ်ဘဝတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဘဝ၏သန့်ရှင်းမှုနှင့် အိမ်နီးချင်းများအပေါ် ကူညီရိုင်းပင်းမှုအတွက် ဂုဏ်သတင်းရရှိခဲ့သည်။ အစိုးရသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ပို၍မုန်းတီးလာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပို၍ကြောက်ရွံ့လာသော်လည်း၊ လူထုသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုယ်စားပြုသော ဘဝပုံစံကို ပို၍တန်ဖိုးထားလာခဲ့သည်။ တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရသောအခါ၊ တရားသူကြီးများ၏ မေးမြန်းမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင် ခရစ်ယာန်များသည် မကြာခဏ “ကျွန်ုပ်သည် ခရစ်ယာန်ဖြစ်သည်” ဟု ရိုးရှင်းစွာ ဖြေကြားခဲ့ပြီး သူတို့၏ခံစားမှုများကြားတွင် ပြုံးရယ်လျက် သေဒဏ်သို့ သွားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်ယာန်များကို သစ္စာရှိရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး အယူဝါဒီပရိသတ်များကို ၎င်းတို့၏သခင်နှင့်ဆရာဖြစ်သော ယေရှုခရစ်ကို လိုက်လျှောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုသို့သော အာဇာနည်များ၏သေဆုံးမှုကို သက်သေခံခဲ့သော ခရစ်ယာန်များသည် အံ့သြဖွယ်သစ္စာရှိခဲ့ပြီး၊ တာတူလီယန်က “ခရစ်ယာန်များ၏သွေးသည် မျိုးစေ့ဖြစ်သည်” (အာရုံပြုမှု ၅၀၊ ANF, အတွဲ ၃, စာမျက်နှာ ၅၅) ဟု ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။

Although Christian writers of the first few centuries are rarely found quoting Christ’s significant statement, recorded in Matt. 22:21, “Render therefore unto Caesar the things which are Caesar’s; and unto God the things that are God’s,” they applied the admonition in their relation with the empire. Paul exhorted the church in the same direction when he wrote: “Let every soul be subject unto the higher powers. For there is no power but of God: the powers that be are ordained of God. Whosoever therefore resisteth the power, resisteth the ordinance of God: and they that resist shall receive to themselves damnation. For rulers are not a terror to good works, but to the evil. … Wherefore ye must needs be subject, not only for wrath, but also for conscience sake. For for this cause pay ye tribute also: for they are God’s ministers” (Rom. 13:1–6). Peter says, “Honour the king” (1 Peter 2:17). Hence even when their religion was illegal, the Christians sought to live as good citizens in an inimical environment, applying in everyday living the ethics exhibited in the life of Jesus and contained in the example and teaching of the apostles. They gained a reputation for purity of life and for kindliness to neighbors. While the government hated and eventually dreaded Christianity more and more, the populace appreciated more and more the kind of life that Christianity represented. When haled into court, in response to the query of the judges the Christians often answered simply, “I am a Christian,” and went to their death, with smiles amid their suffering, admonishing their fellow Christians to be faithful and appealing to pagan onlookers to walk with them in following their Lord and Master Jesus Christ. Christians who witnessed the death of such martyrs remained amazingly faithful, and Tertullian could say, “The blood of Christians is seed” (Apology 50; ANF, vol. 3, p. 55).

 

မရေမတွက်နိုင်သော ခရစ်ယာန်အာဇာနည်များသည် ခရစ်တော်က “ဘုရားသခင်၏အရာများကို ဘုရားသခင်ထံသို့ ပေးဆပ်ကြလော့” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သောကြောင့် ဤသို့သေဆုံးခဲ့သည်။ ရှင်ပေတရုက “ကျွန်ုပ်တို့သည် လူထက် ဘုရားသခင်ကို နာခံရမည်” (တမန်တော် ၅:၂၉)၊ “သင်တို့သည် ဖြောင့်မတ်ခြင်းအတွက် ခံစားရလျှင် မင်္ဂလာရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ထိတ်လန့်မှုကို မကြောက်ရွံ့ရ၊ စိတ်မပူရ” (၁ ပေတရု ၃:၁၄)၊ “သင်တို့ကို စမ်းသပ်ရန်ဖြစ်ပေါ်သော မီးလောင်မှုကို ထူးဆန်းသည်ဟု မထင်ကြလော့။ သို့သော် သင်တို့သည် ခရစ်တော်၏ခံစားမှုများတွင် ပါဝင်သူများဖြစ်သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ကြလော့။ … မည်သူမဆို ခရစ်ယာန်အဖြစ် ခံစားရလျှင် ရှက်ကြောက်မနေရ။ ဤကိစ္စအတွက် ဘုရားသခင်ကို ဂုဏ်ပြုရ” (၁ ပေတရု ၄:၁၂-၁၆) ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလုသည် ခရစ်တော်အတွက် တသမတ်တည်းသော အစီအစဉ်ကို လက်တွေ့တွင်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏သခင်အတွက် အစောပိုင်းခံစားမှုများ၏ စာရင်းကို နောင်လာနောက်သားများအတွက် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် (၂ ကောရိန္သု ၁၁:၂၃-၂၇)။

An innumerable host of Christian martyrs died thus because Christ had said, “Render … unto God the things that are God’s.” Peter had said, “We ought to obey God rather than men” (Acts 5:29); “If ye suffer for righteousness’ sake, happy are ye: and be not afraid of their terror, neither be troubled” (1 Peter 3:14); “Think it not strange concerning the fiery trial which is to try you, as though some strange thing happened unto you: but rejoice, inasmuch as ye are partakers of Christ’s sufferings. … If any man suffer as a Christian, let him not be ashamed; but let him glorify God on this behalf” (1 Peter 4:12–16). Paul lived out in experience a consistent program for Christ; he listed for posterity a catalogue of his early sufferings for his Lord (2 Cor. 11:23–27).

 

ခရစ်ယာန်များသည် နိယာမအားဖြင့် အစိုးရက ၎င်းတို့အား လုပ်ဆောင်ရန် တာဝန်ရှိသည့်အရာများကို တောင်းဆိုသောအခါ ဥပဒေကို လိုက်နာသော နိုင်ငံသားများဖြစ်သည်။ သို့သော် အစိုးရ၏တောင်းဆိုမှုများသည် ခရစ်တော်ကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မမှန်ကန်သော ဝတ်ပြုမှုတွင် ပါဝင်ရန်နှင့် ခရစ်ယာန်နိယာမမှ ဖောက်ပြန်မှုကို ဆိုလိုသည့် ဘဝပုံစံကို နေထိုင်ရန်ဖြစ်လာသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် အများစုအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းအတွက် ခိုင်မာစွာရပ်တည်ခဲ့ပြီး၊ လူထက် ဘုရားသခင်ကို နာခံရန် ရွေးချယ်ကာ၊ ထို့ကြောင့် ရိုက်နှက်မှု၊ ထောင်ချမှု သို့မဟုတ် သေဒဏ်ကို ခံရသည်။ ကိစ္စသည် ရှင်းလင်းပြတ်သားပြီး အကျိုးဆက်များသည် သေချာသည်- ဤနေရာတွင် သေဆုံးမှု၊ သို့သော် ခရစ်တော်နှင့် ထာဝရအသက်ရှင်မှု။

Christians were, as a matter of principle, law-abiding citizens whenever the government asked of them that which was simple duty to do. But when the demands of government meant to deny Christ, to engage in false worship, and to live the kind of life that would have meant apostasy from Christian principle, they stood for the most part firmly for right, choosing to obey God rather than men, and to take flogging, imprisonment, or death in consequence. The issue was clear cut and the consequences certain: death here, but eternal life with Christ.

 

ဘုရားကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ခွဲခြားခြင်း။—ဤသည်မှာ လိုအပ်ချက်အရ ဘုရားကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ခွဲခြားခြင်း၏ ဒဿနတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်တော်သည် ၎င်းတို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တစ်ခုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်အထိ၊ အယူဝါဒီပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ရမည်ဟူသော အတွေးဖြစ်သည်။ ၃ ရာစုတွင် တာတူလီယန်နှင့် ၄ ရာစုတွင် လက်တန်တီးယပ်စ်တို့က ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် အယူဝါဒီနိုင်ငံတော်နှင့် ခွဲခြားထားရမည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။

Separation of Church and State.—This was a philosophy of separation of church and state by necessity, with the thought that a degree of compliance with the pagan environment should be manifested under the necessity of the moment, until Christ should transport them to a new environment. Tertullian in the 3d century and Lactantius in the 4th insisted that the Christian church should keep separate from the pagan state.

 

သို့သော် ခရစ်တော်မလာသောအခါ၊ တဖြည်းဖြည်း ဒဿနသစ်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် လူထုနှင့် လူကြိုက်များလာပြီး အရေအတွက်တွင် တည်ငြိမ်စွာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဆရာများကို ပို၍လေးစားမှုဖြင့် နားထောင်လာကြပြီး၊ မကြာမီ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် လောက၏အသိုင်းအဝိုင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဖြစ်နိုင်သည့်နေရာတိုင်းတွင်၊ လောက၏ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လက်ခံပြီး “ဗတ္တိဇံ” ပေးအပ်ခဲ့သည်—ခရစ်ယာန်အမည်များနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများပေးခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ကို တတ်နိုင်သမျှ မထိခိုက်စေရန် ဂရုစိုက်ခဲ့သည်၁ ပြဿနာများကို ရှင်းလင်းစွာ ရေးဆွဲထားသောအခါ၊ ဘုရားကျောင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ၎င်းတို့ဦးဆောင်သူများသည် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် ပြဿနာကို မည်သည့်နေရာတွင် ရင်ဆိုင်ရမည်နည်း။ အဆင်ပြေမှုသည် မကြာခဏ ခုခံမှုအခိုက်အတန့်ကို နှောင့်နှေးစေခဲ့ပြီး၊ အကြိမ်များစွာ ပေးအပ်မှုဖြင့် ပြဿနာများကို မရေရာစေခဲ့သည်။ အယူဝါဒီရောမအစိုးရသည် ပိုမိုလိုက်လျောညီထွေဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အယူဝါဒီပတ်ဝန်းကျင်တွင် အေးအေးဆေးဆေးနေထိုင်ရန် သင်ယူရန် ဤသို့သော ပေးအပ်မှုအစီအစဉ်ကို လိုက်နာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းထဲသို့ လုံးဝပြောင်းလဲသွားပြီး စုပ်ယူခံရလိမ့်မည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဘုရားကျောင်းအတွက် ကံကောင်းစွာဖြင့်၊ အစိုးရသည် လှုပ်ရှားမှု၏ ပြင်းထန်သောရန်သူအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ကွန်စတန်တိုင်းက ရောမအစိုးရကို ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပြင်ပပုံစံများသို့ လက်နက်ချစေသည်အထိ ထူးခြားနေရမည်ဖြစ်သည်။

But as Christ did not come, gradually a new philosophy developed. Christianity was becoming popular with the people and was gaining steadily in numbers. Christian teachers were listened to with more and more respect, and hope emerged that presently Christianity might take over the community of the world. Therefore, wherever possible, customs of the world were taken over and “baptized”—given Christian names and garbs. Care was taken to offend the state as little as possible. When the issues were clearly drawn, church leaders and those they led sought to stand firm. But where was the issue to be met? Expediency often postponed the moment of resistance, and more than once the issues were obscured by compromise. It can well be supposed that had the pagan Roman government been more complacent, Christianity would have followed such a program of compromise as to have learned to live content in a pagan environment, and perhaps eventually to have been completely modified by and absorbed into it. Fortunately for the church, the government remained a bitter enemy of the movement and Christianity was compelled to remain distinct, until Constantine led the Roman government into a surrender to the outward forms of Christianity.

 

 

XIV. ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၏ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု

XIV. The Impact of Tradition on the Church

 

တမန်တော်များနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း— “ဓလေ့ထုံးတမ်း” (ဂရိလို paradosis) ဟူသော စကားလုံးသည် သူ့အလိုလိုအနုတ်လက္ခာဆောင်သည့် အဓိပ္ပာယ်ကို မဆောင်ပါ။ Paradosis ဆိုသည်မှာ “လက်ဆင့်ကမ်းပေးအပ်သောအရာ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပေါလုသည် သက်သာလောနိများအား “သင်တို့အား ငါတို့သွန်သင်ခဲ့သော ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စွဲကိုင်ထားကြလော့” (၂ သက်သာလောနိ ၂:၁၅) ဟု တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ “ငါတို့ထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းခံရသော ဓလေ့ထုံးတမ်းအတိုင်း မလိုက်လျှောက်သူမည်သူ့ကိုမျှ မိတ်သဟာယမပြုရ” (အခန်း ၃:၆) ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သူသည် ဤစိတ်ထားများကို ဖော်ပြခဲ့သည်မှာ သက်သာလောနိများထဲသို့ ပေါလုထံမှဟု ဆိုကာ ခရစ်တော်၏ ချက်ချင်းရောက်ရှိလာမှုနှင့်ပတ်သက်သည့် စာတစ်စောင်ကို ယူဆောင်လာသူအချို့ကြောင့်ဖြစ်သည် (အခန်း ၂:၂)။ ပေါလုက ချီးမွမ်းထိုက်သော “ဓလေ့ထုံးတမ်းများ” သည် သူ၏ပါးစပ်ဖြင့် သွန်သင်ခဲ့သော အဆုံးအမများဖြစ်ပြီး၊ သက်သာလောနိများသည် သူ့ထံမှဟု ဆိုသော မည်သည့်သတင်းစကားကိုမဆို စမ်းသပ်ရန် အသုံးပြုရမည့်အရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူ၏စာများကိုလည်း သူ့ဟာသူ မှတ်မိနိုင်သော စာများအဖြစ် အသုံးပြုရမည်။

The Apostles and Tradition.—The word “tradition” (Gr. paradosis) does not itself carry an adverse connotation. Paradosis means “that which is handed down.” Paul urged the Thessalonians to “hold the traditions … ye have been taught” (2 Thess. 2:15), and warned them not to fellowship with anyone who walks “not after the tradition which he received of us” (ch. 3:6). He gave expression to these sentiments because some had apparently come among the Thessalonians with a letter purporting to be from Paul, concerning the immediate advent of Christ (ch. 2:2). The “traditions” that Paul held praiseworthy were his own verbal teachings, by which the Thessalonians were to test any purported message from him, using also the letters recognizable as his own.

 

သို့သော် ပေါလုသည် ကောလောသဲလူများအား “ဒဿနိကဗေဒနှင့် အချည်းနှီးသော လှည့်ဖျားမှု၊ လူတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ ဤလောက၏ အခြေခံမူများအတိုင်း လိုက်လျှောက်ပြီး ခရစ်တော်အတိုင်း မလိုက်လျှောက်သည့်အရာများဖြင့် ဖျက်ဆီးခံရမည်မဟုတ်” (ကောလောသဲ ၂:၈) ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ ပေတရုသည် ခရစ်တော်မှတစ်ဆင့် ယုံကြည်သူများအား ၎င်းတို့သည် “ဖခင်များထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းခံရသော အချည်းနှီးသော စကားများမှ” ခရစ်တော်၏ တန်ခိုးဖြင့် ကယ်တင်ခံရကြောင်း သတိပေးခဲ့သည် (၁ ပေတရု ၁:၁၈)။

But Paul warned the Colossians not to be spoiled “through philosophy and vain deceit, after the tradition of men, after the rudiments of the world, and not after Christ” (Col. 2:8). Peter reminded those converted to Christ through him that they were saved by the power of Christ from “vain conversation received by tradition” from their fathers (1 Peter 1:18).

 

ခရစ်တော်၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းအပေါ် ရှုံ့ချမှုသည် ပို၍ပင် ထင်ရှားသည်။ သူ၏တပည့်များအား “အကြီးအကဲများ၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းကို ချိုးဖောက်ခွင့်ပြုသည်” (မဿဲ ၁၅:၂) ဟု စိန်ခေါ်ခံရသောအခါ၊ ယေရှုသည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်များ၏ အခွင့်အာဏာကို ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး၊ ယုဒလူတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်များကို ချိုးဖောက်ရာသို့ ဦးတည်သွားပုံကို ပြသခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၃–၆)။ သူသည် ဟေရှာယအား (ယနေ့ ဟေရှာယ ၂၉:၁၃ ၏ LXX တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည့်ပုံစံဖြင့်) ကိုးကားကာ၊ သခင်ဘုရားအတွက် ပြောဆိုရင်း၊ “သူတို့သည် ငါ့ကို အချည်းနှီးကိုးကွယ်ကြသည်၊ လူတို့၏ ပညတ်များကို အဆုံးအမအဖြစ် သွန်သင်ကြသည်” (အခန်းငယ် ၉) ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူသည် “ငါ၏ ကောင်းကင်ဘုံရှိ ခမည်းတော်မစိုက်ပျိုးသော အပင်တိုင်းသည် နှုတ်ပယ်ခံရလိမ့်မည်” (မဿဲ ၁၅:၁၃) ဟူသော အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျမ်းစာများသည် “ငါ့ကိုသက်သေခံသော အရာများဖြစ်သည်” (ယောဟန် ၅:၃၉) ဟု ရှင်းလင်းစွာ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရှင်ပြန်ထမြောက်ပြီးနောက် တပည့်များနှင့် စကားပြောရင်း သူ၏မယ်ရှယ်ဖြစ်မှုကို သက်သေပြရန် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည် (လုကာ ၂၄:၂၇၊ ၄၄)။ ပေါလုသည် ကျမ်းစာများသည် ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ခရစ်ယာန်လူသား၏ တည်ဆောက်မှုအတွက် လုံလောက်သည်ဟု နားလည်ခဲ့သည် (၂ တိမောသေ ၃:၁၅–၁၇)။ ယောဟန်သည် သူ၏ဝိညာဉ်အလိုတော်ဖြင့် ပေးအပ်ခံရသော ဗျာဒိတ်ကျမ်း၏ စကားလုံးများကို ဖယ်ရှားရန် သို့မဟုတ် ထပ်ဖြည့်ရန် ကြိုးစားသူမည်သူမဆိုအတွက် ပြင်းထန်သော သတိပေးချက်တစ်ခုရှိသည် (ဗျာဒိတ် ၂၂:၁၈၊ ၁၉)။

Clearer yet is Christ’s condemnation of tradition. When challenged because He permitted His disciples to “transgress the tradition of the elders” (Matt. 15:2), Jesus set the authority of the law of God over against tradition and showed where the tradition of the Jews had led them to break God’s commandments (vs. 3–6). He quoted Isaiah (in the form preserved today in the LXX of Isa. 29:13) as speaking for the Lord, “In vain they do worship me, teaching for doctrines the commandments of men” (v. 9), and enunciated the dictum, “Every plant, which my heavenly Father hath not planted, shall be rooted up” (Matt. 15:13). He laid it down plainly that the Scriptures “are they which testify of me” (John 5:39), and used the writings of the Old Testament to establish His Messiahship in talking with the disciples after His resurrection (Luke 24:27, 44). Paul understood the Scriptures to be sufficient for salvation and for the building up of the Christian man (2 Tim. 3:15–17). John has a strong warning for anyone who should endeavor to take away from or add to the words of the book of Revelation, given to him by inspiration (Rev. 22:18, 19).

 

ကျမ်းစာကို ဒုတိယအဆင့်တွင် ထားရှိခြင်း— ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ဆန့်ကျင်သည့် ယုဒလူများမှ ကျမ်းစာကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းအတွင်း မှားယွင်းသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်များ၊ သာသနာဖီဆန်သူများ၊ အထူးသဖြင့် ဂနောစတစ်များမှ ကျမ်းစာကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်းသည် ခရစ်ယာန်များ၏ ကျမ်းစာအခွင့်အာဏာအပေါ် ယုံကြည်မှုကို အနည်းငယ် အားနည်းသွားစေခဲ့သည်။ သုံးရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တာတူလျန်သည် သာသနာဖီဆန်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ကျမ်းစာများသည် မလုံလောက်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ သာသနာဖီဆန်သူများကိုယ်တိုင်က ကျမ်းစာများကို ၎င်းတို့၏ အမြင်များကို ထောက်ခံရန် အသုံးပြုနေသောကြောင့်ဖြစ်သည် (The Prescription Against Heretics ၁၄, ၁၉)။ အေဒီ ၁၈၅ ခန့်တွင် ဂေါလ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုင်ရီနီးယပ်စ်သည် သူ၏ ထူးခြားသော လက်ရာ Against Heresies ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် တာတူလျန် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ပြဿနာတူကို ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ အိုင်ရီနီးယပ်စ်သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အမှန်တရားသည် တမန်တော်များမှ တည်ထောင်ခဲ့သော ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများတွင် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တမန်တော်များမှ ဆက်ခံသူဟု သူယုံကြည်သော ဘုန်းတော်ကြီးများထံ အမှန်တရားကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤ “လက်ဆင့်ကမ်းပေးအပ်ခြင်း” သည် ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အမှန်တရား၏ စံနှုန်းဖြစ်ရမည်ဟု သူအခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ သာသနာဖီဆန်သူများသည် ကျမ်းစာကို အသုံးပြုနေသောကြောင့်ဖြစ်သည် (Against Heresies iii. ၁–၄)။ သူ၏ စာစီစာကုံး (The Chaplet, De Corona ၃, ၄) တွင် တာတူလျန်သည် ဓလေ့ထုံးတမ်း၏ အခွင့်အာဏာအတွက် အပြတ်အသတ် တောင်းဆိုမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

Scripture in a Subordinate Place.—Undoubtedly the misuse of Scripture by the Jews as they opposed Christianity, by the false prophets within the church, by heretics, and particularly by the Gnostics, somewhat weakened the faith of Christians in the authority of Scripture. By the early part of the 3d century Tertullian was writing that the Scriptures are not enough in meeting the attacks of heretics, because the heretics themselves use the Scriptures to support their views (The Prescription Against Heretics 14, 19). Irenaeus, bishop of Gaul, about a.d. 185 produced his remarkable work Against Heresies. In it he faces the same problem Tertullian met a few years later. As already pointed out, Irenaeus laid down the proposition that the truth of Christianity is to be found in the churches as founded by the apostles, who passed on the truth to the bishops who Irenaeus believes succeeded the apostles. This truth, “passed on,” he held to be tradition, insisting that this must be a norm of truth, since the heretics were using Scripture (Against Heresies iii. 1–4). In his essay (The Chaplet, De Corona 3, 4) Tertullian makes the most forthright possible claim for the authority of tradition:

 

“ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဓလေ့ထုံးတမ်းသည် ရေးသားထားခြင်းမရှိပါက ၎င်းကို လက်မခံသင့်ဟု စုံစမ်းကြည့်ကြပါစို့။ သေချာပေါက်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ၎င်းကို လက်မခံသင့်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ ထုံးစံဖြင့် ထောက်ခံထားသော အခြားအလေ့အထများ၏ ဥပမာများမရှိပါက၊ ဤကိစ္စကို အကျဉ်းချုံးကိုင်တွယ်ရန်၊ ကျွန်ုပ်သည် ဗတ္တိဇံမှ စတင်ပါမည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေထဲသို့ ဝင်ရောက်မည့်အခါ၊ အနည်းငယ်မတိုင်မီ၊ အသင်းတော်ရှေ့တွင်နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ၏ လက်အောက်တွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် နတ်ဆိုးနှင့် သူ၏တန်ဆာပရိယာယ်များ၊ သူ၏ကောင်းကင်တမန်များကို စွန့်လွှတ်ကြောင်း သစ္စာပြုကြသည်။ ထို့နောက် ကျွန်ုပ်တို့သည် သုံးကြိမ်နှစ်မြှုပ်ခံရပြီး၊ ဧဝံဂေလိတရားတွင် သခင်ဘုရားသတ်မှတ်ထားသော ကတိထက် အနည်းငယ်ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကတိတစ်ခုကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့နောက်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် (မွေးကင်းစကလေးများအဖြစ်) လက်ခံရရှိသောအခါ၊ ပထမဦးစွာ နို့နှင့်ပျားရည်ရောစပ်ထားသောအရာကို မြည်းစမ်းကြပြီး၊ ထိုနေ့မှစ၍ တစ်ပတ်လုံး နေ့စဉ်ရေချိုးခြင်းကို ရှောင်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် နံနက်မဖြစ်မီ အသင်းတော်များတွင်၊ ဥက္ကဋ္ဌများ၏ လက်ထဲမှသာ၊ သခင်ဘုရားက ညစာစားချိန်တွင် စားရန် အမိန့်ပေးခဲ့သော ကိုယ်တော်နှင့်အတူ စားသောက်ခြင်း၏ ဆရာတော်ကို လက်ခံကြသည်။ နှစ်ပတ်လည်နေ့ရောက်လာတိုင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သေလွန်သူများအတွက် မွေးနေ့ဂုဏ်ပြုခြင်းအဖြစ် ပူဇော်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် သခင်ဘုရား၏နေ့တွင် အစာရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးထောက်ကိုးကွယ်ခြင်းကို တရားမဝင်ဟု ယူဆကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အီစတာမှ ဝှစ်ဆန်းဒေးအထိ တူညီသော အခွင့်အရေးတွင် ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဝိုင်သို့မဟုတ် ပေါင်မုန့်ပင်ဖြစ်စေ၊ မြေပေါ်သို့ ပစ်ချခံရလျှင် နာကျင်ခံစားရသည်။ ရှေ့သို့ လှမ်းလှမ်းလှုပ်ရှားမှုတိုင်း၊ အဝင်အထွက်တိုင်း၊ အဝတ်အထည်နှင့် ဖိနပ်စီးသောအခါ၊ ရေချိုးသောအခါ၊ စားပွဲဝိုင်းတွင် ထိုင်သောအခါ، မီးအိမ်များထွန်းသောအခါ၊ ကုတင်ပေါ်တွင်၊ ထိုင်ခုံပေါ်တွင်၊ နေ့စဉ်ဘဝ၏ သာမန်လုပ်ဆောင်မှုများအားလုံးတွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် နဖူးပေါ်တွင် အမှတ်အသားကို ရေးဆွဲကြသည်။

“Let us inquire, therefore, whether tradition, unless it be written, should not be admitted. Certainly, we shall say that it ought not to be admitted, if no cases of other practices which, without any written instrument, we maintain on the ground of tradition alone, and the countenance thereafter of custom, affords us any precedent. To deal with this matter briefly, I shall begin with baptism. When we are going to enter the water, but a little before, in the presence of the congregation and under the hand of the president, we solemnly profess that we disown the devil, and his pomp, and his angels. Hereupon we are thrice immersed, making a somewhat ampler pledge than the Lord has appointed in the Gospel. Then, when we are taken up (as new-born children), we taste first of all a mixture of milk and honey, and from that day we refrain from the daily bath for a whole week. We take also, in congregations before daybreak, and from the hand of none but the presidents, the sacrament of the Eucharist, which the Lord both commanded to be eaten at meal-times, and enjoined to be taken by all alike. As often as the anniversary comes round, we make offerings for the dead as birthday honours. We count fasting or kneeling in worship on the Lord’s day to be unlawful. We rejoice in the same privilege also from Easter to WhitSunday. We feel pained should any wine or bread, even though our own, be cast upon the ground. At every forward step and movement, at every going in and out, when we put on our clothes and shoes, when we bathe, when we sit at table, when we light the lamps, on couch, on seat, in all the ordinary actions of daily life, we trace upon the forehead the sign.

 

“ဤအရာများနှင့် အခြားသော စည်းမျဉ်းများအတွက်၊ သင်သည် ကျမ်းစာမှ တိကျသောညွှန်ကြားချက်ကို တောင်းဆိုပါက၊ သင်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မတွေ့ရပါ။ ဓလေ့ထုံးတမ်းသည် ၎င်းတို့၏ အစပြုသူအဖြစ်၊ ထုံးစံသည် ၎င်းတို့၏ အားဖြည့်သူအဖြစ်၊ ယုံကြည်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ လိုက်နာသူအဖြစ် တင်ပြခံရမည်။ အကြောင်းပြချက်သည် ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ ထုံးစံနှင့် ယုံကြည်ခြင်းကို ထောက်ခံမည်ဖြစ်ပြီး၊ သင်သည် ၎င်းကို ကိုယ်တိုင်သိရှိမည် သို့မဟုတ် ၎င်းကို သိရှိသူတစ်ဦးထံမှ သင်ယူရမည်။ ထိုအချိန်အထိ သင်သည် လိုက်နာရမည့် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုရှိသည်ဟု ယုံကြည်မည်” (ANF, အတွဲ ၃, စာမျက်နှာ ၉၄, ၉၅)။

“If, for these and other such rules, you insist upon having positive Scripture injunction, you will find none. Tradition will be held forth to you as the originator of them, custom as their strengthener, and faith as their observer. That reason will support tradition, and custom, and faith, you will either yourself perceive, or learn from some one who has. Meanwhile you will believe that there is some reason to which submission is due”

(ANF, vol. 3, pp. 94, 95).

 

ဓလေ့ထုံးတမ်းကို ထီးထီးတင်မြှောက်ခြင်း— ဤသည်မှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အငြင်းအခုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ သုံးရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတွင် လိုက်နာသော အလေ့အထအချို့အတွက် ဓလေ့ထုံးတမ်းကို အခွင့်အာဏာအဖြစ် လက်ခံရမည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ ၎င်းတို့အတွက် ကျမ်းစာတွင် အခွင့်အာဏာမရှိကြောင်း ဝန်ခံထားသည်။ ထို့နောက် ဤအလေ့အထများသည် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းက လိုက်နာနေသောကြောင့် စစ်မှန်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက်၊ ဓလေ့ထုံးတမ်း၏ အခွင့်အာဏာကို ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် ဓလေ့ထုံးတမ်းအခွင့်အာဏာဖြင့် လုပ်ဆောင်နေသောကြောင့် အခိုင်အမာဆိုသည်။ တာတူလျန်၏ သုံးရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် ဓလေ့ထုံးတမ်းအားဖြင့် လုပ်ဆောင်နေသည့်အရာများစာရင်းသည် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် ကျမ်းစာအခြေခံမှ မည်မျှဝေးကွာသွားသည်ကို အကြံဉာဏ်ပေးသည်။

Tradition Enthroned.—This is a most interesting argument. It is asserted that tradition must be accepted as authority for certain practices followed in the church of the early 3d century, for which, it is acknowledged, there is no authority in Scripture. Then it is claimed that these practices are authentic because the church is following them. Next, the authority of tradition is asserted because the church is doing them by a traditional authority. Tertullian’s bold list of the things the church of his day was doing on the basis of tradition provides some idea of the extent to which the church had moved from the basis of Scripture by the 3d century.

 

ထို့နောက် ဓလေ့ထုံးတမ်းအတွက် ပိုမိုများပြားသော အရာများကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤကျမ်းစာပြင်ပအခွင့်အာဏာကို ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းက လက်ခံခြင်းသည် ကျမ်းစာမဖော်ပြသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် မမှန်ကန်သော သွန်သင်ချက်များ၏ မဆုံးမသော ရေစီးကို လက်ခံရန် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အလယ်ခေတ်တစ်လျှောက်နှင့် ခေတ်သစ်အချိန်ထိ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကို ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး၊ ရှေးကျသော ထုံးတမ်းစဉ်လာဆိုင်ရာ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများတွင်သာမက၊ ဧဝံဂေလိဆန်သော ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း အနည်းငယ်အတိုင်းအတာထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ “သူတို့သည် ငါ့ကို အချည်းနှီးကိုးကွယ်ကြသည်၊ လူတို့၏ ပညတ်များကို အဆုံးအမအဖြစ် သွန်သင်ကြသည်” ဟူသော အမှန်တရားသည် ယနေ့တိုင် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်သည်။

Much more was claimed for tradition thereafter. The acceptance by the church of this extrascriptural authority opened the floodgates for the admission of an almost unending flood of unscriptural ritual and erroneous teaching. These have held the church in their grip not only throughout the Middle Ages but down to modern times, and not only in the older ritualistic churches but also to some degree in the more evangelical churches. It is still true, “In vain they do worship me, teaching for doctrines the commandments of men.”

 

သူတော်စင်များကို ကြည်ညိုခြင်း— သေလွန်သူများ၏ သတိရှိမှုအခြေအနေနှင့် ဆိုးသွမ်းသူများကို ငရဲတွင် ထာဝရအပြစ်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ အဆုံးအမသည် ခရစ်ယာန်သမိုင်းတွင် အလွန်စောစီးစွာ တွေ့ရှိရသည်။ အာဇာနည်များ၏ သင်္ချိုင်းများတွင် အမှတ်တရပွဲများသည် မကြာမီတွင် အာဇာနည်များအတွက် ဆုတောင်းခြင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တစ်မျိုးတစ်စားသော သန့်စင်ခြင်းနေရာတွင် ရှိနေသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်၊ ပြီးပြည့်စုံသော သူတော်စင်များသည် ထာဝရချမ်းသာသို့ ရောက်ရှိသွားပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့သောကြောင့်၊ သူတော်စင်များအား ဆုတောင်းခြင်းများကို ပူဇော်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။ သူတော်စင်များကို ကြည်ညိုခြင်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် အပျိုစင်မာရီအား ကိုးကွယ်ခြင်းသည် လူ့သဘာဝဆိုင်ရာ အဆုံးအမကို နားလည်မှုလွဲမှားခြင်း၏ ယုတ္တိဆန်သော အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်။

Veneration of the Saints.—The doctrine of the conscious state of the dead and the everlasting punishing of the wicked in hell are found very early in Christian history. Memorial services at the graves of the martyrs quickly came to be followed by prayers for the martyrs, who were considered to be in a sort of purgatory. Then, as it was believed that the perfect saints had gone on to eternal bliss, prayers were offered to the saints, that they might intercede for those still on earth. The veneration of the saints, and later the worship of the virgin Mary, were logical consequences of a misunderstanding of the doctrine of the nature of man.

 

ကယ်တင်ခြင်း— ကယ်တင်ခြင်းသည်လည်း နားလည်မှုလွဲမှားခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် မှော်ဆန်သော အငွေ့အသက်တစ်ခုကို တွဲဖက်လာခဲ့သည်။ သခင်ဘုရား၏ ညစာစားပွဲ၏ သင်္ကေတများသည် လူများ၏ တွေးခေါ်မှုတွင် မှော်ဆန်သော တန်ခိုးတစ်မျိုးဖြင့် ပြည့်စုံလာခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် သင်္ကေတများတွင် ခရစ်တော်၏ ရှိနေမှုသည် ပါဝင်သူများအား ခရစ်တော်၏ တန်ခိုးကို ပေးအပ်သည်ဟု ယူဆလာခဲ့သည်။ ခရစ်တော်သည် ပေါင်မုန့်နှင့် ဝိုင်ထဲတွင် ကိုယ်တိုင်ရှိနေသည်ဟူသော အမှန်တကယ်ရှိနေမှု၏ သွန်သင်ချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းမှတစ်ဆင့် ပေါင်မုန့်နှင့် ဝိုင်သည် ပြင်ပပုံပန်းသဏ္ဌာန်တွင် မဟုတ်သော်လည်း အတွင်းသဘာဝတွင် ခရစ်တော်၏ အမှန်တကယ် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် သွေးဖြစ်လာသည်ဟူသော ထရန်စဘစတန်ရှီယေးရှင်းအဆုံးအမသည် အလွယ်တကူ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယခင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ သင်္ကေတများသည် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဖြင့် ခရစ်တော်ကို အပြစ်ဖြေရာ ယဇ်အဖြစ် ပြန်လည်ပူဇော်ခဲ့သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ခရစ်တော်ကို ပြန်လည်ပူဇော်ရန် ယဇ်ပုရောဟိတ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို လုပ်ရန် လိုအပ်သော ယဇ်ပုရောဟိတ်များဖြစ်လာခဲ့သည်။ စာမျက်နှာ ၄၄, ၄၅ ကို ကြည့်ပါ။

The Atonement.—The atonement was also misunderstood. There came to be attached to it an atmosphere of magic. The emblems of the Lord’s Supper were endowed, in the thinking of the people, with a kind of magical power. Soon it was supposed that the presence of Christ in the emblems imparted to the partakers the power of Christ Himself. The teaching of the Real Presence, that Christ Himself is personally in the bread and the wine, developed next, and out of it there easily grew the doctrine of transubstantiation—that the bread and the wine become the actual body and blood of Christ, not in outward appearance but in inward nature. As already noted, the emblems had become a sacrifice, whereby Christ was offered anew as the sin offering; the presbyters became priests, needed to perform the sacerdotal function of offering the Christ anew. See pp. 44, 45.

 

နှစ်ခြစ်ခြင်းသည် ကလေးငယ်များထံ ကယ်တင်ခြင်းယူဆောင်လာပေးသည့် ကယ်တင်ခြင်းအမှုတစ်ခုဖြစ်လာပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ဖခင်များထံမှ အပြစ်ကိုအမွေဆက်ခံရရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ဤယူဆထားသည့် ကယ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာကို ကျင့်သုံးရန်အတွက် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့တစ်ခု ထပ်မံလိုအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အပြစ်ဖြေခြင်းနှင့် ၎င်းကိုကိုယ်စားပြုသည့် ထုံးတမ်းများကို နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းဖြင့် လူသားတို့၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် လူတို့၏ယုံကြည်မှုတွင် ကောင်းကင်ဘုံရှိ ယေရှုခရစ်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့ကို မတရားစွာ အစားထိုးယူခဲ့သည်။

Baptism became a saving work to bring salvation to infants, who, it was believed, had inherited the guilt of their fathers. To administer this allegedly saving ordinance, a priesthood again was needed. Thus there was established, by a misunderstanding of the atonement and the rites that represented it, a human priesthood, which blasphemously took the place—in the belief of the people—of the priesthood of Jesus Christ in the heavenly sanctuary above.

 

ဥပဒေသစ်ဝါဒနှင့် ခြွင်းချခြင်းဝါဒ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်တွင် ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဝါဒ ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ၊ ပေါလု၏ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်အချို့ (ဥပမာ၊ ပေတရု ၃:၁၅-၁၆ ကိုကြည့်ပါ) ကို နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဥပဒေဆန့်ကျင်ရေးလှိုင်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤအရာသည် အထူးသဖြင့် အနောက်နိုင်ငံများရှိ အသင်းတော်ကို သတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်နေ့ကို ဖယ်ရှားရန်နှင့် ကျမ်းစာလိုအပ်ချက်များအပေါ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါးသဘောထားရှိရန် ဆန္ဒရှိစေခဲ့သည်။ ဤအရာသည် အသင်းတော်အတွင်း ထိခိုက်မှုဖြစ်ပေါ်စေရန် လုံလောက်သည့်အချိန်သာ ကြာရှည်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဥပဒေသစ်ဝါဒတစ်မျိုးဖြင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အသင်းတော်ကို ဓမ္မဟောင်းကျမ်းရှိ နှစ်စဉ်ဥပုသ်နေ့များကို အစားထိုးသည့် ပွဲတော်များကို လိုက်နာရန်နှင့် ခရစ်တော်၏ထမြောက်ခြင်းကို အမှတ်ရစေသည့် တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်သော ပထမနေ့ကို လိုက်နာရန် ပြန်လည်ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ အသင်းတော်တွင် ဖွံ့ဖြိုးလာသည့် ထုံးတမ်းများတွင် ပုဂံဘာသာမှ ချေးယူမှုများ၏ ဖိအားအောက်တွင် ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ အလှဆင်မှုများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပေါလုက ၁ကောရိန္သု ၇ တွင် ပြောခဲ့သည်ကို နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် အသင်းတော်သည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းကို ဆက်ကပ်ခြင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်လာခဲ့ပြီး၊ အမျိုးမျိုးသော ခြွင်းချခြင်းဆိုင်ရာ ကျင့်စဉ်များသည် စိတ်အားထက်သန်သော ခရစ်ယာန်များအတွက် စိတ်အားထက်သန်မှု၏ စံသစ်တစ်ခုကို ပေးခဲ့သည်။ အစာရှောင်ခြင်းသည် ကယ်တင်ခြင်းအတွက် လိုအပ်ချက်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အသင်းတော်များနှင့် မကျေနပ်သည့် စိတ်အားထက်သန်သူများသည် သဲကန္တာရသို့ ထွက်ပြေးကြပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းနှင့် အခြားခြွင်းချခြင်းပုံစံများကို ကျင့်သုံးကြသည့် သီးသန့်နေထိုင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် အလွန်များပြားလာသဖြင့် ၎င်းတို့ကို အသိုင်းအဝိုင်းများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းရန်လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းစနစ်သည် ၎င်း၏ဆိုးကျိုးများနှင့်အတူ အသင်းတော်၏ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။

A New Legalism and Asceticism.—With the development of anti-Judaism in the church there came, partly from a misunderstanding of certain statements of Paul (cf. 2 Peter 3:15, 16), a wave of antilegalism. This made the church, particularly in the West, willing to set aside the seventh-day Sabbath and to take a relaxed attitude toward other requirements of Scripture. This lasted in the church only long enough to do harm. It was succeeded by a kind of neolegalism, which brought the church back to an observance of festivals that took the place of the annual sabbaths of the Old Testament and to an observance of Sunday, the first day of the week, as a memorial of Christ’s resurrection. Ritualistic trimmings were added to the ceremonies developed in the church, as seen in Tertullian’s writings quoted previously, partly under the pressure of borrowings from paganism. From a misunderstanding of what Paul said in 1 Cor. 7, the church came to look upon celibacy as an experience of devotion, and various ascetical practices gave zealous Christians a new standard of zeal. Fasting became a necessity for salvation. Eventually enthusiasts, dissatisfied with the churches, fled to the desert and became hermits, practicing celibacy and other forms of asceticism. They became eventually so numerous that it was necessary to form them into communities. Thus monasticism, with its attendant evils, became an institution of the church.

 

ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဖိအားအောက်တွင် သတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်နေ့သည် တဖြည်းဖြည်း အသရေပျက်လာခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသောအစားအစာနှင့် မသန့်ရှင်းသောအစားအစာများအကြား ခွဲခြားမှုကို ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လုံးဝဖယ်ရှားလိုက်သည်။ ထုံးတမ်းများ၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းမှု၊ အကြီးအကဲများကို ယဇ်ပုရောဟိတ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲမှု၊ နှင့် ပုဂံဘာသာမှ အကြီးစားချေးယူမှုများနှင့်အတူ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ၎င်း၏မူလသဘောသဘာဝနှင့် အဆင်ပြေမှုကို ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး၊ အကယ်၍ တမန်တော်များ ပြန်လည်ရှင်သန်လာပါက၊ ၎င်းတို့တည်ထောင်ကူညီခဲ့သည့် စနစ်ကို မမှတ်မိနိုင်လောက်အောင်ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ၎င်း၏တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယေဘုယျသဘောသဘာဝအရ အေဒီ ၄၀၀ ခုနှစ်တွင် ပုဂံဘာသာ၏ နက်နဲသောအရာများကို ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတစ်ခုထက် အနည်းငယ်သာပိုသည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသောအသင်းတော်အတွက် သတိပေးချက်သင်ခန်းစာများကို နိုင်ငံတော်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ အစောပိုင်းအသင်းတော်၏ အတွေ့အကြုံများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

Under the pressure of anti-Judaism the seventh-day Sabbath fell gradually into disrepute; even more quickly, the distinction between clean and unclean foods was given up completely. With the elaboration of ritual, with the change of the presbyters into priests, and with an over-all massive borrowing from paganism, Christianity so lost its original nature and complexion that had the apostles come back to life, they would scarcely have been able to recognize the system they helped to found. Christianity in its official structure and general nature became by a.d. 400 little more than a pagan mystery cult. Lessons of warning for the remnant church may be found in the experiences of the early church with the state with society.

 

 

ဧဝံဂေလိတရားကြွေးကြော်ခြင်း

XV. The Spread of the Gospel

 

အသင်းတော်သည် သာသနာပြုလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် တမန်တော်များ၏ နောက်ပိုင်းလုပ်ငန်းများကို ပြောပြရာတွင် ပထမရာစုနှစ် ပြီးဆုံးချိန်တွင် ဧဝံဂေလိတရားကြွေးကြော်ခြင်း၏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ဒုတိယရာစုနှစ်အတွက် မှတ်တမ်းများသည် မရေရာပါ။ ဒုတိယရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံးသုံးပုံတစ်ပုံတွင် ယခုလက်ရှိပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ရုန်းမြစ်ဝှမ်းတွင် သာယာဝပြောသော ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် အရှေ့ဒေသတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် သာယာဝပြောလျက်ရှိသည်။ တတိယရာစုနှစ် အစပိုင်းတွင် မြောက်အာဖရိကတွင် အားကောင်းသော ခရစ်ယာန်လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး၊ စပိန်နှင့် ဗြိတိန်တွင်လည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာအချို့ ရှိခဲ့သည်။ စတုတ္ထရာစုနှစ် အစပိုင်းတွင် ရိုင်းမြစ်တစ်လျှောက် အသင်းတော်များ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ရေးသားမှုများတွင် ဖြည့်စွမ်းပေးထားသည့် သတင်းအချက်အလက်များအရ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့မှုကို ပြသထားပြီး၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများအောက်တွင် အသင်းတော်များ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပျက်သုဉ်းခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် တဖြည်းဖြည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို တရားဝင်ခွင့်ပြုပြီးသည့်အခါ ခရစ်ယာန်များသည် သန်းနှင့်ချီပြီး ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ တတိယရာစုနှစ်မှစ၍ အသင်းတော်အဆောက်အအုံများ အသုံးပြုခဲ့သည်။ အသင်းတော်များသည် တမန်တော်များ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ သန့်ရှင်းမှုဖြင့် တည်ထောင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အသင်းတော်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့သည့် ယုံကြည်မှုလွဲမှားမှုများ၏ သဘောသဘာဝနှင့် အဆင်ပြေမှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ရေသည် ၎င်း၏ရင်းမြစ်ထက် ပိုမိုမြင့်တက်မသွားနိုင်ပါ။ အသင်းတော်အသစ်များသည် ၎င်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည့် မိခင်အသင်းတော်များကို သဘာဝအလျောက် လိုက်နာခဲ့သည်။

The Church as a Missionary Enterprise.—A view has already been given, in telling of the later work of the apostles, of the extent of gospel preaching by the close of the first century. The records are obscure for the 2d century. There was a thriving Christian congregation in the Rhone Valley of present-day France by the last third of the 2d century. Christianity was prospering in the East at the same time. The opening of the 3d century revealed strong Christian movements in North Africa, and some Christianity in Spain and Britain. By the beginning of the 4th century churches were established along the Rhine. Incidental information in early Christian writings shows a gradual spread of Christianity, with the planting and sometimes the extinction of churches under persecution, and a society slowly beginning to become Christianized. By the time Christianity was legalized, Christians doubtless could be numbered by the millions. Church buildings were in use from the 3d century on. That the churches were not established in the purity of apostolic Christianity, but with the nature and complexion of the apostasies into which the church had fallen, must be obvious. Water cannot rise higher than its source; new churches naturally followed the parent churches that had brought them into existence and nurtured them.

 

ဧဝံဂေလိတရား၏ ပျံ့နှံ့မှု သို့သော် တမန်တော်ပေါလု၏ ရေးသားချက်များတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်တစ်ခု ရှိသည်။ သူသည် “သင်တို့ကြားခဲ့ပြီး ကောင်းကင်အောက်ရှိ သတ္တဝါအားလုံးထံ ကြွေးကြော်ခဲ့သည့် ဧဝံဂေလိတရား၏ မျှော်လင့်ချက်” (ကောလောသဲ ၁:၂၃) အကြောင်း ပြောဆိုသည်။ ဤတွင် အသင်းတော်၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်း၏ တိုးတက်မှုသည် သမိုင်းတွင်သိရှိထားသည့် အမြဲတမ်းအသင်းတော်များဖြင့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် တိုင်းတာခြင်းမဟုတ်ကြောင်း အားပေးဖွယ်ရာ အရိပ်အမြွက်တစ်ခု ရှိသည်။ ပင်တေကုတ္တေနေ့၏ ဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုးအောက်တွင်နှင့် တမန်တော်များ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် သတ္တိဖြင့်၊ ဧဝံဂေလိတရားသည် လျင်မြန်စွာ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးသို့၊ ထို့ထက်ပင် ပိုမိုဝေးကွာသည့်နေရာများသို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် နေရာတိုင်းတွင် အမြဲတမ်းခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းများ တည်ထောင်ခြင်းသို့ မဦးတည်ခဲ့သော်လည်း၊ လူတို့အား မကြာသေးမီက ကားစင်မှာသတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ ထမြောက်ပြီး ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ကြွသွားခဲ့သည့် မေရှိယထံသို့ လှည့်ပြန်ရမည်ဟု သတိပေးရန် ၎င်း၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သူ၏အလယ်အလတ်အမှုကို သူ့ထံသို့ လှည့်ပြန်လာသူအားလုံးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့ပါက၊ ၎င်းသည် ခရစ်တော်၏ ဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းမတိုင်မီ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးသို့ ပေးရမည့် သတိပေးသတင်းစကားနှင့် အပြိုင်ဖြစ်ရမည် (မဿဲ ၂၄:၁၄၊  ဗျာ ၁၄:၆-၁၂)၊ ယခုလက်ရှိ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

The Gospel Message in Extension.—But there is an arresting statement in the writings of the apostle Paul. He speaks of the “hope of the gospel, which ye have heard, and which was preached to every creature which is under heaven” (Col. 1:23). Here is a strong suggestion that the progress of the missionary work of the church was not measured in the early years by the permanent churches that are known historically. It can well be believed that under the power of the Pentecostal Spirit, and in apostolic zeal and courage, the message of the gospel was quickly carried to the whole known world, and perhaps farther; and that although it did not everywhere result in the establishment of permanent Christian communities, it served the purpose of warning men that they should now turn to the Messiah, who had just been crucified, had risen, and had ascended to heaven, where He was carrying on His mediatorial work for all who would turn to Him. If so, this must be thought of as parallel to the warning message that is to be given to the entire world before the second coming of Christ (Matt. 24:14; Rev. 14:6–12), and which is now in progress.

 

 

ကိုးကားစာရင်း

Bibliography

 

 

ရင်းမြစ်များ

• အန်တီ-နီဆင်းဖခင်များ။ အေဒီ ၃၂၅ အထိ ဖခင်များ၏ရေးသားချက်များ၏ ဘာသာပြန်များ၊ အလက်ဇန္ဒါးရောဘတ်နှင့် ဂျိမ်းဒိုနယ်ဆင်တို့ တည်းဖြတ်သည်။ ၁၀ တွဲ။ နယူးယောက်: ချားလ်စခရစ်ဘ်နာ၏သားများ၊ ၁၈၈၅-၁၈၈၇။ အစောပိုင်းခရစ်ယာန်များ၏ရေးသားချက်များကို ဂရိဘာသာနှင့် လက်တင်ဘာသာမှ ဘာသာပြန်ထားသော စုစည်းမှုတစ်ခု။ ၎င်းသည် အန်တီ-နီဆင်းဖခင်များ၏ အင်္ဂလိပ်စာကြည့်တိုက်၏ အမေရိကန်ထုတ်ဝေမှုဖြစ်သည်။
•  

Sources

The Ante-Nicene Fathers. Translations of the Writings of the Fathers Down to A.D. 325, ed. by Alexander Roberts and James Donaldson. 10 vols. New York: Charles Scribner’s Sons, 1885–1887. A collection of the writings of the early Christians, translated from the Greek and Latin. This is the American edition of the English Library of the Ante-Nicene Fathers.

 

·  အယာ၊ ဂျိုးဇတ်ကူလင်။ ရှေးခေတ်အသင်းတော်သမိုင်းအတွက် ရင်းမြစ်စာအုပ်။ နယူးယောက်: ချားလ်စခရစ်ဘ်နာ၏သားများ၊ ၁၉၁၃။ ရှေးခေတ်ရင်းမြစ်များမှ ကောက်နုတ်ထားသော အသုံးဝင်သော စုစည်းမှုတစ်ခု၊ မှတ်ချက်များနှင့် အညွှန်းများဖြင့် အမျိုးအစားခွဲထားသည်။

 

·  Ayer, Joseph Cullen. A Source Book for Ancient Church History. New York: Charles Scribner’s Sons, 1913. A very useful collection of excerpts from ancient sources of church history, classified, with notes and index.

 

·  ဟီဖဲလ်၊ ချားလ်စဂျေ။ အသင်းတော်ကောင်စီများ၏ သမိုင်း။ ၅ တွဲ။ အက်ဒင်ဘာ့ဂ်: တီ. အင်နှင့် တီ. ကလတ်ခ်၊ ၁၈၇၁-၁၈၉၆။ အေဒီ ၈၀၀ အထိ အသင်းတော်ကောင်စီများကို ကောင်းမွန်စွာ ဖော်ပြထားပြီး၊ စည်းမျဉ်းများ၏ စာသား၊ သမိုင်းနောက်ခံ၊ နှင့် ဝေဖန်မှတ်ချက်များပါရှိသည်။ ဆရာတော်ဟီဖဲလ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမှားမဖြစ်နိုင်မှုဆိုင်ရာ အယူဝါဒကို ဆန့်ကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

 

·  Hefele, Charles J. A History of the Councils of the Church. 5 vols. Edinburgh: T. and T. Clark, 1871–96. An excellent view of the church councils to a.d. 800, with the text of the canons, historical background, and critical notes. Bishop Hefele was a Roman Catholic opponent of the dogma of papal infallibility.

 

·  ဂျိုးဇဖတ်၊ ဖလေးဗီးယပ်စ်။ လက်ရာများ။ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၈၁ ကိုကြည့်ပါ။

·  Josephus, Flavius. Works. See Vol. V, p. 81.

 

·  ကစ်ဒ်၊ ဘီ. ဂျေ။ အသင်းတော်သမိုင်း၏ သရုပ်ဖော်စာရွက်စာတမ်းများ (အေဒီ ၄၆၁ အထိ)။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်: ခရစ်ယာန်အသိပညာမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့၊ ၁၉၂၀-၁၉၂၃။ ရင်းမြစ်ကောက်နုတ်ချက်များ၏ အသုံးဝင်သော စုစည်းမှုတစ်ခု။

 

·  Kidd, B. J. Documents Illustrative of the History of the Church (to a.d. 461). 2 vols. London: Society for Promoting Christian Knowledge, 1920–23. A useful collection of source excerpts.

 

·  လိတ်၊ ကီးဆော့ပ်၊ ဘာသာပြန်။ တမန်တော်ဖခင်များ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်: ဟိန်းမန်း၊ ၁၉၁၂။ ဒုတိယရာစုနှစ်အလယ်အထိ အစောဆုံးအသင်းတော်ဖခင်များ၏ ရေးသားချက်များ။ ဤထုတ်ဝေမှုသည် လို့ဘ်ဂန္ထဝင်စာကြည့်တိုက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဂရိစာသားနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ပါရှိသည်။

 

·  Lake, Kirsopp, tr. The Apostolic Fathers. An English Translation. 2 vols. London: Heinemann, 1912. The writings of the earliest Church Fathers to the middle of the 2d century. A part of the Loeb Classical Library, this edition contains the Greek text with English translation.

 

·  လူးမစ်၊ လူးဝီ့စ်အာ့ရ်၊ ဘာသာပြန်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၏စာအုပ်။ နယူးယောက်: ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉ ၁၆။ ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်၏ အစောဆုံးခေါင်းဆောင်များနှင့်ပတ်သက်သည့် ရှေးခေတ်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်များ၏ စုစည်းမှုတစ်ခု၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် လီဘာပုန္တိဖီကယ်လစ်ဟု လူသိများသည်။

 

·  Loomis, Louise R., tr. Book of the Popes. New York: Columbia University Press, 1916. An ancient collection of statements concerning the earliest heads of the church in Rome, commonly known by its Latin title, Liber Pontificalis.

 

·  ပ္လင်နီးယပ်စ်ငယ်။ စာများ။ ဝီလျံမဲလ်မော့သ်၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့်။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်: ဝီလျံဟိန်းမန်း၊ ၁၉၃၁၊ ၁၉၃၅။ (လို့ဘ်ဂန္ထဝင်စာကြည့်တိုက်။) ဤလက်တင်စာပေမာစတာပိစ်များသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ရောမနောက်ခံကို ပေးသည်။ ၎င်းတို့တွင် အစောဆုံးခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုရေးအကြောင်း တိုတောင်းသော်လည်း ပြည့်စုံသော ဖော်ပြချက်တစ်ခု ပါဝင်သည်။

 

·  Pliny The Younger. Letters. With an English Translation by William Melmoth. 2 vols. London: William Heinemann, 1931, 1935. (The Loeb Classical Library.) These Latin literary masterpieces give the Roman setting in which Christianity arose. They include a short but complete description of early Christian worship, the first one extant.

 

·  ရှဖ်၊ ဖိလစ်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ယုံကြည်ချက်များ။ ဆဌမထုတ်ဝေမှု။ ၃ တွဲ။ နယူးယောက်: ချားလ်စခရစ်ဘ်နာ၏သားများ၊ ၁၈၉၀။ ဂရိ၊ လက်တင်၊ နှင့် ပရိုတက်စတင့်သင်္ကေတများနှင့် ယုံကြည်ချက်များ၏ တန်ဖိုးရှိသော စုစည်းမှုတစ်ခု။

 

·  Schaff, Philip. The Creeds of Christendom. 6th ed. 3 vols. New York: Charles Scribner’s Sons, 1890. A valuable collection of the Greek, Latin, and Protestant symbols and creeds.

 

·  ရှော့ဝဲလ်၊ ဂျိမ်းတီ. နှင့် လူးမစ်၊ လူးဝီ့စ်ရို့ပ်စ်။ ပေတရု၏ထိုင်ခုံ။ နယူးယောက်: ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၂၇။ ပေတရုသည် ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီထိတွေ့သည့် ရင်းမြစ်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်တိုင်း၏ တန်ဖိုးရှိသော စုစည်းမှုတစ်ခု။

 

·  Shotwell, James T., and Loomis, Louise Ropes. The See of Peter. New York: Columbia University Press, 1927. A valuable collection of every source statement touching upon the theory that Peter founded the church in Rome.

 

·  ဆူတန်းနီးယပ်စ်။ ကဲသရာများ၏ဘဝများ။ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၈၁ ကိုကြည့်ပါ။

 

·  Suetonius. The Lives of the Caesars. See Vol. V, p. 81.

 

• တာစီတပ်စ်။ လက်ရာများ။ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၈၁ ကိုကြည့်ပါ။

Tacitus. Works. See Vol. V, p. 81.

 

 

အာဏာပိုင်များ

• အယ်လန်၊ အေ. ဗီ. ဂျီ။ ခရစ်ယာန်အဖွဲ့အစည်းများ။ နယူးယောက်: ချားလ်စခရစ်ဘ်နာ၏သားများ၊ ၁၉၈၇။ အသင်းတော်တွင် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှုများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းအချက်များကို ရင်းမြစ်များမှ စေ့စပ်စွာ တင်ပြထားသည်။
•  

Authorities

Allen, A. V. G. Christian Institutions. New York: Charles Scribner’s Sons, 1987. A thorough presentation, from the sources, of institutional developments in the church and the factors that produced them.

 

·  အန်ဂတ်စ်၊ အက်စ်။ နက်နဲသောဘာသာများနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ။ နယူးယောက်: ချားလ်စခရစ်ဘ်နာ၏သားများ၊ ၁၉၂၅။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပုဂံဘာသာဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပေးပြီး သင်ခန်းစာဖြစ်စေသော နှိုင်းယှဉ်မှုများကို ပြုလုပ်သည့် အသုံးဝင်သော လေ့လာမှုတစ်ခု။

 

·  Angus, S. The Mystery Religions and Christianity. New York: Charles Scribner’s Sons, 1925. A useful study, giving the pagan religious environment of Christianity and making instructive comparisons.

 

·  ဘီးတ်၊ ဒဗလျူ. အီး။ အစောပိုင်းရောမဘိရှော့ပ်အဖွဲ့ အေဒီ ၃၈၄ အထိ။ လန်ဒန်: ကဲလီ၊ ၁၉၁၃။ ရောမမြို့ရှိ အသင်းတော်တွင် ဘိရှော့ပ်အဖွဲ့၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ယုံကြည်စိတ်ချရသော တင်ပြချက်တစ်ခု။

 

·  Beet, W. E. The Early Roman Episcopate to A.D. 384. London: Kelly, 1913. A reliable presentation of the development of the episcopate in the church in Rome.

 

·  ဘူးရီ၊ ဂျေ. ဘီ။ အတွေးလွတ်လပ်မှု၏ သမိုင်း။ နယူးယောက်: ဟင်နရီဟုတ်နှင့်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၁၃။ လူ့အတွေးလွတ်လပ်မှုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသင်းတော်နှင့် ၎င်း၏ဆက်နွှယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

 

·  Bury, J. B. A History of Freedom of Thought. New York: Henry Holt and Co., 1913. The idea of freedom in human thinking and its relation to the church as an institution in society.

 

·  ကန်ဖီးလ်ဒ်၊ အယ်လ်. အိတ်ချ်။ ခရစ်ယာန်များ၏ အစောပိုင်းညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ။ နယူးယောက်: လောင်းမန်း၊ ၁၉၁၃။ ပထမဆုံးညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် ရင်းမြစ်များကို ဂရုတစိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားပြီး သက်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများမှ ကောက်နုတ်ချက်များစွာပါရှိသည်။

 

·  Canfield, L. H. The Early Persecutions of the Christians. New York: Longmans, 1913. A careful analysis of the sources dealing with the first persecutions with copious quotations from the relevant materials.

 

·  ကားလိုင်း၊ အေ. ဂျေ။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နှင့် လွတ်လပ်မှု။ လန်ဒန်: ကလတ်ခ်၊ ၁၉၂၄။ ဤမှတ်တမ်းတင်ထားသော လက်ရာသည် အသင်းတော်အတွင်း လွတ်လပ်မှုသဘောတရား၏ တိုးတက်မှုကို ပြသသည်။

 

·  Carlyle, A. J. The Christian Church and Liberty. London: Clarke, 1924. This documented work shows the progress of the concept of freedom in the church.

 

·  ကိစ္စ၊ ရှရီဂျက်ဆင်। အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်။ ရှီကာဂို: ရှီကာဂိုတက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၁၄။ သမိုင်းတွင် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို လစ်ဘရယ်အတွေးအခေါ်ရှင်တစ်ဦးမှ ဆွေးနွေးထားသည်။

 

·  Case, Shirley Jackson. Evolution of Early Christianity Chicago: University of Chicago Press, 1914. A discussion by a liberal thinker of the development of Christianity as a movement in history.

 

·  ကူးမွန့်၊ ဖရန့်ဇ်။ ရောမပုဂံဘာသာတွင် အရှေ့တိုင်းဘာသာများ။ ရှီကာဂို: အိုးပင်းကို့ပ်ထုတ်ဝေရေးကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၁၁။ ရောမဘာသာနယ်ပယ်တွင် အထူးသဖြင့် မီသရားဝါဒတွင် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည့် စာရေးဆရာ၏ စေ့စပ်သေချာသော ဆွေးနွေးချက်တစ်ခု။

 

·  Cumont, Franz. The Oriental Religions in Roman Paganism. Chicago: Open Court Publishing Company, 1911. The field of Roman religions is one in which the author is expert, especially Mithraism. This is a thorough discussion of the subject.

 

·  ဒီးလ်၊ ဆမ်မြူအယ်လ်။ နီရိုမှ မားကပ်စ်အော်ရီးလီးယပ်စ်အထိ ရောမလူ့အဖွဲ့အစည်း။ လန်ဒန်: မက်မီလန်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၀၄။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကြီးထွားပျံ့နှံ့ခဲ့သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖတ်ရှုလွယ်ကူပြီး ပညာရှင်ဆန်သော ပုံဖော်မှုတစ်ခု။

 

·  Dill, Samuel. Roman Society From Nero to Marcus Aurelius. London: The Macmillan Company, 1904. A readable, scholarly portrayal of the society within which Christianity grew and spread.

 

·  ဒိုးလင်ဂါ၊ ဂျွန် ဂျေ. အိုင်. ဗွန်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အသင်းတော်၏ ပထမခေတ်။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်: ဂစ်ဘင်းနှင့်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၀၆။ ရောမကက်သလစ်တစ်ဦးမှ ဘက်မလိုက်ဘဲ ကောင်းမွန်စွာ တင်ပြထားသည်။

 

·  Döllinger, John J. I. von. First Age of Christianity and the Church. 2 vols. London: Gibbings and Company, 1906. A good, unbiased presentation by a Roman Catholic.

 

• ဒူးရှဲးန်း၊ လူးဝီ့စ်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ အစောပိုင်းသမိုင်း။ လန်ဒန်: ဂျေ. မာရီ၊ ၁၉၀၉-၁၉၂၄။ ကျယ်ပြန့်သောစိတ်နှင့် လွတ်လပ်စွာတွေးခေါ်သူတစ်ဦးဖြစ်သည့် ရောမကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးမှ အစောပိုင်းအသင်းတော်၏ ပေါ်ပေါက်လာမှုကို ပညာရှင်ဆန်စွာ ဂရုတစိုက်တင်ပြထားသည်။

Duchesne, Louis. Early History of the Christian Church. London: J. Murray, 1909–24. A Roman Catholic abbot of broad mind and independent thinking presents with scholarly care the emergence of the early church.

 

_______. ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု။ ၎င်း၏ဇစ်မြစ်နှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်။ ဒုတိယထုတ်ဝေ။ လန်ဒန်၊ ခရစ်ယာန်အသိပညာမြှင့်တင်ရေးအသင်း၊ ၁၉၁၂။

_______. Christian Worship: Its Origin and Evolution. 2d ed. London: Society for Promoting Christian Knowledge, 1912.

 

ဖစ်ရှာ၊ ဂျော့ဂျီပီ။ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒသမိုင်း။ နယူးယောက်၊ ချားလ်စ်စကရစ်ဘ်နာ့စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၉၈၆။ ဘုရားကျောင်းအတွင်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သဘောတရားများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်းကို အသုံးဝင်စွာ တင်ပြထားသည်။

Fisher, George P. History of Christian Doctrine. New York: Charles Scribner’s Sons, 1986. A useful history of the development of theological concepts in the church.

 

ဖိုးက်စ်ဂျက်ဆင်၊ အက်ဖ်ဂျေ။ ဂျန်တိုင်းခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ထွန်းကားလာမှု။ နယူးယောက်၊ ဒိုရန်၊ ၁၉၂၇။ ဂျူးနှင့် ဂျန်တိုင်းခရစ်ယာန်ဘာသာအကြား ခြားနားချက်နှင့် နောက်ဆုံးဖြစ်ပေါ်ပုံနှင့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ဖော်ပြသည်။

Foakes Jackson, F. J. Rise of Gentile Christianity. New York: Doran, 1927. This work shows the contrast between Jewish and Gentile Christianity and how and why the latter developed as it did.

 

_______. လိတ်၊ ကီးဆော့ပ်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏အစပိုင်း - တမန်တော်များ၏အကျင့်များ၊ အပိုင်း ၁။ ၅ တွဲ။ လန်ဒန်၊ မက်မီလန်အန်ဒ်ကိုး လီမိတက်၊ ၁၉၂၀-၃၃။ တမန်တော်များ၏အကျင့်များကို အခြေခံ၍ အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဘာသာကို ပညာရှင်ဆန်စွာ စစ်ဆေးလေ့လာထားသည်။

_______, Lake, Kirsopp. The Beginning of Christianity: Part I, The Acts of the Apostles. 5 vols. London: Macmillan & Co., Ltd., 1920–33. A scholarly examination of early Christianity on the basis of the book of Acts.

 

ဖရီလန်ဒါ၊ လူဒဝစ်။ အစောပိုင်းအင်ပါယာအောက်တွင် ရောမဘဝနှင့် အကျင့်စရိုက်များ။ ၄ တွဲ။ လန်ဒန်၊ ရော့တ်လဇ်၊ ၁၉၀၈-၁၃။ ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်ဆုံးနှင့် သတင်းအချက်အလက်အများဆုံးဖြစ်သော လက်ရာ။

Frielaender, Ludwig. Roman Life and Manners Under the Early Empire. 4 vols. London: Routeledge, 1908–13. The most detailed and informative work on the subject.

 

ဂွတ်ကင်၊ အိပ်ချ်အမ်။ အေဒီ ၃၁၃ အထိ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းသမိုင်း။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်၊ မက်မီလန်အန်ဒ်ကိုး လီမိတက်၊ ၁၉၀၉။ အဓိကအားဖြင့် စာရေးဆရာများနှင့်ပတ်သက်သော အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းကို ဆွေးနွေးထားသည်။

Gwatkin, H. M. Early Church History to A.D. 313. 2 vols. London: Macmillan & Co., Ltd., 1909. A discussion of the early church dealing mainly with the writers.

 

ဟာဒီ၊ အီး။ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောမအစိုးရ။ လန်ဒန်၊ လောင်းမန်စ်၊ ၁၈၉၄။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းနှင့် ရောမအင်ပါယာအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးကို ဆွေးနွေးထားသော နောက်ကျသော်လည်း အသုံးဝင်နိုင်သော လက်ရာ။

Hardy, E. Christianity and the Roman Government. London: Longmans, 1894. An old but still usable discussion of relations between the early church and the Roman imperial government.

 

ဟာနတ်၊ အေဒေါ့ဖ်ဗွီ။ ပထမနှစ်ရာစုနှစ်ခုအတွင်း ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဥပဒေ။ လန်ဒန်၊ ဝီလျံစ်အန်ဒ်နောဂိတ် လီမိတက်၊ ၁၉၁၀။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်း၏ အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးမှုများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသော ဆောင်းပါးများစုစည်းမှု။

Harnack, Adolf von. Constitution and Law of the Church in the First Two Centuries. London: Williams & Norgate, Ltd., 1910. A series of essays analyzing developments in the organization of the early church.

 

_______. အယူဝါဒသမိုင်း။ ၇ တွဲ။ လန်ဒန်၊ ဝီလျံစ်အန်ဒ်နောဂိတ် လီမိတက်၊ ၁၈၉၄-၁၉၀၃။ ဘုရားကျောင်း၏ ယုံကြည်ချက်များသည် သမိုင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာပုံကို စေ့စပ်သေချာစွာ ဆွေးနွေးထားသည်။

 

_______. History of Dogma. 7 vols. London: Williams & Norgate, Ltd., 1894–1903. A thorough discussion of the beliefs of the church as they have emerged in history.

 

_______. ပထမသုံးရာစုအတွင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းနှင့် ချဲ့ထွင်မှု။ ဒုတိယထုတ်ဝေ။ ၂ တွဲ။ လန်ဒန်၊ ဝီလျံစ်အန်ဒ်နောဂိတ် လီမိတက်၊ ၁၉၀၈။ ဘုရားကျောင်း၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ပျံ့နှံ့မှုကို စေ့စပ်သေချာစွာ စာရွက်စာတမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးထားသည်။

_______. Mission and Expansion of Christianity in the First Three Centuries. 2d ed. 2 vols. London: Williams & Norgate Ltd., 1908. A careful, full discussion of the geographic spread of the church, thoroughly documented.

_______. ခရစ်ယာန်ဘာသာဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ လန်ဒန်၊ ဝီလျံစ်အန်ဒ်နောဂိတ် လီမိတက်၊ ၁၉၀၁။ ဘုရားကျောင်း၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ စစ်မှန်သော “ဖြစ်တည်မှု” ကို ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းမှု။

_______. What Is Christianity? London: Williams & Norgate, Ltd., 1901. An attempt to find out what is the real “being” of Christianity, by analyzing the historic experience of the church.

 

ဟတ်ခ်ျ၊ အယ်ဒဝင်။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းအပေါ် ဂရိအတွေးအခေါ်နှင့် အသုံးပြုမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှု။ လန်ဒန်၊ ဝီလျံစ်အန်ဒ်နောဂိတ် လီမိတက်၊ ၁၈၉၀။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပုံဖော်ထားသည်။

Hatch, Edwin. Influences of Greek Ideas and Usages Upon the Christian Church. London: Williams & Norgate, Ltd., 1890. This work portrays the environment of the early church and its effect.

 

_______. အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများ၏ အဖွဲ့အစည်း။ လန်ဒန်၊ လောင်းမန်စ်၊ ၁၈၈၁။ အစောပိုင်းဘုန်းတော်ကြီးများအဖွဲ့၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြထားသော ရိုးသားသော ဆွေးနွေးမှု။

_______. The Organization of the Early Christian Churches. London: Longmans, 1881. A frank treatment which shows the importance of the early presbytery.

 

ကစ်ဒ်၊ ဘီဂျေ။ အေဒီ ၄၆၁ အထိ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း။ ၃ တွဲ။ အောက်စဖို့ဒ်၊ ကလရင်ဒန်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၂၂။ ပညာရှင်ဆန်စွာ ဆွေးနွေးထားသည်။

Kidd, B. J. A History of the Church to A.D. 461. 3 vols. Oxford: Clarendon Press, 1922. A scholarly treatment.

 

ကလော့စနှာ၊ ဂျိုးဇက်။ ယေရှုမှ ပေါလုအထိ။ နယူးယောက်၊ မက်မီလန်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၄၃။ ဂျူးအမြင်မှ ယေရှုနှင့် ပေါလု၏ ကမ္ဘာကို ပညာရှင်ဆန်စွာ ဆွေးနွေးပြီး ဂျန်တိုင်းတိုးတက်မှုတွင် ပေါလုအား ဘုရားကျောင်း၏ စစ်မှန်သော တည်ထောင်သူအဖြစ် အလေးပေးထားသည်။

Klausner, Joseph. From Jesus to Paul. New York: The Macmillan Company, 1943. A scholarly discussion of the world of Jesus and Paul from the Jewish point of view, stressing Paul as the real founder of the church in its Gentile progress.

 

ကရူဂါ၊ ဂျီ။ ပထမသုံးရာစုအတွင်း အစောပိုင်းခရစ်ယာန်စာပေသမိုင်း။ နယူးယောက်၊ မက်မီလန်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၈၉၇။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းသမိုင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များကို ဆွေးနွေးထားပြီး အဆင့်မြင့်ဝေဖန်မှုသဘောထားဖြင့်။

Krüger, G. History of Early Christian Literature in the First Three Centuries. New York: The Macmillan Company, 1897. A treatment of the sources for early church history and theology, of a higher critical tendency.

 

လာတိုးရက်၊ ကင်းနက်စကော့တ်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ချဲ့ထွင်မှုသမိုင်း။ ၇ တွဲ။ နယူးယောက်၊ ဟာပါအန်ဒ်ဘရားသားစ်၊ ၁၉၃၇။ သာသနာပြုသူနှင့် ပညာရှင်တစ်ဦးမှ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုလုပ်ငန်းသမိုင်းကို စာနာစိတ်ဖြင့် ရေးသားထားသည်။

Latourette, Kenneth Scott. A History of the Expansion of Christianity. 7 vols. New York: Harper and Brothers, 1937. A sympathetic history of Christian missions by a missionary and scholar.

 

လီးယား၊ ဟင်နရီစီ။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းအတွင်း ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ လူမဖြစ်ရန်ကတိပြုမှု၏ သမိုင်း။ ဒုတိယထုတ်ဝေ။ ၂ တွဲ။ နယူးယောက်၊ မက်မီလန်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၀၇။ ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ တရားစွမ်းကြံမှုနှင့် ၎င်း၏နောက်ပိုင်းဘုရားကျောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုကို အသုံးဝင်စွာ ဆွေးနွေးထားသည်။

Lea, Henry C. History of Sacerdotal Celibacy in the Christian Church. 2d ed. 2 vols. New York: The Macmillan Company, 1907. A useful treatment of asceticism and its effect upon the later church.

 

မက်ဂစ်ဖတ်၊ အေစီ။ တမန်တော်ခေတ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသမိုင်း။ ဒုတိယထုတ်ဝေ။ နယူးယောက်၊ ချားလ်စ်စကရစ်ဘ်နာ့စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၈၉၉။ ဤစာအုပ်သည် ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ ပထမရာစုကို အကမှ ပြင်ပရင်းမြစ်များမှ ရရှိသမျှကို ထည့်သွင်းထားသည်။

McGiffert, A. C. History of Christianity in the Apostolic Age. 2d ed. New York: Charles Scribner’s Sons, 1899. This book keeps to the 1st century of the Christian Era, bringing in what there is from extra-Biblical sources.

 

နယူးမန်း၊ ဂျွန်ဟင်နရီ ကာဒီနယ်။ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ စာတမ်းများ။ လန်ဒန်၊ ဘီအမ်ပစ်ကရင်း၊ ၁၈၇၈။ ရိုမန်ကက်သလစ်သို့ ပြောင်းလဲသူတစ်ဦးမှ အနောက်ဘုရားကျောင်း၏ ယုံကြည်ချက်နှင့် ဖွဲ့စည်းမှုကို ပတ်ဝန်းကျင်က ပုံဖော်ပုံကို ရိုးသားစွာ ဖော်ပြထားသည်။

Newman, John Henry Cardinal. Essays on the Development of Christian Doctrine. London: B. M. Pickering, 1878. A convert to Roman Catholicism frankly shows how its environment shaped the belief and formation of the Western Church.

 

ရေနီ၊ ရောဘတ်။ ရှေးခေတ်ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း (အေဒီ ၉၈-၄၅၁)။ နယူးယောက်၊ ချားလ်စ်စကရစ်ဘ်နာ့စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၉၀၂။ တမန်တော်များနောက်ပိုင်း အရှေ့နှင့်အနောက်ဘုရားကျောင်းအတွင်း အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကို စေ့စပ်သေချာစွာ သတင်းအချက်အလက်ဖြင့် ခြေရာခံထားသည်။

Rainy, Robert. The Ancient Catholic Church (A.D. 98–451). New York: Charles Scribner’s Sons, 1902. A careful, informative tracing of developments, mainly institutional, in the church, East and West, immediately after the apostles.

 

ရာမ်ဆေ၊ ဝီလျံမစ်ချယ်။ ရောမအင်ပါယာအတွင်း ဘုရားကျောင်း။ နယူးယောက်၊ ဂျီပီပူတန်မ့်စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၈၉၃။ ပေါလု၏ဘဝတွင် ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးမှ ဘုရားကျောင်း၏ ရောမပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို တင်ပြထားသည်။

Ramsay, William Mitchell. The Church in the Roman Empire. New York: G. P. Putnam’s Sons, 1893. An expert in the life of Paul presents the Roman environment of the church, and the reciprocal effects.

 

_______. စိန့်ပေါလု၏ မြို့များ။ နယူးယောက်၊ အေစီအာမစ်စထရောင်အန်ဒ်ဆွန်၊ ၁၉၀၈။ ပေါလုသည် ၎င်း၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့် မြို့များနှင့် ပြည်နယ်များနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ခံသတင်းအချက်အလက်များစွာကို တင်ပြထားသည်။

_______. The Cities of St. Paul. New York: A. C. Armstrong and Son, 1908. Presents a wealth of background material regarding the cities and provinces in which Paul accomplished his missionary tasks.

 

_______. စိန့်ပေါလု ခရီးသွားနှင့် ရောမနိုင်ငံသား။ နယူးယောက်၊ ဂျီပီပူတန်မ့်စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၉၀၆။ ပေါလုနှင့် ၎င်းလှုပ်ရှားခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးကမ္ဘာကို ဆွေးနွေးထားသည်။

_______. St. Paul the Traveller and the Roman Citizen. New York: G. P. Putnam’s Sons, 1906. A discussion of Paul and the political and social world in which he moved.

 

ရှပ်၊ ဖိလစ်။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသမိုင်း။ ၇ တွဲ။ နယူးယောက်၊ ချားလ်စ်စကရစ်ဘ်နာ့စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၈၈၂-၁၉၁၀။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသမိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးများထဲမှတစ်ခု၊ ပညာရှင်ဆန်ပြီး နားလည်မှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ။ အစောပိုင်းကာလအတွက် ထူးချွန်သည် (တွဲ ၁ နှင့် ၂)။

Schaff, Philip. History of the Christian Church. 7 vols. New York: Charles Scribner’s Sons, 1882–1910. One of the best histories of the Christian Church; scholarly, understanding, and spiritual. Excellent for the early period (vols. 1 and 2).

 

ရှူရာ၊ အီမီလ်။ ယေရှုခရစ်၏ခေတ်တွင် ဂျူးလူမျိုးသမိုင်း။ ၅ တွဲ။ နယူးယောက်၊ ချားလ်စ်စကရစ်ဘ်နာ့စ် ဆွန်းစ်၊ ၁၈၉၁။ အသေးစိတ်ဖော်ပြထားပြီး မှတ်စုများစွာဖြင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော လက်ရာ။

Schürer, Emil. History of the Jewish People in the Time of Jesus Christ. 5 vols. New York: Charles Scribner’s Sons, 1891. A still indispensable work, in full detail, with copious notes.

 

သောမ့်စင်၊ အာအယ်လ်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ ဘုန်းတော်ရာထူးများ။ ဖီလာဒဲလ်ဖီယာ၊ ဝါစမင်စတာ စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၁၀။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းအတွင်း အကြီးအကဲများနှင့် ဘုန်းတော်ရာထူးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ပရစ်ဘိုင်တီးရီးယန်းအမြင်မှ ဆွေးနွေးထားသည်။

Thompson, R. E. The Historic Episcopate. Philadelphia: Westminster Press, 1910. The development of the eldership in the early church and the use of the episcopate, from the Presbyterian point of view.

 

ဝါ့ခ်မန်း၊ အိပ်ချ်ဘီ။ အစောပိုင်းဘုရားကျောင်းအတွင်း ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု။ လန်ဒန်၊ ကယ်လီ၊ ၁၉၀၆။ ရင်းမြစ်များဆီသို့ ဦးတည်သည့် အသုံးဝင်သော မှတ်စုများဖြင့် လူကြိုက်များသော တင်ပြချက်။

Workman, H. B. Persecution in the Early Church. London: Kelly, 1906. A popular presentation, with useful notes leading to the sources.

 

 

ရောမသမိုင်း ဓမ္မသစ်ကျမ်းခေတ်တွင်

Roman History in New Testament Times

 

 

 

၁. သမ္မတနိုင်ငံမှ အင်ပါယာသို့

I. From Republic to Empire

 

 

အနှစ်သက္ကရာဇ် ၅၀၀ ခန့်တွင် ရောမသည် အနည်းဆုံး အမည်ခံအားဖြင့် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အာဏာရှိခေါင်းဆောင်များ ပေါ်ထွက်လာသော်လည်း၊ အာဏာရှင်စနစ်ကို ကြောက်ရွံ့မှုက သမ္မတနိုင်ငံစနစ်၏ ပုံစံကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး၊ အံ့အားသင့်ဖွယ်ရာ အနည်းငယ်အတိုင်းအတာအထိ လက်တွေ့တွင်လည်း ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ရာစုနှစ်အတွင်း၊ အောင်နိုင်မှုများနောက်တွင် လိုက်ပါလာသော လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာများက ရောမအင်ပါယာ၏ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေများကို ရောမအာဏာပိုင်များ၏ အကန့်အသတ်ရှိသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲလာစေခဲ့သည်။

About 500 b.c. Rome became, at least nominally, a republic. From time to time strong leaders arose, but an ever-present fear of autocratic power preserved intact the form, and to a surprising extent the fact, of republican government. However, during the two centuries prior to the birth of Christ social and political problems that followed in the wake of conquest made the far-flung empire ever more difficult to administer on the basis of a form of government that had proved at least more or less satisfactory in the days when Roman interests were confined to Italy.

 

အနှစ်သက္ကရာဇ် ပထမရာစုတွင်၊ ဤလူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုများက နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်ကာလ၏ နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များအကြား အာဏာအတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ယှဉ်ပြိုင်သူများထဲမှ မည်သူမျှ ဘုရင်ဟူသော ရာထူးကို ရယူရန် မဝံ့မရဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျူးလိယပ်စီဇာသည် ဘုရင်ရာထူးနှင့် အခွင့်အာဏာများကို ရယူလိုသည်ဟု လူထုက ကြောက်ရွံ့ခဲ့ခြင်းက အနှစ်သက္ကရာဇ် ၄၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သူ့ကို လုပ်ကြံခံရစေခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်က နှစ်ပေါင်း ၁၅ နှစ်နီးပါး ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော နိုင်ငံရေးမငြိမ်မသက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အခြားအချိန်များတွင် ရောမအာဏာပိုင်များ ပြိုလဲမှုကို အချက်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အကျိုးဆက်မျိုး မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းမှာ ရောမအာဏာကို ပုန်ကန်ရန် အားအင်ရှိသော နယ်ချဲ့ခံလူမျိုးများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားရန်သူများ မရှိခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းအခိုက်အတန့်တွင် နယ်မြေများသည် နှိမ့်ချထားခံရဆဲဖြစ်သည်။ ရောမဘဏ္ဍာရေးဖွဲ့စည်းပုံသည် ထောင်ပေါင်းများစွာ ထိခိုက်ခံရသော်လည်း၊ ဤအရေးကြီးသောကာလအတွင်း ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ရောမလူမျိုး၏ ရှေးခေတ်ကျန်ရှိသော ခိုင်မာသောစရိုက်နှင့် ရောမဥပဒေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကျွမ်းကျင်မှုတို့သည်၊ အထူးသဖြင့် မြူနီစီပယ်အဆင့်များတွင်၊ ရောမကို နိုင်ငံတစ်ခုနှင့် ကမ္ဘာ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖြစ် ကယ်တင်ခဲ့ရသည်။ အတွင်းပိုင်းမငြိမ်မသက်မှုများရှိသော်လည်း၊ သံမဏိသမ္မတနိုင်ငံသည် တည်ရှိခဲ့သည်။

By the first century b.c., these social and political complexities called for a change in the political structure of the state and thus paved the way for a contest of power among the national leaders of the day. But, as yet, none of the contestants dared assume the title of a monarch. It was popular fear that Julius Caesar aspired to assume the title and prerogatives of that office that led to his assassination on the ides of March, 44 b.c. That event precipitated a state of anarchy that continued for nearly fifteen years and that, at other times, would have been the signal for the collapse of Roman power. That such a result did not follow must be attributed to the fact that there remained no tributary people or foreign foe energetic enough to rebel against Roman authority. The provinces remained supine in this moment of political prostration. Though impaired by a thousand buses, the Roman financial structure remained intact during this crucial period. What was left of the ancient, solid Roman character and of Roman legal and administrative skill on the lower levels, particularly in the municipalities, must be credited with saving Rome as a nation and as a world government. In spite of internal turmoil, the iron republic stood.

 

ဒုတိယထရီယမ်ဗီရိတ်—ပထမထရီယမ်ဗီရိတ် (တတိယတစ်ဦးအုပ်ချုပ်ရေး) သို့မဟုတ် အထူးသဖြင့် ဂျူးလိယပ်စီဇာ၏ သေဆုံးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာဏာလွတ်ကွက်တွင် ဒုတိယထရီယမ်ဗီရိတ်တစ်ခု—ဆိုလိုသည်မှာ လူသုံးဦးဖြင့် အုပ်ချုပ်သော အစိုးရတစ်ခု—ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စီဇာ၏ ထောက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်သော အန်တိုနီသည် သူ၏ သေဆုံးသွားသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ရောမအနီးတစ်ဝိုက်ရှိ သူ၏ တပ်ဖွဲ့များ၏ ခေါင်းဆောင်မှုကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ စီဇာ၏ တူများဖြစ်သော အော့တေးဗီယံသည် ထိုအချိန်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ အခွင့်အရေးများကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ မမျှော်လင့်ထားသော နိုင်ငံရေးဉာဏ်ရည်ပြသမှုဖြင့် အန်တိုနီ၏ ကြီးထွားလာသော အာဏာကို တန်ပြန်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင်၊ ဤလူများသည် ၎င်းတို့၏ ကွဲပြားမှုများကို ဖြေရှင်းခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ်ထွန်းကားလာသော နိုင်ငံရေးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် လီပီဒပ်စ်ပါဝင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဤမဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ဒုတိယထရီယမ်ဗီရိတ်ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ အပြန်အလှန်သဘောတူညီမှုဖြင့်၊ ဂျူးလိယပ်စီဇာအော့တေးဗီယာနပ်စ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲယူထားသူ အော့တေးဗီယံသည် အီတလီနှင့် အနောက်နယ်မြေအချို့ကို ထိန်းချုပ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ လီပီဒပ်စ်သည် အနောက်နယ်မြေအချို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခံရပြီး၊ အန်တိုနီသည် ဂရိနှင့် အရှေ့ဘက်နယ်မြေများကို ရရှိခဲ့သည်။ ဤစီစဉ်မှုသည် အနှစ်သက္ကရာဇ် ၄၂ တွင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ လိုက်လျောညီထွေရှိသော နှင့် အားနည်းနေသော ဆီးနိတ်မှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခံရခဲ့သည်။

The Second Triumvirate.—A Second Triumvirate—that is, a government by three men—was formed in the vacuum left by the First Triumvirate (see Vol. V, p. 37), or, more particularly, by the death of Julius Caesar. Antony, a partisan of Caesar’s, took possession of his dead colleague’s wealth and the leadership of his troops in the vicinity of Rome. Caesar’s grandnephew and heir, Octavian, then a youth of eighteen, asserted his rights, and by an unexpected display of political acumen succeeded in counteracting the growing power of Antony. Eventually, these men accommodated their differences and formed an alliance which included Lepidus, another rising political figure. This alliance became known as the Second Triumvirate. By mutual agreement Octavian, who had taken the name Julius Caesar Octavianus, was granted control of Italy and some western provinces. Lepidus was assigned other provinces in the West, while Antony received Greece and the East. This arrangement was functioning by 42 b.c., and was legalized by a docile and helpless Senate.

 

ထိုနောက်ဆက်တွဲ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် ရောမအတွက် အကျိုးမရှိခဲ့ဘဲ၊ ယှဉ်ပြိုင်သူများထဲမှ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အာဏာကို လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ လီပီဒပ်စ်သည် အနှစ်သက္ကရာဇ် ၃၆ တွင် နိုင်ငံရေးအရ အာဏာမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့ပြီး၊ အာဏာအတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှုသည် အနောက်ဘက်ရှိ အော့တေးဗီယံနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ အန်တိုနီတို့အကြား ကျဉ်းမြောင်းလာခဲ့သည်။ အန်တိုနီသည် အီဂျစ်တွင် ၎င်း၏ ဌာနချုပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်သည် ရှေးခေတ်တိုလမီမျိုးဆက်မှ လှပသော ကလီယိုပတ်ထရာအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဘုရင်မသည် အီဂျစ်ကို ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ညီငယ်ခင်ပွန်းနှင့်မွေးဖွားသော ကလေးများနှင့် ဂျူးလိယပ်စီဇာနှင့်မွေးဖွားသော သားတစ်ဦးကို မသေချာသောအနာဂတ်အတွက် ပြုစုပျိုးထောင်နေခဲ့သည်။ အန်တိုနီသည် အော့တေးဗီယံ၏ ညီမဖြစ်သူ အော့တေးဗီယာနှင့် ကွာရှင်းပြတ်စဲပြီး၊ ကလီယိုပတ်ထရာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းက အော့တေးဗီယံနှင့် အန်တိုနီအကြား ကွဲလွဲမှုကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။ အန်တိုနီသည် ကလီယိုပတ်ထရာနှင့်အတူ ရောမဘုရင်အဖြစ် ကိုယ်ကိုကိုယ် တင်မြှောက်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ယခုအခါ ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြသည်။

The political maneuvers which followed were of no benefit to Rome, and did not achieve a monopoly of power for any of the rivals. Lepidus was rendered politically impotent in 36 b.c., and the struggle for power narrowed down to Octavian in the West and Antony in the East. Antony made his headquarters in Egypt, which was still under the rule of the ancient house of Ptolemy, in the person of the beautiful Cleopatra. The queen governed Egypt as her own personal property, and was rearing, for an uncertain future, her children by a younger brother-husband, and a son by Julius Caesar. The rift between Octavian and Antony was widened by the latter’s divorce of his wife Octavia, Octavian’s sister, and his subsequent marriage to Cleopatra. It was now feared that Antony purposed to make himself king of Rome, with the foreign Cleopatra as his queen.

 

အော့တေးဗီယံ၏ အာဏာရှင်စနစ်—အော့တေးဗီယံသည် ၎င်း၏ အင်အားကို လုံလောက်သည်ဟု ခံစားရသောအခါ၊ အန်တိုနီအား ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ အနှစ်သက္ကရာဇ် ၃၁ တွင် ဂရိနိုင်ငံအနောက်ဘက်ကမ်းခြေရှိ အက်တီယမ်ရေတပ်တိုက်ပွဲတွင် အန်တိုနီကို ပြတ်သားစွာ အနိုင်ယူခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ကလီယိုပတ်ထရာသည် ၎င်း၏ သင်္ဘောများကို ပြန်လည်ဆုတ်ခွာကာ အီဂျစ်သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အန်တိုနီသည် သူမနောက်သို့ လိုက်သွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ဗိုလ်ချုပ်များကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် လွတ်မြောက်ရန် ထားခဲ့သည်။

The Supremacy of Octavian.—When Octavian felt himself strong enough he moved against Antony and soundly defeated him in the great naval battle of Actium, off the western coast of Greece, in 31 b.c. During the battle Cleopatra withdrew her ships and returned to Egypt. Antony followed her, leaving his generals to extricate themselves as best they could.

 

အာဏာအမြင့်ဆုံးသို့ လမ်းဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ပြီး၊ အော့တေးဗီယံသည် အသက် ၃၀ ခန့်အရွယ် လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နောက်နှစ်တွင် ၎င်းသည် အီဂျစ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အန်တိုနီ၏ တပ်ဖွဲ့များကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။ အန်တိုနီသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခဲ့ပြီး၊ ကလီယိုပတ်ထရာသည် အော့တေးဗီယံကို ၎င်း၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ယူဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ နောက်ပိုင်းတွင် သူမလည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခဲ့သည်။ ဖာ‌ေရာဘုရင်များနှင့် တိုလမီမျိုးဆက်များ၏ နမူနာကို လိုက်နာကာ၊ အော့တေးဗီယံသည် အီဂျစ်ကို ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် သိမ်းယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နောက်ဆုံးယှဉ်ပြိုင်သူအပေါ် အောင်ပွဲခံမှုက ၎င်းကို မတားဆီးနိုင်သော အာဏာရှင်အနေအထားသို့ မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး၊ သမ္မတနိုင်ငံမှ အင်ပါယာသို့ တရားဝင်ပြောင်းလဲရန် ဇာတ်ခုံကို ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။

The way to supreme power now lay open to Octavian, a young man of about thirty. He invaded Egypt the following year and defeated Antony’s forces. Antony committed suicide, and Cleopatra, failing in the effort to bring Octavian, in turn, under the power of her charms, later did likewise. Following the example of the Pharaohs and Ptolemies before him, Octavian took over Egypt as his personal estate. Victory over the last of his competitors raised him to an unassailable position of power, and the stage was set for the formal transition from republic to empire.

 

 

၂. အော့တေးဗီယံ၊ ဧကရာဇ်အော်ဂတ်စတပ် (အနှစ်သက္ကရာဇ် ၂၇ မှ ခရစ်နှစ် ၁၄)

II. Octavian, Emperor Augustus (27

B.C.—A.D. 14)

 

အော့တေးဗီယံသည် အင်ပါယာ၏ အာဏာကြိုးများကို စုစည်းရာတွင်၊ ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအာဏာရရှိမှုတွင် အဆင့်တိုင်းကို တရားဝင်ဖြစ်အောင် ဂရုပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မတနိုင်ငံစနစ်၏ ပုံစံများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး၊ ပထမဦးစွာ ဧကရာဇ်ဂုဏ်ပုဒ်ကို တောင်းဆိုရန် မကြိုးစားခဲ့ဘဲ၊ လက်တွေ့တွင် ဧကရာဇ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အနှစ်သက္ကရာဇ် ၂၇၊ ဇန်နဝါရီလတွင်၊ ၎င်းသည် အော်ဂတ်စတပ်ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ချီးမြှင့်ခံရခဲ့သည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် ၎င်း၏ ထူးကဲသော အောင်မြင်မှုများအတွက် အံ့သြမှုနှင့် ကျေးဇူးတင်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ၎င်းသည် ရောမစစ်တပ်များ၏ စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆယ်နှစ်သက်တမ်းဖြင့် နယ်မြေများအပေါ် အာဏာကို ချီးမြှင့်ခံရခဲ့ပြီး၊ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှုသည် ဧကရာဇ်အာဏာ၏ လက်တွေ့အခြေခံဖြစ်သောကြောင့်၊ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ရောမသမိုင်း၏ ဧကရာဇ်အဆင့်ကို ဤနှစ်မှ စတင်ရေတွက်ကြသည်။ အနှစ်သက္ကရာဇ် ၂၃ အထိ၊ ဆီးနိတ်သည် ၎င်းအား နှစ်စဉ်ကောင်စစ်ဝန်ရာထူးကို မဲပေးခဲ့သော်လည်း၊ ထိုနှစ်တွင် ၎င်းသည် အမြင့်ဆုံးပရိုကောင်စယ်အာဏာကို ချီးမြှင့်ခံရခဲ့ပြီး၊ ထရီဗျူနစယ်အာဏာ (တတိယတစ်ဦးအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဤအာဏာများသည် ပုံမှန်သက်တမ်းတိုးခံရသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် အာဏာကြိုးများကို ၎င်း၏ လက်ထဲသို့ စုစည်းခဲ့သည်။

As Octavian gathered together the strands of empire, he took care to legitimize every step in his rise to political power. He maintained the forms of republican government and at first made no attempt to claim the imperial dignity, though he now was emperor in fact. In January, 27 b.c., he was granted the title of Augustus, a term that expressed both awe and gratitude for his remarkable achievements. In the same year he received a ten-year imperium over the provinces that made him commander in chief of Roman military forces, and inasmuch as control of the army constituted the actual basis of imperial power (see Vol. V, p. 38), historians date the beginning of the imperial phase of Roman history from this year. Until 23 b.c. the Senate voted him the office of consul annually, but in that year he was accorded supreme proconsular command, and received the tribunician authority (see Vol. V, p. 237). These powers were renewed periodically. Thus ်န၃ုhe gathered the strands of power into his own hands.

 

သို့သော်လည်း၊ အော်ဂတ်စတပ်သည် သမ္မတနိုင်ငံစနစ်၏ ပုံစံများမှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကောင်စစ်ဝန်ရာထူးများကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သလို၊ ထရီဗျူနစယ်ရာထူးများလည်း ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဆီးနိတ်သည် အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ အော်ဂတ်စတပ်သည် လိုက်လျောညီထွေရှိသော နယ်မြေများကို ဆီးနိတ်အား တာဝန်ခံရသော ပရိုကောင်စယ်များထံသို့ အုပ်ချုပ်ရန် ထားရှိခဲ့သည်။ ဤပရိုကောင်စယ်များသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ အက်စ်စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသော “ဒုတိယအုပ်ချုပ်သူများ” ဖြစ်သည် (အခန်း ၁၃:၇၊ ၈၊ ၁၂၊ ၁၈:၁၂၊ ၁၉:၃၈)။ သို့သော် အော်ဂတ်စတပ်၏ ကောင်စစ်ဝန်အာဏာသည် နယ်မြေအားလုံးအပေါ် လက်တွေ့အာဏာကို ပေးခဲ့သည်။

Nevertheless, Augustus continued to rule through republican forms. The consulates were retained, as were also the tribunates. The Senate continued the motions of governing, and Augustus left to proconsuls, who were answerable to the Senate, the governing of the more submissive provinces. These proconsuls were the “deputies” of the book of Acts (see chs. 13:7, 8, 12; 18:12; 19:38). But Augustus’ consular authority gave him actual power over all the provinces.

 

မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသော နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရန် အော်ဂတ်စတပ်သည် ၎င်း၏ လက်ထဲတွင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေများတွင် ၎င်းသည် ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် လီဂိတ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားအုပ်ချုပ်သူသည် အော်ဂတ်စတပ်၏ လီဂိတ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နယ်မြေအားလုံးတွင် ၎င်း၏ ဘဏ္ဍာရေးကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ပရိုကျူရေတာများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ နယ်မြေအချို့တွင် ပရိုကျူရေတာသည် အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းရှိ ဂျူဒီယာအုပ်ချုပ်သူများ (မဿဲ ၂၇:၂၊ တမန်တော် ၂၃:၂၄) သည် ဧကရာဇ်အား တာဝန်ခံရသော ပရိုကျူရေတာများဖြစ်ပြီး၊ ဆီးရီးယားလီဂိတ်အား အနည်းငယ်အတိုင်းအတာအထိ တာဝန်ခံရသည်။

The governing of restive areas Augustus kept in his own hand. In these provinces he appointed legates as his agents; the governor of Syria was a legate of Augustus. He also appointed procurators as his financial agents in all the provinces. In some smaller areas a procurator was the administrator. The NT governors of Judea (Matt. 27:2; Acts 23:24) were procurators, answerable to the emperor, but also to some extent responsible to the legate of Syria.

 

သမ္မတနိုင်ငံစနစ်အောက်တွင် ကိုမီရှာဟူသော လူထုစည်းဝေးပွဲသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်ဆီးနိတ်နှင့် ဟန်ချက်ညီစေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ လက်တွေ့တွင် ဆီးနိတ်သည် နယ်မြေများအတွက် အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ကိုမီရှာသည် မြို့အတွင်း ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် အော်ဂတ်စတပ်လက်ထက်တွင် ကိုမီရှာသည် ပုံစံတစ်ခုသာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ဆက်ခံသူ တိုင်ဘီရီးယပ်စ်လက်ထက်တွင် အရိပ်တစ်ခုသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုရေးအာဏာသည် ဆီးနိတ်အတွက် သီးသန့်ထားရှိခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအဖွဲ့ပင်လျှင် ဧကရာဇ်အား လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နေခဲ့သည်။

Under the republic the Comitia, or popular assembly, had been intended as a balance to the aristocratic Senate. In practice the Senate came to have the supreme governing power for the provinces, while the Comitia exercised local jurisdiction over the city. Under Augustus, however, the Comitia became only a form, and under Tiberius, his successor, was reduced to a shadow. Legislative power had been reserved for the Senate, but even that body was subservient to the emperor.

 

လီပီဒပ်စ်သေဆုံးပြီးနောက်၊ အနှစ်သက္ကရာဇ် ၁၃ တွင်၊ အော်ဂတ်စတပ်သည် နိုင်ငံတော်ဘာသာ၏ အကြီးအကဲယဇ်ပုဂ္ဂိုလ် ပုံတပ်ဖစ်မက်စီမပ်စ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤရာထူးသည် ပြက္ခဒိန်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သောကြောင့်၊ ရွေးကောက်ပွဲများ၏ အချိန်ကို သွယ်ဝိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်သောကြောင့်၊ နိုင်ငံရေးအရ အလွန်အရေးပါသည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ အရေးကြီးဆုံးသော ဘာသာရေး၊ စစ်ရေး၊ နှင့် အရပ်ဘက်အာဏာများကို ၎င်း၏ လက်ထဲတွင် ကိုင်စွဲထားခဲ့သည်။ ထို့ထက်ပိုသော အာဏာများမလိုအပ်တော့ပေ။

Upon the death of Lepidus, in b.c. 13, Augustus became Pontifex Maximus, the chief priest of the state religion. This was a position of great political significance, principally because of its control over the calendar, and hence, indirectly, of the timing of elections. He now held in his hand the most important religious, military, and civil powers; no more were necessary.

 

အော်ဂတ်စတပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် သာယာဝပြောပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ လက်တွေ့တွင်၊ ၎င်းသည် ရောမကို ပြိုကွဲမှုမှ ကယ်တင်ခဲ့သည်။ အင်ပါယာသည် ကောင်းမွန်စွာ ခိုင်မာစွာ အုပ်ချုပ်ခံခဲ့ရသည်။ ကျော်ကြားသော ပါစ်ရိုမနာ (ရောမငြိမ်းချမ်းရေး) သည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးပေါင်းများစွာပါဝင်သော ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာတွင်၊ ဖြစ်နိုင်ခြေ ၂၅၀,၀၀၀ ထက်မနည်းသော တပ်မတော်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ဤကာလနှင့်ပတ်သက်၍ အမ်. ရိုစတိုဗ်ဇက်ဖ်က မှတ်ချက်ပြုသည်မှာ- “နိုင်ငံခြားကျူးကျော်မှု၏ အန္တရာယ်သည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ … နယ်စပ်နယ်မြေများပင်လျှင် အနီးနားရှိ လူမျိုးစုများ၏ ကျူးကျော်မှုကို မကြောက်ရွံ့တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အော်ဂတ်စတပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် နိုင်ငံ၏ အကာအကွယ်နှင့် အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် မတားဆီးနိုင်သော အမြင့်ဆုံးသို့ တက်လှမ်းခဲ့သည်” (ရှေးခေတ်ကမ္ဘာသမိုင်း၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၉၇)။

The reign of Augustus was prosperous and successful. In fact, it saved Rome from disintegration. The empire was well and firmly governed. The famous Pax Romana, or Roman peace, was maintained in a vast empire of diverse peoples by a standing army of probably not less than 250,000. Concerning this period M. Rostovtzeff comments: “The danger of foreign invasion had disappeared; … even the frontier provinces ceased to fear the irruption of neighbouring tribes. And thus the prestige of Augustus, as the defender and guardian of the state, rose to an unassailable height” (A history of the Ancient World, vol. 2, p. 197).

 

ဧကရာဇ်ဆက်ခံမှုကိစ္စမှလွဲ၍၊ ရောမ၏ အရပ်ဘက်ဖွဲ့စည်းပုံသည် ခိုင်မာသော အခြေခံပေါ်တွင် ရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံသားအဖြစ် ချီးမြှင့်မှုကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ အလုပ်သမားဈေးကွက်နှင့် အများပြည်သူစည်းကမ်းအတွက် ကျွန်များလွတ်မြောက်ရေးကို ဂရုတစိုက် စည်းမျဉ်းထုတ်ခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ဥပဒေများကို ပြန်လည်ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ လူလွတ်ဘဝကို ပြစ်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အော်ဂတ်စတပ်သည် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ငြိမ်စေရန်အတွက် အမျိုးမျိုးသော အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်အတွက် ရောမကို ကိုယ်ကျင့်တရားယိုယွင်းမှုနှင့် နိုင်ငံပြိုကွဲမှုမှ ကယ်တင်ခဲ့သည်။

Except for the matter of the imperial succession, the civil constitution of Rome was on a firm footing. The extension of citizenship was restricted. The manumission of slaves was put under careful regulation, for the sake of the labor market and of public order. Marriage laws were recodified and bachelorhood was penalized. The various measures Augustus took for the stabilization of society saved Rome, for the time being, from complete moral decay and national dissolution.

 

၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလအတွင်း အော်ဂတ်စတပ်သည် ဘာသာရေးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိရန် အားပေးခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဘာသာရေးကိုယ်တိုင်အတွက် အကျိုးပြုရန် သို့မဟုတ် ရောမ၏ ရှေးဘုရားများအတွက် အကျိုးပြုရန် ဖြစ်မည်မဟုတ်ပေ။ အော်ဂတ်စတပ်နှင့် ၎င်း၏ အကြံပေးများသည် ထိုဘုရားများကို အထူးယုံကြည်မှုမရှိခဲ့ပေ။ ဘုရားများကို လေးစားမှုနှင့် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခြင်းသည် တစ်ဦးချင်းလူပုဂ္ဂိုလ်များအတွက်သာမက လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ အကျိုးရှိသည်ဟု ခံစားခဲ့ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။

During his reign Augustus encouraged a return to religion. This was perhaps not for the benefit of religion itself, nor for the sake of the old gods of Rome, in whom Augustus and his advisers probably had no particular confidence. It was rather the result of a feeling that respect for the gods and the observance of religious rites was good for men individually as well as for society as a whole.

 

အခွန်ကောက်ခံမှု အောဂတ်စတပ်စ်မတိုင်မီ၊ ဆိုလိုသည်မှာ ရီပတ်ဗလစ်ခေတ်တွင်၊ ရောမအစိုးရ၏ ပြည်နယ်များရှိ အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်သည် ပါဘလစ်ကာနီများမှတဆင့်ဖြစ်သည်။ ဤသူများသည် အီတလီပြင်ပရှိ မြို့ပြများမှ အခွန်ငွေများကောက်ခံရာတွင် ပါဝင်သူများဖြစ်သည်။ ပါဘလစ်ကာနီတစ်ဦးစီသည် ၎င်း၏ခရိုင်မှ ပြည်နယ်အစိုးရသို့ သတ်မှတ်ထားသော ငွေပမာဏတစ်ခုပေးအပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းသည် ထိုခရိုင်မှ ထိုပမာဏကို ရယူရန်နှင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်အမြတ်အစွန်းနှင့် ဝင်ငွေအဖြစ် ထပ်မံရရှိနိုင်သမျှကို ရယူရန်ဖြစ်သည်။ အောဂတ်စတပ်စ်လက်ထက်တွင် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး တိုက်ရိုက်အခွန်များကို ပါဘလစ်ကာနီများထံ လွှဲပေးကောက်ခံခြင်းမပြုတော့ဘဲ၊ သို့သော်လည်း သွယ်ဝိုက်အခွန်အချို့ကို ၎င်းတို့၏လက်ထဲတွင် ဆက်လက်ထားရှိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော “အခွန်ခံများ” သည် ရောမအရာရှိများမဟုတ်ဘဲ ဟေရောဒ် အန်တီပါစ်မှ ခန့်အပ်ထားသော အသေးစားအခွန်ကောက်ခံသူများဖြစ်ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် ပါလက်စတိုင်းပြည်သူများက မုန်းတီးပြီး ရှုတ်ချခံရသော အပြစ်သားများအဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ အမျိုးအစားခွဲခြားခံရသည် (မဿဲ ၉:၉–၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။

Taxation.—Before Augustus, that is, under the republic, the taxation system of the Roman government in the provinces was through publicani. These were men engaged in collecting tax monies from the municipalities outside Italy. Each publicanus contracted to furnish the provincial government with a certain amount of money from his district. It was then for him to obtain that sum from the district, plus whatever amount he could obtain as his own personal profit and income. Under Augustus the taxation system was reformed so that the direct taxes no longer were farmed out to publicani, although the collection of some indirect taxes may have continued to be at their disposal. The “publicans” mentioned in the New Testament were evidently not Roman officials, but minor tax collectors employed by Herod Antipas. They are classed simply and directly as sinners, men hated and scorned by the populace of Palestine (see Matt. 9:9–11). See Vol. V, p. 66.

 

ဆက်သွယ်ရေး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၏ သမိုင်းဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ အရည်အသွေးကို လျစ်လျူမရှုသင့်ပါ။ ရောမအင်ပါယာ၏ အင်အားနှင့် ထိုအင်ပါယာအတွင်း လီဂျံများ၏ ထူးခြားသော ထိန်းချုပ်မှုကို ရောမလမ်းများစနစ်၏ ကြီးကျယ်မှုဖြင့် နားလည်ရမည်။

Communications.—The history-making quality of transportation must not be overlooked. The power of the Roman Empire, and the magnificent control of the legions over that empire, the largest in area yet seen by men, must be understood in terms of the great Roman system of roads.

 

ရောမသည် ပင်လယ်ကို အသုံးပြု၍ ၎င်း၏သိမ်းပိုက်ထားသော သို့မဟုတ် မဟာမိတ်ပြည်နယ်များသို့ ရောက်ရှိရန် မတိုင်မီကပင်၊ မြို့ကို အီတလီရှိ မြို့များနှင့် ပြည်နယ်များနှင့် ဆက်သွယ်ရန် လမ်းများတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဒေသခံပစ္စည်းများသည် ပေါများစွာရရှိနိုင်သည်။ အိမ်များနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများအတွက် ထိရောက်မှုရှိသည့် တူဖာကျောက်တုံးသည် လမ်းတည်ဆောက်ရေးအတွက်လည်း အသုံးဝင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျောက်ခဲအခြေခံပေါ်တွင် သုံးထပ်ဖြင့် ကျောက်စရစ်နှင့် သဲဖုံးအုပ်ထားပြီး၊ တူဖာကျောက်တုံးများကို တင်ထားကာ၊ မျှော်လင့်ထားသော အသုံးပြုမှုအလိုက် အင်္ဂတေဖြင့် ကပ်ထားသည်။ မြို့ကြီးများ၊ အထူးသဖြင့် ရောမတွင် ယာဉ်အသွားအလာ များပြားသောနေရာများတွင် လမ်းခင်းထားသော မျက်နှာပြင်သည် ကျောက်တုံးများဖြစ်သည်။ လမ်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် ကျောက်တုံးလို မြှင့်ထားပြီး အထူးခွင့်ပြုချက်ရထားသူများ သို့မဟုတ် မြန်ဆန်သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုကာ၊ ဘေးဘက်ရှိ လမ်းများသည် ဒေသခံများ သို့မဟုတ် နှေးကွေးသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက်ဖြစ်သည်။ လမ်းများသည် တောင်များနှင့် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ၊ ကျဉ်းမြောင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများနှင့် ချောက်များကို တံတားများဖြင့် ဖြတ်ကျော်ကာ ခရီးသွားများကို အဆင်ပြေစေသည်။

Long before Rome was using the sea to reach its captured and allied provinces, it was building roads to connect the city with the towns and provinces of Italy. Local materials were abundantly available. The tufa rock, which proved so efficient for houses and public buildings, was also found useful for road construction. On a deep rough stone base, which was covered with gravel and sand, blocks of tufa were laid and, where the expected use warranted it, were cemented in place. Near the cities, especially Rome, where traffic was heavy, the paving surface was slabs of granite. The middle part of the road was raised like a dyke or terrace, and was used for privileged or rapid transport, whereas the tracks at the sides were for local or slower traffic. The roads cut through hills and even mountains, and passed, by arches, over gorges and narrow valleys, to speed the traveler on his way.

 

ဂိုင်းယပ်စ် ဂရတ်ချပ်စ်သည် ၁၃၃ ဘီစီတွင် လူထုပုန်ကန်မှု၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၎င်း၏အစ်ကိုနေရာတွင် အာဏာရရှိပြီးနောက် အီတလီတွင် လမ်းများစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သူအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခံရသည်။ ရောမအင်အား၏ နယ်နိမိတ်များကို ဦးတည်ချက်တိုင်းသို့ တွန်းပို့ခံရသည်နှင့်အမျှ၊ မြို့လယ်မှ လမ်းများသည် အင်ပါယာ၏ အစွန်အဖျားအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

Gaius Gracchus, the leader of the popular revolt of 133 b.c., is credited with building up the roadway system in Italy after he succeeded his brother to power. As the limits of Roman power were pushed through every point of the compass, roads from the city center reached to the very outskirts of the empire.

 

အောဂတ်စတပ်စ်မှ အစိုးရအေးဂျင့်များအတွက်သာ သီးသန့်ထားရှိသော စာတိုက်စနစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စာတိုက်ရုံများတွင် မြင်းရောင်း ၄၀ စီပါရှိပြီး၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ၅ မိုင် သို့မဟုတ် ၆ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤမြင်းများဖြင့် စာပို့သူတစ်ဦးသည် တစ်ရက်လျှင် ၁၀၀ မိုင်ထက်ပိုသော ထူးခြားသော အကွာအဝေးကို ခရီးသွားနိုင်သည်။ ဧကရာဇ် နာဗာ (၉၆–၉၈) လက်ထက်တွင် စာတိုက်များကို အများပြည်သူအသုံးပြုရန် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ကုန်ကျစရိတ်ကို ဧကရာဇ်ဘဏ္ဍာငွေမှ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ဟဒရီယန် (၁၁၇–၁၃၈) သည် ဤအခွင့်အရေးကို အင်ပါယာတစ်ခုလုံးသို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းအုပ်ချုပ်သူများက လမ်းများထိန်းသိမ်းရေးကို “ဘုံတာဝန်များ” ထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ရေပိုက်လိုင်းများ၊ စာပို့သူဝန်ဆောင်မှုအတွက် အခွန်များနှင့် တပ်ဖွဲ့များဖြတ်သန်းသွားလာမှုအတွက် ကျသင့်ငွေများကဲ့သို့ မြို့ပြများပေါ်တွင် လေးလံစွာ တင်ထားပြီးဖြစ်သည်။

A system of posts, reserved for use of government agents only, was established by Augustus. The post houses, each with forty horses in it, were some five or six miles apart. By means of the posted horses a messenger could travel the then remarkable distance of one hundred miles or more a day. Under Emperor Nerva (96–98), the posts were opened for general use, and the expense was met by the imperial treasury. Hadrian (117–138) extended this privilege throughout the empire, but later rulers added the care of the roads to the “common duties”—the upkeep of aqueducts, levies for messenger service, and charges for armies passing through—that already lay heavily upon the municipalities.

 

ဤဝေးကွာသော လမ်းများသည် အင်ပါယာ၏ အသက်သွေးကြောများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ၎င်း၏နယ်နိမိတ်များကို ခုခံကာကွယ်ရန် တပ်ဖွဲ့များကို လျင်မြန်စွာ ရွှေ့ပြောင်းရန် အဓိကရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဤလမ်းများပေါ်တွင် အခြားမည်သည့်အရာမဆို ခရီးသွားခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ လီဂျံများ၏ ခြေသံများသည် အမြဲရှိနေခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ မြင်းစီးသူများ၊ လှည်းများ၊ လူသယ်ယူသူများ၊ သို့မဟုတ် ခြေလျင်သွားသူများ၊ မြန်ဆန်သော ရထားများ သို့မဟုတ် လှိမ့်နေသော လှည်းများဖြင့် ကြီးကျယ်သူများနှင့် သာမန်သူများ၊ အလုပ်များသူများနှင့် အေးဆေးသူများ ခရီးသွားခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးသွားများထဲတွင်၊ ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ ပထမရာစုတွင် ပေါလ်၊ ပေတရုနှင့် အခြားတမန်တော်များသည် ရောမလမ်းများ၏ အဆင်ပြေမှုနှင့် တစ်စည်းတည်းဖြစ်သော အင်ပါယာ၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ သာသနာပြုရည်မှန်းချက်များကို ဖြည့်ဆည်းခဲ့ကြရမည်။

These far-flung arteries were primarily intended for the swift movement of troops to guard the life lines of the empire or to defend its borders. Consequently, whatever else may have traveled these roads, there was always the heavy tread of the legionaries’ feet. In addition, of course, there journeyed the great and the humble, the busy and the leisurely, on horseback or on donkeys, in litters or on foot, in swift chariots or in rumbling wagons. Among such travelers, the first century of the Christian Era must have seen Paul, Peter, and the other apostles employing the convenience of the Roman road, along with the peace of a unified empire, for the fulfillment of their missionary designs.

 

ရောမ၏ အားနည်းချက်နှင့် အင်အား အောဂတ်စတပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၏ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် သာယာဝပြောမှုကို ယခင်ရာစုနှစ်တစ်ခုလုံး၏ နီးပါးမင်းမဲ့စရိုက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါ၊ သမိုင်းလေ့လာသူသည် အောဂတ်စတပ်စ်မှ အစိုးရအာဏာကို ခိုင်မာစွာဆုပ်ကိုင်လိုက်စဉ်က ရောမသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးပြိုလဲမှု၏ အစွန်းတစ်ဖက်သို့ မည်မျှနီးကပ်နေသည်ကို သတိပြုမိရမည်။ ရောမတပ်များသာလျှင် စည်းလုံးညီညွတ်မှုအတွက် အားကောင်းသော အင်အားတစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်သားများသည် ၎င်းတို့၏ သစ္စာကတိ (ဆက်ခရာမင်တမ်) ကို ရောမနိုင်ငံသို့မဟုတ် ပြည်နယ်သို့မဟုတ် ပြည်နယ်သို့ ကျိန်ဆိုခြင်းမပြုတော့ဘဲ၊ ၎င်းတို့၏ ကွပ်ကဲမှုဗိုလ်ချုပ် (အင်ပါရာတာ) ထံသို့ ကျိန်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်ဆွဲဆောင်မှုနှင့် ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ၎င်းတို့ကို အောင်ပွဲသို့ ဦးဆောင်ကာ လုယက်မှုနှင့် စည်းစိမ်ရရှိရန် အလားအလာများကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်တည်ငြိမ်မှုဖြစ်စေသော အကြောင်းအချက်တစ်ခုမှာ လူထု၏ ဥပဒေကို လေးစားမှုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ဘိုးဘွားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ယိုယွင်းနေသော်လည်း၊ အစိုးရအရာရှိများ၏ ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ဥပဒေ၏ အရေးပါမှုကို သဘောပေါက်ကြပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် သဘာဝအလျောက် ထူးချွန်မှုရှိခဲ့သည်။

Rome’s Weakness and Strength.—When he contrasts the peace and prosperity of the reign of Augustus with the near anarchy of the whole preceding century (see Vol. V, pp. 36, 37), the student of history is compelled to note how near Rome was to the verge of political, economic, and social collapse when Augustus took the reins of the government firmly into his hands (see Vol. V, pp. 37, 38). Only the Roman legions remained a potent force for unity. Yet the soldiers no longer took their oath of allegiance (sacramentum) to the Roman state, but to their commanding general (imperator), who, by personal magnetism and leadership, led them to victory, with its prospects of plunder and booty. Another stabilizing factor was the basic respect for law on the part of the people, decadent though they were in comparison with their ancestors. Despite the venality and corruption of government officials, they sensed the importance of law and possessed a natural genius for administration.

 

ဂျူလီယပ်စ် ဆီဇာ၏ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်မှုနှင့် ၎င်းမှပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် ယိုယွင်းမှုဖြစ်စဉ်ကို နှောင့်နှေးစေရန်လည်း ကူညီပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှု၏ အရှိန်သည် အောဂတ်စတပ်စ်မှ ၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုကို ခိုင်မာစေသည်အထိ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူ၊ အောဂတ်စတပ်စ်၏ အင်အားသည် အင်ပါယာကို မစွမ်းဆောင်နိုင်သော ဧကရာဇ်များ၏ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သော အခက်အခဲများကို ဖြတ်ကျော်စေပြီး၊ ဗက်စပါစီယံ (၆၉–၇၉) နှင့် မားကပ်စ် အော်ရီလီယပ်စ် (၁၆၁–၁၈၀) ကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများ၏ ပိုမိုတောက်ပသော ကာလများသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးဖော်ပြသူ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အမှန်တကယ် ထူးခြားပြီး ရောမယဉ်ကျေးမှု၏ တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာမှုရှိသော်လည်း၊ ရွှေခေတ်ဟု မှန်ကန်စွာ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဤရွှေခေတ်၏ ဩဇာသည် အင်ပါယာကို အာဏာရှင်များ၏ အုပ်ချုပ်မှုများမှတဆင့် ဖြတ်သန်းစေပြီး၊ ဒိုင်အိုကလီရှင်း (၂၈၄–၃၀၅) နှင့် ကွန်စတန်တိုင်း (၃၀၆–၃၃၇) ၏ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်မှုများအထိ ရောမအား ဘဝသစ်တစ်ခု ပေးအပ်ခဲ့သည်။

Undoubtedly the strong rule of Julius Caesar and the reforms he instituted also helped to delay the process of decay. The momentum of his rule carried over until Augustus was able to consolidate his control. Similarly, the momentum of Augustus strength carried the state through the vicissitudes that accompanied a forlorn parade of inefficient emperors, to the brighter periods of such rulers as Vespasian (69–79) and Marcus Aurelius (161–180). The reign of the latter was truly remarkable and may rightly be called a golden age in spite of the progressive decline of Roman civilization. The influence of this golden era helped to carry the empire through the reigns of a series of upstart tyrants until the strong reigns of Diocletian (284–305) and Constantine (306–337) gave Rome a new lease on life.

 

အောဂတ်စတပ်စ်၏ သေဆုံးမှုနောက်ပိုင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဧကရာဇ်ရာဇပလ္လင်သို့ ဆက်ခံသူအများစုအကြောင်း ကောင်းမွန်သည်ဟု အနည်းငယ်သာ ပြောနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေ၏ အကြောင်းအမျိုးမျိုးထဲမှ တစ်ခုမှာ ရှင်းလင်းပြတ်သားပြီး တသမတ်တည်းဖြစ်သော ဆက်ခံမှုအစီအစဉ်တစ်ခု မဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤချို့ယွင်းချက်သည် အခြေအနေအရ မွေးရာပါဖြစ်သည်။ အောဂတ်စတပ်စ်၏ အစိုးရအာဏာအားလုံးသည် ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်သည်။ ဥပဒေအရ၊ ဧကရာဇ်ရာထူးသည် တည်ရှိမှုပင်မရှိခဲ့ပါ။ အောဂတ်စတပ်စ်သည် ၎င်း၏အာဏာများကို ဖခင်နှင့်သားဆက်ခံမှုပုံစံဖြင့် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် သားမရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဆက်ခံရန်ဖြစ်နိုင်သော ဆွေမျိုးငယ်များအားလုံး စောစီးစွာ သေဆုံးသွားခဲ့ရသဖြင့်၊ ၎င်းသည် ၎င်း၏သားမယားဖြစ်သူ တိုင်ဘီရီယပ်စ်ကို ၎င်းအား မနှစ်သက်သော်လည်း မွေးစားရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

Little good can be said of most of the men who succeeded to the imperial throne within the century after Augustus’ death. One of the reasons for this situation lay in the fact that no clear, consistent plan of succession had been formulated. This lack was inherent in the situation. All of Augustus’ governmental powers (see Vol. V, p. 38) were personal. Legally, the office of emperor did not even exist. Augustus sought to perpetuate his accumulation of powers by means of a father-son succession of sorts. Inasmuch as he had no son of his own, and younger relatives who might have succeeded him all died early, he chose to adopt his stepson, Tiberius, in spite of a certain dislike for him.

 

အောဂတ်စတပ်စ်၏ သေဆုံးမှုသည် တိုင်ဘီရီယပ်စ်ကို ဧကရာဇ်ရာထူးအတွက် တစ်ဦးတည်းသော ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသူအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ရာဇပလ္လင်တင်မြှောက်မှုအတွက် လိုအပ်သော အစီအစဉ်များသည် ဧကရာဇ်ဖွဲ့စည်းပုံ၏ အားနည်းချက်ကို ဖော်ပြသည်။ နောက်ပိုင်းဧကရာဇ်များသည်လည်း ဆွေမျိုးတစ်ဦးကို မွေးစားခြင်းဖြင့် ဆက်ခံသူတစ်ဦးကို ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် တည်ငြိမ်သော ဧကရာဇ်ဆက်ခံမှုကို တည်ထောင်ရန် မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ ထိုအစား၊ အင်ပါယာ၏ ပထမရာစုနှစ်အတွင်း၊ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အုပ်ချုပ်မှုသို့ သနားစရာကောင်းလောက်အောင် အားနည်းသော လူများကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယရာစုနှစ်အစတွင် ဧကရာဇ်များသည် ဆွေမျိုးရင်းနှောင်မှုထက် ကိုယ်ပိုင်ထူးချွန်မှုအပေါ်အခြေခံ၍ ဆက်ခံသူများကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် ပိုမိုစွမ်းဆောင်နိုင်သော လူများသည် ဧကရာဇ်ဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် ရာထူးတင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။

Augustus’ death left Tiberius as the only plausible candidate for the imperial post. The arrangements necessary to secure his enthronement reveal the weakness of the imperial constitution. Later emperors similarly sought to provide for a successor by the adoption of a relative. But this procedure failed to establish a stable imperial line. Instead, during the first century of the empire,it brought pitifully weak men to the rulership of the world. With the beginning of the 2d century the emperors selected successors on the basis of personal merit rather than blood relationship, with the result that more capable men were invested with the imperial dignity.

 

တိုင်ဘီရီယပ်စ် (အေဒီ ၁၄–၃၇)

III. Tiberius (

A.D. 14–37)

 

အောဂတ်စတပ်စ်၏ ဆက်ခံသူ တိုင်ဘီရီယပ်စ်သည် ၎င်း၏ခေတ်ပြိုင်အချို့က အပြုသဘောဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အများစုက မနှစ်သက်ကြပါ။ သူကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်မှုမပြုခဲ့သော အောင်မြင်သော စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုအချို့မှလွဲ၍ ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှုသည် အားနည်းသည်ဟု မှတ်ယူရမည်။ သူမည်မျှပင် ကြိုးစားလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ မည်မျှပင် ကျိုးနွံစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းသည် ၎င်း၏ခေတ်ကို နားလည်သဘောပေါက်သည့် အရိပ်အယောင်အနည်းငယ်သာ ပြသခဲ့သည်။ သူသည် စစ်စခန်းတွင် ၎င်း၏အစောပိုင်းအတွေ့အကြုံမှ ချေးယူထားသော သတ်မှတ်ထားသော စံချိန်စံညွှန်းများအတိုင်း စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် မကောင်းသော အကြံပေးသူများနှင့် အတင်းပြောသူများ၏ အနှောင့်အယှက်များကို ဘယ်သောအခါမှ ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပါ။

Augustus’ successor, Tiberius,is spoken of favorably by some of his contemporatries, unfavorably by even more of them. Except for some successful military campaigns, which he did not lead in person, his reign must be reckoned as weak. No matter how hard he worked, and no matter how conscientious he sought to be, he shows little evidence that he understood his time. He ruled mechanically, according to set standards borrowed, in part, from his early experience in army camp. He was never able to overcome the besetments of poor advisers and gossips.

 

၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှု၏ မတော်မတရားသော အင်္ဂါရပ်တစ်ခုမှာ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ စွပ်စွဲမှုသည် ပုံမှန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာ တရားစွဲဆိုမှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမရှိခဲ့ပါ။ စွပ်စွဲမှုသည် အလုပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဥပဒေချိုးဖောက်မှုကို မြင်တွေ့သော သို့မဟုတ် သံသယရှိသူတစ်ဦးဦးကို စွပ်စွဲလိုသူမည်သူမဆို၊ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးကို ထိုသို့သော စွပ်စွဲမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်လိုသူမည်သူမဆိုသည် ၎င်းကို စွပ်စွဲပြီး တရားခံကို တရားစွဲဆိုနိုင်သည်။ တိုင်ဘီရီယပ်စ်လက်ထက်တွင် ဒီလေတာများဟုခေါ်သော ပရော်ဖက်ရှင်နယ်စွပ်စွဲသူများဟူသော လူတန်းစားတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့ကို စိတ်ဆိုးစေသူမည်သူမဆိုကို စွပ်စွဲကြသည်။ ဤအလေ့အထသည် တရားမျှတမှု၏ အရိပ်အယောင်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ တိုင်ဘီရီယပ်စ်သည် ဤစနစ်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ၊ ဤအလေ့အထသည် ဧကရာဇ်ကိုယ်တိုင်အပေါ်တွင်ပင် ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် အဆိုးရွားဆုံး ပုံပြင်များ၏ သားကောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ၎င်း၏ဂုဏ်သတင်းသည် သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လက်ထဲတွင် ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခံရခဲ့သည်။

One of the unfortunate features of his reign was the was that judicial accusation became a matter of course. There was no process of public prosecution. Accusation became a profession. Any citizen who witnessed or suspected a violation of law, or who wished to involve someone in such a charge, could duly report it and have the offender prosecuted. There grew up under Tiberius a class of professional accusers, called delators, who accused anyone who might happen to offend them. Though it was, of course, a travesty of justice, Tiberius lent his support to the system. Curiously enough, this practice worked against the emperor himself, for he became the victim of the most unpleasant stories. Partly because of this situation his reputation has suffered seriously at the hands of historians.

 

စစ်တပ် ရောမစစ်တပ်၏ အင်အားသည် ထူးခြားသည်။ အချိန်အတန်ကြာ လီဂျံများသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်စစ်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ၂၀ နှစ်ကြာ စစ်မှုထမ်းခဲ့ကြသည်။ စစ်သားများ၏ သစ္စာခံမှုသည် ရောမအစိုးရထက် ၎င်းတို့၏ ကွပ်ကဲမှုဗိုလ်ချုပ်ထံတွင် ပို၍ဗဟိုပြုနေသည်ကို ယခင်က ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ စစ်သားများသည် ကောင်းစွာ လေ့ကျင့်ထားပြီး စိတ်အားထက်သန်စွာ တိုက်ခိုက်ကြသည်။ စစ်တပ်၏ စိတ်ဓာတ်သည် ထူးချွန်ပြီး၊ ရန်သူတပ်ဖွဲ့များ၏ စိတ်ဓာတ်နှင့် ကျွမ်းကျင်မှုထက် အကြိမ်ကြိမ် သာလွန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အောဂတ်စတပ်စ်နှင့် တိုင်ဘီရီယပ်စ်လက်ထက်တွင် လီဂျံများကို အင်ပါယာတစ်လျှောက်ရှိ ဗျူဟာမြောက်နေရာများတွင်၊ နယ်နိမိတ်တစ်လျှောက်နှင့် သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်နယ်များတွင် အမြဲတမ်းတပ်စွဲထားရန် ထုံးစံဖြစ်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၂၃ တွင် ပုံမှန်ရောမစစ်သား ၂၅ လီဂျံသည် အင်ပါယာကို စစ်ရေးအရ ထူးချွန်စွာ ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း သိရှိရသည်။ ရိုင်းနစ်မြစ်၏ အထက်နှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများကို လီဂျံ ၄ ခုစီဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စပိန်တွင် လီဂျံ ၃ ခုသာရှိသည်။ မောရီတာနီယာနိုင်ငံမှလွဲ၍ မြောက်အာဖရိကတွင် လီဂျံ ၂ ခုဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ အီဂျစ်တွင် လီဂျံ ၂ ခုသာလိုအပ်သည်။ ပါလက်စတိုင်းနှင့် ဆီးရီးယားတွင် လီဂျံ ၄ ခုရှိသည်။ သရေစ်သည် ဆက်ကပ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်စစ်သားများရှိသည်။ ဒန်းယူးမြစ်အောက်ပိုင်းတွင် လီဂျံ ၂ ခု၊ မိုးရှားတွင် လီဂျံ ၂ ခုနှင့် ဒယ်လ်မေးရှားတွင် လီဂျံ ၂ ခုရှိသည်။ ဤလီဂျံ ၂၅ ခုသည် အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် အရန်တပ်ဖွဲ့များနှင့် တူညီသော အရေအတွက်ဖြင့် တိုးမြှင့်ထားပြီး၊ လီဂျံတစ်ခုလျှင် ၅၀၀၀ ခန့်ဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် လေးလံသော ခြေလျင်တပ်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အချို့တွင် မြင်းတပ်ဖွဲ့များပါရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့လည်းရှိပြီး၊ ရောမလူမျိုးများသည် ထိရောက်သော ဝိုင်းထားရေးစက်ယန္တရားများကို တီထွင်ခဲ့သည်။ တပ်မတိုင်းသည် လီဂျံများစုစည်းထားသော တပ်မတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦး သို့မဟုတ် အင်ပါရာတာတစ်ဦး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး၊ လီဂျံတစ်ခုစီသည် ရာပြည့်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် လူ ၅၀ မှ ၁၀၀ အထိပါဝင်သော ရာပြည့်တစ်ခုစီဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

The Army.—The power of the Roman army was remarkable. For some time the legions had been made up of professional soldiers, who enlisted for twenty years. It has already been noted that the allegiance of the soldiery was centered more in their commanding general than in Roman government. However, the soldiers were well trained and fought devotedly. The morale of the army was excellent, again and again proving superior to the spirit and skill of enemy forces. Under Augustus and Tiberius it became the custom to station legions permanently at strategic points throughout the empire, along the border and in conquered provinces. It is known that in the year a.d. 23 twenty-five legions of regular Roman soldiers held the empire in excellent military control. The upper and lower Rhine regions were each held by four legions, while in Spain there were only three. North Africa, apart from Mauretania, which was a tributary kingdom with its own soldiery, was held by two legions; and Egypt needed only two. In Palestine and Syria there were four legions. Thrace was a tributary kingdom, and had its own soldiers. There were two legions in the lower Danube, two in Moesia, and two in Dalmatia. This total of twenty-five legions was augmented by about the same number of auxiliary troops, making a total of around 250,000 men, based on 5,000 to a legion. These were made up almost entirely of heavy infantry, though a few had cavalry contingents. The also had its engineering corps, for the Romans had developed an efficient type of siege machinery. Each aggregation of legions, comprising an army, was under the command of a general officer, or imperator, and each legion was led by a legate. The legion, in its turn, consisted of some fifty centuries, each of which contained from fifty to one hundred men under the command of an officer known as a centurion.

 

ဘာသာရေး တိုင်ဘီရီယပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ၎င်းသည် လူထု၏ ဘာသာရေးဘဝကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၎င်းသည် အီစစ်ဘာသာ၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အကျင့်စာရိတ္တဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားမှုများကြောင့် အီစစ်ဘာသာကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီရှိ ဂျူးဘာသာကိုးကွယ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုနိုင်ငံမှ ဂျူးလူမျိုးအားလုံးကို နှင်ထုတ်ရန် အမှန်တကယ် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာများ၏ ဘာသာကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤများပြားလှသော လူတန်းစားသည် နေ၊ လ၊ နှင့် မြင်နိုင်သော ဂြိုဟ်ငါးခုကို လေ့လာကြပြီး၊ ဤကောင်းကင်သက်ရှိများတွင် နေထိုင်သည်ဟု ယူဆသော နတ်ဘုရားများထံမှ ကာမျှစ်စာများဖြင့် နတ်ဘုရားအကူအညီကို ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်၊ တိုင်ဘီရီယပ်စ်၏ နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာများကို ဖိနှိပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် မအောင်မြင်ခဲ့ပါ၊ ပြီးနောက် ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှု၏ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ၎င်းတို့၏ နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုများ၏ ကိုးကွယ်သူဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့ကို အကြိမ်ကြိမ်တိုင်ပင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အကြံဉာဏ်များ၏ ဩဇာအောက်တွင် ပို၍ပို၍ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး မျှော်လင့်ချက်မဲ့လာခဲ့သည်။

Religion.—In the early days of his reign Tiberius endeavored to improve the religious life of his people. To this end he expelled the cult of Isis, because of the moral abuses that were a feature of worship in this cult. He also ordered the discontinuance of Jewish worship in Italy, and actually commanded the expulsion of all Jews from that country. (For a discussion of Tiberius and the Jews see Vol. V, pp. 65, 66). He endeavored to destroy the cult of the astrologers. This numerous class studied the sun, the moon, and the five visible planets, and sought by incantations to secure divine aid from the gods who were supposed to inhabit these heavenly bodies (cf. Vol. I, pp. 212, 213, and Vol. IV, p. 763). However, the efforts of Tiberius to suppress the astrologers were unsuccessful, and in the latter years of his reign he himself became a devotee of their mysteries. He consulted them constantly, and became increasingly pessimistic and gloomy under the influence of their counsels.

 

ပြည်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေး တိဘေးရီးယပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နယ်မြေအသစ်များ သိသိသာသာ တိုးပွားလာခြင်းမရှိသော်လည်း၊ သူသည် အစွန်အဖျားရှိ ပြည်နယ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် များစွာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သေရစ်နယ်မြေကို ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦးလက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် ထိုနယ်မြေကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ ကပ္ပိဒိုးရှားဘုရင် အာခီလော့စ်သေဆုံးချိန်တွင် (အေဒီ ၁၇)၊ သူ၏နိုင်ငံသည် ရောမပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲခံရပြီး ပရိုကျူရေတာတစ်ဦး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင်၊ အရှေ့နယ်စပ်ရှိ ကိုမဂျင်းနီနိုင်ငံကို ပရိုပရီတာတစ်ဦးလက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဂျူဒီးယားဒေသသည် အောဂတ်စတပ်စ်လက်ထက်တွင် ပရိုကျူရေတာတစ်ဦးလက်အောက်တွင် ထားရှိခံခဲ့ရပြီး (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၆၄ ကိုကြည့်ပါ)၊ တိဘေးရီးယပ်စ်သည် ဤအခြေအနေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူဒီးယားသည် ဆီးရီးယားပြည်နယ်၏ ကျယ်ပြန့်သော အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိပြီး၊ ဂျူဒီးယားပရိုကျူရေတာသည် အန်တီယော့ခ်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည့် ဆီးရီးယားအုပ်ချုပ်ရေးမှူးထံ တာဝန်ခံရသည်။ ဆီးရီးယားပြည်နယ်ကိုယ်တိုင်သည် ချယ်လ်စစ်၊ အီမေဆာ၊ ဒမတ်စကပ်စ်၊ နှင့် အဘီလင်းကဲ့သို့ အနည်းငယ်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသော သေးငယ်သည့်နိုင်ငံငယ်များဖြင့် ဝိုင်းထားသည်။ ဂျီးဇပ်စ်၏မွေးဖွားခြင်းအချိန်က ရောမကမ္ဘာကို ကြည့်ပါ။

Civil Administration.—There were no marked accessions of territory under Tiberius, but he did much to consolidate control of the outlying provinces. Thrace was placed under a Roman governor, and was presently annexed. When Archelaus, king of Cappadocia, died in a.d. 17, his kingdom was made a province under a procurator; at the same time, the kingdom of Commagene, on the eastern frontier, was placed under a propraetor. The restless and wealthy dependency of Judea had been put under a procurator by Augustus (see Vol. V, p. 64), and Tiberius allowed this to continue. Judea was, however, under the wider jurisdiction of Syria, and the procurator of Judea was answerable to the governor of that province, whose capital was at Antioch. Syria itself was surrounded by a circle of somewhat autonomous little states, such as Chalcis, Emesa, Damascus, and Abilene. See The Roman World at the Birth of Jesus.

 

တိဘေးရီးယပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှုပထမ ကိုးနှစ်သည် ကောင်းမွန်သည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အေဒီ ၂၃ တွင် ထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ တိဘေးရီးယပ်စ်၏ ဝန်ကြီး ဆီဂျေနပ်စ်သည် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသူဖြစ်ပြီး၊ သူ၏သခင်နေရာတွင် ဧကရာဇ်ဖြစ်လာရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သည်။ ဤရည်မှန်းချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် သူသည် နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်အမျိုးမျိုးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ တိဘေးရီးယပ်စ်အား သူ၏အတွင်းစည်းအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အားကိုးနိုင်သူများကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်၏ မိသားစုပင်လျှင် ကင်းလွတ်ခွင့်မရှိခဲ့ဘဲ၊ သူ၏သား ဒရူးဆပ်စ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ပြီး သေဆုံးချိန်တွင်၊ ထိုခေတ်သမိုင်းဆရာများက ဆီဂျေနပ်စ်က သူ့ကို အဆိပ်ခတ်သတ်ခဲ့သည်ဟု လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

The first nine years of the reign of Tiberius can be rated as good, and his government successful. But about the year a.d. 23 a definite change occurred. Sejanus, minister of Tiberius, was ambitious, and desired to become emperor in the room of his master. To accomplish this he unhesitatingly formed a variety of political alliances, and endeavored to remove any support that Tiberius might find in the immediate circle of his companions. The personal family of the emperor was not exempt, and when his son Drusus died after a lingering illness, historians of the time were free to say that Sejanus had poisoned him.

 

တိဘေးရီးယပ်စ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များ တိဘေးရီးယပ်စ်သည် သူ၏သတင်းပေးသူများကို ထောက်ခံမှု၊ နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာများကို ယုံကြည်မှု၊ နှင့် သူ၏အကျင့်ပျက်ဝန်ကြီး ဆီဂျေနပ်စ်အား ပေးထားသည့် လွတ်လပ်မှုတို့မှ ဆိုးရွားသော အကျိုးဆက်များကို ရိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ နန်းတော်တွင် ကောလာဟလများ၊ အတင်းပြောမှုများ၊ နှင့် ဧကရာဇ်ကိုပင် မလွတ်ကင်းစေသည့် ရက်စက်သောဇာတ်လမ်းများ ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာများ၏ မည်းမှောင်သော ဟောကိန်းထုတ်မှုများသည် သူ၏စိတ်အပေါ် ဆိုးရွားသောအကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ဆီဂျေနပ်စ်၏ အကြံအစည်များသည် တိဘေးရီးယပ်စ်ကိုယ်တိုင်ကို ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်။ မှောင်မိုက်သောစိတ်ဓာတ်၊ သူ၏ကိုယ်ပိုင်ဘေးကင်းမှုအတွက် ကြောက်ရွံ့မှု၊ နှင့် မြို့တော်၏ လေထုကို မုန်းတီးမှုတို့ကြောင့် တိဘေးရီးယပ်စ်သည် လုံးဝထွက်ခွာသွားခဲ့ပြီး၊ ရောမမြို့သို့ ဘယ်သောအခါမှ ပြန်မလာခဲ့ပေ။ သူသည် အီတလီအတွင်းသို့ ဝေးဝေးမသွားဘဲ၊ ပြည်ပသို့လည်း မထွက်ခဲ့ဘဲ၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလ ကျန်ရှိသည့် ဆယ့်သုံးနှစ်ကို ကပ်ပရီရင်သစ်ကျွန်းပေါ်တွင် အများစုကုန်ဆုံးခဲ့သည်။

Last years of Tiberius.—Tiberius began to reap a grim fruitage from his support of the delators, his faith in the astrologers, and the liberty he gave to his unscrupulous minister Sejanus. The palace was filled with rumors, gossip, and vile stories which did not spare the emperor. The dark prognostications of the astrologers were having the worst kind of effect upon his mind, and the intrigues of Sejanus were threatening Tiberius himself. Overcome by gloom,by fears for his personal welfare, and by hatred for the very atmosphere of the capital city, Tiberius withdrew altogether, and never again set foot in the city of Rome. He itinerated, but never went far into Italy, and did not go abroad. He spent most of the remaining thirteen years of his reign on the island of Capri.

 

သို့သော် အနားယူရာ၌ပင် သူသည် ငြိမ်းချမ်းမှုကို မတွေ့ခဲ့ပေ။ သူ၏ စိတ်ဓာတ်ကျမှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုများသည် သူ့ကို လိုက်လံခဲ့သည်။ ဆီဂျေနပ်စ်၏ အကြံအစည်များမှ သူလွတ်မြောက်ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ နောက်ဆုံးတွင် ဆီဂျေနပ်စ်ကို သတ်ပစ်ခဲ့သည်။ သူသည် လှပသောကျွန်းတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသောကြောင့်သာ လူပြောများမှုများ ရပ်တန့်မသွားခဲ့ပေ။ အမှန်တကယ်အားဖြင့်၊ ထိုပြောဆိုမှုများသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ လူများသည် တိဘေးရီးယပ်စ်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဝဆိုင်ရာ အမှန်တရားကို မသိရှိနိုင်ခဲ့သောကြောင့်၊ သူသည် အနားယူရာဗီလာတွင် ဖောက်ပြန်သောပျော်ပွဲစားများတွင် ပါဝင်နေသည်ဟူသော ဇာတ်လမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

But even in retirement he did not find peace. His pessimism and his fears pursued him. He was not free from the machinations of Sejanus, whom eventually he had put to death. Tongues did not cease to busy themselves with the emperor, simply because he had withdrawn to a beautiful island; in fact, the tongues were the busier. Since people could not discover the actual facts of Tiberius’ private life, stories became rife that he engaged in wild orgies in his villa of retirement.

 

အသက်ကြီးလာသော တိဘေးရီးယပ်စ်သည် ခရီးထွက်နေစဉ် ဖျားနာခဲ့သည်။ သူသည် ဆေးကုသမှုပေးရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို အားလုံးကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး၊ သူ့ဂုဏ်ပြုရန် ကျင်းပသော ဂိမ်းများတွင် တတ်နိုင်သမျှ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် သူသည် အိပ်ရာထဲတွင် လဲလျောင်းနေရခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူသည် သဘာဝအတိုင်း သေဆုံးခွင့်ကို ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသည်။ ဆီဂျေနပ်စ်၏ ဆက်ခံသူ မက်ခရိုနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံရန် မျှော်လင့်ထားသူ ဂိုင်းယပ်စ်၏ ယောက္ခမဖြစ်သူက တိဘေးရီးယပ်စ်အား အိပ်ရာခင်းများဖြင့် အသက်ရှူမရအောင် လုပ်ပြီး သေဆုံးစေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

The aged Tiberius was on a journey when he became sick. He resisted all efforts to give him medical care, and took part as actively as possible in games that were being played in his honor. Finally, however, he had to take to his bed. There he was denied the privilege of dying a natural death. It is said that Macro, the successor of Sejanus, and the father-in-law of Gaius, who was expected to succeed to the throne, made sure of the old emperor’s death by stifling him with bedclothes.

 

 

၄။ ဂိုင်းယပ်စ် ကယ်လီဂူလာ (အေဒီ ၃၇–၄၁)

IV. Gaius Caligula (

A.D. 37–41)

 

တိဘေးရီးယပ်စ်၏ မွေးစားသား ဂိုင်းယပ်စ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကယ်လီဂူလာ သို့မဟုတ် “ဖိနပ်သေးသေး” ဟု လူသိများပြီး ဧကရာဇ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် သူသည် ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပိုင်း၊ ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပိုင်း၏ မြေးဖြစ်သူနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့သည်။ (ရောမနှင့် ဟီရော့ဒ်များဆက်ဆံရေးအတွက် အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၃၉–၄၁၊ ၆၃–၆၆၊ ၆၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤပါလက်စတိုင်းမင်းသားသည် ရောမတွင် ရောမအုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားသော နိုင်ငံငယ်များမှ မင်းသားများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ မြို့တော်တွင် သူသည် ကလော့ဒီးယပ်စ်နှင့် သူ၏တူဖြစ်သူ ကယ်လီဂူလာတို့နှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဧကရာဇ်ဖြစ်လာရန် အနာဂတ်တွင် ရည်မှန်းထားသူများဖြစ်သည်။ ကယ်လီဂူလာသည် အားနည်းပြီး စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်ကာ ဖရိုဖရဲဖြစ်တတ်သူဖြစ်ပြီး၊ အာဂရစ်ပိုင်း၏ အရှေ့တိုင်းအာဏာရှင်နည်းလမ်းများကို အလွယ်တကူ လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ထိုအရာသည် သူ၏ အနာဂတ်ဧကရာဇ်အာဏာကို အသုံးပြုရာတွင် မလိုလားအပ်သော အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

Tiberius’ adopted son, Gaius, generally known as Caligula, or “Little Boots,” now became emperor. In his youth he had been a friend of Herod Agrippa, grandson of Herod the Great. (For Rome’s relationships with the Herods see Vol. 5, pp. 39–41, 63–66, 69). This Palestinian prince had been educated in Rome with other sons of petty kings whose territories had passed under Roman rule. In the capital city he became a friend of Claudius and his young nephew Caligula, both of whom were destined to be emperors. Caligula was a weak, nervous dissipated young man who all too readily accepted Agrippa’s tutelage in the despotic ways of the East, and thereby laid an unfortunate foundation for his future exercise of imperial power.

 

သို့သော် သူသည် သူ၏အုပ်ချုပ်မှုကို ကောင်းမွန်စွာ စတင်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းသားများအားလုံးကို လွှတ်ပေးပြီး နိုင်ငံရေးပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများကို အိမ်ပြန်ခွင့်ပြုသည့် အထွေထွေလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ကြေငြာခဲ့သည်။ ဆီးနိတ်အဖွဲ့ဝင်အသစ်များကို ချမ်းသာသော မြင်းသည်တော်လူတန်းစားမှ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ပြည်နယ်ရှိ လူများစွာသည် ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် ထူးခြားသော သာယာဝပြောမှုကာလဖြစ်ပြီး၊ လူထုကို အလွန်ကျေနပ်စေခဲ့သည်။

Nevertheless, he began his reign well. A general amnesty was declared, liberating all prisoners and bringing home political exiles. New members for the Senate were recruited from wealthy members of the equestrian class. Many inhabitants of provincial communities received Roman citizenship. It was a period of remarkable prosperity and was decidedly pleasing to the people.

 

သို့သော် ပထမနှစ်ပြီးနောက် ကယ်လီဂူလာသည် ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် လူထုအတွက် အကုန်အကျများသော ဖျော်ဖြေပွဲများကို ပေးခဲ့ပြီး၊ ဆီးနိတ်အဖွဲ့ဝင်များကိုပင် ဂိမ်းများတွင် ပါဝင်ရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင်ပင် အာရီနာထဲသို့ ဆင်းသွားပြီး ဓားပြသူတစ်ဦး၏ အခန်းကဏ္ဍကို သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

But after his first year Caligula gave himself over to dissipation. Not only did he give the people expensive amusements, forcing even senators to participate in the games; he himself actually descended into the arena to act the part of a gladiator.

 

ကယ်လီဂူလာ၏ ပထမနှစ်အတွင်း သူသည် ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပိုင်းကို ပါလက်စတိုင်းအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ဟေရုဒ် အာဂရစ်ပိုင်း ၁ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ့ကို ရောမတွင် အနီးကပ်ထားရှိရန် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အာဂရစ်ပိုင်းကို အဲသနာ့ချီအဖြစ် ရာထူးတိုးပေးပြီးမကြာမီ၊ သူ၏ဦးလေး ဖိလစ်သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဂိုင်းယပ်စ်သည် ဖိလစ်၏ တက်ထရာ့ချီ၊ အဘီလင်း၊ နှင့် ကိုးလီ-ဆီးရီးယားတို့ကို သူ့အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဟီရော့ဒီယန်များအောက်ရှိ ပါလက်စတိုင်းကို ကြည့်ပါ။

It was during Caligula’s first year that he made Herod Agrippa ruler of Palestine, as Herod Agrippa I, but kept him in Rome in order to have him near him. Shortly after Agrippa’s elevation to the ethnarchy, his uncle Philip died, and Gaius gave him the tetrarchy of Philip, plus Abilene and Coele-Syria. See Palestine Under the Herodians.

 

မကြာမီတွင် ကယ်လီဂူလာသည် သူ့ကိုယ်သူ နတ်ဘုရားတစ်ပါးအဖြစ် ကြေငြာခဲ့သည်။ သူသည် လူအားလုံးက သူ့ကို ကိုးကွယ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရုပ်ထုများကို အမျိုးမျိုးသော လူထုနေရာများတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ထိုရုပ်ထုများထဲမှ တစ်ခုသည် ဂျူးလူမျိုးများစွာနေထိုင်သည့် အလက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင်လည်း ထားရှိခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဖီလိုဆရာဖြစ်သူ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ခုကို ရောမသို့ စေလွှတ်ပြီး၊ သူတို့၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည့် သူ၏ရုပ်ထုကို ကိုးကွယ်ရန် မလုပ်ရန် ဧကရာဇ်ထံ တရားလို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ကယ်လီဂူလာနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖီလို၏ တောင်းဆိုမှုများသည် အကျိုးမထူးခဲ့ပေ။ ဧကရာဇ်သည် သူ၏ရုပ်ထုကို ထားရှိရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဂျူးလူမျိုးများအား ထိုရုပ်ထုကို ကိုးကွယ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်တွင်လည်း ရုပ်ထုတစ်ခုထားရန် တောင်းဆိုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေချိန်တွင်၊ ဂျူးလူမျိုးများ ပုန်ကန်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် သူသည် အေဒီ ၄၁ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။

Caligula soon claimed to be a god. He demanded that he should be worshiped by all, and had images of himself set up in various communities, one of which was Alexandria in Egypt, where so many Jews were living. The Jews appointed a deputation, under Philo the philosopher, to go to Rome and plead with the emperor not to compel their people to worship his image, since that would be so completely contrary to their religious conscience. The deputation met with Caligula in vain. None of the pleas of Philo availed. The emperor ordered his image to be set up, and commanded that the Jews worship it. He was on the point of insisting that one be installed also in the Temple in Jerusalem, with the Jews there ready to rebel, when he died in a.d. 41.

 

ကယ်လီဂူလာသည် အုပ်ချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် သူ့အရင် ဆီးဇာများကို အတုယူရန်နှင့် တာဝန်ကို အလေးအနက်ထားရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် အောဂတ်စတပ်စ်နှင့် တိဘေးရီးယပ်စ်တို့ကဲ့သို့ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပုံစံဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သူသည် ဆီးနိတ်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုပြီး၊ ဧကရာဇ် သို့မဟုတ် ကောင်စစ်ဝင်အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ၊ ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်လိုခဲ့သည်။ သူသည် ဆောက်လုပ်သူတစ်ဦးဖြစ်လိုခဲ့သည်။ သူသည် အဆောက်အအုံများကို ဖြိုချပြီး အသစ်များဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ သူသည် ရောမမြို့သို့လာရောက်သူများ၏ အာရုံကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ကြီးမားသော ရေပြွှများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆီးဇာများ၏ နန်းတော်ကို အရှေ့တိုင်းဆန်သော ခမ်းနားမှုဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သူသည် တိုင်ဘာမြစ်ဝတွင် ရောမမြို့အတွက် ဆိပ်ကမ်းအသစ်များကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် သူသေဆုံးချိန်တွင် မပြီးဆုံးခဲ့ပေ။ သို့သော် သူသည် ဖြုန်းတီးသူဖြစ်ပြီး၊ တိဘေးရီးယပ်စ်၏ ချွေတာမှုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ဘဏ္ဍာငွေကို ဆင်းရဲမွဲတေစေခဲ့သည်။ သူသည် စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်သူ၊ မခန့်မှန်းနိုင်သူ၊ နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မညီမျှသူဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဖောက်ပြန်မှုသဘောဖြင့်၊ သူသည် ရောမလူထုတစ်ခုလုံးတွင် ခေါင်းတစ်ခုတည်းသာရှိလျှင် ၎င်းကို ဖြတ်ထုတ်နိုင်မည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည့် ရက်စက်မှုကို ပြသခဲ့သည်။

Caligula tried to rule. He sought to imitate the Caesars that had preceded him, and to give serious attention to duty. But he had no interest in ruling through republican forms as had Augustus and Tiberius before him. He felt a contempt for the Senate and desired to rule, not as imperator or consul, but as king. He desired to be a builder. He tore down buildings and replaced them with others. He built the huge aqueduct, remains of which still catch the eye of the traveler to the city of Rome. He rebuilt the palace of the Caesars, in truly Oriental extravagance. He began new port facilities for the city of Rome at the mouth of the Tiber, which could have been efficient, but were still unfinished at his death. But he was a spendthrift, and impoverished the treasury, which Tiberius, by his frugality, had kept well filled. He was impetuous, unpredictable, and undoubtedly mentally unbalanced. With his tendency to sportiveness, he showed a cruelty that made him say at one time that he wished the Roman people had but one neck, that he might strike off their common head.

 

ကယ်လီဂူလာသည် လေးနှစ်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် သူထိခိုက်စော်ကားခဲ့သော ပရီတိုရီယန်တပ်ဖွဲ့မှ အရာရှိတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံမှုဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ သူ၏သူငယ်ချင်းများက သူ့ကို လုံးဝစွန့်ခွာခဲ့ပြီး၊ ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပိုင်းကသာ သူ၏ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ရန် ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။

Caligula reigned only four years. His death came through assassination by an officer of the Praetorian cohort whom he had insulted. He was altogether deserted by his friends, and it was left for Herod Agrippa to prepare his body for burial.

 

ကယ်လီဂူလာ သေဆုံးကြောင်း သတင်းကို ဆီးနိတ်သို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင်၊ ဆက်ခံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးမှုများ ချက်ချင်းစတင်ခဲ့သည်။ ရောမသည် ဆီးနိတ်အုပ်ချုပ်မှုသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး၊ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပုံစံဟောင်းများကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အဆိုပြုသည့် မိန့်ခွန်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဧကရာဇ်ဆက်ခံမှုပြဿနာကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့က ဆီးဇာအချို့ဆိုးရွားခဲ့သော်လည်း၊ တစ်ဦးတည်းသော အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောမသည် သာယာဝပြောခဲ့ပြီး၊ ကယ်လီဂူလာ၏ ဆက်ခံသူကို ခန့်အပ်သင့်သည်ဟု ခံစားခဲ့ကြသည်။

When word reached the Senate that Caligula was dead, debate immediately started as to what should be done about the succession. Speeches were made insisting that Rome return to senatorial rule, and that the old ways of the republic be restored. This would have removed the whole problem of imperial succession. There were others, however, who felt that Rome had prospered under the rule of one man, bad as some of the Caesars had been, and that a successor to Caligula should be appointed.

 

 

၅။ ကလော့ဒီးယပ်စ် (အေဒီ ၄၁–၅၄)

V. Claudius (

A.D. 41—54)

 

ကယ်လီဂူလာ၏ ရုတ်တရက်သေဆုံးမှုကို ကြားသိရချိန်တွင်၊ ပရီတိုရီယန်တပ်သားများသည် နန်းတော်အတွင်း လုယူရန်အတွက် အပြေးအလွှားဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုတပ်သားတစ်ဦးသည် ကယ်လီဂူလာ၏ ဦးလေး ကလော့ဒီးယပ်စ်ကို အသက် ငါးဆယ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး၊ နန်းတော်အတွင်း ကုလားကာနောက်တွင် ပုန်းရှောင်နေသူကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ သူ့ကို အပြင်သို့ ဆွဲထုတ်ကာ အခြားတပ်သားများရှေ့တွင် ရယ်မောကာ “ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်” ဟု အော်ဟစ်ခဲ့သည်။ ထိုသတင်းသည် ပျံ့နှံ့သွားပြီး၊ ထိုအယူအဆသည် စွဲမြဲလာကာ၊ မကြာမီတွင် ပရီတိုရီယန်တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလုံးသည် ကလော့ဒီးယပ်စ်ကို ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ထောက်ခံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် အမှန်တရားဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ရောမဆီးနိတ်သည် ၎င်းကို လက်ခံရန်သာ တတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤအချိန်မှစ၍ အင်ပါယာ၏ ထီးနန်းသည် စစ်တပ်အာဏာရှင်စနစ်၏ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်၊ မကြာမီတွင် ဧကရာဇ်များကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့်သည် ပရီတိုရီယန်များမှ လယ်ကွင်းထဲရှိ ရောမတပ်သားများလက်ထဲသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ကလော့ဒီးယပ်စ်၏ ကိစ္စတွင်၊ လူထုသည် ဆီးနိတ်အိမ်ပြင်ဘက်တွင် အင်ပါယာ၏ တစ်ဦးတည်းသော အကြီးအကဲကို ခန့်အပ်ရန် တောင်းဆိုနေခဲ့ပြီး၊ ကလော့ဒီးယပ်စ်၏ အမည်ကို တပ်သားများက တင်သွင်းလာချိန်တွင်၊ ဆီးနိတ်သည် သူ့ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် အလျင်အမြန် လက်ခံခဲ့သည်။ ရောမသည် တစ်ဦးတည်းသော အကြီးအကဲအောက်တွင် စစ်တပ်အာဏာရှင်စနစ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။

Upon hearing of the sudden death of Caligula, the Praetorian soldiers rushed through the palace looking for booty. One of them found Claudius, the uncle of Caligula, now a man of fifty, cowering behind a curtain in the palace, seized him, dragged him out before the other soldiers, and cried with a laugh, “Here is our emperor.” The word spread; the idea took hold; and in a little while the whole Praetorian Guard was united behind Claudius as the emperor of the Roman Empire. Thus it became a fact, and the Roman Senate could but comply. From this time the throne of the empire became an object of military dictatorship. Indeed, it was not long before the right to appoint emperors had passed from the Praetorians into the hands of the Roman soldiery in the field. Actually, in the case of Claudius, the people were already outside the Senate house demanding that the Senate appoint a single head to the empire, and when Claudius’ name was brought before them by the soldiery, the Senate hastened to accept him as emperor. Rome remained under a single head, as a military dictatorship.

 

ကလော့ဒီးယပ်စ်သည် ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝတွင် မပျော်ရွှင်ခဲ့ဘဲ၊ သူ၏အသင်းအဖော်များက သရော်ခဲ့ကြပြီး၊ သူ၏မိသားစုဝင်များက မထီမဲ့မြင်ပြုခဲ့ကြသည်။ သူ၏တန်းတူရည်တူများနှင့် ပုံမှန်နှင့် သာယာသော ဆက်ဆံမှုများ မရှိခဲ့သောကြောင့်၊ သူသည် အောက်တန်းစားများနှင့် ဆက်ဆံရန် တွန်းအားပေးခံခဲ့ရပြီး၊ သူ၏ဘဝအများစုကို အနားယူရင်း ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အချိန်ကို လေ့လာမှုများတွင် အထူးသဖြင့် သမိုင်းလေ့လာမှုများတွင် အချိန်ပေးခဲ့ပြီး၊ များစွာရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် ပြဇာတ်ကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို စုဆောင်းသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ရောမ၏ အတိတ်သမိုင်းကို များစွာသိရှိခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ခေတ်ကာလ၏ ရောမနှင့် အဆက်အသွယ်မရှိခဲ့ပေ။

Claudius was an odd personality. He was unhappy in childhood, ridiculed by his associates, and despised by members of his family. Not having normal, pleasant associations with his equals, he was driven to fraternize with menials, and spent most of his life in retirement. He had given his time to study, especially to the study of history; he wrote copiously, was interested in drama, and was an antiquarian of sorts. He knew a great about what had happened to Rome in the past, but was certainly out of touch with the Rome of his own time.

 

ပြည်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေး ကလော့ဒီးယပ်စ်သည် ဂရုတစိုက်အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပြသရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများနှင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ သိမ်းဆည်းရမိမှုများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ဗိမာန်များကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ကယ်လီဂူလာ၏ ရုပ်ထုများအတွက် ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသော ရုပ်ထုများကို ပြန်လည်ထားရှိခဲ့သည်။ သူသည် စစ်အင်အားလိုအပ်သည့်နေရာများတွင် တပ်ဖွဲ့များကို နယ်စပ်များဖြတ်ကျော် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာတစ်ဝှမ်းရှိ ပြည်နယ်များတွင် ရောမကိုလိုနီများကို တည်ထောင်ခဲ့သည့်အတွက် ထင်ရှားခဲ့သည်။

Civil Administration.—Claudius sought to show himself a considerate ruler. He granted amnesty to political prisoners and exiles. Confiscations were relinquished. Temples were restored, and statues that had been taken from them were returned, particularly those that had been removed to make room for the statues of Caligula. He had some troops moved across the borders in places where military strength was needed, and became noted for the Roman colonies he established in various provinces throughout the empire.

 

ကလော့ဒီးယပ်စ်ပြုလုပ်ခဲ့သော အရေးကြီးသောအရာတစ်ခုမှာ ဆီးနိတ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် ဆီးနိတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရန် လိုအပ်သော ငွေကြေးဝန်ထုပ်ကို မထမ်းနိုင်သူများကို ဖယ်ရှားရန် သတ္တိရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆီးနိတ်စံနှုန်းများကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်သည့် ချမ်းသာသော မြင်းသည်တော်များဖြင့် အဖွဲ့ဝင်စာရင်းကို ဖြည့်စွမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် များစွာသည် ပြည်နယ်များမှ ဆွဲထုတ်ခံခဲ့ရသူများဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆီးနိတ်ကို ပိုမိုစစ်မှန်သော ကိုယ်စားပြုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်လာစေခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာသည် ကြီးမားသော မြူနီစီပယ်တစ်ခု၏ အဆက်အစပ်မဟုတ်ဘဲ၊ မြို့တော်တစ်ခုကို ဗဟိုပြုထားသည့် ကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်လာစေရန်၊ ဆက်စပ်မြို့များနှင့် ပြည်နယ်များက အင်ပါယာအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကူညီပေးခဲ့သည်။

One of the important things that Claudius accomplished was a reorganization of the Senate. He had the courage to remove members who were unable to carry the financial burden a senatorship involved. He then filled up the rolls with knights wealthy enough to meet the senatorial standards, many of these knights being drawn from the provinces. This made the Senate a more truly representative body, and helped the empire to be, not the appendage of a great municipality, but a vast political entity, centered in a capital, with associated cities and provinces assisting in imperial government.

 

အေဒီ ၄၇ တွင်ကျင်းပခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းတစ်ခုအရ အင်ပါယာတွင် နိုင်ငံသားပြည်သူဦးရေ ခုနစ်သန်းနီးပါးရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အေဒီ ၁၄ တွင်ကျင်းပခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းတွင်မှတ်တမ်းတင်ထားသော နိုင်ငံသားဦးရေ ငါးသန်းထက် များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အော်ဂတ်စတပ်စ်လက်ထက်ကတည်းက နှိုင်းယှဉ်ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် သာယာဝပြောမှုကာလများက လူဦးရေတိုးတက်မှုကို မည်သို့ကူညီခဲ့သည်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်ပါယာတစ်လျှောက် နိုင်ငံသားအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ချီးမြှင့်ပေးအပ်မှုကိုလည်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ဤခုနစ်သန်းဆိုသော ဂဏန်းတွင် နိုင်ငံသားများ၏ ဇနီးမယားနှင့် ကလေးသူငယ်များကို ထည့်သွင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဂစ်ဘွန်၏ခန့်မှန်းချက်အရ ရောမနိုင်ငံသားများနှင့် ၎င်းတို့၏မှီခိုသူများစုစုပေါင်း နှစ်ဆယ်သန်းခန့်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဤနှစ်ဆယ်သန်းဆိုသော ဂဏန်းတွင် နိုင်ငံသားအဖြစ် မခံယူထားသော ပြည်နယ်သားများစွာနှင့် ရောမကမ္ဘာကို လွှမ်းမိုးထားသော ကျွန်များစွာကို ထည့်သွင်းရမည်ဖြစ်သည်။ ဂစ်ဘွန်၏ ပထမရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် စုစုပေါင်းလူဦးရေ တစ်ရာနှစ်ဆယ်သန်းဟူသော ခန့်မှန်းချက်သည် သိပ်များလွန်းသော်လည်း၊ လူဦးရေသည် ရှစ်ဆယ်သန်းမှ တစ်ရာသန်းကြားတွင် ရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆရသည် (အက်ဒွပ် ဂစ်ဘွန်၊ ရောမအင်ပါယာ၏ ကျဆုံးခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်း၏ သမိုင်း၊ ဂျေ.ဘီ.ဘူရီ၊ အယ်ဒီတာ၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၄၂)။

A census held in a.d. 47 showed that there were nearly 7,000,000 citizens in the empire. This was a large increase over the census of a.d. 14, which recorded some 5,000,000 citizens. It revealed how the times of comparative peace and prosperity since Augustus had helped the growth of population. It also indicated a wide extension of citizenship throughout the empire. To this figure of 7,000,000, the number of women and children of these citizens must be added, bringing the total of Roman citizens and their dependents to about 20,000,000 souls, according to Gibbon’s estimate. Again, to this figure must be added the large, unnumbered body of provincials who did not hold citizenship, and the hordes of slaves who populated the Roman world. Although Gibbon’s estimate of 120,000,000 people as the total population at the middle of the 1st century doubtless is too high, the figure probably did stand somewhere between 80,000,000 and 100,000,000 souls (see Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, J. B. Bury, ed., vol. 1, p. 42).

 

ကလော့ဒီယပ်စ်သည် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုကို စိတ်ဝင်စားသူတစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် စိတ်နှလုံးနှင့် စိတ်ဓာတ်အရ စစ်မှန်သော ရောမလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏တရားရုံးတွင် နိုင်ငံခြားသားအငွေ့အသက်နည်းပါးခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားသားများ ဆိုသည်မှာ ရောမလူမျိုးမဟုတ်သူများအပေါ် သူ၏သဘောထားသည် သင့်တင့်မျှတသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် သစ္စာစောင့်သိမှုမရှိကြောင်း သက်သေများကို သူသတိထားစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများကို သည်းခံခဲ့ပြီး၊ တိုင်ဘီရီးယပ်စ်လက်ထက်တွင်ထက် ပိုမိုကူညီစောင့်ရှောက်ခံရပုံရသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့အကြား ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် ကလော့ဒီယပ်စ်သည် ဂျူးလူမျိုးများကို ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည် (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၇၁)။ ဤသို့ပြည်နှင်ထုတ်ခံရသူများထဲတွင် ပေါလ်သည် သူ၏ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင် ကောရိန္သုမြို့၌ တရားဟောစဉ် သိကျွမ်းခဲ့သော ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်သည့် အာကွီလာနှင့် ပရစ်စီလာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည် (တမန်တော်ဝတ္ထု ၁၈:၂)။

Claudius, because of his antiquarian interests, was a true Roman in heart and spirit. There was around his court less of a foreign atmosphere. His attitude toward foreign peoples, that is, non-Romans, was considerate, but he was on the watch for evidence that these peoples were not thoroughly loyal. The Jews were tolerated, and apparently were treated rather more kindly than they had been under Tiberius. However, revolts broke out among them, and as a result Claudius issued an edict expelling the Jews from Rome (see Vol. V, p. 71). Among those thus displaced were Aquila and Priscilla, Jews with whom Paul became acquainted when he preached in Corinth on his Second Missionary Journey (see Acts 18:2).

 

ကလော့ဒီယပ်စ်သည် ထိရောက်သောဧကရာဇ်တစ်ပါးဖြစ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် အံ့ဖွယ်လုံ့လဝီရိယရှိခဲ့သည်။ သူသည် နံနက်စောစောနှင့် ညဉ့်နက်သည်အထိ စားပွဲတွင်ထိုင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဖိုရမ်တွင် နာရီပေါင်းများစွာ ကိုယ်တိုင်တရားသူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများသည် သူ့ထံသို့ စုရုံးလာကာ ၎င်းတို့၏ပြဿနာများကို ပြောပြပြီး ၎င်းတို့ကို ဖြေရှင်းရန် အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ သူထွက်ခွာရန်ထလိုက်သောအခါ၊ အမှုအားလုံးကို ကြားနာပြီးမချင်း ဆက်နေရန် ပြည်သူများက တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူသည် ကလီဂူလာမှစတင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းများကို အဓိကအားဖြင့် ပြီးစီးရန် ဆောက်လုပ်ရေးအစီအစဉ်တွင် လုံ့လဝီရိယရှိခဲ့သည်။ တိုင်ဘာမြစ်ဝတွင် အနည်ထိုင်မှုကြောင့် ရောမအတွက် အလွန်အသုံးဝင်သော အော့စတီယာရှိ ဆိပ်ကမ်းသစ်ကို အောင်မြင်စွာ ပြီးစီးခဲ့သည်။ ကလီဂူလာမှစတင်ခဲ့သော ကြီးမားသော ရေပြွန်ကို ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ရောမမြို့သို့ ရေသယ်ယူရန် ကြီးမားသောဥမင်တစ်ခုကိုလည်း ပြီးစီးနိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်ကို အပြည့်အဝသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ကာရက်တာကပ်စ်ကို ရောမမြို့သို့ အောင်ပွဲခံပြီး ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဂေါလ်နှင့် ဗြိတိန်တွင် ဒရူးဝါဒကို ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။

The industry of Claudius in his endeavor to be an efficient emperor was amazing. He was at his desk early in the morning and late at night. He spent hours in the Forum, personally acting as judge for his people. They flocked around him, telling him their problems, and demanding his aid in their solution. Oftentimes when he would rise to leave, they would insist that he remain until every case was heard. He was industrious in a building program, largely in completing the works begun by Caligula. The new port at Ostia, so useful to Rome since silt was filling up the mouth of the Tiber, was successfully finished. He completed the huge aqueduct that Caligula had started, and was able to bring to completion a great tunnel for conducting water into Rome. Britain was completely subjugated, and one of its leaders, Caractacus, was brought to Rome in triumph. Druidism was suppressed in Gaul, and to a large extent in Britain.

 

ကလော့ဒီယပ်စ်သည် ရောမပြည်သူများကို ဖျော်ဖြေရန် အချိန်နှင့် ငွေကြေးများစွာ သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း၊ သူ့ကိုသိသူများနှင့် လူထုက သူသည် တာဝန်သိစိတ်ဖြင့် ရှေးရောမဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်နေသည်ဟု ခံစားမိကြသည်။ သို့သော် ဘဏ္ဍာငွေကုန်ခန်းသွားခဲ့သည်။ စပါးပြတ်လပ်မှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများက ဧကရာဇ်ကို ဤအတွက် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြည်သူများ၏ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ပိုမိုကြိုးစားလုပ်ဆောင်လေလေ၊ သူသည် ၎င်းတို့၏ဒုက္ခများအတွက် ပိုမိုတာဝန်ယူလာရလေဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် သူ့ကို လူကြိုက်များသောအုပ်ချုပ်သူဖြစ်လာရန် တားဆီးခဲ့သည်။

Claudius spent time and money in the entertainment of the Roman populace, but it was clear to those who knew him, and perhaps was sensed by the multitude, that what he did was from a sense of duty, as though the antiquarian were carrying on the old Roman routine rather than genuinely entering into the life of the people. But the treasury was exhausted. There was a shortage of grain, and the people blamed the emperor for this. The harder he worked to solve his people’s problems, the more responsible he became for their troubles, and this prevented him from ever becoming a popular ruler.

 

ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဘဝ—ထို့ပြင် သူသည် ကိုယ်ကျင့်သီလမရှိသူဖြစ်ပြီး၊ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အရက်နှင့် အစားအသောက်တွင် ပိုမိုအလွန်အကျွံဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် မနားမနေ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ အင်အားကုန်ခန်းနေသော ကိုယ်ကို ပြန်လည်အားဖြည့်ရန် အလွန်အကျွံစားသောက်ခဲ့သည်။ သူ၏ကျန်းမာရေးသည် တဖြည်းဖြည်းယိုယွင်းလာခဲ့ပြီး၊ နန်းတော်ဘဝ၏ မသမာမှုများနှင့် ဆိုးရွားမှုများက ၎င်းဖြစ်စဉ်ကို အရှိန်မြှင့်စေခဲ့သည်။

Personal Life.—Moreover, he was self-indulgent, and the older he became, the more he was given to intemperance, of both cup and platter. He worked indefatigably, as has been noted, and then would overeat in anxious effort to restore his failing strength. His health gradually deteriorated, and the intrigues and evils of palace life accelerated the process.

 

ကလော့ဒီယပ်စ်သည် အကြိမ်လေးကြိမ်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူ၏တတိယအိမ်ထောင်ဖြစ်သည့် မက်ဆာလီနာနှင့် အိမ်ထောင်သည် အထူးသဖြင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ကိုယ်ကျင့်သီလသည် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိပြီး၊ ထိုစဉ်ကပြန့်နှံ့ခဲ့သော ဇာတ်လမ်းတစ်ခုအရ သူမသည် သူမ၏ချစ်သူတစ်ဦးနှင့် တကယ့်မင်္ဂလာပွဲတစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့သည်။ မက်ဆာလီနာသည် သူမ၏သစ္စာမဲ့မှုများကြောင့် သေဒဏ်ပေးခံရခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကလော့ဒီယပ်စ်သည် သူ၏တူမဖြစ်သူ အာဂရစ်ပိုင်နာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် သူ၏သားဖြစ်သူ နီးရိုးကို ဧကရာဇ်ဖြစ်လာရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလော့ဒီယပ်စ်၏သားကို ဖယ်ရှားရန်ဆိုလိုပြီး၊ ထိုသားသည် မကြာမီ သေဒဏ်ပေးခံရခဲ့သည်။ အာဂရစ်ပိုင်နာသည် သူမ၏ခင်ပွန်းသေဆုံးရန် စောင့်ဆိုင်းရင်း ငြီးငွေ့လာခဲ့ပြီး၊ နီးရိုးဧကရာဇ်ဖြစ်လာရန် လမ်းဖွင့်ပေးရန် ကလော့ဒီယပ်စ်ကို အဆိပ်ခတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ပထမအဆိပ်ကို သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူအလွန်အကျွံစားသောက်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဝိုင်များစွာသောက်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းသည် အာနိသင်မထင်ရှားခဲ့ပေ။ အာဂရစ်ပိုင်နာမှခေါ်ယူလာသော ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် အစာအိမ်သက်သာရန်ဟန်ဖြင့် ဧကရာဇ်၏လည်ချောင်းထဲသို့ အဆိပ်ခတ်ထားသော အမွှေးတံတစ်ချောင်းထည့်ခဲ့သည်။ ကလော့ဒီယပ်စ်သည် တဖြည်းဖြည်း မူးမေ့သွားပြီး ၎င်းအဆိပ်၏အာနိသင်ကြောင့် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ နီးရိုးသည် ဆက်ခံခဲ့သည်။ ရက်စွဲမှာ အေဒီ ၅၄ ဖြစ်သည်။

Claudius was married four times. His third marriage, that with Messallina, was particularly revolting. Her moral conduct was not above suspicion, and according to a story current at the time, she actually went through a wedding ceremony with one of her paramours. Messallina was put to death as a result of her infidelities. Claudius then married his own niece, Agrippina, who schemed to have her son Nero succeed to the emperorship when his stepfather should die. This meant the setting aside of Claudius’ own son, who was shortly put to death. Agrippina soon became tired of waiting for the death of her husband, which would open the way of Nero to take the throne, and finally arranged for Claudius to be poisoned. He swallowed her first poisonous potion, but whether because of his having overeaten or because of the quantity of wine he had drunk, it failed to take effect. A physician called in by Agrippina put a poisoned feather down the emperor’s throat, apparently under the pretense of bringing him some gastronomic relief. Claudius gradually sank into a stupor and died from the effect of the venom thus applied., Nero succeeded. The date was a.d. 54.

 

 

နီးရိုး (အေဒီ ၅၄—၆၈)

VI. Nero (

A.D. 54—68)

 

ဧကရာဇ်သစ်၏မိသားစုသည် ရောမမြို့၏ရေးရာများတွင် နှစ်ရာနှစ်ခန့်ကတည်းက ထင်ရှားခဲ့ပြီး၊ အောက်လူတန်းစားမှ တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မိသားစုတွင် ကောင်စစ်ဝန်များ၊ ပုပ္ပါးမင်းကြီးတစ်ဦး၊ နှင့် ဗိုလ်ချုပ်များစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နီးရိုး၏ဖခင်သည် အကျင့်ဖောက်ပြန်မှု၊ သစ္စာဖောက်မှု၊ လူသတ်မှု၊ နှင့် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုစွဲချက်များဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကလီဂူလာ၏ညီမဖြစ်သူ အာဂရစ်ပိုင်နာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏သားဖြစ်သူ လူးစီးယပ်စ် ဒိုမီးရှပ်စ်သည် သမိုင်းတွင် နီးရိုးဟု သိရှိခံရသည်။ ဖခင်သည် နီးရိုးအသက်သုံးနှစ်တွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ မိခင်သည် ပြည်နှင်ထုတ်ခံရပြီး၊ အဒေါ်တစ်ဦးသည် သူ၏အုပ်ထိန်းသူဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကလီဂူလာသည် ကလေး၏အမွေကို သိမ်းယူခဲ့သော်လည်း၊ ကလော့ဒီယပ်စ်က ၎င်းကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။

The new emperor’s family had long been prominent in the affairs of Rome, having come up from the plebeian class some two hundred years before his time. Among the clan had been consuls, a Pontifex Maximus, and several generals. Nero’s own father was charged with many crimes—incest, adultery, murder, and treason. He married Agrippina, sister of Caligula, and their child, Lucius Domitius, is the Nero of history. The father died when Nero was but three years of age, his mother was sent into exile, and an aunt became his guardian. Caligula seized the child’s patrimony, but Claudius later restored it.

 

ထိုကလေး၏ပညာရေးတွင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသောအရာများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ယဉ်ကျေးသောအမူအရာ၊ နန်းရင်းဝန်းထုံးတမ်းများ၊ သူ၏အခွင့်အရေးများနှင့် အထူးခံစားခွင့်များကို သိရှိခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်၏ဆိုးရွားသောအကျင့်များနှင့် ဖောက်ပြန်မှုများကို အလွန်ကျွမ်းကျင်ခဲ့သည်။ သူသည် ရောမလူငယ်များစွာ၏ ကံဆိုးမှုကို ခံစားခဲ့ရပြီး၊ သူ၏ပညာသင်ကြားမှုသည် မလုံလောက်စွာ ကြီးကြပ်ထားသော အစေခံများထံတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဤအရာတွင် ခြွင်းချက်မှာ ဆီနီကာမှ သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆရာသည် ပေါလ်ကောရိန္သုမြို့တွင် ရှိစဉ် အာခါယာပြည်နယ်၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သူ ဂါလီယို၏အစ်ကိုဖြစ်သည် (တမန်တော်ဝတ္ထု ၁၈:၁၂)။ ဆီနီကာသည် ဆရာများမိသားစုတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ဒဿနပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်လာကာ ရုပ်ဝတ္ထုရေးရာတွင် ထက်မြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် သြဇာရှိသောမိတ်ဆွေများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏မိတ်ဆွေဖြစ်မှုမှ အကျိုးအမြတ်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏မူဝါဒများသည် သူလိုက်နာသော စတိုအိစင်ဝါဒမှရရှိထားသော ကောင်းမွန်သောမူဝါဒများဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုးရွားသောခေတ်နှင့်နေရာတွင် မိမိကိုယ်ကို မညစ်ညမ်းစေဘဲ နေထိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် နီးရိုးအပေါ် ကောင်းသောသြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဧကရာဇ်အသစ်၏အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ သို့သော် သူ၏သြဇာသည် လုံလောက်မှုမရှိခဲ့သလို၊ အလေးအနက်လည်း မထားခဲ့ပေ။ ကလေး၏ဆိုးရွားသောအကျင့်များ၊ သူခံစားခဲ့ရသော အလိုလိုက်မှုများ၊ နှင့် သူ့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဖောက်ပြန်မှုများသည် ဆီနီကာတွင် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမရှိခဲ့သည်၊ သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်လိုစိတ်မရှိခဲ့ပေ။

The boy’s education included much that was harmful. He knew good manners, court etiquette, his rights and prerogatives, but he was only too well versed in the vices and corruptions of the day. His was the misfortune of many a well-born Roman youth: his training had been left to poorly supervised menials. An exception to this was his tutelage by Seneca. This tutor, a brother of Gallio, who was proconsul of Achaia when Paul was at Corinth (Acts 18:12), was born into a family of teachers, and grew to be a philosopher, shrewd in material things. He knew how to retain influential friends and benefit by their friendship. His principles were good, obtained from the Stoicism he professed. He knew how to live in an evil day and place, while keeping himself unsullied. That he had upon Nero a good influence, which carried over into the earlier years of the new reign, is evident. It is equally obvious that his influence was neither good enough nor weighty enough. The boy’s own bad traits, the pampering he had suffered, and the corruptions around him were more than Seneca had the ability, or perhaps the will, to overcome.

 

နီးရိုး၏အစောပိုင်းအကြိုက်ဆုံးသူများထဲတွင် နန်းရင်းဝန်းတွင် အတွေ့အကြုံရှိသော ပရီတိုရီယန်မှူးဖြစ်သူ ဘားရပ်စ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘားရပ်စ်သည် မွေးရာပါထက်မြတ်မှု၊ စည်းကမ်းရှိမှု၊ နှင့် သူ၏ရာထူးအတွက် အံ့အားသင့်ဖွယ် ကိုယ်ကျင့်သီလရှိသူဖြစ်သည်။

Another of Nero’s early favorites was Burrus, a praetorian prefect with long experience at court. Burrus was a man of native shrewdness, of discipline, and of moral sensibility surprising for one in his position.

 

နီးရိုးတွင် စွဲလမ်းမှုများရှိခဲ့သည်။ သူသည် မိခင်ကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့သည်။ သူသည် အာဂရစ်ပိုင်နာမှ ဖယ်ရှားခဲ့သော ကလော့ဒီယပ်စ်၏သားဖြစ်သူ ဗြိတာနီးကပ်စ်ကိုလည်း ကြောက်ရွံ့ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘားရပ်စ်မှ နီးရိုးကို ကလော့ဒီယပ်စ်၏ဆက်ခံသူအဖြစ် ပရီတိုရီယန်များထံ တင်ပြသောအခါ၊ ၎င်းတို့က သူ့ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် အားနည်းနေသော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်က ထိုထောက်ခံမှုကို အငြင်းပွားနိုင်သော အင်အားမရှိခဲ့ပေ။ နီးရိုးသည် ဧကရာဇ်ဖြစ်လာသောအခါ အသက်ဆယ့်ခုနစ်နှစ်ခန့်ရှိခဲ့သည်။

Nero had obsessions. He feared his mother. He feared Britannicus, the son of Claudius, whom Agrippina had managed to set aside while she pushed forward her own son. But when Nero was presented by Burrus to the Praetorians as the fit successor to Claudius, they acclaimed him, and there was then no power that could dispute that approval, certainly not the supine Senate. Nero was about seventeen years of age when he was made emperor.

 

အာဂရစ်ပိုင်နာသည် ဧကရီဘုရင်မအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍယူခဲ့ပြီး၊ နီးရိုးကလည်း ၎င်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဧကရာဇ်ရထားတွင် သားဖြစ်သူနှင့်အတူ စီးနင်းခဲ့ပြီး၊ အကြံဉာဏ်များပေးကာ သံတမန်များကို လက်ခံခဲ့သည်။ သူမသည် သူမ၏လမ်းကြောင်းတွင် ရှိနေသူများကို ဖယ်ရှားရန် အဆိပ်ခတ်သူများကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ သူမသည် သူမ၏သားဖြစ်သူ ဧကရာဇ်လူငယ်ကို အပြည့်အဝထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဤမိခင်၏ထိန်းချုပ်မှုကို တန်ပြန်ရန်၊ ဆီနီကာနှင့် ဘားရပ်စ်တို့သည် နီးရိုး၏ဆန္ဒများကို လိုက်လျောပြီး ၎င်းတို့၏သြဇာကို ထိန်းသိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် နီးရိုး၏အလိုဆန္ဒများကို လိုက်လျောပေးရင်း အထိရောက်ဆုံးလမ်းညွှန်မှုပေးနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နီးရိုး၏အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူ၏လမ်းကြောင်းသည် တဖြည်းဖြည်း အောက်သို့ဆင်းသွားခဲ့သည်။

Agrippina now took on the role of an empress, in which Nero cooperated. She rode in the imperial litter with her son, gave counsel, received embassies. She engaged poisoners to remove certain ones who seemed to be in her way. She sought completely to dominate the youthful emperor, her son. To counteract this maternal control, Seneca and Burrus agreed to retain their own influence by yielding to Nero’s will. They thought that the most effective guidance could be given while they were submitting to his whims. Thus, in the early years, Nero’s path went gradually downward.

 

သူ၏လုပ်ရပ်များစွာသည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဆိုးရွားခဲ့သည်။ သူသည် ဗြိတာနီးကပ်စ်ကို အဆိပ်ခတ်သတ်ခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ဇနီး အော့တေးဗီးယားကို စွန့်ပစ်ပြီး ချစ်သူတစ်ဦးကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အာဂရစ်ပိုင်နာသည် စွန့်ပစ်ခံရသူ အော့တေးဗီးယားကို သူမ၏ကာကွယ်မှုအောက်တွင် ခေါ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ကလော့ဒီယပ်စ်၏ဝန်ကြီးဖြစ်ခဲ့သူ အာဂရစ်ပိုင်နာ၏ထောက်ခံသူဖြစ်သော ပါလပ်စ်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ လူထု၏ချီးကျူးမှုများကို ဆွဲဆောင်ခံရပြီး၊ သူသည် ဆပ်ကပ်နှင့် ပြဇာတ်ရုံတွင် ဂရုမထားဘဲ မိမိကိုယ်ကို ပြသခဲ့ပြီး၊ လမ်းပေါ်တွင် သေးငယ်သောခိုးမှုများနှင့် ရန်ဖြစ်မှုများတွင် မလုံလောက်စွာ ဖုံးကွယ်ထားရင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နီးရိုးအကြောင်း အကောင်းဆုံးပြောနိုင်သည်မှာ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးရာများကို သူ၏ဝန်ကြီးများထံ ထားရှိခဲ့သည်ဖြစ်သည်။ ဆီနီကာနှင့် ဘားရပ်စ်တို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးရာများအားလုံးကို ဆီးနိတ်လွှတ်တော်သို့ အပြည့်အဝအသိပေးထားခဲ့ပြီး၊ အာဂရစ်ပိုင်နာ၏ဒေါသများကို ဆန့်ကျင်ရန် အားပေးခဲ့သည်။ နီးရိုးသည် ပြည်သူ့တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏တရားစီရင်မှုများတွင် မျှတမှုရှိရန် အမှန်တကယ်ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ရာဇပလ္လင်ကို လှောင်ပြောင်သော လူထု၏လှောင်ပြောင်မှုများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် သူ၏အစောပိုင်းနှစ်များသည် သည်းခံနိုင်ဖွယ်ရှိပုံရသည်၊ အထူးသဖြင့် သူ၏အုပ်ချုပ်မှု၏နောက်ပိုင်းကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါတွင်ဖြစ်သည်။

Many of his acts were deliberately evil. He had Britannicus poisoned. He deserted his wife Octavia for a mistress, whereupon Agrippina took the rejected Octavia under her own protection. He removed Pallas, a freedman who had been minister to Claudius, and a client of Agrippina’s. Attracted by the plaudits of the multitude, he exhibited himself carelessly in the circus and the theater, and actually engaged in petty street thievery and brawls while all too poorly disguised. The best thing to be said about Nero is that he left the affairs of government to his ministers. Seneca and Burrus kept the Senate thoroughly informed in all governmental matters, and thus secured a bulwark against the wrath of Nero’s mother. Nero sat as a public judge, and actually sought to be fair in his judgments. He ignored the jeers which in recent years had been often directed against the throne by an insolent populace. For such reasons his earlier years seemed tolerable, especially when compared with the latter part of his reign.

 

အေဒီ ၅၈ သည် ဧကရာဇ်အတွက် ပိုမိုဆိုးရွားလာသောပြောင်းလဲမှုကို မှတ်သားခဲ့သည်။ ဤဒုတိယကာလတွင် ပထမဖြစ်ရပ်မှာ သူသည် သူ၏တရားရုံးအကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အိုသိုး၏ဖောက်ပြန်သောဇနီး ပေါပိယားကို ချစ်ကြည်နူးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အိုသိုးသည် နီးရိုး၏ဇနီးနှင့် ရင်းနှီးမှုကို ဆန့်ကျင်မည်ကို တွေ့ရသောအခါ၊ သူ့ကို လူစီတေးနီးယား (ယခုခေတ်ပေါ်တူဂီနိုင်ငံခန့်) တွင် ရာထူးတစ်ခုပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ ပေါပိယား၏ဆိုးရွားသောသြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နီးရိုး၏မိခင် အာဂရစ်ပိုင်နာကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဧကရာဇ်သည် ဤဆိုးရွားသောလုပ်ရပ်၏အကျိုးဆက်များကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏သေဆုံးပြီးနောက် ရောမမြို့သို့ပြန်လည်ဝင်ရောက်သောအခါ၊ ဆီးနိတ်အမတ်များနှင့် ပြည်သူများက အလွန်ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဧကရာဇ်သည် အလွန်ကိုယ်ကျိုးရှာသူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ တစ်ချိန်တည်းတွင် အားနည်းပြီး ယိမ်းယိုင်လွယ်သူ၊ အယူသည်းမှုရှိသူ၊ ကြောက်ရွံ့တတ်သူ၊ ကိုယ်ကျင့်သီလမရှိသူ၊ နှင့် သူ့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသူများအပေါ် ဒေါသထွက်လွယ်သူဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အလွန်ဆိုးရွားပြီး ဖောက်ပြန်သောအလိုလိုက်မှုများကို ပိုမိုလိုက်လျောခဲ့သည်။ ဤအလိုလိုက်မှုများထဲသို့ သူသည် အများပြည်သူညစာစားပွဲများတွင် ပေါ်ပေါ်တင်တင်ဖောက်ပြန်မှုများကို အားပေးရင်း မင်းမျိုးမင်းနွယ်များနှင့် သာမန်ပြည်သူများကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ လူထုတစ်ရပ်လုံးကို အပြည့်အဝဖောက်ပြန်မှုထဲသို့ ဆွဲဆောင်ခံရသည်ဟု ထင်ရသည်။

The year a.d. 58 marked a change for the worse in the emperor. The first event in this second period was his falling in love with Poppaea, the dissolute wife of his court favorite Otho. When it was seen that Otho would oppose Nero’s familiarities with his wife, he was given a post in Lusitania (approximately modern Portugal) in order that he might not interfere. The next event, and one that doubtless was a result of Poppaea’s evil influence, was the assassination of Nero’s mother Agrippina. The emperor feared what might be the consequences of this horrible act, but when he re-entered Rome after his mother’s death, he was received with most extravagant adulation by senators and people alike. Thereafter the emperor showed himself extremely egotistical, but at the same time feeble and vacillating, superstitious and cowardly, self-indulgent and lecherous, and dangerous in temper toward those around him. He yielded himself increasingly to the most flagrant and corrupt dissipations. Into these dissipations he seduced both nobles and commoners by giving public suppers where open immorality was practiced and encouraged. It seemed that the very populace was being seduced into complete corruption.

 

ဘူရပ်စ်နှင့် ဆီနီကာတို့သည် နီရို၏ ဝန်ကြီးများအဖြစ် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာခဲ့သည်။ တိုင်ဂျယ်လီနပ်စ်နှင့် ရူဖပ်စ်ဟု အမည်ရှိသော မကောင်းဆိုးဝါးသူများသည် နီရို၏ မျက်နှာသာရရှိမှု တိုးပွားလာခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၂ တွင် ဘူရပ်စ်သည် အဆိပ်ခတ်ခံရပြီး သေဆုံးသွားဖွယ်ရှိသည်။ ဆီနီကာသည် ပုဂ္ဂလိကဘဝသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ နီရိုသည် အော့တေးဗီးယားကို လူသိရှင်ကြား စွန့်ပယ်ခဲ့ပြီး၊ ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ကာ ပေါပိုးယားနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသော အပြုအမူများကြောင့် ဘဏ္ဍာငွေများ ကုန်ခန်းသွားပြီး၊ လူများကို ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းယူရန်အတွက် ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။

Burrus and Seneca continued to act as Nero’s ministers, but with declining influence. Evil men, one named Tigellinus and another Rufus, were rising in favor. In a.d. 62 Burrus died, perhaps poisoned. Seneca sought unsuccessfully to withdraw to private life. Nero publicly repudiated Octavia, then put her to death most cruelly and married Poppaea. Now, with the treasury empty because of the emperor’s debaucheries, men were put out of the way in order that their wealth might be confiscated.

 

ရောမမြို့၏ မီးလောင်မှု—ဤဆိုးရွားသော မီးလောင်မှုသည် နီရို၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် လူသိများသည့် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ အေဒီ ၆၄ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြို့တော်ကို ခွဲထားသော ဆယ့်လေးပိုင်းအနက် လေးပိုင်းသာ မီးလောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး၊ သုံးပိုင်းမှာ လုံးဝပျက်စီးသွားကာ၊ ကျန်ခုနစ်ပိုင်းမှာ အနည်းနှင့်အများ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ မြို့တော်ရှိ အကျော်ကြားဆုံး အဆောက်အအုံများ၊ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများနှင့် နန်းတော်များ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ နီရို၏ နန်းတော်ပင် မီးလောင်ထိခိုက်ခဲ့သည်။ သာမန်လူထု၏ အိမ်ထောင်ပေါင်းများစွာနှင့် ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်များရှိ သိပ်သည်းစွာ နေထိုင်ရာ အိမ်များ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အနုပညာလက်ရာများနှင့် ဥပဒေနှင့် သမိုင်းတန်ဖိုးရှိသော စာမူများ မလွှဲမရှောင်သာ မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။

The Burning of Rome.—This tragic holocaust, the best-known event of Nero’s reign, occurred in a.d. 64. Of the fourteen regions into which the city was organized, only four escaped, three were completely consumed, the other seven were more or less severely damaged. Some of the most famous edifices of the city were destroyed, both public buildings and palaces. Even Nero’s palace was scorched. Thousands of the commoner folks’ houses and warrenlike tenements in the poorer districts were wiped out. Priceless works of art were destroyed and writings of great legal and historical value were undoubtedly consumed.

 

နီရိုသည် ထရိုင်မြို့ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းအကြောင်း သူ၏ အတုအယောင်ဝမ်းနည်းဖွယ် ဖျော်ဖြေပွဲအတွက် နောက်ခံအဖြစ် မီးလောင်မှုကို စတင်စေခဲ့သည်ဟု မှန်ကန်နိုင်သည်။ ဤအယူအဆကို ပယ်ချရန် အကြောင်းအထူးမရှိပေ။ အခြားပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့သည်။ သူသည် မီးလောင်မှုကို ထိရောက်စွာ တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ဟန့်တားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားဇာတ်လမ်းတစ်ခုအရ သူသည် မြို့တော်ကို ခမ်းနားစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော မြို့တော်ကို သူ၏ နာမည်ဖြင့် အမည်ပေးရန် အခွင့်အရေးရရှိလိုသောကြောင့် မီးလောင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

It may be true that Nero had the fire started as a backdrop to his pseudotragic recital of the epic Sack of Troy. There is no particular reason for rejecting the idea. There were other stories. It was said that he had merely prevented efficient efforts to stop the fire. According to another account he had set the fire because he wished an opportunity to rebuild the city magnificently, and to name the restored city after himself.

 

အကယ်၍ နီရိုသည် မီးလောင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည် သို့မဟုတ် ခွင့်ပြုခဲ့သည်ဆိုပါက၊ သူသည် သူ့ကိုယ်သူ လွန်ကျူးသွားခဲ့သည်။ သူသည် ဤအချက်ကို သဘောပေါက်ခဲ့ပြီး၊ နတ်ဘုရားများထံ အထူးကပ်လှူမှုများဖြင့် အပြစ်ဖြေဆည်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မီးလောင်မှုမှ လွတ်မြောက်လာသူများက တိုးတိုးတိတ်တီ ပြောဆိုနေခဲ့ကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှင် မွေးဖွားပြီး တစ်ရာနှစ်ခန့်အကြာ ရောမသမိုင်းပညာရှင် တက်ဆီးတပ်စ်က “လူ့အကူအညီ၊ ဧကရာဇ်၏ ရက်ရောမှု၊ ကောင်းကင်ကို ချော့မော့ရန် နည်းလမ်းများစွာတို့သည် အတင်းအဖျင်းပြောဆိုမှုကို ရပ်တန့်စေရန် သို့မဟုတ် မီးလောင်မှုသည် အမိန့်ဖြင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ကို ဖယ်ရှားရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့” ဟု ဆိုသည် (အန်းနယ်လ်စ် xv. ၄၄; လို့ဘ်ထုတ်ဝေ၊ တက်ဆီးတပ်စ်၊ အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၂၈၃)။

If Nero had caused or permitted the fire, he overreached himself. He sensed this, and expiation was made in special offerings to the gods. Still the survivors of the fire muttered. “Neither human help,” says Tacitus, a Roman historian writing about one hundred years after the birth of Christ, “nor imperial munificence, nor all the modes of placating Heaven, could stifle scandal or dispel the belief that the fire had taken place by order” (Annals xv. 44; Loeb ed., Tacitus, vol. 4, p. 283).

 

ခရစ်ယာန်များအပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု—နီရိုသည် မည်သည့်အရာကို ပြုလုပ်ရမည်နည်း။ သူသည် ဤဘေးအန္တရာယ်အတွက် အပြစ်တင်ရန်သူကို ရှာဖွေရမည်။ သူသည် တရားမဝင်သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဂဏတွင် အပြစ်ရှာဖွယ်သူကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ၎င်းတို့သည် မြို့တော်တွင် သိသာထင်ရှားသော အင်အားရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ တက်ဆီးတပ်စ်က ဤသို့ဆိုသည်။ “ထို့ကြောင့် ကောလာဟလကို ရပ်တန့်ရန်အတွက်၊ နီရိုသည် အပြစ်ရှိသူများအဖြစ် အစားထိုးကာ၊ အလွန်ရက်စက်စွာ ပြစ်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ ယုတ်မာမှုကြောင့် မုန်းတီးခံရသော လူတန်းစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူအုပ်က ၎င်းတို့ကို ခရစ်ယာန်များဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဟူသော အမည်၏ တည်ထောင်သူ ခရစ်တို့သည် တိုင်ဘီးရီးယပ်စ် လက်ထက်တွင် ပုန်တစ်ပတ်စ် ပိုင်တီးယပ်စ် ပိုင်လတ်စ်၏ စီရင်ချက်ဖြင့် သေဒဏ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အန္တရာယ်ရှိသော အယူဝါဒသည် ခဏတာ ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက်၊ ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုရောဂါ၏ မူလဌာနဖြစ်သော ဂျူဒီးယားတွင်သာမက၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆိုးရွားသော သို့မဟုတ် ရှက်ဖွယ်ရာအရာအားလုံး စုဝေးပြီး လူကြိုက်များလာသည့် မြို့တော်တွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်” (အထက်ပါ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၃)။ ဤသည်မှာ တက်ဆီးတပ်စ်၏ အမြင်ဖြစ်သည်။ သူသည် နီရို၏ ခရစ်ယာန်များအပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို ဤသို့ ဖော်ပြသည်။

Persecution of the Christians.—What was Nero to do? He must find someone upon whom to blame the disaster. He found the scapegoat in the illegal sect of Christians, who by that time had doubtless arrived at some considerable strength in the city. According to Tacitus: “Therefore, to scotch the rumour, Nero substituted as culprits, and punished with the utmost refinements of cruelty, a class of men, loathed for their vices, whom the crowd styled Christians. Christus, the founder of the name, had undergone the death penalty in the reign of Tiberius, by sentence of the procurator Pontius Pilatus, and the pernicious superstition was checked for a moment, only to break out once more, not merely in Judaea, the home of the disease, but in the capital itself, where all things horrible or shameful in the in the world collect and find a vogue” (ibid.). So much for the opinion of Tacitus. He proceeds then to describe Nero’s persecution of the Christians:

 

“ပထမဦးစွာ၊ ဂိုဏ်းသားများအဖြစ် ဝန်ခံသူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့၏ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများအပေါ် အခြေခံ၍၊ မီးရှို့မှုစွပ်စွဲချက်ထက် လူသားမျိုးနွယ်ကို မုန်းတီးမှုအတွက် အပြစ်ရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဆုံးသတ်တွင် လှောင်ပြောင်မှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၏ အရေခွံများဖြင့် ဖုံးအုပ်ပြီး ခွေးများဖြင့် ဆုတ်ဖြဲသတ်ဖြတ်ခံရသည်။ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ကို လက်ဝါးကပ်တိုင်များတွင် တင်သတ်ခံရပြီး၊ နေ့အလင်းရောင် မလုံလောက်တော့သည့်အခါ၊ ညဘက်တွင် မီးအိမ်အဖြစ် မီးရှို့ခံရသည်။ နီရိုသည် ဤမြင်ကွင်းအတွက် သူ၏ ဥယျာဉ်များကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ဆပ်ကပ်ကွင်းတွင် ပြပွဲတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ရထားမောင်းသူ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြင့် လူအုပ်ထဲတွင် ရောနှောနေခဲ့သည် သို့မဟုတ် သူ၏ ရထားပေါ်တွင် တက်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ အပြစ်ရှိမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်ပေးခံရမှုကို ထိုက်တန်သော်လည်း၊ သူတို့သည် နိုင်ငံ၏ အကျိုးကျေးဇူးအတွက်မဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ဦးတည်းသော လူတစ်ဦး၏ ရက်စက်မှုအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခံရသည်ဟူသော အထင်အမြင်ကြောင့် သနားကရုဏာခံစားမှု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်” (အထက်ပါ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၃–၂၈၅)။

“First, then, the confessed members of the sect were arrested; next, on their disclosures, vast numbers were convicted, not so much on the count of arson as for hatred of the human race. And derision accompanied their end: they were covered with wild beasts’ skins and torn to death by dogs; or they were fastened on crosses, and, when daylight failed, were burned to serve as lamps by night. Nero had offered his Gardens for the spectacle, and gave an exhibition in his Circus, mixing with the crowd in the habit of a charioteer, or mounted on his car. Hence, in spite of a guilt which had earned the most exemplary punishment, there arose a sentiment of pity, due to the impression that they were being sacrificed not for the welfare of the state but to the ferocity of a single man”

(ibid., pp. 283–285).

 

ပီတာနှင့် ပေါလ်—အေဒီ ၆၄ တွင် စတင်ခဲ့သော နီရို၏ ဤညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ခရစ်ယာန်များနှင့်ပတ်သက်သော အစိုးရမူဝါဒ၏ ဖော်ပြချက်မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် နီရို၏ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒနှင့် စိတ်အလိုအလျောက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ သူ့ကိုယ်သူ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ပြင်းထန်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ပြင်းထန်မှုကို ယခု တိုင်းတာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ တက်ဆီးတပ်စ်၏ ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သူ ဆူတိုနီးယပ်စ်က “ခရစ်ယာန်များအပေါ် ပြစ်ဒဏ်ပေးခံရသည်၊ ၎င်းတို့သည် အသစ်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသော အယူဝါဒကို ယုံကြည်သူများဖြစ်သည်” ဟု ဆိုသည် (နီရို vi. ၁၆၊ လို့ဘ်ထုတ်ဝေ၊ ဆူတိုနီးယပ်စ်၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၁၁)။ ရောမမြို့တွင် ခရစ်ယာန်ရာပေါင်းများစွာ အာဇာနည်အဖြစ် သေဆုံးခဲ့ရသည်မှာ သံသယဖြစ်စရာမရှိပေ။ ပြည်နယ်များတွင်လည်း ၎င်းတို့အပေါ် ဖိနှိပ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သည့်ရောမစာရေးဆရာမျှ ပီတာ သို့မဟုတ် ပေါလ်ကို အမည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းခြင်းမရှိသော်လည်း၊ အစောပိုင်း ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများသည် ဤတမန်တော်များ၏ အာဇာနည်ဖြစ်မှုကို နီရို၏ ခေတ်နှင့် ရောမမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု တညီတညွတ်တည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် တာတူလီယန် (အေဒီ ၂၃၀ ခန့်တွင် သေဆုံး; မာဆီယွန်ဆန့်ကျင်ရေး iv. ၅) နှင့် ယူဆီးဘီးယပ်စ် (အေဒီ ၃၂၅ ခန့်; ဘုရားကျောင်းသမိုင်း ii. ၂၅ [၅၊ ၆]) တို့ ပါဝင်သည်။

Peter and Paul.—This persecution by Nero, which began in a.d. 64, was not an expression of any governmental policy concerning the Christians. It arose from Nero’s own whim and caprice—and as a way of escape for himself. The persecution was severe, but just how severe it is impossible now to measure. Suetonius, a contemporary of Tacitus, says that “punishment was inflicted on the Christians, a class of men given to a new and mischievous superstition” (Nero vi. 16; Loeb ed., Suetonius, vol. 2, p. 111). There can be no question that hundreds of Christians suffered martyrdom in the city of Rome, and there may also have been outbreaks against them in the provinces. None of the pagan writers refers to Peter or Paul by name, but early Christian authors are united in referring the martyrdom of these apostles to the time of Nero, and in Rome. Among these are Tertullian (died c. a.d. 230; Against Marcion iv. 5), and Eusebius (c. a.d. 325; Ecclesiastical History ii. 25 [5, 6]).

 

ရောမဖိုရမ်၏ အစွန်းတွင် ရှိသော ရှေးဟောင်း မန်မာတိုင်းထိမ်း အကျဉ်းထောင်သည် ပေါလ်အား ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည့် နေရာအဖြစ် ယခုတိုင် ခရီးသွားများအား ညွှန်ပြလျက်ရှိသည်။ သူ၏ သေဆုံးမှုရက်စွဲကို အေဒီ ၆၆ မှ ၆၈ အကြားတွင် ဖြစ်ပြီး၊ နီရိုကိုယ်တိုင် သေဆုံးခဲ့သည့်နှစ်ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းဓလေ့အရ ပီတာသည် သူ့နောက်တွင် အာဇာနည်အဖြစ် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ခေါင်းအောက်သို့ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်သတ်ခံခဲ့ရသည် (ယူဆီးဘီးယပ်စ်၏ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း iii. ၁ ကို ကြည့်ပါ; အေအေ ၅၃၇၊ ၅၃၈ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။

The old Mamertime dungeon on the fringe of the Roman Forum, not far from the old Senate house, is still pointed out to tourists as the spot where Paul is supposed to have been imprisoned. The date of his death can be placed probably between a.d. 66 and 68, the year in which Nero himself died. According to an ancient tradition Peter followed him in martyrdom, crucified head downward (see Eusebius Ecclesiastical History iii. 1; cf. AA 537, 538).

 

နီရို၏ သေဆုံးမှု—ရောမမြို့တွင် ခရစ်ယာန်များအပေါ် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေစဉ်၊ နီရိုသည် မြို့တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးတွင် အလုပ်များနေခဲ့သည်။ လမ်းများကို ပြန်လည်ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ အဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အလှအပနှင့် အနုပညာဖွံ့ဖြိုးမှုများစွာဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးများ သုံးစွဲခဲ့ရပြီး၊ ထိုငွေကြေးများသည် ပြည်နယ်များရှိ ချမ်းသာသူများထံမှနှင့် လေးလံသော အခွန်များမှ ရရှိခဲ့ရသည်။

Nero’s Death.—While sporadic persecution of the Christians in Rome was continuing, Nero was busy rebuilding the city. Streets were laid out anew, and buildings were erected, with many touches of beauty and artistic development. Vast sums of money were spent on the reconstruction, money which had to come from the wealthy people of the provinces and from heavy taxation.

 

သို့သော် ဤအရာသည် လူထု၏ စိတ်ကျေနပ်မှုကို မဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပေ။ ယခုအခါ သာမန်လူထုကြားတွင် တိုးတိုးတိတ်တီ ပြောဆိုမှုများသာမဟုတ်တော့ပေ။ ရောမဘဝ၏ မျိုးရိုးမြင့်သူများ၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးခေါင်းဆောင်များသည် အစိုးရပြောင်းလဲရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ပိုမိုကြီးမားသော ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခု ထောက်လှမ်းခံရပြီး၊ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို စစ်ဆေးတရားစီရင်ခဲ့ပြီး၊ အပြစ်ရှိကြောင်း စီရင်ချက်ချကာ သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် နီရို၏ ရှေးကျသော သူငယ်ချင်းနှင့် လမ်းညွှန်သူ ဆီနီကာလည်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် အများပြည်သူဘဝမှ ဆုတ်ခွာရန် အခွင့်အရေးရှာခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ယခုအခါ နီရိုသည် သူ့ကို ပူးပေါင်းကြံစည်သူများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် ရာဇဝတ်သားအဖြစ် သေဆုံးခဲ့သည်။

But this did not pacify the people. Now it was no longer a case of murmuring among the rabble. The nobility, the social and the economic leaders of Roman life, were determined that there should be a change in government. One of the more elaborate plots was detected, the conspirators were brought to trial, convicted, and put to death. Among then was Nero’s old friend and mentor, Seneca, who had sought in vain to withdraw from public life and to escape from the city of Rome and its dangers by retirement. Now Nero was able to include him in a list of conspirators, and he died as a criminal.

 

သူ၏ ဘဝ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နီရိုသည် ပိုမိုဖောက်ပြန်ပျက်စီးလာခဲ့ပြီး၊ မယုံကြည်ထိုက်သူ၊ ပိုမိုယုတ်မာလာခဲ့သည်။ သူ၏ အခြေအမြစ်မရှိသော ကိုယ်ကျိုးစီးပွားမှုသည် နယ်နိမိတ်မရှိသလို ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ ကဗျာဆရာနှင့် အနုပညာရှင်အဖြစ် အစောပိုင်းက ဟန်ဆောင်မှုများသည် နောက်ဆုံးထိ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ရောမမြို့ မီးလောင်မှုမဖြစ်မီကပင် သူသည် အရှေ့ဘက်သို့ ခရီးထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ရောမမြို့ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် သူ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုကြောင့် ဤအစီအစဉ်များ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင်၊ အေဒီ ၆၆ တွင် သူထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ နှစ်နှစ်နီးပါး ထွက်ခွာနေခဲ့သည်။ သူ၏ ခရီးစဉ်သည် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသော အာဝါဟမှု၏ အများပြည်သူပြပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ သူသည် ရောမမြို့သို့ အောင်ပွဲခံ ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအရာသည် လူထုနှင့် အထူးသဖြင့် မျိုးရိုးမြင့်သူများ၏ မကျေနပ်မှုကို အာရုံပြောင်းမသွားစေခဲ့ပေ။

In the last few years of his life Nero had become more profligate, more undependable, more dissipated, more evil. His baseless egotism seemed to know no bounds. His early pretensions as a poet and artist continued to the end. Even before the burning of Rome he had decided that he would take a trip to the East. His plans in this direction were interrupted by his anxiety to see that Rome was rebuilt. At last, in the year 66, he set out, and was gone for nearly two years. His tour was a public exhibition of depraved and corrupt vanity. Upon his return he made a triumphal entry into Rome, but that did not distract the public, and particularly the nobles, from their discontent.

 

နီရိုသည် ပြည်နယ်စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအကြား ပြင်းထန်သော သစ္စာဖောက်မှုသတင်းများ ရရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စပိန်တွင် တပ်စွဲထားသော ဂယ်လ်ဘာကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ဂါလစ်ပြည်နယ်တစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဗင်ဒစ်စ်က ဧကရာဇ်ဖြစ်ရန် သူ့ထံ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ဂယ်လ်ဘာသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ရန် ဝန်လေးခဲ့သော်လည်း၊ ဗင်ဒစ်စ်က ကြံစည်မှုကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ နီရိုသည် ဗင်ဒစ်စ်ကို အများပြည်သူရန်သူအဖြစ် ကြေငြာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဂယ်လ်ဘာသည် ကြံစည်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ လူထုသည် နီရိုကို ဆန့်ကျင်အော်ဟစ်နေခဲ့ပြီး၊ ဆီးနိတ်အမတ်များက သူ့ထံမှ ခပ်ခွာခွာ နေခဲ့ကြသည်။ ပရီတိုရီယန်တပ်ဖွဲ့များက သူ့အား အကာအကွယ်ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူသည် ရောမမြို့မှ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး၊ ဆီးနိတ်က သူ့ကို အများပြည်သူရန်သူအဖြစ် ကြေငြာကာ သေဒဏ်ပေးရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ နီရိုသည် လမ်းဘေးရှိ သာမန်အိမ်တစ်လုံးတွင် လှဲလျောင်းနေစဉ်၊ လက်နက်တစ်ခုကို သူ၏ ရင်ဘတ်သို့ ထိုးစွဲခဲ့ပြီး၊ ကျွန်တစ်ဦးက ၎င်းကို ထိုးသွင်းခဲ့သည်။ သူ သေဆုံးနေစဉ်၊ စစ်သားများက သူ့ကို ဖမ်းဆီးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အာဏာရှင်သည် အသက်သုံးဆယ်တွင်၊ ဂုဏ်သတင်းမရှိသော အုပ်ချုပ်မှု ဆယ့်လေးနှစ်ကြာပြီးနောက်၊ အရှက်တကွဲဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ရက်စွဲမှာ အေဒီ ၆၈ ဖြစ်သည်။

Nero now received news of serious defections among the provincial generals. Galba, stationed in Spain, was especially mentioned, for Vindex, prefect of one of the Gallic provinces, made overtures to him to become emperor. Galba hesitated to participate in the conspiracy, but Vindex developed the plot. Nero managed to have Vindex declared a public enemy, but by then Galba was determined to go through with the conspiracy. The people were clamoring against Nero, the senators stood aloof from him, and the Praetorians refused him protection. He fled from Rome, whereupon the Senate proclaimed him a public enemy and decreed his death. As Nero lay in a miserable house by the roadside, he held a weapon to his breast, and a slave struck it home. Just as he was dying, the soldiers arrived to take him prisoner. The tyrant perished in disgrace at the age of thirty, after an inglorious reign of fourteen years. The date was a.d. 68.

 

 

ဂါလျဘာမှ ဟဒရီယံထိ (အေဒီ ၆၈—၁၃၈)

VII. From Galba to Hadrian (

A.D. 68—138)

 

နီရိုး၏ ဆက်ခံသူများ၊ အေဒီ ၆၈၊ ၆၉—မကြာမီတွင် စပိန်၏ အင်ပါရာတာ ဂါလျဘာသည် နီရိုး၏ နေရာကိုဖြည့်ရန် သူ၏ စစ်သားများက ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ဤသည်မှာ ရောမမြို့မှ ဝေးကွာသော စစ်မြေပြင်တွင် စစ်သားများက ဧကရာဇ်တစ်ဦးကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤရွေးချယ်မှုတွင်လည်း ရောမသည် ယခုအချိန်ထိ ကဲဆာများအားလုံးကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သော ဂျူလီယံမိသားစုမှ လှည့်ထွက်သွားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂါလျဘာသည် ရောမသို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ဟုတ်ပါသည်၊ အခြားသော ဆန္ဒရှင်များလည်း ရှိခဲ့ပြီး၊ သူသည် သေဒဏ်ပေးရန် စီရင်ခံရသူအချို့ကို ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်းမပြုဘဲ သတ်ဖြတ်စေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သစ်သည် အင်ပါယာအာဏာကို တစ်ဦးတည်း မကိုင်စွဲရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ပီဆိုဟူသော နာမည်ကျော် ရောမလူမျိုးတစ်ဦးကို သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ဆီးနိတ်က ချီးမြှင့်ခဲ့သော်လည်း၊ ပီဆို၏ ခန့်အပ်မှုသည် နီရိုး၏ ဇနီး ပိုပ္ပေးယားနှင့် တစ်ချိန်က လက်ထပ်ခဲ့ဖူးသူ အိုသိုကို ပြင်းထန်စွာ စိတ်ဆိုးစေခဲ့သည်။ အိုသို၊ သူကိုယ်တိုင် ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ စစ်သားအချို့ကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ကာ၊ ထို့နောက် ပရီတိုရီယန် အစောင့်တပ်ရှေ့သို့ ခေါ်ဆောင်ခံရပြီး၊ ဧကရာဇ်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ စစ်သားများသည် ဂါလျဘာကို စွန့်ခွာသွားပြီး၊ သူနှင့် ပီဆိုတို့ ဖိုရမ်တွင် ပေါ်လာသောအခါ၊ ဂါလျဘာသည် ချက်ချင်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ မကြာမီတွင် ပီဆိုလည်း အလားတူ ကံကြမ္မာကို ခံစားခဲ့ရသည်။

Nero’s Successors, A.D. 68, 69.—Soon Galba, the imperator of Spain, was elected by his soldiers to fill the place of Nero. This was the first time an emperor had been appointed by his soldiers in the field, away from Rome. In this choice also, Rome found itself turning away from the old Julian family, which thus far had furnished all the Caesars. Galba set out for Rome. There were, of course, other aspirants, and he had a number of conspiring nobles put to death, some without a trial. The new emperor was determined not to wield the imperial authority alone, and accepted the nomination of a noted Roman by the name of Piso to be his associate. Acclaimed by the Senate, the appointment of Piso deeply offended Otho, once the husband of Nero’s wife Poppaea. Otho, himself a general, won over some of the soldiers, and then was brought before the Praetorian Guard, who hailed him as emperor. The soldiers deserted Galba, and when he and Piso appeared in the Forum, Galba was assassinated forthwith, and, shortly after, Piso suffered the same fate.

 

ဤရှုပ်ထွေးမှုနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုအကြောင်း သတင်းသည် ဂေါလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် ဗီတေလီယပ်စ်သည် စစ်သားများ၏ ဧကရာဇ်ဖြစ်ရန် တောင်းဆိုမှုကို လက်ခံခဲ့သည်။ ဂေါလ်နှင့် ဂျာမနီတို့၏ တပ်များသည် သူ့နောက်တွင် စည်းလုံးခဲ့ပြီး၊ သူသည် ရောမသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ အိုသိုသည် ဗီတေလီယပ်စ်ကို မြောက်ပိုင်းအီတလီတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ ထိုတိုက်ပွဲတွင် သတ်ဖြတ်ခံရပြီး သူ၏ တပ်များ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ဗီတေလီယပ်စ်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး၊ အာဏာမဲ့ဆီးနိတ်က သူ့ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

Word of this confusion and bloodletting reached Gaul, where the legate Vitellius accepted the pleas of the soldiers that he be emperor. The legions of Gaul and Germany united behind him, and he proceeded toward Rome. Otho met Vitellius in northern Italy, and in the ensuing battle was killed and his army defeated. Vitellius marched on the capital, where the powerless Senate acclaimed him emperor.

 

ဤအတောအတွင်း၊ ဂျူဒီးယားတွင် လီဂိတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဗီစပေးရှင်း ဆိုသူတစ်ဦးပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူ၏ မိသားစုသည် လူမသိသလောက်ဖြစ်သော်လည်း၊ သူကိုယ်တိုင်ကမူ အရေးကြီးသော တာဝန်များကို အောင်မြင်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဗြိတိန်တွင် တပ်မတစ်ခု၏ လီဂိတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကောင်စစ်ဝန်ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ နီရိုး၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် ပါလက်စတိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ဗီစပေးရှင်းသည် ဂျူးပုန်ကန်မှုကို ဖိနှိပ်ရန် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နေစဉ်၊ အရှေ့ဘက်တပ်များက သူ့ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းအီတလီရှိ တပ်များသည်လည်း သူ့အား သစ္စာခံခဲ့ပြီး၊ ရောမသို့ ချီတက်ကာ၊ ဗီတေလီယပ်စ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တပ်များကို အနိုင်ယူခဲ့သည်。 ဆီးနိတ်က ဗီစပေးရှင်းကို ဧကရာဇ်အဖြစ် လိုလိုလားလား ကြေညာခဲ့သည်။ တစ်နှစ်မပြည့်မီတွင် ဆက်ခံသူသုံးဦး ရှိခဲ့သည်။

In the meantime another candidate had arisen in the person of Vespasian, then serving as legate of Judea. His family was practically unknown, but he himself had successfully fulfilled important responsibilities. He had been legate of a legion in Britain and eventually held a consulship. In the last years of Nero’s life severe disorders had broken out in Palestine, and Vespasian had been sent there to crush the Jewish revolt. While he was fulfilling that commission, the army of the East proclaimed him emperor. The armies in northern Italy also offered him their loyalty, began to more toward Rome, and defeated the opposing forces of Vitellius. The Senate willingly declared Vespasian emperor. In less than a year had had three successors.

 

ဤအရေးကြီးသော မင်းဆက်ပြောင်းလဲမှုများအတွင်း ရောမအင်ပါယာတစ်ခုလုံးတွင် ဘာဖြစ်ပွားခဲ့သနည်း။ ထပ်မံဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင်၊ ရောမမြို့တွင်းရှုပ်ထွေးမှုများကို အခွင့်ကောင်းယူရန် အင်ပါယာအပြင်ဘက်တွင် အင်အားကြီးမားသော နိုင်ငံမရှိခဲ့ပေ။ ရောမအင်အားကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော ပါသီယာသည် ရောမလက်ချက်ဖြင့် မကြာသေးမီက ပြန်လည်နှိမ်နင်းခံခဲ့ရသည်။ အင်ပါယာအတွင်း၌လည်း ဆူပူမှုများကို အခွင့်ကောင်းယူရန် “ဆန့်ကျင်ရေး” ပါတီတစ်ခုမျှ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့်၊ မြို့တော်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဆူပူမှုများရှိသော်လည်း၊ အင်ပါယာ၏ သာမန်ဘဝသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ စစ်သားများသည် သူတို့၏ ဗိုလ်ချုပ်များကို ရောမတွင် ထီးနန်းတင်ရန် ချီတက်သွားသည့် နှစ်များသည် ဆူပူမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်မှန်သည်။ ပြည်နယ်အချို့ရှိ လီဂိတ်များ၊ ပရိုကျူရာတာများ၊ နှင့် ပရိုကောင်စယ်များသည် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ အဆက်မပြတ် အစိုးရပြောင်းလဲမှုများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည့် မင်းမျိုးမင်းနွယ်များပါဝင်သည့်အတွက် စီးပွားရေးတွင် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့်၊ အင်ပါယာ၏ ဘဝသည် ဂျူလီယပ်စီဇာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရစဉ်က နီးပါးမင်းမဲ့စရိုက်နှင့်အတူ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်ကတည်းက ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသည် ပင်လယ်ပြင်ပေါ်တွင် ဆက်လက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ လယ်သမားများသည် သူတို့၏ လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တပ်များသည် ၎ဖြစ်ပြီး သစ္စာခံရန် ရွေးချယ်ထားသည့် ဗိုလ်ချုပ်များကို ရွေးချယ်ကာ အစောင့်တပ်တာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများရှိသော်လည်း၊ လူထုအတွင်း၌ ခိုင်မာသော လူတန်းစားတစ်ခု ရှိခဲ့ပြီး၊ မိဘများသည် ၎ဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ ကလေးများအပေါ် တာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ကာ၊ ၎ဖြစ်ပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အရေးပါသော ဘဝအတွက် အုတ်မြစ်ပေးခဲ့သည်။ ဘုန်းကြီးများသည် ပုဂံဘုရားကျောင်းများတွင် ၎ဖြစ်ပြီး တာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ လျှို့ဝှက်ဘာသာတရားများ၏ ကိုးကွယ်သူများသည် ၎ဖြစ်ပြီး ကိုးကွယ်မှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် လူထုအတွင်း ကောင်းမွန်သော တဆေးအဖြစ် ဆက်လက်ကြီးထွားခဲ့သည်။

During these important dynastic changes what had happened to the Roman Empire as a whole? Again it must be remarked that there was no great power outside the empire to take advantage of the confusion in Rome. Parthia, the only possible challenger to Roman power, had just suffered a rebuff at Roman hands. There was within the empire no organized party of the “opposition,” to move in upon the disturbances. Consequently, the ordinary life of the empire went on in spite of the turmoils at the capital. True, those years were disturbed through which the armies marched on their way to enthrone their respective generals in Rome. The legates, procurators, and proconsuls in some of the provinces were unseated. There was bound to be disturbance of business, particularly as nobles with invested capital were involved in successive governmental changes. But on the whole, life in the empire proceeded just as it had over a hundred years before, when near anarchy accompanied the assassination of Julius Caesar. Commerce continued to move upon the high seas. The farmers went about their work. Legions continued their guard duty, choosing the generals to whom they would remain loyal. With all the corruption, there was a solid stratum in the populace, homes in which fathers and mothers continued to do their duty by their children and to give, foundation to the vital life of their communities. Priests went about their duties in the pagan temples. Devotees of the mystery cults proceeded with their worship. Christianity continued to grow as a leaven of good among the people.

 

ဗီစပေးရှင်း၊ အေဒီ ၆၉—၇၉—ဗီစပေးရှင်းသည် သူ၏ သားအကြီး တိုင်တပ်စ်ကို ပုန်ကန်နေသော ဂျူးများကို ဆက်လက်ဖိနှိပ်ရန် ထားခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ရောမသို့ ဖြည်းဖြည်းချီတက်ခဲ့သည်။ မြို့တော်ရှိ သူ၏ အကျိုးစီးပွားများကို ဆီးရီးယား၏ လီဂိတ် မူစီယာနပ်စ်နှင့် ဧကရာဇ်၏ သားငယ် ဒိုမီရှင်းတို့က ဂရုစိုက်ခဲ့သည်။

Vespasian, A.D. 69—79.—Vespasian left Titus, his older son, to continue the subjugation of the rebellious Jews while he proceeded slowly to Rome. His interests in the capital were cared for by Mucianus, legate of Syria, and by Domitian, the emperor’s younger son.

 

တိုင်တပ်စ်သည် သူ၏ ဖခင်စတင်ခဲ့သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းဖြင့် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဂျေရုဆလင်သည် အေဒီ ၇၀ နွေဦးတွင် ဝိုင်းထားခံခဲ့ရပြီး၊ ပြင်းထန်သော ခုခံမှုပြီးနောက်၊ သြဂုတ်လကုန်တွင် သိမ်းပိုက်ခံခဲ့ရပြီး လုံးဝနီးပါး ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ တိုင်တပ်စ်သည် အောင်ပွဲခံပြီး ရောမသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး၊ သောင်းနှင့်ချီသော အကျဉ်းသားများနှင့် ကြီးမားသော သိမ်းဆည်းရမိပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ရောမတွင် ယနေ့ထိ ရှိနေသော တိုင်တပ်စ်၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့် တိုင်တပ်စ်၏ ပနံတိုင်သည် သူ၏ အောင်ပွဲကို ဂုဏ်ပြုသည်။ (ဂျူးစစ်ပွဲများနှင့် ဂျေရုဆလင် ဖျက်ဆီးခံရမှု၏ အသေးစိတ်ဖော်ပြချက်အတွက် တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၇၃–၇၈ ကို ကြည့်ပါ။)

Titus ably completed the task begun by his father. Jerusalem was besieged in the spring of a.d. 70, and by the end of August, after bitter resistance, was taken and almost completely destroyed. Titus returned to Rome in triumph, carrying with him thousands of captives and great booty. The Arch of Titus, still standing in Rome, celebrates his victory. (For a detailed description of the Jewish wars and the destruction of Jerusalem see Vol. V, pp. 73–78.)

 

ဗီစပေးရှင်းသည် ဧကရာဇ်ရာထူးကို ရယူစဉ်တွင်၊ ဂေါလ်နှင့် အောက်ဂျာမနီရှိ သူ့ကို ထောက်ခံခဲ့သော တပ်များအချို့သည် ရောမနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး၊ ဂေါလစ်ပြည်နယ်များတွင် သီးခြားအစိုးရတစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ သို့သော်၊ မူစီယာနပ်စ်၏ အင်အားပြသမှုဖြင့်၊ တပ်များသည် ၎ဖြစ်ပြီး တာဝန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုန်ကန်မှုသည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ဤပုန်ကန်မှုတွင် မျိုးနွယ်စုသဘောဆောင်သော အရန်တပ်များပါဝင်ခဲ့သဖြင့်၊ ထိုသို့သော ဖြစ်ပေါ်မှုများအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်၊ ရောမအစိုးရသည် မျိုးနွယ်စုအရန်တပ်များကို ၎ဖြစ်ပြီး ဇာတိမြေမှ ဝေးကွာသော အင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင် ဖြန့်ကျက်ထားရန် ထုံးစံဖြစ်လာခဲ့သည်။

Just as Vespasian was taking the imperial purple, some of the legions that had supported him in Gaul and lower Germany attempted to sever their relationship with Rome, and form a separate government in the Gallic provinces. However, with a show of force from Mucianus, the legions returned to their duty, and the revolt died out. But since a number of auxiliary legions of a tribal character had entered into this revolt, it became the practice of the Roman government from then on to distribute the tribal auxiliaries in parts of the empire distant from their native lands, in order to minimize the risk of such outbreaks.

 

တိုင်တပ်စ်သည် ပါလက်စတိုင်းမှ ပြန်လာသောအခါ၊ ဗီစပေးရှင်းသည် သူ့ကို ပရီတိုရီယန် ပရီဖက်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ထရီဗျူနစ်ရှင်း အာဏာ—ထရီဗျူးန်ရာထူးမဟုတ်ဘဲ အာဏာကိုသာ—ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် အင်ပါယာကို ခိုင်မာသော ဦးဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ ၎ဖြစ်ပြီး အဓိကပံ့ပိုးမှုမှာ ယခင်ဧကရာဇ်များ၏ ဖလွှဲဖြုန်းမှုများကြောင့် ကုန်ဆုံးသွားသော ဘဏ္ဍာငွေကို ဗီစပေးရှင်း၏ ချွေတာမှုဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာရေးနယ်ပယ်တွင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ပြည်နယ်များစွာကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိန်အထိ မြောက်ဘက်နှင့် ရိုင်း၊ ဒန်နျူးဗ်၊ နှင့် ယူဖရေးတီးစ်မြစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နယ်စပ်များတွင် အင်ပါယာကာကွယ်ရေးကို အားဖြည့်ခဲ့သည်။ အိမ်တွင်၊ ကြီးကျယ်သော ဆောက်လုပ်ရေးပရောဂျက်များသည် အစိုးရသစ်၏ သာယာဝပြောမှုကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ မီးလောင်ပျက်စီးသွားသော ကပ္ပိတိုလိုင်းဘုရားကျောင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဘုရားကျောင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ထိ အပျက်အစီးများရှိနေသော ကိုလိုဆီယမ်ကြီးမားကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗီစပေးရှင်း၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အလွန်တည်ငြိမ်ခဲ့သဖြင့်၊ သူသေဆုံးသောအခါ ၇၉ တွင် တိုင်တပ်စ်သည် အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ ဆက်ခံနိုင်ခဲ့သည်။

When Titus returned from Palestine, Vespasian made him praetorian prefect and gave him the tribunician power—the authority, but not the office, of a tribune. Together they gave sound leadership to the empire. Their main contribution was probably in the realm of finance, where Vespasian’s thrift restored the treasury that had been emptied by the extravagances of previous emperors. Several provinces were reorganized, and imperial defense was strengthened as far north as Britain and on the frontiers formed by the Rhine, Danube, and Euphrates rivers. At home impressive building projects lent an air of prosperity to the new regime. The burnt Capitoline Temple was restored, a temple of Peace was erected, and work was begun on the mammoth Colosseum, whose ruins still exist. So stable was Vespasian’s rule that when he died in 79 Titus was able to succeed him without disturbance.

 

တိုင်တပ်စ်၊ အေဒီ ၇၉—၈၁—သားဖြစ်သူသည် သူ၏ စွမ်းရည်ရှိသော ဖခင်၏ ထိုက်တန်သော ဆက်ခံသူဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့်၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် တိုတောင်းခဲ့သဖြင့်၊ ၎င်း၏ အစောပိုင်းကတိများကို မဖြည့်ဆည်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ၎င်း၏ အမှတ်တရမှာလည်း ဘေးအန္တရာယ်နှစ်ခုကြောင့် မှေးမှိန်သွားခဲ့သည်။ ၇၉ တွင်၊ ဗီဆူးဗီးယပ်စ်တောင်သည် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး၊ ပေါမ့ပေး နှင့် ဟာကျူလေးနီးယမ်မြို့များကို ၎င်း၏ မီးတောင်ချော်ရည်ဖြင့် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ထိုမြို့များ၏ တူးဖော်ထားသော အပျက်အစီးများသည် ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ ပထမရာစုအတွင်း အီတလီရှိ ရောမဘဝအကြောင်း ဗဟုသုတကြွယ်ဝသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် ရောမသည် သုံးရက်ကြာ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးတစ်ခုကို ထပ်မံခံစားခဲ့ရပြီး၊ မြို့၏ အများစုကို အပျက်အစီးများအဖြစ် ထားခဲ့သည်။ သို့သော်၊ တိုင်တပ်စ်သည် ဤဘေးအန္တရာယ်များအတွက် အပြစ်တင်ခံရခြင်းမရှိခဲ့ပြီး၊ သူသေဆုံးသောအခါ အေဒီ ၈၁ တွင်၊ အင်ပါယာက သူ့ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဝမ်းနည်းခဲ့သည်။ သူ၏ ညီငယ် ဒိုမီရှင်းသည် ဆန့်ကျင်မှုမရှိဘဲ ဆက်ခံခဲ့သည်။

Titus, A.D. 79—81.—The son proved a worthy successor to his able father. Unfortunately, his reign was short; thus he was unable to fulfill much of its early promise. Its memory was also darkened by two disasters. In 79, Mt. Vesuvius erupted and buried in its volcanic lava the cities of Pompeii and Herculaneum, whose excavated ruins have provided a rich source of knowledge concerning Roman life in Italy during the 1st century of the Christian Era. One year later Rome again suffered a disastrous fire, which burned for three days and left much of the city in ruins. However, Titus was not blamed for these catastrophes, and when he died in a.d. 81, he was deeply mourned by the empire. His younger brother, Domitian, succeeded without opposition.

 

ဒိုမီရှင်း၊ အေဒီ ၈၁—၉၆—အုပ်ချုပ်သူသစ်သည် အင်ပါယာ၏ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ နှင့် စာပေဘဝတွင် စစ်မှန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော်၊ သူပြီးမြောက်ခဲ့သော ကောင်းမှုများသည် ၎င်း၏ ပြင်းထန်သော အာဏာရှင်နည်းလမ်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မုန်းတီးမှုအောက်တွင် ဖုံးကွယ်နေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း၊ သမိုင်းတွင် သူ၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် အင်ပါယာတိုးတက်မှုကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သူသည် ဗြိတိန်မှ ကယ်လီဒိုးနီးယား (စကော့တလန်) သို့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ရိုင်းမြစ်ကိုဖြတ်ကာ ဂျာမနီသို့ တပ်တစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ မြစ်အရှေ့ဘက်ရှိ မြေအချို့ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ မင့်ဇ်တွင် တပ်စွဲထားသော တပ်မနှစ်ခုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ပုန်ကန်မှုကို အလွယ်တကူ ဖိနှိပ်ခဲ့ပြီး၊ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို တပ်မတစ်ခုထက်ပို၍ အမြဲတမ်းမထားရဟူသော မူဝါဒကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အောက်ဒန်နျူးဗ်မြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ဂျာမန်မျိုးနွယ်စုများ၏ ပုန်ကန်မှုကို ပို၍ခက်ခဲစွာ ဖိနှိပ်ခဲ့ပြီး၊ ဒိုမီရှင်း၏ သူတို့နှင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော အခြေချမှုသည် ရေရှည်မတည်မြဲခဲ့ပေ။

Domitian, A.D. 81—96.—The new ruler was genuinely interested in the political, social, and literary life of the empire; but the good he accomplished was hidden under the hatred which his violently autocratic methods aroused. Nevertheless, history records imperial progress under his leadership. He authorized a campaign from Britain into Caledonia (Scotland), and he himself led an army across the Rhine into Germany, where he annexed some of the land lying east of the river. A revolt of two legions stationed at Mainz was easily put down, and led to the policy of not having more than one legion permanently stationed at any point. A revolt of the German tribes across the lower Danube was put down with more difficulty, and the settlement that Domitian made with them was not lasting.

 

သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအစောပိုင်းတွင်၊ သူသည် ဘုရားအဖြစ် ကိုးကွယ်ခံရသော ဧကရာဇ်များအတွက် လေးစားမှုကို ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ သူ၏ သေဆုံးသွားသော ဖခင်နှင့် ညီအစ်ကိုကို ကိုးကွယ်ရန် ဖလဗီယဲလ်စ် ဘုန်းကြီးကောလိပ်တစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင် “သခင်နှင့်ဘုရား” (ဒိုမီနပ်စ်နှင့် ဒီးယပ်စ်) ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို ယူခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာတစ်လွှားတွင် ဧကရာဇ်ကိုးကွယ်မှုကို ပိုမိုပြင်းထန်စေကာ၊ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင်ပင် တမန်တော်ဂျွန်သည် ပတ်မော့စ်သို့ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အခြားတပည့်များစွာသည် ဤအုပ်ချုပ်မှုအတွင်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု ယူဆရသည်။ ထိုညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် မည်မျှပြင်းထန်ပြီး မည်မျှပျံ့နှံ့ခဲ့သည်ကို ယခုအခါ ဆိုရန်မဖြစ်နိုင်ပေ၊ အကြောင်းမှာ အုပ်ချုပ်မှု၏ ချက်ချင်းမှတ်တမ်းများတွင် ၎င်းအကြောင်း အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သော အကိုးအကားအများစုမှာ တာတူလီယံ၏ နောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်ရေးသားမှုများတွင် ဖြစ်သည်။ ဤညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် တမင်သက်သက် အင်ပါယာမူဝါဒကို ကိုယ်စားမပြုဘဲ၊ နီရိုး၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကဲ့သို့ပင်၊ ဧကရာဇ်၏ အာဏာရှင်သဘောထားနှင့် ရောမလူထု၏ ယေဘုယျအပြုအမူနှင့် လိုက်လျောရန် ငြင်းဆန်သော ဘာသာတရားသမားများအပေါ် သူ၏ ဒေါသထွက်မှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ အလားတူအကြောင်းကြောင့်၊ သူသည် နှစ်ဆယ်ကျော်က ရှုံးနိမ့်မှုကြောင့် ဆက်လက်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသော ဂျူးအချို့အပေါ် ပြင်းထန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။

Early in his reign he enforced respect for the deified emperors, and established a priestly college of the Flaviales for the worship of his dead father and brother. He himself took the title of dominus et deus (“lord and god”), and thus intensified emperor worship throughout the empire and contributed to the persecution of the Christian church. It was doubtless at this time that the apostle John was banished to Patmos, and a number of the other disciples are supposed to have been put to death during this reign. How widespread and how severe the persecution was it is impossible now to say, for there is very little about it in the immediate records of the reign. Most of the references to it are in later Christian writings, such as Tertullian’s. This persecution does not represent a deliberate imperial policy, but like that of Nero, was a result of the emperor’s autocratic attitude, and his resentment toward a body of religionists who refused to come into line with the general conduct of the Roman people. For the same reason he laid his hand heavily upon certain Jews who were still restive from their defeat of a score of years before.

 

ဒိုမီရှင်း၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အေဒီ ၉၆ တွင် သူလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရသည်အထိ ဆက်လက်ခဲ့ပြီး၊ ဆီးနိတ်နှင့် ပိုမိုပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများဖြင့် မှတ်သားခံခဲ့ရသည်။ ထိပ်တန်းဆီးနိတ်အမတ်များစွာသည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုစွပ်စွဲချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အာဏာရှင်သေဆုံးသောအခါ၊ သူ၏ နာမည်ကို တရားဝင်မှတ်တမ်းများမှ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ သူ၏ အမှတ်တရမှာ ဆီးနိတ်က ကျိန်ဆဲခံခဲ့ရသည်။

Domitian’s reign, which lasted until his assassination in a.d. 96, was marked by increasingly bitter conflicts with the Senate. A number of leading senators were executed on charges of treason, and when the tyrant died, his name was erased from the official records by the Senate and his memory cursed.

 

နာဗာ၊ အေဒီ ၉၆—၉၈ ၉၆ ခုနှစ် ဆောင်းဦးတွင် ဒိုမီရှန်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သော ပူးပေါင်းကြံစည်သူများသည် သူ၏ဆက်ခံသူအဖြစ် နာဗာဟု လူသိများသော အသက်ကြီးရင့်သော ဆီးနိတ်အမတ်တစ်ဦးကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ သူသည် မြင့်မားသော အကျင့်စာရိတ္တရှိသူဖြစ်သော်လည်း၊ သူ၏ရှေ့ဆက်ခံသူထံမှ အမွေရရှိသော ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ရန် လုံလောက်သော ခွန်အားမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူသည် အထက်ဂျာမနီမှ လီဂိတ်ဖြစ်သူ ထရာဂျန်ကို မွေးစားကာ သူနှင့်အတူ တာဝန်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ဗက်စပေးရှန်က တိုင်တပ်စ်အား ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း၊ နာဗာသည် ထရာဂျန်အား ထရီဗျူနီရှင်အာဏာနှင့် ပရိုကွန်ဆယ်၏ အင်ပီရီယမ်အာဏာကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အစိုးရစာပို့ဝန်ဆောင်မှု ကုန်ကျစရိတ်များကို မြို့များမှ ဧကရာဇ်ဘဏ္ဍာသို့ လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် မိဘမဲ့ကလေးများအတွက် နိုင်ငံတော်ထောက်ပံ့မှုပေးရန် ဆုံးဖြတ်ချက်များမှလွဲ၍ နာဗာ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် မှတ်တမ်းတင်စရာအနည်းငယ်သာရှိသည်။ သူသေဆုံးသောအခါ ၉၈ ခုနှစ်တွင် ထရာဂျန်က သူ့နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။

Nerva, A.D. 96—98.—The conspirators who put Domitian out of the way in the autumn of 96 chose for his successor an elderly senator known as Nerva. He was a man of high character, but was not strong enough to meet the troubles inherited from his predecessor. He therefore adopted Trajan, the legate of upper Germany, to serve with him. As Vespasian had done with Titus, Nerva gave to Trajan the tribunician authority and the imperium of a proconsul. Apart from the transfer of the costs of the government postal services from the cities to the imperial treasury and a decision to give state aid to orphans, there is little to record in Nerva’s reign. When he died in 98 Trajan succeeded him.

 

ထရာဂျန်၊ အေဒီ ၉၈—၁၁၇ ဧကရာဇ်သစ်သည် စပိန်နိုင်ငံ အိတာလီကာမှ ဇာတိဖြစ်ပြီး၊ ပြည်နယ်များမှ ရွေးချယ်ခံရသည့် ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်။ သူသည် ရွေးချယ်မှုကောင်းတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သူ၏ အကျင့်စာရိတ္တသည် ခိုင်မာပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်မြင့်မားကာ၊ အောင်မြင်သော ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ သူ၏လူများ၏ လေးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကို မကြာမီရရှိခဲ့သည်။ သူ၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စနစ်တကျအုပ်ချုပ်ရေးသည် ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ စစ်သားများကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်၊ ဆင်းရဲသောကလေးများကို ကျွေးမွေးခဲ့သည်၊ စိုက်ပျိုးရေးကို အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့သည်၊ ကြီးကျယ်သော ဆောက်လုပ်ရေးအစီအစဉ်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်နယ်များတစ်လျှောက် လမ်းများကို တိုးချဲ့ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်များသည် ငွေကုန်ကျခံသော်လည်း၊ ဘဏ္ဍာရေးကို ခိုင်မာသောအခြေခံပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ယာယီအားဖြင့် ၎င်းတို့အပေါ်ထားရှိသော ဖိအားများကို ထမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။

Trajan, A.D. 98—117.—The new emperor was a native of Italica in Spain, and was the first ruler to be chosen from the provinces. He proved to be a good choice. His character was sound, he had high administrative talent, was a successful general, and soon gained the respect and affection of his people. Under his rule orderly government flourished, the soldiery were kept under control, poor children were fed, agriculture was encouraged, a lavish building program was undertaken, and highways throughout the provinces were improved and extended. Such plans cost money, but finances were placed on a sound basis, and temporarily proved equal to the strains placed upon them.

 

ထရာဂျန်၏ အုပ်ချုပ်မှုအများစုသည် စစ်ရေးစစ်ဆင်ရေးများဖြင့် ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်။ ပြင်းထန်သောစစ်ပွဲနှစ်ခုတွင် သူသည် ဒန်ယူးမြစ်မြောက်ဘက်ရှိ ဒေးရှားကို ရောမပြည်နယ်များစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ၁၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ သူသည် ပါသီယံကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဩဂတ်စတပ်စ်မှ သတ်မှတ်ထားသော နယ်နမိတ်များကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး၊ သမိုင်းပညာရှင်များစွာက ထရာဂျန်သည် ရောမနယ်မြေကို ထိုသို့ချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ မလိမ္မာဟု ယူဆကြသည်။

Much of Trajan’s reign was occupied with military campaigns. In two hard wars he added Dacia, north of the Danube, to the list of Roman provinces. Later, from 113 onward, he undertook the conquest of Parthia. This overstepped the boundaries set by Augustus, and many historians feel that Trajan was unwise to attempt such an expansion of Roman territory.

 

ဤသာယာဝပြောသော အုပ်ချုပ်မှုကို ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုက ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ တစ်ခုမှာ မြောက်အာဖရိက၊ ဆိုက်ပရပ်စ်၊ အီဂျစ်၊ နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ ဂျူးများ၏ ပြင်းထန်သော ပုန်ကန်မှုဖြစ်သည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် ရောမစစ်သားအများအပြားကို တောင်းဆိုရလောက်အောင် ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် အသက်ဆုံးရှုံးမှု များပြားခဲ့သည်။ ဂျူးများသည် ပြင်းပြစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းမချင်း ဂျူးများနှင့် ၎င်းတို့၏ရန်သူများက ဆိုးရွားသော လူသတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။

This otherwise prosperous reign was marred by two events. One of these was a serious rebellion of the Jews in North Africa, Cyprus, Egypt, and Mesopotamia. The revolt was serious enough to demand large numbers of Roman soldiers to conquer it. The loss of life was heavy on both sides. The Jews fought fanatically, and horrible massacres were perpetrated by both the Jews and their enemies, before the revolt was quelled.

 

အခြားဖြစ်ရပ်မှာ ခရစ်ယာန်များကို ဖိနှိပ်မှုဖြစ်သည်။ ထရာဂျန်သည် ၎င်းတို့ကို နှိမ်နှင်းရမည်ဟု မူဝါဒတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပေါင်တပ်စ်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ပလီနီယံလူငယ်ထံမှ စိတ်ဝင်စားဖွယ်နှင့် အရေးကြီးသော စာတစ်စောင်တွင်၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် သူ၏ဒေသတွင် များစွာပျံ့နှံ့လာသဖြင့် ဘုရားကျောင်းများ စွန့်ပစ်ခံရပြီး၊ နတ်ဘုရားများကိုးကွယ်ရန်အတွက် ပစ္စည်းများပြုလုပ်နေသော လက်မှုပညာရှင်များသည် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်နေကြသည်ဟု ဧကရာဇ်ထံသို့ ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် ခရစ်ယာန်ဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသူများကို သူ့ရှေ့တွင် ခေါ်ယူပြီး၊ ၎င်းတို့က သူတို့၏ယုံကြည်ချက်ကို ဝန်ခံပါက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဘုရားကျောင်းကိုးကွယ်မှု သိသာစွာ ပြန်လည်ထူထောင်လာခဲ့သည်။

The other event was a persecution of the Christians. Trajan enunciated a policy under which they should be suppressed. An interesting and important letter is extant from Pliny the Younger, governor of Pontus, who writes to the emperor that Christianity has so spread in his area that the temples are deserted, and the artisans who are making materials for the worship of the gods find themselves without employment. He states that it has been his policy to call those accused of being Christians before him, and if they admitted their faith, he has been putting them to death. As a result temple worship has been considerably restored.

 

ထရာဂျန်က ဖြေကြားရာတွင် ပလီနီယံ၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို အတည်ပြုထောက်ခံသော်လည်း၊ ခရစ်ယာန်ဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသူတစ်ဦးသည် စွပ်စွဲသူ၏အမည်ဖြင့် စွဲချက်တင်မထားပါက တရားမစွဲဆိုရဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ချက်ကို စွန့်လွှတ်သူများကို အပြစ်မပေးရဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံသူ သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခံရသူများအတွက် သေဒဏ်သည် ပြစ်ဒဏ်ဖြစ်သည် (ပလီနီယံ၏စာများ ၁၀.၉၆၊ ၉၇)။

Trajan replies and approves what Pliny has been doing, but commendably specifies that if anyone is charged with being a Christian, he is not to be prosecuted unless his accuser’s name is subscribed to the charge against him, and that those who repudiate their Christian faith are not to be punished. However, death is to be the punishment for one who acknowledges himself, or is proved to be, a Christian (Pliny Letters x. 96, 97).

 

ဤသည်မှာ ရောမဧကရာဇ်များက ခရစ်ယာန်များအပေါ် ကိုင်တွယ်ရန်အတွက် ချမှတ်ခဲ့သော ပထမဆုံး တိကျသောမူဝါဒများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤမူဝါဒသည် ၁၄၀ နှစ်အကြာ အေဒီ ၂၅၀ တွင် ဧကရာဇ် ဒီးရှပ်စ်လက်ထက်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော မူဝါဒတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်အထိ ပြောင်းလဲမှုမရှိခဲ့ပေ။ ထိုမူဝါဒသည် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတစ်ခုလုံးကို သုတ်သင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့သည်။

This is the first of a series of definite policies laid down by Roman emperors for the treatment of Christians. This policy was not superseded for 140 years, and thousands of Christians died under it. Only in a.d. 250, under the emperor Decius, was a new policy enunciated which proved much more severe; it aimed at the extermination of the whole church.

 

ထရာဂျန်လက်ထက်တွင် အာဇာနည်ဖြစ်ခဲ့သော ခရစ်ယာန်များထဲတွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ အန်တီအုတ်ရှိ ဘုရားကျောင်း၏ ခေါင်းဆောင် အစ်ဂနေးရှပ်စ်သည် ထင်ရှားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိများတွင် ဖော်ပြထားသည့် ဓမ္မပညတ္တိများအရ၊ သူသည် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ရောမမြို့သို့ ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် သူသည် စာစဉ်များရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဤစာများသည် စစ်မှန်ပါက၊ အလွန်စောစီးစွာ ခိုင်မာသော ဘိရှော့အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း ထူးခြားသော သက်သေဖြစ်သည်။

Among the Christians who suffered martyrdom under Trajan is the shadowy figure of Ignatius, the leader of the church of Antioch in Syria. According to traditions embodied in late biographies of him, he was arrested and conveyed to Rome. On his way he is supposed to have written a series of epistles. These epistles have created questions that have long troubled scholars. The letters, if genuine, are remarkable proof of the very early establishment of a strong episcopate.

 

သမိုင်းပညာရှင်များက ထရာဂျန်၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရောမသမိုင်း၏ အကောင်းဆုံးအချိန်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သဘောတူကြသည်။ ၁၁၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် စီလီရှာတွင် မြို့တော်သို့ ပြန်လာရင်း သေဆုံးခဲ့သည်မှာ အင်ပါယာအတွက် ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်သည်။

Historians agree that Trajan’s reign was one of the best in Rome’s long annals. It was a great loss to the empire when he died in Cilicia, on his way back to the capital, in a.d. 117.

 

ဟဒရီယန်၊ အေဒီ ၁၁၇—၁၃၈ ထရာဂျန်သေဆုံးမည့်မတိုင်မီ သူသည် ဟဒရီယန်ဟု သမိုင်းတွင်လူသိများသော သူ၏ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတစ်ဦးကို မွေးစားခဲ့ပြီး၊ ထိုသူသည် ဧကရာဇ်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူသည် ထူးကဲသောစွမ်းအင်ရှိသူဖြစ်ပြီး၊ အနုပညာနှင့် စာပေကို စိတ်ဝင်စားကာ၊ ဟယ်လင်နစ်ဇင်ကို ထူးခြားစွာ တန်ဖိုးထားသူဖြစ်သည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်များကို ပြင်းပြစွာ ခံစားခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာတစ်လျှောက် ခရီးသွားလာရင်း အချိန်များစွာ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ သူသည် ချဲ့ထွင်သူမဟုတ်ဘဲ၊ ထရာဂျန်လက်ထက်တွင် မကြာသေးမီက ရရှိခဲ့သော အရှေ့ပိုင်းနယ်မြေများမှ ရောမတပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ လမ်းများ၊ အဆောက်အဦများ၊ နှင့် ရေပြွတ်များ တည်ဆောက်ရေးအစီအစဉ်တွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အရေးကြီးဆုံး စစ်ရေးလုပ်ဆောင်မှုမှာ ဂျေရုဆလင်မြို့ဟောင်းနေရာတွင် ကိုလိုနီတစ်ခု ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းစဉ် စတင်ခဲ့သော ဂျူးပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းရန်ဖြစ်သည်။ ပုန်ကန်မှုများသည် အစပိုင်းတွင် ပြတ်သားမှုမရှိဘဲ ဒေသအလိုက် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၂ ခုနှစ်တွင် ပုန်ကန်မှုသည် ပိုမိုစည်းလုံးလာပြီး၊ စစ်တပ်ကို ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ရသည်。 ၁၃၅ ခုနှစ်တွင် ပုန်ကန်မှုကို နောက်ဆုံးတွင် နှိမ်နှင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဂျူးများအတွက် အသက်ဆုံးရှုံးမှု များပြားခဲ့သည်။

Hadrian, A.D. 117—138.—Just before Trajan died he adopted a cousin who is known in history as Hadrian, and this man succeeded him in the emperorship. He was a person of extraordinary energy, deeply interested in art and literature, with a marked appreciation of Hellenism. He keenly felt the responsibilities of government and spent much of his time traveling over the empire. He was not an expansionist, and withdrew the Roman forces from the territories in the East recently acquired under Trajan. He effected a number of administrative reforms and engaged in an active construction program of roads, buildings, and aqueducts. His most important military undertaking was the suppression of another Jewish outbreak that began when he undertook to establish a colony on the site of old Jerusalem. The revolts were sporadic at first, and were dealt with locally, but in 132 the rebellion became better organized, and the army had to be aligned against it. It was not until 135 that the revolt was finally crushed, with great loss of life to the Jews. (For a more complete discussion of the revolt which occurred under the emperor Hadrian see Vol. V, p. 79.)

 

ဟဒရီယန်သည် နာဗာမှ စတင်ခဲ့ပြီး ထရာဂျန်က ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သော ထိုက်တန်သူများကို မွေးစားခြင်းဖြင့် ဆက်ခံမှုစနစ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ ဤဆောင်းပါး၏ အကြောင်းအရာဖြစ်သော ဓမ္မသစ်ကျမ်းခေတ်ကာလမှ ရောမသမိုင်းကို ကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်သည်။

Hadrian continued the policy of succession through adoption of worthy men, which had been started by Nerva and maintained by Trajan. But we are already beyond the historical period that is the theme of this article—Roman history in New Testament times.

 

 

ရောမယဉ်ကျေးမှု၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ နှင့် ဘာသာရေး

VIII. Roman Culture, Philosophy, and Religion

 

ရောမယဉ်ကျေးမှု ရောမယဉ်ကျေးမှုသည် ဂရိယဉ်ကျေးမှုမှ ချေးယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ရောမလူမျိုးများသည် အနုပညာရှင် သို့မဟုတ် ကဗျာဆန်သူများ မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ကျသော၊ ဥပဒေရေးရာဆိုင်ရာ၊ နှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ သဘာဝရှိသူများဖြစ်သည်။ အရှေ့ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့၏ နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုများကို အားလပ်ချိန်တွင် ခံစားလာသောအခါမှသာ၊ အလက်ဇန္ဒရီယံခေတ်က ဂရိယဉ်ကျေးမှုကို ဂရိမှဖယ်ထုတ်ကာ အရှေ့ပိုင်းကမ္ဘာတစ်လျှောက် ဖြန့်ကျက်ထားသည်ကို သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ ဤယဉ်ကျေးမှုသည် ရောမလူမျိုးများကို နှစ်သက်စေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လိုအပ်ချက်များနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဂရိပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများ、 ပန်းချီဆရာများ၊ ပန်းပုဆရာများ၊ နှင့် ဒဿနိကပညာရှင်များသည် ရောမမြို့သို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး၊ ဆီးနိတ်အမတ်များနှင့် ချမ်းသာသူများက ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ နှစ်များကြာလာသည်နှင့်အမျှ၊ ဂရိအနုပညာ၏ လှပမှုနှင့် ကျက်သရေကို လှုံ့ဆော်ခံရသော ရောမပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထွန်းကားနေသော ဂရိပုံစံများကို အတုယူကာ ရောမဆန်စေရန် စတင်ခဲ့သည်။

Roman Culture.—The culture of Rome was borrowed from Greece. The Romans were not naturally an artistic or poetic people, but rather were practical, legalistic, and militaristic. It was only when they began to experience more leisure in the enjoyment of their territorial acquisitions in the East that they became observant of the Hellenistic culture the Alexandrian Era had lifted out of its Greek setting and spread over most of the Eastern world. This culture pleased the Romans, and they sought to adapt it to their needs. Greek dramatists, poets, painters, sculptors, and philosophers found their way to Rome, were patronized there by senators and men of wealth, and as the years went by Roman intellectuals, stimulated by the beauty and grace of Greek art, began to imitate and Romanize the Greek forms which flourished around them.

 

ရောမဒဿနိကဗေဒ ရောမလူမျိုးများသည် ဂရိဒဿနိကဗေဒကို လက်ခံကျင့်သုံးမှုတွင် ယဉ်ကျေးမှုချေးယူမှုကို ပို၍ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်ရသည်။ ခရစ်ယာန်ခေတ်စတင်ချိန်တွင် ပလေတိုနှင့် အရစ္စတိုတယ်၏ ဒဿနိကဗေဒများသည် ယာယီအားဖြင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ၃ ရာစုတွင် ပလေတိုနစ်ဇင်၏ ပြန်လည်ထွန်းကားမှုသည် အလက်ဇန္ဒရီယံခရစ်ယာန်များဖြစ်သည့် ကလီမန့်နှင့် အိုရီဂျင်၏ ဓမ္မပညာအပေါ် သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် နီအိုပလေတိုနစ်ဇင်သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပြိုင်ဘက်ကဲ့သို့ ဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဩဂတ်စတင်း၏ ကံကြမ္မာသတ်မှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆအတွက် အစေ့အဆန်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာမဲ့ဝါဒ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် ဘုရားကျောင်းအတွင်း မတိကျသော သွန်သင်ချက်များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ ဆက်လက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။

Roman Philosophy.—Nowhere was the borrowing of a culture more plainly seen than in Rome’s adoption of Greek philosophy. At the dawn of the Christian Era the philosophies of Plato and Aristotle were experiencing a temporary eclipse; but a 3d-century revival of Platonism had a marked effect on the theology of the Alexandrian Christians, Clement and Origen. In its turn, Neo-Platonism became a cultlike rival of Christianity, and gave to Augustine the germ for his doctrine of predestination. Thus paganism’s influence continued to reach the world through erroneous teachings in the church.

 

ဆိုဖစ်များသည် ၎င်းတို့၏ ရောမှတွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ လူသည် အရာအားလုံး၏ အတိုင်းအတာဖြစ်သည်ဟု ၎င်းတို့က ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟုသုတနှင့် အမှန်တရားသည် ဆက်စပ်မှုရှိပြီး၊ လူတစ်ဦးစီသိသည့်အရာသည် သူ့အတွက် အမှန်တရားဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အဆိုနှစ်ခုသည် တစ်ခုချင်းစီစစ်မှန်နိုင်သည်။ အမှန်တရား၏သခင်အား ပီလတ်က “အမှန်တရားဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း” ဟု ရောမှတွေးခေါ်ပြီး သနားစဖွယ်မေးမြန်းခဲ့သည်မှာ (ယောဟန် ၁၈:၃၈) ဆိုဖစ်များ၏ အကျပ်အတည်းကို ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရောမလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အဆင့်မြင့်လူတန်းစားများ၏ နယ်စပ်တွင် မလျော်ကန်စွာ အလှဆင်ထားသော အယောင်ဆောင်ပညာရှင်များစွာကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။

The Sophists continued to wield their cynical influence. Man, they said, was the measure of all things. Knowledge and truth were therefore relative, and what each man knew became truth to him; hence two opposite propositions could each be true. Pilate’s cynical yet pathetic question, “What is truth?” asked of the Lord of truth, and remembered by the theologian John (ch. 18:38), illustrates the predicament of the Sophists. They attracted to themselves large numbers of the pseudo intellectuals who unbecomingly adorned the fringes of Roman higher society.

 

ဧပိကျူးရီးယန်ဒဿနိကဗေဒသည် ရောမတွင် လူကြိုက်များခဲ့သည်。 ၎င်းတို့က အရာအားလုံးသည် အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု သွန်သင်ခဲ့သည်။ ဘဝ၊ စိတ်၊ ဝိညာဉ်၊ နှင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထို့ကြောင့် သေဆုံးချိန်တွင် ဝိညာဉ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသော အက်တမ်များ ပြန့်ကျဲသွားသဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ ဆက်လက်တည်ရှိမှုသည် မဖြစ်နိုင်ဟု ၎င်းတို့က ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဘဝရှိနေစဉ်တွင် အကောင်းဆုံးအသုံးချသင့်သည်။ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသော ဧပိကျူးရီးယန်များအတွက် ဤသွန်သင်ချက်သည် ကောင်းမွန်မှုနှင့် အကူအညီပေးမှု၊ အကောင်းဆုံးသော မိမိကိုယ်ကိုဖော်ပြမှုကို ဆိုလိုသည်။ အားနည်းသော စိတ်ထားရှိသူများအတွက်မူ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကို အလိုလိုက်ခြင်းနှင့် အနိမ့်ဆုံးသော ဆန္ဒများကို ဖြည့်ဆည်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဟိုရေ့စ်နှင့် လူကရီးရှပ်စ်သည် ရောမဧပိကျူးရီးယန်ဝါဒ၏ ထင်ရှားသော ထောက်ခံသူများဖြစ်သည်။

The Epicurean philosophy was popular in Rome. Its proponents taught that all substance is made up of atoms. Life, mind, soul, and body are formed of atoms. There is, they taught, no past or future for personality, for the atoms of which the soul is constituted are dissipated at death, and continuity of personality is therefore impossible. Hence one should make the most of life while it is experienced. To the stable-minded Epicurean such a teaching meant the satisfaction of goodness and helpfulness, the best in self-expression; to weaker minds it meant self-indulgence and satisfaction of the lowest inclinations. Horace and Lucretius were exponents of Roman Epicureanism.

 

စတိုအိတ်ဒဿနိကဗေဒတွင် ထူးချွန်သော ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ အရည်အသွေးတစ်ခု ရောယှက်ထားသည်။ ၎င်း၏ စတင်တည်ထောင်သူမှာ ဖီနီရှန်လူမျိုး ဇီနို ဖြစ်ပြီး၊ အေသင်မြို့ရှိ “ဆေးခြယ်ထားသော ဝရန်တာ” ဖြစ်သည့် စတိုအာ ပိုကီလီမှ အေဒီ ၃၀၀ ခန့်တွင် သွန်သင်ခဲ့သည်။ သူသည် အင်အားနှင့် ရုပ်ဝတ္ထုအားလုံးကို တစ်ခုတည်းသော ရုပ်ခန္ဓာအဖြစ် လျှော့ချခဲ့သည်။ ဘဝသည် ရုပ်ဝတ္ထုအားလုံးကို လွှမ်းခြုံထားသော လိုဂိုစ် သို့မဟုတ် ဘုရားသခင့်နိယာမတွင် ရှိသည်ဟု သူက ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်နှင့်ပတ်သက်သော ပန်သီအိတ်စတစ်အယူအဆကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ရုပ်ဝတ္ထုကမ္ဘာတွင် ဆင်ခြင်တုံတရားကို ယူဆောင်လာပုံရသည်။ ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံကို ရှာဖွေခြင်းသည် ဘုရားသခင့်စည်းမျဉ်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လမ်းကို ရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စတိုအိတ်များက သဘာဝအတိုင်း နေထိုင်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် လူ့ဘဝ၏ အမြင့်ဆုံးရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် သီလကို ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်၊ လူသားများ၊ နှင့် မိမိကိုယ်ကိုအပေါ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းသည် သီလ၏ အမြင့်ဆုံးဖော်ပြမှုဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် နေထိုင်ခြင်းမှ စည်းလုံးညီညွတ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာရမည်။ ထို့ကြောင့် ကောင်းမွန်စွာ အုပ်ချုပ်ထားသော၊ လူများကို ကောင်းသောလမ်းသို့ ဦးဆောင်ပေးသော ခိုင်မာသောနိုင်ငံသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အကောင်းဆုံးအခြေအနေဖြစ်သည်။ ပေါလ်သည် အေသင်မြို့ မားစ်တောင်ပေါ်တွင် ဤဒဿနိကဗေဒနှင့် ဧပိကျူးရီးယန်ဝါဒကို တွေ့ဆုံခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၇:၁၆–၂၁)။

Woven into the Stoic philosophy was an admirable ethical quality. Its originator was Zeno, a Phoenician, who taught from the Stoa Poikile, the “painted porch” in Athens, about 300 b.c. He reduced all force and matter to a oneness of corporeality. Life, he said, is in the logos, or divine principle, that pervades all matter. This resulted in a pantheistic concept of God and appeared to bring rationality into the material universe. To find a rational way of life was to find the road of godly order and sense. This was what the Stoics called living according to nature. To do so successfully was to attain virtue, the highest objective of human living. Performing one’s duty to the state, to men, and to oneself was the highest expression of virtue. A well-ordered society must grow out of this way of life. Hence, a strong state, well governed, leading men into the good way, was the optimum condition of society. Paul had met this philosophy, and Epicureanism, on Mars’ Hill in Athens (see Acts 17:16–21).

 

ဒိုမီရှန်၏ ဆက်ခံသူ နာဗာမှစ၍ နောက်ထပ် ၇၀ နှစ်အတွင်း ဧကရာဇ်များသည် စတိုအိတ်များဖြစ်ပြီး၊ ရောမအား ၎င်း၏ ရှားပါးသော “ရွှေခေတ်” တစ်ခုကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ မားကပ်စ် ဩရီးလီးယပ်စ်၏ မယ်ဒီတေးရှင်း သည် ယနေ့တိုင် လှုံ့ဆော်ဖွယ်ရာ စာဖတ်စရာအဖြစ် ရှင်သန်နေသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် စတိုအိတ်နိုင်ငံအတွက် အကောင်းဆုံးကို လိုလားသောကြောင့်၊ စတိုအိတ်ဧကရာဇ်များသည် တရားမဝင်သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းနှင့် ပုန်ကန်သော ဂျူးများကို တင်းကြပ်စွာ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ စတိုအိတ်များသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာအတွက် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

From Nerva, successor of the domineering Domitian, the emperors for the next seventy years were Stoics, who gave to Rome one of its rare “golden” eras. Marcus Aurelius’ Meditations has lived on to the present day as stimulating reading. But because they wanted the best for the Stoical state as they conceived it, the Stoic emperors were rigid in their prosecution of the illicit sect of Christians and of the recalcitrant Jews. The Stoics were an ethical challenge to Christianity.

 

ဂရိ အတွေးအခေါ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ သူတို့၏ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံချင်း ဆက်ဆံရေး ဟယ်လန်နစ်ပုံစံတွင်၊ စစ်ပွဲဆန်သော၊ ဒဿနမရှိသော ရောမကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ သို့သော် သူတို့ ရောမကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိ၊ ဟယ်လန်နစ်ဝါဒတွင် ကယ်တင်နိုင်သော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ၏ အရည်အသွေးများ မရှိခဲ့။ ရောမ ဆုတ်ယုတ်ခဲ့သည်—အသက်အရွယ်ကြောင့်၊ အလွန်အကျွံ လက်လှမ်းမီမှုကြောင့်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို စည်းကမ်း မရှိမှုကြောင့်၊ ကိုယ်တိုင်ရှိ အကောင်းဆုံးကို သစ္စာမရှိမှုကြောင့်၊ အထက်ဆုံး ရှာဖွေမှု ပျက်ကွက်မှုကြောင့်၊ ဘုရားသခင်ကို ရှာဖွေမှု ပျက်ကွက်မှုကြောင့်။ ရောမသည် ဟယ်လန်နစ်ဝါဒကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း ထိုဟယ်လန်နစ်ဝါဒ အလဟဿ ဖြစ်ခဲ့၊ သို့သော် ရောမသည် ထိုဝါဒကို ညစ်ညမ်းစေခဲ့သည်။ ရောမသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို နောက်ဆုံး လက်ခံခဲ့၊ သို့သော် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ဘာသာဖျက်ဆီးမှုသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ဆုတ်ယုတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်—အသက်အရွယ်နှင့် ညစ်ညမ်းမှု၏ ဆုတ်ယုတ်မှု။

Greek thought and culture, in their cosmopolitan Hellenistic form, conquered warlike, unphilosophic Rome. But they could not save Rome, for Hellenism had not the qualities of a saving way of life. Rome declined—from age, from overreaching, from lack of self-discipline, from failure to be true to the best in itself, from failure, above all, to find God. It adopted Hellenism, ineffectual as that was, but prostituted it. It finally adopted Christianity, but led it into apostasy. Military, economic, political, and ethical decay resulted—the decay of age and corruption.

 

ပထမဆုံး ဘာသာရေး။—ရောမ ဘာသာရေးသည်၊ ပထမဆုံး ရိုးရှင်းသော စနစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၊ ထိုတွင် ပွဲတော်ဝါဒနှင့် မှော်ပညာ ရောနှောခဲ့သည်။ အစောပိုင်း ရောမလူမျိုးများသည် အမ်နီမစ်ဝါဒီများ ဖြစ်ခဲ့၊ နှင့် ဝိညာဉ်များ သစ်ပင်များ၊ ကျောက်တုံးများ၊ နှင့် အချို့ တိရစ္ဆာန်များနှင့် ငှက်များကဲ့သို့ ပစ္စည်းများတွင် နေထိုင်ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့၊ လူသားများ၏ ဘဝများကို ထိခိုက်နိုင်သော စွမ်းအားနှင့်။ ဂန္ထဝင် ရောမ၏ သမိုင်းတွင် အောက်ဘက်တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ငှက်များကို ပျံသန်းမှုကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ပရောဖက်ပြုချက်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့။ အင်္ဂလိပ်စကားလုံး “auspices” သည် လက်တင်စကားလုံး နှစ်လုံးမှ ဖြစ်သည် avis၊ “ငှက်တစ်ကောင်၊” နှင့် specio၊ “ကြည့်ရှုရန်၊” ငှက်တစ်ကောင်ကို ပျံသန်းမှုတွင် ကြည့်ရှုခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

Primitive Religion.—Roman religion was, at first, a simple system in which fetishism and magic were mingled. The early Romans were animists, and believed that spirits abode in material things such as trees, stones, and some animals and birds, with power to affect the lives of men. Far down in the history of classical Rome the priests still performed divination by observing birds in flight. The English word “auspices” is from the two Latin words avis, “a bird,” and specio, “to behold,” referring to the observance of a bird in flight.

 

ဤ အယူမှားသော သဘောထားသည် သဘာဝ အရာများအတွက် ဝိညာဉ်များ၊ သို့မဟုတ် နတ်ဆိုးများကို ယုံကြည်မှုသို့ ဦးဆောင်ခဲ့၊ ထိုနတ်ဆိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုးရွားသော သဘောရှိ၊ လူ့လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် သူတို့၏ ဆိုးရွားသော ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို တားဆီးရန် ချော့မြှူရမည်။ ထိုအရာ အတိုင်း၊ ဘာသာရေး ဓလေ့များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် အဓိက နတ်ဆိုးများမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရန်၊ နှင့် ဒုတိယ သူတို့၏ အကူအညီကို ရရှိရန်။

This superstitious regard for the things of nature led to the belief that the spirits, or demons, which were generally of an impish nature, must be placated to prevent their mischievous intrusion upon human activities. Accordingly, the rites of religion were performed primarily to secure exemption from interference by demons, and secondarily to secure their help.

 

ရောမ ဘာသာရေးသည် ထို့ကြောင့် လူသားများနှင့် နတ်ဘုရားများကြား စာချုပ်တစ်မျိုးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဘာသာရေး ဓလေ့များကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက၊ ဝိညာဉ်များသည် ချော့မြှူခဲ့သော သူများကို ကာကွယ်ရန်၊ သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး မနှောင့်ယှက်ရန် တာဝန်ရှိခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ရောမ ဘာသာရေးသည် ထိုဝိညာဉ်များကို ဦးတည်ခဲ့သော အယူအဆကို မေ့လျော့ခဲ့ပြီးနောက် အချိန်ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ထိုအယူအဆကို သူတော်စင် ကိုးကွယ်မှုတွင် ရောင်ပြန်ဟပ်ခဲ့သည်။

The Roman religion therefore developed into a sort of contract between men and the gods. Thus, when the rites of religion were properly carried out, the spirits were supposedly under obligation to protect, or at least not to molest, those who had propitiated them. Roman religion perpetuated this concept long after the spirits toward whom it was directed were forgotten. It is reflected in saint worship.

 

လယ်ယာနှင့် အိမ်၏ ဝိညာဉ်များ၊ လာရစ်နှင့် ပင်နေ့စ်များကို အထူး ဂရုပြု၍ အထူး အိမ်တွင်း ဓလေ့များဖြင့် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ ဗက်စ်တာသည် မီးဖိုချောင်၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်လာခဲ့၊ နှင့် ဆီရစ်သည် လယ်ယာ၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗယ်ကန်ကို မီးဝိညာဉ်အဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံအဆင့် ကိုးကွယ်ခဲ့သော ပိုမိုကြီးမားပြီး ပိုမိုအားကောင်းသော နတ်ဘုရားများလည်း ရှိခဲ့သည်။ မားစ်၊ နောက်ပိုင်း စစ်ပွဲ၏ နတ်ဘုရား၊ ပထမဆုံး အချိန်များတွင် စိုက်ပျိုးရေး နတ်ဘုရား ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၊ ကောင်းကင်နတ်ဘုရား၊ ရောမ ပါန်သီယွန်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

The spirits of farm and house, lares and penates, were given special attention and were honored by special household rites. Vesta became the goddess of the hearth, and Ceres the goddess of the field. Vulcan was worshipped as the fire spirit. There were, as well, greater and more powerful gods, worshipped on a national basis. Mars, later the god of war, is thought to have been in primitive times an agricultural deity. Jupiter, the sky god, became supreme in the Roman Pantheon.

 

ချဲ့ထွင်ထားသော ပါန်သီယွန်။—ရောမ နတ်ဘုရားများ၏ ပါန်သီယွန်သည် ရာစုနှစ်များ ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး ရောမ ဘဝ ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာခဲ့သည်နှင့်အမျှ ကြီးထွားခဲ့သည်။ အချို့ အချိန်များတွင် ထိုအယူအဆများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပုံဖော်ခဲ့၊ အချို့ အချိန်များတွင် မပုံဖော်ခဲ့။

The Expanded Pantheon.—The pantheon of Roman gods grew as the centuries passed and Roman life became more complex. The tendency was to find objectives for worship in ideas, in concepts, rather than in actual persons. Love, the hearth, maternity, fertility, wealth, political genius, and even the spirit of the city of Rome itself, Roma—all were worshipped. Sometimes these abstractions were personalized, sometimes not.

 

နိုင်ငံခြား သြဇာလွှမ်းမိုးမှုများသည် ရောမ ဘာသာရေးကို အလွန် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဂရိ ဒဿနပညာသည် ရောမ ပညာရှင်များ၏ ယုံကြည်မှုကို သူတို့၏ ရှေးဟောင်း နတ်ဘုရားများတွင် ပျက်စီးမှု အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။ သံသယ၊ အဂ်နော့စတစ် သို့မဟုတ် အသိဝါဒ မရှိမှု၊ ခရစ်တော် မွေးဖွားမှုမတိုင်မီ ဆယ်စုနှစ်များတွင် အထူးသဖြင့် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင်၊ ရောမ အင်ပါယာ အာဏာ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံခြား နတ်ဘုရားများစွာ လက်ခံခဲ့သည်။ ရောမ ရှိပြီးသား နတ်ဘုရားများက ထိုကဲ့သို့ ချမ်းသာမှု ယူဆောင်လာခဲ့ပါက၊ မဟာမိတ် သို့မဟုတ် အနိုင်ရခဲ့သော နိုင်ငံများ၏ နတ်ဘုရားများကို ထည့်သွင်းခြင်းသည်၊ ထိုကဲ့သို့ ယူဆခဲ့၊ နောက်ထပ် အကျိုးကျေးဇူး ယူဆောင်လာမည်။ နိုင်ငံခြား နတ်ဘုရားများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် ရောမလူမျိုးများသည် အနိုင်ရခဲ့သော လူမျိုးများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရရှိရန် ပိုမိုလွယ်ကူခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ တကယ်တော့၊ မူဝါဒ အရ၊ ရောမသည် အနိုင်ရခဲ့သော လူမျိုးများ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များကို အလွန် ခွင့်လွှတ်ခဲ့၊ နှင့် ဖြစ်နိုင်သမျှ နေရာတိုင်း ဤအရာများကို မပျက်စီးစေခဲ့။

Foreign influences greatly affected Roman religion. Greek philosophy hastened the destruction of the confidence of the Roman intellectuals in their ancient gods. Skepticism, either agnostic or atheistic, was widespread, particularly in the decades preceding the birth of Christ. At the same time, many foreign gods were adopted as Roman imperial power expanded. If the gods Rome already revered had brought such prosperity, the addition of the gods of allied or conquered states would, it was thought, bring further benefit. By recognizing foreign gods the Romans also found it easier to secure the loyalty of conquered peoples. In fact, as a matter of policy, Rome was remarkably tolerant toward both the political and the religious practices of conquered peoples, and wherever possible she left these intact.

 

ခံနိုင်ရည်ရှိသော ခရိုင်များတွင်သာ ဒေသဆိုင်ရာ ဘာသာရေးများကို ချေမှုန်းခဲ့၊ နှင့် ရောမ ပုံစံများကို လူများအပေါ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤ၏ ဥပမာ တစ်ခုမှာ ဂေါလ်တွင် ဖြစ်ခဲ့၊ ထိုတွင် ဒရူဒ်ယစ် ယဇ်ပုရောဟိတ်များကို ရောမ အစိုးရ အောက်တွင် လူများကို မငြိမ်မသက်မှု အခြေအနေတွင် ထားရှိခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ရောမနှင့် ရာစုနှစ်တစ်ခု မဟာမိတ်ဖြစ်ခဲ့သော မငြိမ်မသက် ဂျူဒီယာ တွင်ပင်၊ ဂျူးလူမျိုးများကို အေဒီ ၆ တွင် အာခီလော့စ်ကို ဆန့်ကျင်သော လူကြိုက်များသော အော်ဟစ်မှု လိုအပ်ခဲ့သည်အထိ သူတို့၏ ဒေသဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေး စနစ်ကို ထိန်းသိမ်းခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဂျူးဘာသာ၊ ရုပ်တုများ မရှိမှုကြောင့် ရောမလူမျိုးများအတွက် ထူးဆန်းစွာ အသိဝါဒ မရှိမှုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့၊ ဆောင်ရွက်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ရောမ၊ ရောမ မြို့၏ အယူအဆ နတ်ဘုရားမ၊ သို့မဟုတ် အစိုးရ၊ သို့မဟုတ် ဧကရာဇ်ကို ဆုတောင်းရန် ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ သူတို့ ဂျေဟိုဗာ ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းခွင့် ပေးခဲ့၊ သူတို့ ရောမအတွက် ဆုတောင်းခဲ့ပါက။

Only in provinces where resistance persisted were local religions stamped out and Roman forms imposed upon the people. An example of this was in Gaul, where the Druidic priests were accused of keeping the people in a state of restlessness under Roman government. Even in restless Judea, with which Rome had been in alliance for a century, the Jews were permitted to retain their local political system until the popular outcry against Archelaus in a.d. 6 necessitated the substitution of an imperial procurator. Even then Jewish religion, strangely atheistic as it seemed to the Romans because of its lack of images, was permitted to function. Although the Jews refused to pray to Roma, the abstract genius of Rome, or to the government, or to the emperor, they were permitted to maintain their worship of Jehovah provided they pray for Rome.

 

နက်နဲသော ဂိုဏ်းများ။—သို့သော် အရှေ့တိုင်း နက်နဲသော ဂိုဏ်းများကို ရောမ အာဏာပိုင်များမှ ထိုကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ လက်ခံခဲ့ခြင်း မရှိ။ ဤ ဂိုဏ်းများသည် အလွန် ဓလေ့ဆန်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ နက်နဲသော ဂိုဏ်း တစ်ခုစီသည် ဒိုင်ယိုနီဆစ်၊ ဘက်ချစ်၊ အိုင်ဆစ်၊ ကြီးမြတ်သော မိခင် (သဘာဝ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး)၊ သို့မဟုတ် မစ်ထရက်စ်ကဲ့သို့ အထူး နတ်ဘုရား တစ်ပါးကို ကိုးကွယ်မှုတွင် ဗဟိုပြုခဲ့သည်။ ကိုးကွယ်သူသည် အခြား နတ်ဘုရားများကို အပေါ်ယံ နည်းဖြင့် ကိုးကွယ်နိုင်သော်လည်း၊ သူ၏ ကိုးကွယ်မှု လုပ်ဆောင်ချက်အများစုကို ဂိုဏ်း နတ်ဘုရား သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားမကို ဦးတည်ခဲ့သည်။ လိုအပ်သော ညွှန်ကြားချက်များ ပေးပြီးနောက်၊ ဂိုဏ်း၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်သည် ကိုးကွယ်သူကို စတင်ခဲ့၊ နှင့် အဆင့်ဆင့်နှင့် အဆင့်အလိုက် သူ့ကို ဂိုဏ်း ကိုးကွယ်မှု၏ နက်နဲသော နက်နဲမှုများသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် နတ်ဘုရားနှင့် ပိုမို ရင်းနှီးသော အသိပညာ ရရှိလာမည် ဖြစ်ပြီး၊ ယုံကြည်ခဲ့၊ နောက်ဆုံး နတ်ဘုရားနှင့် နက်နဲသော ပေါင်းစည်းမှု အတွေ့အကြုံ အခွင့်အရေး ရရှိမည်။ ဤ အထူး နတ်ဘုရားအပေါ် သူသည် အခက်အခဲ အချိန်များတွင် အကူအညီ အတွက် အမြဲ မှီခိုခဲ့သည်။

The Mystery Cults.—However, Oriental mystery cults were not accepted so complacently by the Roman authorities. These cults were highly ritualistic and personal. Each mystery cult centered in the worship of a particular deity, such as Dionysus, Bacchus, Isis, the Great Mother (nature personified), or Mithras. The devotee might worship other gods in an incidental way, but most of his devotional activity was directed to the cult god or goddess. After giving needed instruction, the priest of the cult would initiate the devotee, and then step by step and degree lead him deeper into the mysteries of the cult worship. He was supposed to come into more and more intimate knowledge of the god, and, it was believed, would eventually enter the favored experience of mystical union with him. Upon this special deity he would always depend for help in times of difficulty.

 

ဂိုဏ်းများ၏ ဓလေ့အချို့ ပိုမို ငြိမ်သက်သော အမျိုးအစား ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ နှင့် အများစုတွင် အလွန် လျှို့ဝှက်ခဲ့၊ ဂိုဏ်း ကိုးကွယ်မှု အချို့ ပုံစံများသည် ရိုင်းစိုင်းသော ပျော်ရွှင်မှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ အလွန် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် လူမှုရေး အန္တရာယ်ရှိသော သဘောကြောင့် ဆီးနိတ်သည် ရောမမှ ဂိုဏ်းအချို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။

Although some of the rites of the cults were of a more quiet kind, and for the most part highly secret, some forms of cult worship were wild orgies. It was because of their highly immoral and socially dangerous nature that the Senate expelled from Rome certain of the cults.

 

နက်နဲသော ဂိုဏ်းများသည် ဩဂတ်စ်တပ်စ် အချိန်တွင် သာမန်လူများကြားတွင် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့၊ နှင့် လူများသည် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ယုံကြည်မှု ဆုံးရှုံးခဲ့သော ရှေးဟောင်း ရောမ သဘာဝ နတ်ဘုရားများကို အစားထိုးခဲ့သည်။ မစ်ထရက်စ်၏ ဂိုဏ်း၊ ပါရှန် ဂိုဏ်း ဟု မကြာခဏ ခေါ်ခဲ့၊ ခရစ်တော်မတိုင်မီ အနှစ်ခုနစ်ဆယ်ခန့် ပုမ်ပီ၏ စစ်သားများမှ အရှေ့မှ တင်သွင်းခဲ့၊ ရောမ စစ်တပ်တွင် ကြီးမားသော လူကြိုက်များမှု ရရှိခဲ့၊ နှင့် ခရစ်တော်နောက် ရာစုနှစ် တတိယ ရာစုနှစ်တွင်၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ မဆိုးရွားသော ပြိုင်ဘက် မရှိခဲ့။

The mystery cults were very popular among the common people in the time of Augustus, and replaced the old Roman nature gods in which the people had to a large extent lost faith. The cult of Mithras, often called the Persian cult, which had been imported from the East by the soldiers of Pompey some seventy years before Christ, gained great vogue in the Roman army, and by the 3d century after Christ, it was no mean competitor of Christianity.

 

ဧကရာဇ် ကိုးကွယ်မှု။—ဂရိ ဘာသာရေးသည် အခြေခံ အားဖြင့် ကြီးမြတ်မှုနှင့် လှပမှု ကိုးကွယ်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချစ်ခြင်း၊ အလှ၊ နှင့် မွေးဖွားမှု ကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့ အယူအဆများ၊ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ၊ ပင်လယ်၊ နှင့် နေ ကဲ့သို့ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း အရာများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ပုံဖော်ပြီး နတ်ဘုရား အဆင့်တင်ခဲ့သည်။ ဝေးလံသော အတိတ်တွင် ကြီးမားသော သြဇာ ရှိခဲ့ကြောင်း နာမည်ကျော်ကြားသော သူရဲကောင်းများနှင့် သူရဲကောင်းမများကို နတ်ဘုရား အဆင့်သို့ မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ဤ နတ်ဘုရား အဆင့်တင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များစွာ သည် အိုလံပစ် တောင်ပေါ်တွင် သူတို့၏ အိမ်တွင် ပိုမို ရှေးဟောင်း နတ်ဘုရားများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ထိုတွင် သူတို့ နေထိုင်ခဲ့၊ ချစ်ခဲ့၊ နှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့၊ ကမ္ဘာ ကိစ္စများကို ကြီးကြပ်ခဲ့၊ သို့သော် လူသားများအတွက် နက်နဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ရေး စိုးရိမ်မှု မရှိခဲ့။

Emperor Worship.—The religion of the Greeks was basically a worship of the great and the beautiful. Such universal concepts as love, beauty, and fertility, or concrete elements such as earth, sea, and sun, were personified and deified. Heroes and heroines who were reputed to have wielded great influence in the distant past were raised to the position of gods. These numerous deified personalities were thought to have joined the even more ancient gods in their home on Mt. Olympus. There they lived, loved, and fought, while supervising affairs in the world, though always isolated by their divinity from any deep personal concern for humanity.

 

သို့သော်၊ နတ်ဘုရားများသည် လူသားများနှင့် ဆက်ဆံရန် နည်းလမ်း သုံးခု ရှိခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ လူတစ်ဦး အလွန် အောင်မြင်ခဲ့ပါက နတ်ဘုရားများ၏ မနာလို ခံစားချက်ကို နှိုးဆွမည် ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ သူ၏ ချမ်းသာမှုကို ပျက်စီးစေမည်၊ ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသော လူ ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်မည် ဖြစ်ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နတ်ဘုရားများမှ အပြစ်ပေးမှု မရှိစေရန် သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဖုံးကွယ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ နတ်ဘုရားများသည် အချိန်မှ အချိန်တွင် အမျိုးသမီးများနှင့် ရင်းနှီးခဲ့၊ သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားမများနှင့် အမျိုးသားများနှင့်၊ နှင့် ထူးခြားသော လူများ သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားများ၏ မျိုးဆက်သစ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟီရက်ကလီ၊ ရောမလူမျိုးများအတွက် ဟားကျူလီ ဟု လူသိများခဲ့၊ ဇူစ်၊ ရောမ ဂျူပီတာ၊ အမျိုးသမီး အယ်လ်မီနီ မှ သားဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ အဖ်ရိုဒိုင်တီ၊ ရောမ ဗီနပ်စ်၊ ဇူစ်မှ အမျိုးသမီး ဒိုင်အုန်နီ မှ သမီး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ နတ်ဘုရား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု၏ တတိယ သက်သေ တစ်ခုကို စီးပွားရေး သို့မဟုတ် လုပ်ငန်း တစ်ခုတွင် ထူးခြားသော အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပါက တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အလက်ဇန္ဒားကြီး အနိုင်ရခဲ့သော အရှေ့ လူမျိုးများအတွက် လူကြိုက်များသော အမြင်တွင် သူသည် နတ်ဘုရား ဝိညာဉ်၊ သို့မဟုတ် ဂျီနီယပ်စ် ဟု လက်တင်လူမျိုးများမှ ခေါ်ခဲ့၊ နှင့် ဂရိလူမျိုးများကိုယ်တိုင် နောက်ဆုံး ထိုအမြင်ကို မျှဝေခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားခဲ့သည်။

There were, however, three avenues by which the gods were supposed to concern themselves with humankind. It was thought that if a man became very successful he would arouse the jealousy of the gods, and that they would proceed to destroy his wealth, possibly even the man himself. It behooved him, therefore, to conceal his success lest the gods punish him. It was supposed, also, that from time to time the gods became intimate with women—or the goddesses with men—and new generations of remarkable men—or gods—resulted. Thus Heracles, known to Romans as Hercules, was supposed to be the son of Zeus, the Roman Jupiter, by the woman Alcmene. Aphrodite, the Roman Venus, was supposedly a daughter of Zeus by the woman Dione. A third evidence of divine interposition was thought to be seen when anyone achieved striking success in an enterprise or undertaking. Thus it seemed evident to the peoples of the East whom Alexander the Great conquered that he was possessed of a divine spirit, or genius, as the Latins called it, and the Greeks themselves eventually came to share that opinion.

 

လူကြိုက်များသော အမြင်တွင် ဂျူလီယပ်စ် ဆီဇာ အတွက် အတူတူ ဖြစ်ခဲ့၊ နှင့် ဩက်တေးဗီယန်၊ သူ၏ တူ နှင့် ဆက်ခံသူ၊ ရောမ၏ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေများကို စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် ထူးခြားစွာ အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပါက၊ သူ မကြာမီ ကိုးကွယ်မှု၏ အရာ ဖြစ်လာခဲ့၊ အထူးသဖြင့် အာရှ မိုင်နာ အချို့ ဒေသများတွင်။ မကျေနပ်သော တိုင်ဘေရီယပ်စ်၊ ရူးသွပ်သော ကယ်လီဂျူလာ၊ နှင့် ကြောက်ရွံ့သော ကလော်ဒီယပ်စ်ပင် နတ်ဘုရား အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့သည်။ ရှက်ရွံ့ဖွယ် နီရိုသည် သူ၏ ကိုယ်တိုင် ယူဆခဲ့သော နတ်ဘုရားအဖြစ်ကို ရယ်မောခဲ့သော်လည်း၊ သူ ဆယ်ကျော်သက် ဂုဏ်ယူမှုနှင့် ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ဗက်စ်ပီယန်၊ နီရိုမှ ဦးဆောင်ခဲ့သော ရောမကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ချောက်ကြီးမှ ထုတ်ယူခဲ့၊ သူ သေဆုံးခဲ့စဉ် “ကျွန်ုပ် နတ်ဘုရား ဖြစ်တော့မည်” ဟု ပြောခဲ့ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။ ယေဘုယျ အားဖြင့်၊ အသက်ရှင်နေသော ဧကရာဇ်များ၏ ဂိုဏ်းသည် ခရိုင် အချို့ ဒေသများတွင် ကန့်သတ်ခဲ့၊ နှင့် ရောမတွင် အားပေးခဲ့ခြင်း မရှိ၊ ထိုတွင် ဧကရာဇ်များကို သူတို့ သေဆုံးပြီးနောက်သာ နတ်ဘုရား အဆင့်တင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဂျူလာ နှင့် ဒိုမီရှန် တို့သည် သို့သော် သူတို့၏ လက်အောက်ခံများ၏ ကိုးကွယ်မှုကို တက်ကြွစွာ ရှာဖွေခဲ့သည်။

In popular opinion the same was true of Julius Caesar, and when Octavian, his nephew and heir, proved extraordinarily successful in his administration of Rome’s extensive territories, he soon became an object of worship, particularly in certain localities of Asia Minor. Even the morose Tiberius, the insane Caligula, and the timid Claudius were accounted divine. Though the despicable Nero laughed at his own supposed divinity, he was nevertheless proud of it with an adolescent pride. Vespasian, who lifted Rome part way out of the pit into which Nero had led it, is supposed to have said as he died, “I am about to become a god.” Generally speaking, the cult of living emperors was confined to certain provincial areas and was not encouraged at Rome, where emperors were deified only after their death. Caligula and Domitian, however, actively sought the worship of their subjects.

 

ရောမလူမျိုးများသည် ဂျူးလူမျိုးများမှ သူတို့၏ မက်ဆိုင်ယာ—ကယ်တင်ရှင်—နှင့် ခရစ်ယာန်များမှ ယေရှုခရစ်ကို ဘုရားသခင်အဖြစ် ပြောဆိုခဲ့၊ နှင့် သူ၏ အောင်ပွဲ ပြန်လာမှု ဘုရင်အဖြစ် မျှော်လင့်ချက်ကို ကြားခဲ့ပါက မအံ့သြရပါ၊ နှစ်ဦးစလုံး သည် သူတို့၏ ဧကရာဇ်နှင့် ပြိုင်ဘက် ဖြစ်ရမည်၊ နှင့် ဘာသာရေး အဖွဲ့ နှစ်ခုစလုံး အင်ပါယာ၏ ရန်သူ ဖြစ်ရမည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဤ အရာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွင် ရောမလူမျိုးများမှ ဂျူးလူမျိုး ပုန်ကန်မှုများကို ချေမှုန်းခဲ့သော ပြတ်သားမှုနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ပျက်စီးစေရန် သူတို့၏ တိုးပွားလာသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန် ချေပသူ တားတူလီယန်၊ အေဒီ နှစ်နှစ်ရာ နှစ်ဆယ့်ငါး ခန့် ရေးသားခဲ့၊ “‘သင်တို့ နတ်ဘုရားများကို မကိုးကွယ်ပါ၊’ သင်တို့ ပြောခဲ့၊ ‘နှင့် သင်တို့ ဧကရာဇ်များအတွက် ယဇ်မပူဇော်ပါ။’ ကောင်းပြီ၊ ကျွန်ုပ်တို့ အခြားသူများအတွက် ယဇ်မပူဇော်ပါ၊ ကိုယ်တိုင်အတွက် မပူဇော်ရသော အတူတူ အကြောင်းကြောင့်၊—ဆိုလိုသည်မှာ သင်တို့၏ နတ်ဘုရားများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုးကွယ်မှု၏ အရာ မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို ဘာသာရေး ဖျက်ဆီးမှုနှင့် နိုင်ငံပုန်ကန်မှု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ဤ အရာ ကျွန်ုပ်တို့ ဆန့်ကျင်သော စွပ်စွဲမှု၏ အဓိက အခြေ—နေ၊ ထိုအရာ ကျွန်ုပ်တို့ ပြစ်မှု၏ စုစုပေါင်း ဖြစ်သည်” (ချေပမှု၊ ၁၀၊ အေအန်အက်ဖ်၊ အတွဲ သုံး၊ စာမျက်နှာ နှစ်ဆယ့်ခြောက်)။

It is little wonder that when the Romans heard the Jews speak of their Messiah—Deliverer—and the Christians of Jesus Christ as God, and of their expectation of His triumphant return as King, they concluded that both beings must be rivals of their emperor, and both religious groups thus enemies of the empire. This accounts, in part, for the resoluteness with which the Romans crushed repeated Jewish revolts and for their increasing determination to obliterate Christianity. The Christian apologist Tertullian, writing about the year a.d. 225, explained, “‘You do not worship the gods,’ you say; ‘and you do not offer sacrifice for the emperors.’ Well, we do not offer sacrifice for others, for the same reason that we do not for ourselves,—namely, that your gods are not at all the objects of our worship. So we are accused of sacrilege and treason. This is the chief ground of charge against us—nay, it is the sum-total of our offending” (Apology, 10; ANF, vol. 3, p. 26).

 

ဩဂတ်စ်တပ်စ်သည် သူ၏ ပရင်စီပိတ်တွင် ကောင်းစွာ တည်မြဲခဲ့၊ နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ သခင် ဗက်လဟင်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော အချိန်ခန့်၊ ရောမတွင် အစောပိုင်း အတွင်းစစ်ပွဲ ကာလ၏ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုမှ ရွှေရောင် ခေတ်တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဟု ပြင်းထန်သော မျှော်လင့်ချက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဩဂတ်စ်တပ်စ်တွင် ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် လုံခြုံမှု၏ အမြဲတမ်း ခေတ်ကို ဦးဆောင်မည့် သားတစ်ဦး ရှိနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဤ မက်ဆိုင်ယာ မျှော်လင့်ချက်ကို တစ်ချိန်တည်း စာရေးဆရာများစွာ သက်သေ ခံခဲ့ကြ၊ (အတွဲ ငါး၊ စာမျက်နှာ ခြောက်ဆယ့်တစ်၊ ခြောက်ဆယ့်နှစ် ကို ကြည့်ပါ)။

By the time Augustus had become well established in his principate, and about the time our Lord was born in Bethlehem, an intense expectancy arose in Rome that out of the despair of the preceding period of civil war there would come a golden age. It was hoped that Augustus might have a son who would usher in that bright era of permanent peace and security. To this messianic hope various contemporary writers bear witness (see Vol. V,pp. 61, 62).

 

 

၉။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ နှင့် အင်ပါယာ

IX. Christianity and the Empire

 

ခရစ်ယာန်ဘာသာ နှင့် နိုင်ငံ။—ရောမလူမျိုးများသည် ဘာသာရေးများကို ခွင့်လွှတ်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ သူတို့ နယ်မြေ အနိုင်ရမှုနှင့် ရယူမှုများကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်နှင့်အမျှ၊ သူတို့၏ လက်အောက်ခံ အသစ်များ၏ နတ်ဘုရားများကို လက်ခံခဲ့၊ နှင့် သူတို့ ရှိပြီးသား နတ်ဘုရားများ၏ အရေအတွက်ကို အလွန် တိုးပွားခဲ့သည်။ ဘာသာရေး တစ်ခုကို တရားမဲ့ ဟု ကြေညာခဲ့၊ ဘက်ချစ် နှင့် အိုင်ဆစ် ဂိုဏ်းများ ကိစ္စတွင် ကဲ့သို့ အများပြည်သူ ကိုယ်ကျင့်တရားကို ထိခိုက်ခဲ့ပါက၊ သို့မဟုတ် ဂေါလ်တွင် ဒရူဒ်ဝါဒ ကဲ့သို့ ဘာသာရေး တစ်ခုကို အတွင်းစစ်ပွဲ ပါတီ အဖြစ် နားလည်ခဲ့ပါက။

Christianity and the State.—It has been pointed out that the Romans were tolerant of religions. As they enlarged their territorial conquests and acquisitions, they accepted the gods of their new subjects and greatly added to the number they already possessed. A religion was declared illegal only when it was hurtful to public morals, as in the case of the cults of Bacchus and Isis, or when the religion was understood to be a party to civil revolt, as with druidism in Gaul.

 

ဆုံးဖြတ်ချက်ရှိ နှင့် ဘာသာရေး ဇွဲရှိသော ဂျူး နှင့်ပင်၊ ရောမလူမျိုးများသည် ကျယ်ပြန့်သော စိတ်ရှိရန် ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် သူတို့ ကိုယ်ပိုင် နတ်ဘုရားများကို ပါလက်စတိုင်း သို့ ယူဆောင်လာခဲ့ပါက ဂျူး ကန့်ကွက်ခဲ့၊ နှင့် ဆန္ဒပြ ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း နားမလည်နိုင်ခဲ့။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ပုံမရနိုင်သော ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြောင်း နားမလည်နိုင်ခဲ့၊ ထိုအရာ သူတို့အတွက် အသိဝါဒ မရှိမှု တစ်မျိုး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့ ဆတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်ကို ကဲ့ရဲ့ခဲ့၊ ထိုအရာ ဂျူး ပျင်းရိမှုအတွက် အခွင့်အရေး တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများသည် ရောမ၊ ရောမ လူမျိုးများ၏ နတ်ဘုရား ဝိညာဉ်၊ သို့မဟုတ် ဧကရာဇ်များ၏ ဂျီနီယပ်စ်ကို ကိုးကွယ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြောင်း မကျေနပ်ခဲ့။ ဂျူး ယုံကြည်ချက် အချို့ အချက်များ၊ အထူးသဖြင့် သူတို့၏ မက်ဆိုင်ယာ ဝါဒ၊ နှင့် ရောမ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် သူတို့၏ အတွင်းစစ် မငြိမ်မသက်မှု ကြားတွင် ဆက်စပ်မှု ရှိကြောင်း သိခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများ၊ သူတို့၏ ပုန်ကန်သော ဝိညာဉ်နှင့် နှိုးဆွသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထည့်သွင်း၍၊ ဂျူး လူမျိုး နီးပါး ပျက်စီးခဲ့သော စစ်ပွဲများကို နောက်ဆုံး ယူဆောင်လာခဲ့သည်။

Even with the determined and religiously tenacious Jew, the Romans sought to be broad-minded. But they could not understand why he objected and rioted when they brought their own gods into Palestine. They could not understand how the Jews could worship a God who could not be visualized; that seemed to them a kind of atheism. They sneered at the observance of the seventh-day Sabbath, which they said was simply an opportunity for Jewish idleness. They resented the fact that the Jews refused to worship either Roma, the divine spirit of the Roman people, or the genius of the emperors. They knew there was a connection between certain tenets of the Jewish faith, especially their Messianism, and their civic restlessness under Roman rule. It was such considerations, added to their rebellious spirit and provocative acts, that eventually brought on wars that almost destroyed the Jewish race.

 

အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အောင်နိုင်သူများသည် နားလည်မှုရှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂျူးခေါင်းဆောင်များက ဧကရာဇ်နှင့် သူ၏လူမျိုးများအတွက် ဆုတောင်းရန် သဘောတူခဲ့သောအခါ ရောမလူမျိုးများက ၎င်းကို လက်ခံခဲ့သည်။ သူတို့သည် ဂျူးလူမျိုးများကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ရံဖန်ရံခါဖြစ်ပေါ်သော ပုန်ကန်မှုများကို သံမဏိကဲ့သို့ ဖိနှိပ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဘာသာတရားကို သည်းခံခဲ့သည်။

But in the earlier years of contact the conquerors sought to be understanding. When the Jewish leaders consented to pray for the emperor and his peoples, the Romans accepted the concession. They watched the Jews, and suppressed their sporadic revolts with an iron hand, but tolerated their religion.

 

အကယ်၍ ဂျူးလူမျိုးများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အက်ဆီနစ်ဇင် သို့မဟုတ် ဖါရစီဇင်ကဲ့သို့ ဂျူးဂိုဏ်းတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံခဲ့ပါက ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အနေအထားသည် မတူညီသော နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ကွဲပြားနိုင်ခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဂျူးများသည် ၎င်းအား ဂျူးဘာသာအတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နေ့တွင် ဂျူးလူမျိုးတစ်မျိုးလုံးကို ထိန်းသိမ်းကာ ကယ်တင်မည့် အချောင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူးလူမျိုးအများစုက ၎င်းအမြင်ကို မျှဝေခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော ဂျူးလူမျိုးများက ခရစ်ယာန်ယုံကြည်မှုကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးက ၎င်းကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ဧဝံဂေလိများနှင့် တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။

Had the Jews accepted Christianity as one more Jewish sect, like Essenism or Pharisaism, the case of Christianity would have been different—in more ways than one, indeed. The Christian Jews started out with the concept that it was a religious reforming movement within Judaism, a saving leaven which would eventually permeate and redeem the whole Jewish race. But the majority of Jews did not share this view. Thousands of them embraced the Christian faith, but the race officially rejected it, for reasons which the Gospels and Acts make clear.

 

ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဂျူးဂိုဏ်းတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာရှေ့တွင် မတည်ရပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် နိုင်ငံရေးအမြစ်မရှိခဲ့ပေ။ ရောမလူမျိုးများ၏ မျက်စိတွင် ၎င်းသည် တရားမဝင်သော ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ စတုတ္ထရာစုနှစ်အစောပိုင်းအထိ တရားဝင်အဆင့်အတန်းမရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် နီရိုသည် ရောမမြို့မီးလောင်မှုအတွက် အပြစ်တင်ရန် သားကောင်တစ်ဦးလိုအပ်သောအခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အဆင်ပြေသော ပစ်မှတ်အဖြစ် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ တစ်ရာစုနှစ်အကြာတွင်၊ အန်တိုနိုင်းနပ်စ်နှင့် မားကပ်စ်အော်ရီလီယပ်စ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ရောမလူမျိုးများခံစားခဲ့ရသော ငလျင်နှင့် ကပ်ရောဂါဘေးဒုက္ခများအတွက် တရားမဝင်သောဂိုဏ်းကို အပြစ်တင်ရန် လွယ်ကူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤမဟာနှင့် ကရုဏာရှိသော ဧကရာဇ်များသည် ခရစ်ယာန်များကို ပြင်းထန်စွာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခဲ့သည်။

Hence Christianity could not stand before the world as a Jewish sect. It thus had no national roots. In the eyes of Rome, it was an upstart cult, and had no legal standing until the early 4th century. Hence Nero, when he needed a scapegoat for the burning of Rome, found a convenient victim in Christianity. A century later it was easy to blame the illegal sect for the disasters of earthquake and pestilence under which the Roman people suffered during the reigns of Antoninus Pius and Marcus Aurelius, and these otherwise noble and beneficent emperors persecuted the Christians severely.

 

ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် မြို့တော်ရှိ အထူးအခွင့်အရေးရှိသော လူတန်းစားများထက် ကျော်လွန်၍ မည်သို့ပြန့်ပွားခဲ့သည်ကို ရှင်းလင်းစွာ နားမလည်ရပါ။ ဩဂတ်စတပ်စ်ကီဇာလက်ထက်တွင် ၎င်းကို ပြည်နယ်များသို့ တဖြည်းဖြည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအခါတွင်ပင် ၎င်းသည် တစ်ဦးချင်းပုဂ္ဂိုလ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။

Roman Citizenship and Christianity.—It is not clearly understood how Roman citizenship extended beyond the confines of privileged classes in the capital city. Under Augustus Caesar it was gradually granted to the provinces, but even then it was restricted to individuals.

 

တမန်တော်ပေါလ်၏ မွေးရပ်မြို့ဖြစ်သော တာဆပ်စ်သည် ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မည်သို့ရရှိခဲ့သည်ကို ဥပမာပြသည်။ တမန်တော်မမွေးဖွားမီ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက တာဆပ်စ်သည် အရေးပါသော နိုင်ငံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဗဟိုဌာနတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ မူလနေထိုင်သူများအပြင်၊ အလက်ဇန္ဒားမဟာမြတ်လက်ထက်နှင့် ယင်းမတိုင်မီကာလများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ဂရိလူမျိုးများလည်း ရှိခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲများနှင့် ကျဆင်းမှုအချို့ပြီးနောက်၊ အန်တီအိုကပ်စ်အီဖီဖနီးလက်ထက်တွင် မြို့ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဂရိလူမျိုးများနှင့် ဂရိစကားပြောသော ဒေသများမှ အခြားသူများသည် စီလီစီယာနှင့် ၎င်း၏ မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

Tarsus, the home city of the apostle Paul, is an illustration of how Roman citizenship was probably acquired. For centuries before the apostle’s birth it had been an important political and commercial center. There had been the usual mixing of population seen in any commercial city. Besides the original inhabitants, there were Greeks who had settled both before and during the time of Alexander the Great. After many vicissitudes and some decline, the city was reconstituted under Antiochus Epiphanes, and more Greeks, with others from less favored Greek-speaking lands, came into Cilicia and its capital city.

 

ဂျူးလူမျိုးများသည် တာဆပ်စ်တွင် မျိုးဆက်များစွာကတည်းက ရှိနေခဲ့ဖွယ်ရှိသော်လည်း၊ အန်တီအိုကပ်စ်အီဖီဖနီးလက်ထက်တွင် ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ဤဂျူးလူမျိုးများထဲမှ အများစုသည် အန်တီအိုကပ်စ်က ပါလက်စတိုင်းကို ဂရိယဉ်ကျေးမှုဖြင့် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းနေစဉ် ထိုဒေသမှ ထွက်ခွာလာသော ရှေးရိုးစွဲသူများဖြစ်နိုင်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တာဆပ်စ်တွင် အလက်ဇန္ဒြီးယားရှိ ဂျူးအသိုင်းအဝိုင်းကဲ့သို့ မဟုတ်သော်လည်း၊ ထိုနေရာ၏ ဂျူးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ဂျူးအသိုင်းအဝိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒြီးယားကဲ့သို့ပင်၊ တာဆပ်စ်တွင် လူဦးရေအဓိက နှစ်မျိုးဖြစ်သော ဂျူးမဟုတ်သူများနှင့် ဂျူးလူမျိုးများရှိပြီး၊ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သိပ်မသင့်လျော်ခဲ့ပေ။ ဒိုင်အက်စပိုရာကို ကြည့်ပါ။

Doubtless there had been Jews in Tarsus for many generations, but many more entered under Antiochus Epiphanes. Perhaps many of these were conservatives, whom Antiochus was only too glad to move out of Palestine, which he was seeking to Hellenize. The result was a large Jewish colony in Tarsus, comparable to, though not as large as, the settlement in Alexandria, at the southern corner of the Mediterranean. As in Alexandria, there were then in Tarsus two main elements in the population—Gentiles and Jews—and the two were more or less uncongenial. See The Diaspora.

 

နှစ်များတစ်လျှောက် တာဆပ်စ်သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရှိသော မြို့တော်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး၊ ဂရိလူမျိုးများနှင့် ဂျူးလူမျိုးများသည် အသိုင်းအဝိုင်း၏ အပြည့်အဝနိုင်ငံသားများဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင်ကဲ့သို့ပင်၊ တာဆပ်စ်ရှိ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဂရိနှင့် ရောမမြို့များတွင် အသုံးများသော အုပ်ချုပ်ရေးနည်းလမ်းဖြစ်သည့် “မျိုးနွယ်စု” အဖြစ် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ကျင့်သုံးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ပေါလုက ရောမ ၁၆:၇၊ ၁၁၊ ၂၁ တွင် ဖော်ပြထားသော “ဆွေမျိုးများ” သည် နိုင်ငံရေးအရ မျိုးနွယ်စုဖော်များဖြစ်ပြီး တာဆပ်စ်မှ လာသူများဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားသည်။

Through the years Tarsus had developed into a self-governing metropolis, and the Greeks and Jews were probably full citizens of the community. As in Alexandria, the Jews of Tarsus probably exerted their citizenship as a “tribe,” a governmental device commonly used in both Greek and Roman cities. It has been suggested that the “kinsmen” Paul mentions in Rom. 16:7, 11, 21 were fellow tribesmen in the political sense, and came from Tarsus.

 

သို့သော် ဤတာဆပ်စ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မဆိုလိုပါ။ ဂျူလီယန်စစ်ပွဲများ (ဘီစီ ၅၅–၃၁) အတွင်း တာဆပ်စ်နေသူများသည် ကီဇာပါတီကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဂျူလီယပ်စ်ကီဇာနှင့် အောက်တေဗီယံတို့အတွက် အကျိုးရှိခဲ့သည်။ အကယ်၍ ပေါမပေး သို့မဟုတ် ယင်းမတိုင်မီကာလတွင် တာဆပ်စ်ရှိ အချို့သောသူများအား ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မချီးမြှင့်ခဲ့ပါက၊ ဤပြင်းထန်သော ပါတီအငြင်းပွားမှုနှစ်များအတွင်း ဂျူလီယံသစ္စာစောင့်သိမှုအတွက် ဆုလာဘ်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဤအချိန်သည် ပေါလ်၏ မိသားစုက ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ရရှိခဲ့သည့်အချိန်ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ရောမ၏ ကျယ်ပြန့်သော တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အပြည့်အဝနိုင်ငံသားဖြစ်မှုဖြစ်သည်။ ခရီးသွားနေစဉ် နိုင်ငံသားတစ်ဦးသည် ၎င်း၏အဆင့်အတန်းကို သက်သေပြရန် မည်သည့်အထောက်အထားကို သယ်ဆောင်ရမည်ကို မသိရသေးဘဲ၊ ဤသို့သောအထောက်အထားများကို မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပေ။

But this Tarsian citizenship did not mean Roman citizenship. During the Julian wars of 55–31 b.c. the Tarsians were favorable to the Caesarian party, and this became useful to both Julius Caesar and Octavian. If Roman citizenship had not been extended to favored ones in Tarsus during the era of Pompey or before, it probably was used as a reward for Julian loyalty during these years of bitter partisan struggle. This may have been the time when the family of Paul received Roman citizenship. This would be full citizenship, meaningful in any part of Rome’s far-reaching jurisdiction. It is not known what proof of his status a citizen would have to carry when traveling, for credentials of this sort have not yet been identified.

 

ပေါလ်၏ မိသားစုသည် တာဆပ်စ်သို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်ကို မသိရပါ။ ဂျယ်ရိုမ်က ထပ်ခါတလဲလဲပြောခဲ့သော အစဉ်အလာဖြစ်သည့် ပေါလ်၏ မိသားစုသည် ပါလက်စတိုင်းရှိ ဂစ္စခါလာမှ ရောမစစ်ပွဲများအစောပိုင်းကာလတွင် ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်ဟူသော အဆိုကို ယုံကြည်ရန် အကြောင်းမရှိပါ။ ပေါလ်သည် ဖါရစီလူမျိုးဖြစ်သည်ဆိုသည့်အချက်က ၎င်း၏ မိသားစုသည် ဘီစီ ၁၅၀ ခန့်တွင် ဖါရစီဂိုဏ်းဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ပါလက်စတိုင်းမှ နောက်ကျမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည် သို့မဟုတ် ယခင်က တာဆပ်စ်တွင် အခြေချပြီးနောက်၊ ဒိုင်အက်စပိုရာအတွင်း ပျံ့နှံ့လာသော ဖါရစီဂိုဏ်း၏ အယူဝါဒများကို လက်ခံခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။

When Paul’s family moved to Tarsus it is impossible to know. There is no reason to credit the tradition which Jerome repeats that the family was transported there from Gischala in Palestine during the early Roman wars in Palestine. The fact that Paul was a Pharisee indicates either that the family transferred from Palestine late, after the sect had been formed there, about 150 b.c., or that, having previously settled in Tarsus, it had accepted the tenets of the sect as they spread among the dispersed Jews, the Diaspora.

 

မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ တာဆပ်စ်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ “မျိုးနွယ်စု” တစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်ဖွယ်ရှိသော ပေါလ်သည် ရောမနိုင်ငံသားလည်းဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်အတန်းကို ၎င်းသည် ၎င်း၏ဖခင်ထံမှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဝယ်ယူခြင်းဖြင့်မဟုတ်ပေ (တမန်တော် ၂၂:၂၈)။ ၎င်းသည် ဤအဆင့်အတန်းကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်း၏အခွင့်အရေးများကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၆:၃၇၊ ၂၂:၂၅–၂၈၊ ၂၅:၈–၁၂, ၂၁–၂၅၊ ၂၆:၃၀–၃၂၊ ၂၈:၁၇–၂၀)။

In any case, Paul, a citizen of Tarsus, and probably belonging to one of the political “tribes,” was also a Roman citizen. This position he had from his father, and not by purchase (Acts 22:28). He asserted it more than once, and made telling use of its privileges (chs. 16:37; 22:25–28; 25:8–12, 21–25; 26:30–32; 28:17–20).

 

ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် ၎င်း၏ပိုင်ရှင်အား တရားသူကြီးများ သို့မဟုတ် ရဲများထံမှ ဖိနှိပ်မှုမှ အကာအကွယ်အချို့ကို ပေးခဲ့ပြီး၊ တရားမျှတမှုအပေါ် ပိုမိုခိုင်မာသော တောင်းဆိုမှုကို ပေးခဲ့သည်။ နိုင်ငံသားတစ်ဦးသည် ပြစ်မှုကြီးစွဲချက်အောက်တွင် တရားမစီရင်ဘဲ ရိုက်နှက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုဆိုးသော အရာများကို တရားဥပဒေအရ မခံရဘဲ၊ ရောမနိုင်ငံ၏ အဓိကတရားသူကြီးဖြစ်သော ဧကရာဇ်ထံသို့ အယူခံဝင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ဖိလိပ္ပိတွင် ပေါလ်အား အပြည့်အဝတရားစီရင်မှုမရှိဘဲ ရိုက်နှက်ခံခဲ့ရသည့်အချက်ဖြင့် (တမန်တော် ၁၆:၁၉–၂၄) နှင့် အခြားအကြိမ်နှစ်ကြိမ်ထက်မနည်း (၂ ကော ၁၁:၂၅) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ဒေသခံအာဏာပိုင်များ၏ ဂရုမစိုက်မှု၊ လျစ်လျူရှုမှု သို့မဟုတ် အာဏာရှင်ဆန်မှုမှ လူတစ်ဦးကို အမြဲမကယ်တင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သော တရားမျှတမှုအတွက် မျှော်လင့်ချက်ကို ယူဆောင်လာနိုင်သည်မှာ၊ ဖိလိပ္ပိရှိ တရားသူကြီးများက ၎င်းတို့၏ ယခင်အမှားအတွက် ပေါလ်ကို ကုစားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့်အချက်ဖြင့် (တမန်တော် ၁၆:၃၅–၃၉) နှင့် ပေါလ်၏ ကီဇာထံသို့ အယူခံဝင်မှုသည် ဂျေရုဆလင်ရှိ အာဃာတထားပြီး လက်စားချေလိုသော ဂျူးလူမျိုးများလက်ထဲမှ ၎င်းကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သည့်အချက်ဖြင့် သက်သေပြသည် (တမန်တော် ၂၅:၈–၁၂)။

Roman citizenship gave to its holder a measure of protection from oppression at the hand of magistrates or police and a firmer claim upon ultimate justice. A citizen under a capital charge could not legally be flogged, or worse, without fair trial, and had the right of appeal to the emperor as the chief magistrate of the Roman state. That this did not always save a man from the carelessness, the indifference, or the tyranny of local authorities is shown by the fact that Paul was flogged without full trial at Philippi (Acts 16:19–24), and at least twice more on other occasions (2 Cor. 11:25). That Roman citizenship could bring a man better hope for justice is witnessed by the care with which the magistrates of Philippi tried to atone for their previous mistake in dealing with Paul (Acts 16:35–39), and by the fact that Paul’s appeal to Caesar kept him out of the hands of the fanatical and vengeful Jews in Jerusalem (ch. 25:8–12).

 

အယူခံဝင်မှုတစ်ခုအတွက် တရားဝင်စွဲချက်ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းရမည့်အချိန်သည် နှစ်နှစ်ခန့်ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု သက်သေအထောက်အထားများက ဖော်ပြသည်။ ပေါလ်သည် ရောမသို့ အကျဉ်းသားအဖြစ် ရောက်ရှိသောအခါ၊ ရောမဂျူးလူမျိုးများသည် ၎င်းအား စွဲချက်တင်ထားခြင်းမရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး (တမန်တော် ၂၈:၁၇–၂၂)၊ ပါလက်စတိုင်းမှ စွဲချက်များမရောက်ရှိခဲ့ပုံရသဖြင့်၊ ၎င်း၏အမှုသည် ပျက်ပြယ်သွားပြီး လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။

There is evidence to suggest that the time within which an appeal must be met by formal accusation, before it should be quashed, was probably two years. Since, upon the arrival of Paul in Rome as a prisoner, the Roman Jews were found to have no charges against him (Acts 28:17–22), and apparently no accusations came through from Palestine, his case was evidently canceled by default, and he was freed.

 

ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောမပြိုလဲမှု ရောမဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ရောမအများပြည်သူနှင့် ပုဂ္ဂလိကဘဝတွင် ရှိခဲ့သော အားနည်းချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ၊ အက်ဒွပ်ဂစ်ဘွန်ကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးက ၎င်း၏ ကျော်ကြားသော ရောမအင်ပါယာ၏ ကျဆုံးခြင်းနှင့် ပြိုလဲခြင်းသမိုင်း ကို လုံးဝမမှန်ကန်သော ယူဆချက်တစ်ခုအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်မှာ ထူးဆန်းသည်။ ၁၇၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတစ်ညတွင်၊ ဤစာရေးဆရာသည် ရှေးရောမမြို့၏ အပျက်အစီးများကြားတွင် ထိုင်နေခဲ့သည်။ ထိုမြို့၏ အပျက်အစီးများသည် ၎င်းရှေ့တွင် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေခဲ့ပြီး၊ ဂစ်ဘွန်သည် တစ်ချိန်က ဂုဏ်ယူဖွယ်အင်ပါယာတစ်ခု၏ ပြိုလဲမှုအကြောင်းရင်းကို စဉ်းစားတွေးတောခဲ့သည်၊ သမိုင်းပညာရှင်များစွာကဲ့သို့ပင်။ ရောမဘုရားကျောင်းသမိုင်းကို အလယ်ခေတ်တစ်လျှောက် ကောင်းစွာနားလည်ထားပြီး၊ ၎င်းသည် ရောမ၏ ဆက်ခံသူနှင့် အမွေဆက်ခံသူဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုထားသည်ကို ဂစ်ဘွန်က ရောမ၏ ပြိုလဲမှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းအဖြစ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်သည်ဟု ၎င်းကဆိုသည်။ ဧဝံဂေလိခရစ်ယာန်များက ဂစ်ဘွန်၏ သီအိုရီကို ပယ်ချခဲ့သည်မှာ အံ့သြစရာမရှိပေ။ အမှန်တရားမှာ ရောမသည် ဂျူလီယပ်စ်ကီဇာက ၎င်းကို ကယ်တင်ခဲ့စဉ်က ပြင်းထန်သော ပြင်ပရန်သူတစ်ဦး၏ သေမင်းဒဏ်ချက်ကို လိုအပ်နေသော အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေတွင် ရှိနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ထပ်ခါတလဲလဲ ရောမသည် ဩဂတ်စတပ်စ်ကီဇာ၊ ဗက်စပေးရှန်၊ ထရာဂျန်၊ မားကပ်စ်အော်ရီလီယပ်စ် နှင့် ကွန်စတန်တိုင်းတို့ဖြင့် အချိန်မီ ကယ်တင်ခံခဲ့ရသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ရောမ၏ ကယ်တင်ရေးဆားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အင်ပါယာအား သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ ဆက်လက်ရှင်သန်စေခဲ့သည်။ ရောမမြို့၏ ဘာသာတရား၊ ဥပဒေ၊ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး၏ အနှစ်သာရများစွာသည် ရောမဘုရားကျောင်းတွင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ သမိုင်းပညာရှင်များက ၎င်းကို ပြိုလဲသွားသော ရောမအင်ပါယာ၏ တရားဝင်ဆက်ခံသူအဖြစ် အချို့သောရှုထောင့်များတွင် ယူဆကြသည်။

Christianity and the Fall of Rome.—In view of the debilitating weaknesses which existed in the Roman constitution and in Roman public and private life, it seems strange that so skilled a historian as Edward Gibbon should have based his great history on a completely false premise. One evening in October, 1764, this author of the famous and still factually reliable History of the Decline and Fall of the Roman Empire was sitting amid the ruins of ancient Rome. As the wreckage of that city stood out before him, Gibbon fell to pondering the cause of the collapse of what had once been a glorious empire, as many a historian has pondered before and since. Well versed as he was in the history of the Church of Rome through the Middle Ages, and in its claim to be Rome’s successor and heir, Gibbon thought he identified the basic cause of Rome’s downfall: it was Christianity, said he.

Small wonder that evangelical Christians have rejected Gibbon’s theory. The truth is that Rome was already in a dangerous condition, lacking only a strong external foe to administer its death stroke, when Julius Caesar rescued it. Again and again Rome was saved, barely in time, by an Augustus Caesar, a Vespasian, a Trajan, a Marcus Aurelius, and a Constantine. Christianity, the saving salt of Rome, gave the empire a prolonged lease of life. Much of the essence of pagan Rome—of its religion, law, and government—was then perpetuated in the Church of Rome, whose historians consider it to be, in certain significant respects, the legitimate successor of the defunct Roman Empire.

 

 

ကိုးကားစာရင်း

Bibliography

 

Sources

 

စီစရိုး၊ မားကပ်စ် တူလီးယပ်စ်

[စာစီစာကုံးများ] အဓိကအားဖြင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာဖြစ်သော်လည်း ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အရေးကြီးသော အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ စီစရိုး၏ လက်ရာများကို လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် မူရင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှုတွင် စံထုတ်ဝေမှုအဖြစ် ထုတ်ဝေထားသည်။

Cicero, Marcus Tullius. [Essays.] Mainly philosophical but with important legal and political data. A standard edition of Cicero’s works, with both Latin text and English translation, is in the Loeb Classical Library.

 

ဒိုင်အို ကက်ရှီးယပ်စ် ကိုစီယာနပ်စ်

ရောမသမိုင်း။ အတွဲ ငါးခုမြောက်၊ စာမျက်နှာ ၈၀၊ ၈၁ တွင် မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။

Dio Cassius Cocceianus. Historia Romana. See note, Vol. V, pp. 80, 81.

 

ဂျိုးဇီဖပ်စ် ဖလေးဗီးယပ်စ်

ဂျူးရှေးဟောင်းသမိုင်း နှင့် ဂျူးစစ်ပွဲ။ အတွဲ ငါးခုမြောက်၊ စာမျက်နှာ ၈၁ တွင် မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။

Josephus Flavius. The Jewish Antiquities; and The Jewish War. See note, Vol. V, p. 81.

 

ဗယ်လီးယပ်စ် ပက်တာကူလပ်စ်၊ ဂိုင်းယပ်စ်

ရောမသမိုင်းအကျဉ်းချုပ်။ အေဒီ ၃၀ ခုနှစ်အထိ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ဧကရာဇ်စနစ်ကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြထားပြီး တိုင်ဘီးရီးယပ်စ်ကို ထောက်ခံသည့် ဘက်လိုက်မှုရှိသည်။ လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှုတွင် ထုတ်ဝေထားသည်။

Velleius Paterculus, Gaius. Compendium of Roman History. A short sketch of the civil wars and principate to a.d. 30, biased in favor of Tiberius. In the Loeb Classical Library.

 

ဆယ်လပ်စတီးယပ်စ် ခရစ္စပက်စ်၊ ဂိုင်းယပ်စ်

[လက်ရာများ] ဘီစီ ၁၂၀ မှ ၆၅ အထိ ကာလကို အကျုံးဝင်သော သမိုင်းအရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းကာလတွင် အပိုင်းအစများသာ ကျန်ရှိသည်၊ သို့သော် အလွန်တန်ဖိုးထားခံရသည်။ ဆယ်လပ်စတ်သည် ဂျူလီးယပ်စ် စီဇာကို ထောက်ခံသူဖြစ်သည်။ လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှုတွင် ထုတ်ဝေထားသည်။

Sallustius Crispus, Gaius. [Works.] A source history covering the period 120–65 b.c., fragmentary in the later period, but highly esteemed. Sallust was a partisan of Julius Caesar. In the Loeb Classical Library.

 

လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှု

ဂန္ထဝင်လက်ရာမျိုးစုံကို မူရင်းဘာသာစကားများနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် ပညာရှင်များမှ ထုတ်ဝေထားသော စာအုပ်စီးရီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်များကို မမှန်ကန်သောအချိန်ကာလများတွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ယခင်က ဝီလျံ ဟိုင်နီမန်း၊ လန်ဒန်နှင့် ဂျီပီပက်တန်း၏သားများ၊ နယူးယောက်မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ကိမ်းဘရစ်ချ်၊ မက်ဆာချူးဆက်မှ ထုတ်ဝေနေသည်။

The Loeb Classical Library. A series of scholarly editions of various classical works in the original languages accompanied by English versions by various translators. The volumes are issued at irregular intervals. This series has been issued by various publishers, earlier by William Heinemann, London, and G. P. Putnam’s Sons, New York; now by Harvard University Press, Cambridge, Mass.

 

ဆီနီကာ၊ လူစီးယပ်စ် အန္နီးယပ်စ်

အကျင့်စာရိတ္တဆိုင်ရာ စာစီစာကုံးများ။ နီရိုး၏ လမ်းညွှန်ဆရာဖြစ်သူ၏ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အကျင့်စာရိတ္တဆိုင်ရာ စာစီစာကုံးများ။ ဆီနီကာ၏ လက်ရာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှုတွင် တန်ဖိုးရှိသော ထုတ်ဝေမှုအဖြစ် ထုတ်ဝေထားသည်။

Seneca, Lucius Annaeus. Moral Essays. Philosophic and moralistic essays by Nero’s mentor. A valuable edition of Seneca’s works, with English translation, is in the Loeb Classical Library.

 

လီဗီးယပ်စ်၊ တိုင်တပ်စ်

ရောမသမိုင်း။ ခရစ်ယာန်ခေတ်အစတွင် လီဗီးသည် ရောမမြို့၏ သမိုင်းကို အီနီးယပ်စ်ရောက်ရှိလာခြင်းမှ သူ၏ခေတ်အထိ အပြည့်အစုံရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏လက်ရာသည် အနုပညာဆန်ပြီး မျိုးချစ်စိတ်နှင့် အကျင့်စာရိတ္တဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ သူသည် ဝေဖန်သုံးသပ်မှုမရှိဘဲ အမြဲမမှန်ကန်ခဲ့ပေ။ သူ၏ ကြီးကျယ်သောလက်ရာ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများ ပျောက်ဆုံးနေသည်။ စံထုတ်ဝေမှုကို လို့ဘ် ဂန္ထဝင်စာပေစုစည်းမှုတွင် ထုတ်ဝေထားသည်။

Livius, Titus. The History of Rome. At the turn of the Christian Era Livy wrote a complete history of Rome down to his own day, from the senatorial point of view. He began with the coming of Aeneas. His work is artistic, patriotic, and moralistic. He lacked the critical attitude and was not always accurate. Important parts of his great work are missing. Standard edition is in Loeb Classical Library.

 

ဆူအီတိုနီးယပ်စ် ထရန်ကွီးလပ်စ်၊ ဂိုင်းယပ်စ်

စီဇာများ၏ဘဝများ။ အတွဲ ငါးခုမြောက်၊ စာမျက်နှာ ၈၁ တွင် မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။

Suetonius Tranquillus, Gaius. The Lives of the Caesars. See note, Vol. V, p. 81.

 

တာစီတပ်စ်၊ ဂိုင်းယပ်စ် ကော်နီလီးယပ်စ်

သမိုင်းမှတ်တမ်းများ နှင့် သမိုင်းများ။ အတွဲ ငါးခုမြောက်၊ စာမျက်နှာ ၈၁ တွင် မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။

Tacitus, Gaius Cornelius. Annals; and Histories. See note, Vol. V, p. 81.

 

 

အခွင့်အာဏာများ

ဘိုက်၊ အာသာ အီအာရ် ရောမသမိုင်း အေဒီ ၅၆၅ အထိ။ စတုတ္ထထုတ်ဝေမှု။ နယူးယောက်: မက်မီလန်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၅၅။ ၅၆၉ စာမျက်နှာ။ ဖတ်စာအုပ်ပုံစံဖြင့် ခြုံငုံသုံးသပ်ထားပြီး၊ တိကျပြီး မျှတစွာ ရေးသားထားကာ လူမှုဘဝနှင့် အနုပညာကို လုံလောက်စွာ အာရုံစိုက်ထားသည်။

Authorities

Boak, Arthur E. R. A History of Rome to 565 A.D. 4th ed. New York: The Macmillan Company, 1955. 569 pp. A survey, in textbook style, accurate and well balanced, with due attention to social life and art.

 

ဘူရီ၊ ဂျွန် ဘီ ရောမအင်ပါယာ၏သမိုင်း စတင်တည်ထောင်ခြင်းမှ မားကပ်စ် အော်ရီလီးယပ်စ် ကွယ်လွန်ခြင်းအထိ။ နယူးယောက်: ဟာပါနှင့်ညီအစ်ကိုများ၊ ၁၈၉၃။ အကောင်းဆုံးဖတ်စာအုပ်တစ်ခု။

Bury, John B. A History of the Roman Empire From Its Foundation to the Death of Marcus Aurelius. New York: Harper and Brothers, 1893. An excellent textbook.

 

ကန်ဖီးလ်၊ လီယွန် ဟာဒီ ခရစ်ယာန်များအပေါ် အစောပိုင်းနှိပ်စက်မှုများ။ နယူးယောက်: ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၁၃။ ဟဒရီယန်ခေတ်အထိ ရောမပုဂံများမှ ခရစ်ယာန်များအပေါ် နှိပ်စက်မှုများ၏ ဂရုတစိုက် ဝေဖန်သုံးသပ်ထားသော သမိုင်း။

Canfield, Leon Hardy. Early Persecutions of the Christians. New York: Columbia University Press, 1913. A careful, critical history of persecutions directed against the Christians by pagan Rome down to and including the time of Hadrian.

 

ဖောင်လာ၊ ဝီလျံ ဝါဒီ ရောမလူမျိုးများ၏ ဘာသာရေးအတွေ့အကြုံ။ လန်ဒန်: မက်မီလန်နှင့်ကုမ္ပဏီလီမိတက်၊ ၁၉၁၁။ ၅၀၄ စာမျက်နှာ။ အစောဆုံးခေတ်မှ အော်ဂတ်စတပ်စ်ခေတ်အထိ ရောမလူမျိုးများ၏ ဘာသာရေးဘဝပြောင်းလဲမှုကို ဂရုတစိုက် အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြထားသည်။

Fowler, William Warde. The Religious Experience of the Roman People. London: Macmillan & Co., Ltd., 1911. 504 pp. A careful summary of the changing religious life of the Romans from earliest times to the age of Augustus.

 

ဖရီးဒလန်ဒါ၊ လူဒဝစ်ခ် အစောပိုင်းအင်ပါယာအောက်ရှိ ရောမဘဝနှင့်အကျင့်စရိုက်များ။ ဂျာမန်ဘာသာမှ ဘာသာပြန်ထားပြီး၊ လန်ဒန်: ဂျီရော့တလစ်နှင့်သားများ၊ ၁၉၀၈-၁၃။ ၄ တွဲ။ အလွန်အသုံးဝင်သော လက်ရာဖြစ်ပြီး၊ ဘက်လိုက်မှု အနည်းငယ်သာရှိသည်။

Friedlaender, Ludwig. Roman Life and Manners Under the Early Empire. Translated from the German, London: G. Routledge and Sons, Ltd., 1908–13. 4 vols. A completely informative work, with remarkably little bias.

 

ဂစ်ဘွန်၊ အက်ဒွါဒ် ရောမအင်ပါယာ၏ ကျဆုံးခြင်းနှင့်ပျက်စီးခြင်းသမိုင်း။ ဂျေဘီ ဘူရီ တည်းဖြတ်ထားသည်။ ၇ တွဲ။ လန်ဒန်: မက်သူအန်နှင့်ကုမ္ပဏီလီမိတက်။ နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာနီးပါးအကြာတွင် ယခုထိလည်း အခွင့်အာဏာရှိပြီး၊ အသေးစိတ်နှင့် ပြည့်စုံသည်၊ ခရစ်ယာန်ဆန့်ကျင်ရေးဘက်လိုက်မှု အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဘူရီ၏ ထုတ်ဝေမှုသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။

Gibbon, Edward. The History of the Decline and Fall of the Roman Empire. Ed. by J. B. Bury. 7 vols. London: Methuen and Co., Ltd. Still authoritative after nearly two centuries, compendious and detailed, with more than a slight anti-Christian bias. Bury’s is the best edition.

 

ဂလိုဗာ၊ တယ်ရော့ အာရ် အစောပိုင်းရောမအင်ပါယာရှိ ဘာသာရေးပဋိပက္ခများ။ တတိယထုတ်ဝေမှု။ လန်ဒန်: မက်သူအန်နှင့်ကုမ္ပဏီလီမိတက်၊ ၁၉၀၉။ ၃၅၉ စာမျက်နှာ။ ရောမအင်ပါယာတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကို သုံးသပ်ထားသည်။

Glover, Terrot R. The Conflict of Religions in the Early Roman Empire. 3d ed. London: Methuen and Co., Ltd., 1909. 359 pp. A view of the various religious developments in imperial Rome.

Merivale, Charles. History of the Romans Under the Empire. New York: D. Appleton and Company, 1887. 7 vols. in 4. Written from the sources, detailed and critical in a common-sense way, but verbose and ill balanced.

 

မယ်ရီဗဲလ်၊ ချားလ်စ် အင်ပါယာအောက်ရှိ ရောမလူမျိုးများ၏သမိုင်း။ နယူးယောက်: ဒီအက်ပလတန်နှင့်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၈၈၇။ ၇ တွဲကို ၄ တွဲအဖြစ် ထုတ်ဝေထားသည်။ အရင်းအမြစ်များမှ ရေးသားထားပြီး၊ အသေးစိတ်နှင့် ဝေဖန်သုံးသပ်မှုရှိသော်လည်း၊ စကားလုံးများပြီး မမျှတသည်။

Mommsen, Theodor. The History of Rome. New York: C. Scribner and Company, 1885. 4 vols. Also in Everyman’s Library. A thorough, careful, and unbiased history, with masterly analyses of source information.

 

မုန်းမ်ဆင်၊ သီအိုဒေါ ရောမသမိုင်း။ နယူးယောက်: စီစကရစ်ဘ်နာနှင့်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၈၈၅။ ၄ တွဲ။ အဲဗရီမန်းစာပေစုစည်းမှုတွင်လည်း ထုတ်ဝေထားသည်။ စေ့စပ်သေချာပြီး ဘက်မလိုက်သော သမိုင်း၊ အရင်းအမြစ်အချက်အလက်များကို ကျွမ်းကျင်စွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသည်။

_______. Römisches Staatsrecht. Vol. 1 of Handbuch der romischen alterthumer

 

 

ရောမနိုင်ငံတော်ဥပဒေ။ ရောမရှေးဟောင်းပစ္စည်းများဆိုင်ရာ လက်စွဲစာအုပ်၏ အတွဲ ၁။

တမန်တော်များနှင့် ပေါလ်၏စာများ၏ သက္ကရာဇ်ဇယား

Chronology of the Acts and Pauline Epistles

 

 

 

I. နိဒါန်း

မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် သတ်မှတ်ထားသော ဖြစ်ရပ်များကို မကြာခဏ ဖော်ပြထားသော ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့်မတူဘဲ၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းသည် တိကျသော သက္ကရာဇ်ဖွဲ့စည်းပုံပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းမရှိပေ။ ၎င်း၏ အချိန်ကာလဆိုင်ရာ အချက်များကို လောကီသမိုင်းတွင် သိရှိထားသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် ရံဖန်ရံခါ ဖော်ပြထားသော အချိန်ကာလများမှ အဓိကအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသော အထောက်အထားများသည် ပြည့်စုံမှုထက် အကျဉ်းချုပ်သာဖြစ်သည်။

I. Introduction

Unlike many parts of the Old Testament, which frequently contain a framework of genealogical material and references to dated events, the New Testament is not built upon an exact chronological structure. Its time elements must be determined largely from incidental references to known events in secular history, and from the mention of occasional time periods. The following survey of available evidence is brief rather than exhaustive.

 

 

II. လောကီသမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ

တမန်တော်များနှင့် ပေါလ်၏စာများတွင် သက္ကရာဇ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသော သမိုင်းဖြစ်ရပ်များစွာ ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် ဤဖြစ်ရပ်များအားလုံးနီးပါးသည် တိကျသော သက္ကရာဇ်သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့်၊ ၎င်းတို့အပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော သက္ကရာဇ်ဇယားသည် ခန့်မှန်းချက်သာဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- ဒမတ်စကတ်ရှိ အရီတာစ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပါ ပထမ၏ ကွယ်လွန်မှု၊ ကလော်ဒီယပ်စ် အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလတွင် ပါလတ်စတိုင်းရှိ အစာခေါင်းပါးမှု၊ အာခါယာရှိ ဂါလီယို၏ ပရိုကွန်စယ်ရာထူးနှင့် ပါလတ်စတိုင်းရှိ ဖဲစတပ်စ်၏ ပရိုကျူရေတာအဖြစ် ခန့်အပ်မှု။ ဤဖြစ်ရပ်များအပြင်၊ တမန်တော်များနှင့် စာများတွင် ဖော်ပြမထားသော်လည်း၊ နီရိုး၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အချို့ဖြစ်ရပ်များသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ သက္ကရာဇ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။

II. Secular Historical Data

There are several historical events mentioned in the Acts and Pauline Epistles that aid in establishing a chronology. However, since almost all of these defy exact dating, any chronological scheme built upon them must remain only approximate. These events are the following: the rulership of Aretas in Damascus, the death of Herod Agrippa I, the famine in Palestine during the reign of Claudius, the proconsulship of Gallio in Achaia, and the accession of Festus as procurator in Palestine. Besides these occurrences, which are all mentioned in the New Testament, there are also certain happenings during the reign of Nero, which, though not referred to in the Acts or the epistles, nevertheless may have some bearing on New Testament chronology.

 

ဒမတ်စကတ်ရှိ အရီတာစ်၏ အုပ်ချုပ်မှု ၂ ကောရိန္သု ၁၁:၃၂ တွင် ပေါလ်သည် ဒမတ်စကတ်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ချိန်တွင် (တမန်တော် ၉:၂၅ ကို ကြည့်ပါ) အရီတာစ်သည် ဒမတ်စကတ်တွင်၊ သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး နဘတိယန်လူမျိုးများကို အီသနာ့ခ် (သို့မဟုတ် ကိုယ်စားလှယ်) မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အရီတာစ် စတုတ္ထသည် ဘီစီ ၉ မှ အေဒီ ၄၀ ခန့်အထိ နဘတိယန်လူမျိုးများ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ဒင်္ဂါးများမှ အထောက်အထားအရ ဒမတ်စကတ်သည် အော်ဂတ်စတပ်စ်နှင့် တိုင်ဘီးရီးယပ်စ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလတွင် ရောမအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိခဲ့သောကြောင့်၊ တိုင်ဘီးရီးယပ်စ် အေဒီ ၃၇ တွင် ကွယ်လွန်မှုမတိုင်မီ အရီတာစ်သည် ထိုနေရာတွင် အာဏာရှိခဲ့ဖွယ်မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဒမတ်စကတ်ရှိ အရီတာစ်၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလသည် အေဒီ ၃၇ မှ ၄၀ အထိဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ပေါလ်၏ ထွက်ပြေးမှုသည် ထိုကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်မှာ သေချာသည်။

Rulership of Aretas in Damascus.—In 2 Cor. 11:32 Paul indicates that at the time of his escape from Damascus (see Acts 9:25) Aretas ruled Damascus, or at least the Nabataeans there, through an ethnarch, or deputy. Aretas IV was king of the Nabataeans from about 9 b.c. to about a.d. 40. However, evidence from coins indicates that Damascus was under Roman rule during the reigns of Augustus and Tiberius, so Aretas could scarcely have had authority there before the death of Tiberius in a.d. 37. Consequently the dates of Aretas’ rule in Damascus are probably a.d. 37 to 40. Thus Paul’s escape doubtless occurred during that time.

 

ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပါ ပထမ၏ ကွယ်လွန်မှု တမန်တော် ၁၂:၁-၂၃ တွင် ဂျိမ်းစ် (ဇဘဒီ၏သား) ၏ ကွယ်လွန်မှုနှင့် ပီတာ၏ အကျဉ်းချမှုကို ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပါ ပထမ၏ ကွယ်လွန်မှုမတိုင်မီ ချက်ချင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အာဂရစ်ပါသည် ကလီဂူလာ ဧကရာဇ်ဖြစ်လာပြီးနောက် ဖိလိပ္ပုတိုင်ခံ၏ နယ်မြေများကို အေဒီ ၃၇ တွင် ဆက်ခံခဲ့သည် (ဂျိုးဇီဖပ်စ်၊ ရှေးဟောင်းသမိုင်း xviii. ၆. ၁၀; စစ်ပွဲ ii. ၉. ၆ [၁၈])။ သူ၏ ကွယ်လွန်မှုမတိုင်မီ အေဒီ ၄၁ ဇန်နဝါရီတွင် ကလီဂူလာသည် ဂါလိလဲကို အာဂရစ်ပါ၏ နယ်မြေများသို့ ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည် (ရှေးဟောင်းသမိုင်း xviii. ၇. ၂)၊ ထို့နောက် နောက်ဧကရာဇ် ကလော်ဒီယပ်စ် နန်းတက်ပြီးမကြာမီတွင် အာဂရစ်ပါသည် ဂျူဒီယားကိုလည်း ရရှိခဲ့သည် (ရှေးဟောင်းသမိုင်း xix. ၅. ၁၊ စစ်ပွဲ ii. ၁၁. ၅ [၂၁၅])။ ဂျိုးဇီဖပ်စ် (ရှေးဟောင်းသမိုင်း xix. ၈. ၂) က အာဂရစ်ပါသည် ဂျူဒီယားကို သုံးနှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အုပ်ချုပ်မှု ခုနစ်နှစ်မြောက်ကို ပြီးစီးနေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဂရစ်ပါ၏ ကွယ်လွန်မှုကို အေဒီ ၄၄ တွင် ထားရှိသည်။ တမန်တော် ၁၂:၃၊ ၁၉ အရ ၎င်းသည် ပသခါပွဲအချိန်ခန့်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် နွေဦးရာသီတွင်ဖြစ်သည်။ ဟီရော့ဒ်များအောက်ရှိ ပါလတ်စတိုင်းကို ကြည့်ပါ။

Death of Herod Agrippa I.—Acts 12:1–23 apparently places the death of James the son of Zebedee and the imprisonment of Peter immediately before the death of Herod Agrippa I. Agrippa succeeded to the territories of Philip the tetrarch shortly after Caligula became emperor in a.d. 37 (Josephus Antiquities xviii. 6. 10; War ii. 9. 6 [18]). Shortly before his death, in January, a.d. 41, Caligula added Galilee to Agrippa’s territories (Antiquities xviii. 7. 2), and soon after the accession of the next emperor, Claudius, Agrippa received Judea as well (ibid. xix. 5. 1; War ii. 11. 5 [215]). Josephus (Antiquities xix. 8. 2) declares that Agrippa ruled over Judea for three years, and that he was completing the seventh year of his reign at the time of his death. This places the death of Agrippa in a.d. 44. Acts 12:3, 19 indicates that it occurred about Passover time, and so in the spring. See Palestine Under the Herodians.

 

ပါလတ်စတိုင်းရှိ အစာခေါင်းပါးမှု တမန်တော် ၁၁:၂၈ တွင် အန်တီအုတ်ရှိ ပရောဖက်တစ်ဦးဖြစ်သူ အာဂါဘပ်စ်သည် ကလော်ဒီယပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလ (အေဒီ ၄၁-၅၄) တွင် ပါလတ်စတိုင်းရှိ အစာခေါင်းပါးမှုကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုဟောကိန်းကြောင့် အန်တီအုတ်ရှိ အသင်းတော်မှ ဆောလ်နှင့် ဗာနဗသည် ဂျူဒီယားရှိ ခရစ်ယာန်များထံ ထောက်ပံ့ကူညီရန် စေလွှတ်ခံရသည် (အခန်းကြီး ၂၉၊ ၃၀)။ ဂျိုးဇီဖပ်စ်က ဖါဒပ်စ်နှင့် အလက်ဇန္ဒားတို့၏ ပရိုကျူရေတာကာလတွင် ပါလတ်စတိုင်းရှိ အစာခေါင်းပါးမှုတစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (ရှေးဟောင်းသမိုင်း xx. ၅. ၂၊ cf. ibid. ၂. ၅)၊ ၎င်းသည် တမန်တော်တွင် ဖော်ပြထားသော အစာခေတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံး တူညီသည်။ ဖါဒပ်စ်သည် အာဂရစ်ပါ ပထမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အေဒီ ၄၄ တွင် ဂျူဒီယား၏ တာဝန်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသောကြောင့်၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ထိုနှစ်တွင် စတင်သတ်မှတ်ရန် သင့်လျော်သည်။ ဖါဒပ်စ်၏ ပရိုကျူရေတာသက်တမ်း ပြီးဆုံးချိန်နှင့် သူ၏ဆက်ခံသူ အလက်ဇန္ဒား၏ ရောက်ရှိလာမှု၏ တိကျသောရက်စွဲကို မသိရှိနိုင်ပေ။ သို့သော်၊ ဂျိုးဇီဖပ်စ်က (ibid. ၅. ၂) ချယ်လ်စစ်ရှိ ဟီရော့ဒ်၏ ကွယ်လွန်မှုကို ကလော်ဒီယပ်စ်၏ ရှစ်နှစ်မြောက်နှစ် (အေဒီ ၄၇ ဆောင်းဦးမှ ၄၈ ဆောင်းဦးအထိဖြစ်နိုင်သည်၊ cf. မစ်ရှ်နာ Rosh Hashanah ၁. ၁; ဆွန်စီနိုထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၁) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဖြစ်ရပ်သည် အလက်ဇန္ဒား၏ ဆက်ခံသူ ကူမနပ်စ်၏ ပရိုကျူရေတာကာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် အလက်ဇန္ဒား၏ သက်တမ်းသည် အေဒီ ၄၈ ထက်မပိုခဲ့ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ တမန်တော် ၁၁ တွင် ဖော်ပြထားသော အစာခေါင်းပါးမှုသည် အေဒီ ၄၄ မှ ၄၈ အကြားတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် နှစ်ဦးစလုံး၏ ပရိုကျူရေတာကာလများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့်၊ နောက်ပိုင်းထက် အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

Famine in Palestine.—Acts 11:28 records that Agabus, a prophet at Antioch, foretold a famine in Palestine that occurred during the reign of Claudius(a.d. 41–54). In response to his prophecy, Saul and Barnabas were sent by the church at Antioch to take an offering to the Christians of Judea (vs. 29, 30). Josephus records a famine in Palestine during the procuratorships of Fadus and Alexander (Antiquities xx. 5. 2; cf. ibid. 2. 5) that most probably is to be identified with the famine mentioned in Acts. Inasmuch as Fadus was put in charge of Judea in place of Agrippa I, who died in a.d. 44, it is reasonable to date the beginning of his rule in that year. The exact date of the end of Fadus’ procuratorship and the coming of his successor, Alexander, cannot be ascertained. However, Josephus (ibid. 5. 2), in recording the death of Herod of Chalcis as occurring in the 8th year of Claudius (probably fall of a.d. 47 to fall of a.d. 48; cf. Mishnah Rosh Hashanah 1. 1; Soncino ed. of the Talmud, p. 1), also indicates that this event happened during the procuratorship of Cumanus, who was successor to Alexander. Consequently, Alexander’s term must have lasted no longer than a.d. 48. Therefore it appears safe to conclude that the famine mentioned in Acts 11 occurred sometime between a.d. 44 and 48, and since it fell in the periods of both procurators, it appears more than likely that it came earlier rather than later during this period.

 

ရောမမှ ဂျူးများကို နှင်ထုတ်ခြင်း ပေါလ်သည် ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင် ကောရိန္သုမြို့သို့ ရောက်ရှိစဉ်၊ ကလော်ဒီယပ်စ်မှ ဂျူးများကို ရောမမှ နှင်ထုတ်ချိန်တွင် မကြာမီထွက်ခွာလာခဲ့သော ဂျူးစုံတွဲ အာကွီလာနှင့် ပရစ္စီလာတို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၈:၁၊ ၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ဤဖြစ်ရပ်အတွက် ရက်စွဲကို ဖော်ပြထားသော တစ်ဦးတည်းသော ရှေးဟောင်းစာရေးဆရာမှာ ပဉ္စမရာစုသမိုင်းပညာရှင် အိုရိုးစီးယပ်စ် (သမိုင်း vii. ၆. ၁၅) ဖြစ်သည်။ သူက ဂျိုးဇီဖပ်စ်ကို အရင်းအမြစ်အဖြစ် ကိုးကားပြီး၊ ကလော်ဒီယပ်စ်၏ ကိုးနှစ်မြောက်နှစ် (အေဒီ ၄၈-၄၉) တွင် ဂျူးများကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဂျိုးဇီဖပ်စ်၏ လက်ရှိစာသားတွင် ဤအချက်ကို မှတ်တမ်းတင်မထားသော်လည်း၊ အိုရိုးစီးယပ်စ်၏ ဖော်ပြချက်သည် မဖြစ်မနေ မမှန်ကန်ဟု ယူဆရန် အကြောင်းမရှိပေ။

Expulsion of Jews From Rome.—When Paul reached Corinth on his Second Missionary Journey, he found there Aquila and Priscilla, a Jewish couple who had recently left Rome when Claudius expelled the Jews from that city (see Acts 18:1, 2). The only ancient writer who mentions a date for this event is the 5th-century historian Orosius (History vii. 6. 15). He gives Josephus as his source for placing Claudius’ expulsion of the Jews in that emperor’s ninth year (a.d. 48–49). Although no extant text of Josephus records this, there is no reason to conclude that Orosius’ statement is necessarily in error.

 

ဂါလီယို၏ အာခါယာရှိ ပရိုကွန်စယ်ရာထူး ပေါလ်သည် ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင် ကောရိန္သုမြို့တွင် နေထိုင်စဉ် တစ်ချိန်ကာလတွင် ဂါလီယိုသည် အာခါယာ၏ ပရိုကွန်စယ်ဖြစ်ခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၈:၁၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ဧကရာဇ်၏ ဆန္ဒအလျောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသော ပရိုကျူရေတာများနှင့် မတူဘဲ၊ ရောမဆီးနိတ်မှ ခန့်အပ်သော ပရိုကွန်စယ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နှစ်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်နှစ်အထိ နေထိုင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂါလီယိုသည် အာခါယာတွင် သက်တမ်းရှည်နေခဲ့ဖွယ်မရှိပေ။ ကလော်ဒီယပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလမှ အပိုင်းအစများပါသော ဒဲလ်ဖီမြို့ရှိ ကလော်ဒီယပ်စ်၏ ကမ္ဗည်းတစ်ခုက ဂါလီယိုကို ပရိုကွန်စယ်အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး၊ တူညီသော အုပ်ချုပ်မှုကာလမှ အခြားကမ္ဗည်းများက ၎င်းရက်စွဲကို အေဒီ ၅၁ သို့မဟုတ် ၅၂ အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည် (ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏အစပိုင်းများ၊ အပိုင်း ၁: တမန်တော်များ၊ ဖရိုက်ဂျက်ဆင်နှင့် ကာဆော့ပ် လိတ်ခ် တည်းဖြတ်သည်၊ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၄၆၀-၄၆၄ ရှိ လိတ်ခ်၏ သက္ကရာဇ်မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ)။ ပရိုကွန်စယ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် နွေရာသီအစတွင် တာဝန်စတင်ထမ်းဆောင်သောကြောင့်၊ ဂါလီယိုသည် အေဒီ ၅၁ အလယ်မှ ၅၂ အလယ်အထိ၊ သို့မဟုတ် အေဒီ ၅၂ အလယ်မှ ၅၃ အလယ်အထိ အာခါယာ၏ ပရိုကွန်စယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူသည် နှစ်နှစ်ကြာ ပရိုကွန်စယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက၊ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ဤတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

Gallio’s Proconsulship in Achaia.—Sometime during Paul’s stay at Corinth on his Second Missionary Journey, Gallio was proconsul of Achaia (see Acts 18:12). As contrasted with the procurators, who held office at the pleasure of the emperor, the proconsuls, who were appointed by the Roman Senate, normally governed only one year, although at times they might stay for two. Consequently, Gallio was probably not long in Achaia. A fragmentary inscription of Claudius from Delphi, in Achaia, refers to Gallio as proconsul; other inscriptions from the same reign help to fix the date as a.d. 51 or 52 (see Lake’s chronological note in The Beginnings of Christianity, Part I: The Acts of the Apostles, edited by F. J. Foakes Jackson and Kirsopp Lake, vol. 5, pp. 460–464). Since proconsuls normally took office at the beginning of summer, it appears that Gallio was proconsul of Achaia either from the middle of a.d. 51 to the middle of a.d. 52, or from the middle of a.d. 52 to the middle of a.d. 53. If he was proconsul two years, his rulership might have covered this entire period.

 

ဖီးစတပ်စ်၏ အုပ်ချုပ်မှု စတင်ခြင်း တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များ ၂၄:၂၇ မှ ၂၅:၁၂ အထိတွင် ပေါလ်၏ ကဲသရိယမြို့၌ နှစ်နှစ်ကြာ အကျဉ်းချထားခြင်းသည် ဖီးလစ်၏နေရာတွင် ဖီးစတပ်စ်က ဂျူဒေးယား၏ ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆက်ခံပြီးမကြာမီတွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ရှိပြီးသားသမိုင်းမှတ်တမ်းများသည် ဤအုပ်ချုပ်မှုလွှဲပြောင်းခြင်း၏ တိကျသောရက်စွဲကို ဖော်ပြရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ၎င်း၏ အစောဆုံးဖြစ်နိုင်သောရက်စွဲကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင်၊ နှစ်နှစ်ခန့်အကြာ (တမန်တော်များ ၂၄:၂၇)၊ ပေါလ်ကို ဂျေရုဆလင်တွင် ဖမ်းဆီးချိန်တွင်၊ သူသည် အီဂျစ်ပုန်ကန်သူ (တမန်တော်များ ၂၁:၃၇-၃၈) နှင့် ရောထွေးခံရပြီး၊ ထိုပုန်ကန်သူသည် မကြာမီကပင် ပုန်ကန်မှုဖြစ်စေပြီး ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျိုးဇီးဖပ်စ်က ဤဖြစ်ရပ်သည် ဖီးလစ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး (Antiquities xx. 8. 6; War ii. 13. 5 [263])၊ ထိုအချိန်တွင် နီရိုသည် ဧကရာဇ်ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည် (Antiquities xx. 8. 4, 5)။ နီရိုသည် အေဒီ ၅၄၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဧကရာဇ်အဖြစ်ဆက်ခံခဲ့သောကြောင့်၊ ပေါလ်ကို ပင်တိကုတ္တိပွဲတော်အချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည့်အခါ၊ ထိုဖြစ်ရပ်သည် အေဒီ ၅၅၊ နွေရာသီအစောပိုင်းထက် စောလျင်မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပေါလ်ကို ရောမသို့ပို့ဆောင်ခြင်းသည်၊ အနည်းဆုံး တစ်နှစ်ခွဲကျော်အကြာ (လုကာ၏ “နှစ်နှစ်”၊ တမန်တော်များ ၂၄:၂၇၊ တွဲလျှား II၊ စာမျက်နှာ ၁၃၆-၁၃၇ ကိုကြည့်ပါ)၊ အေဒီ ၅၆၊ ဆောင်းဦးတွင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖီးစတပ်စ်သည် ထိုအချိန်တွင် မကြာမီရောက်ရှိခဲ့သောကြောင့်၊ အေဒီ ၅၆ သည် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုစတင်ခြင်း၏ အစောဆုံးဖြစ်နိုင်သောရက်စွဲဖြစ်ပုံရသည်။

Accession of Festus.—Acts 24:27 to 25:12 indicates that Paul’s two-year imprisonment at Caesarea ended not long after Festus succeeded Felix as Roman procurator of Judea. Extant sources do not make possible an exact dating of this transfer of rulership. Its earliest possible date may be determined by the fact that two years before (ch. 24:27), when Paul was arrested at Jerusalem, the Egyptian insurrectionist with whom the apostle was confused had apparently but recently staged his revolt and escaped (see ch. 21:37, 38). Josephus states that this occurred during the rulership of Felix (Antiquities xx. 8. 6; War ii. 13. 5 [263]) and indicates that Nero was emperor at the time (Antiquities xx. 8. 4, 5). Since Nero succeeded to the throne in October, a.d. 54, Paul’s arrest, which occurred at the time of Pentecost, could have been no earlier than the early summer of a.d. 55. His commitment to Rome consequently could have been, at the earliest, somewhat more than a year later (Luke’s “two years,” Acts 24:27; see Vol. II, pp. 136, 137), in the autumn of a.d. 56. As Festus had but recently arrived at that time, a.d. 56 apparently is the earliest possible date for his accession.

 

ဖီးစတပ်စ်၏ ရောက်ရှိလာမှု၏ နောက်ဆုံးဖြစ်နိုင်သောရက်စွဲကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင်၊ ဖီးစတပ်စ်၏ ဆက်ခံသူ အယ်လ်ဘီနပ်စ်သည် အေဒီ ၆၂၊ ဆောင်းဦးတွင် တဲတိုက်ပွဲတော်အချိန်၌ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်သည် “စစ်ပွဲမဖြစ်မီ လေးနှစ်” ဖြစ်သည် (ဂျိုးဇီးဖပ်စ် War vi. 5. 3 [300]; Loeb ed., vol. 2, p. 463)။ ဖီးစတပ်စ်သည် အနည်းဆုံး နှစ်နှစ်ထက်မနည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသောကြောင့်၊ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုစတင်ခြင်း၏ နောက်ဆုံးဖြစ်နိုင်သောရက်စွဲမှာ အေဒီ ၆၀ ဖြစ်သည်။

The latest possible date for the arrival of Festus is to be derived from the fact that Festus’ successor, Albinus, was procurator at the time of the Feast of Tabernacles in the autumn of a.d. 62, “four years before the war” (Josephus War vi. 5. 3 [300]; Loeb ed., vol. 2, p. 463). Since it seems probable that Festus did not rule less than two years, the latest date that can reasonably be assigned for his accession is a.d. 60.

 

အေဒီ ၅၆ နှင့် အေဒီ ၆၀ ဟူသော နှစ်ခုကြားတွင်၊ ဖီးလစ်မှ ဖီးစတပ်စ်သို့ အုပ်ချုပ်မှုပြောင်းလဲခြင်းအတွက် နောက်ပိုင်းကာလဖြစ်သော အေဒီ ၆၀ သည် ပို၍ဖြစ်နိုင်ပုံရသည်။ ဖီးလစ်၏ ခန့်အပ်မှုသည် ကလောဒီးယပ်စ် မသေဆုံးမီ တစ်ချိန်က ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ နီရိုသည် အေဒီ ၅၄ တွင် ဧကရာဇ်အဖြစ် ဆက်ခံချိန်တွင် အတည်ပြုခံရသည် (ibid. ii. 12. 8 [247]; 13. 2 [252, 253])။ ပေါလ်က ဖီးစတပ်စ်မလာမီ တစ်နှစ်ကျော်တွင် ဖီးလစ်ကို “ဤလူမျိုးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တရားသူကြီးအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ” ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၂၄:၁၀)။ ထို့ကြောင့် ဖီးလစ်၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် အေဒီ ၆၀ မတိုင်မီ ပြီးဆုံးရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ဖီးစတပ်စ်သည် ပါလစ်စတိုင်းသို့ အေဒီ ၆၀ ခန့်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရန် လုံခြုံပုံရသည်။

As between the two extremes, a.d. 56 and a.d. 60, for the change from Felix to Festus, a date toward the latter part of this period appears more likely. The appointment of Felix apparently was made sometime before Claudius died and was confirmed by Nero when he succeeded to the throne as emperor (a.d. 54; ibid. ii. 12. 8 [247]; 13. 2 [252, 253]). The fact that Paul, more than a year before the coming of Festus, had referred to Felix as having “been of many years a judge unto this nation” (Acts 24:10) indicates that his rule could hardly have ended much before a.d. 60. Therefore it appears safe to date the arrival of Festus in Palestine about a.d. 60.

 

 

ဓမ္မသစ်ကျမ်းမှ အချက်အလက်များ ဓမ္မသစ်ကျမ်းရှိ စာရေးဆရာများထက် လုကာသည် တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် သူ၏ဖြစ်ရပ်များ၏ အချိန်ကာလဆိုင်ရာ မူဘောင်ကို ပို၍ သတိထားဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့်၊ အထက်တွင် ဆွေးနွေးခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များအပြင်၊ လုကာသည် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များနှင့် အနည်းနှင့်အများ ထပ်တူဖြစ်အောင် ဖော်ပြထားပြီး၊ အချိန်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို သူ၏ဖြစ်ရပ်ပုံပြင်တွင် ထည့်သွင်းပေးထားသည်။ ထို့အပြင် ပေါလ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း နောက်ထပ်အချက်အလက်များပေးသော မတော်မတရား ဖော်ပြချက်များကို ပြုလုပ်ထားသည်။

III. Data From the New Testament

More than most writers in the New Testament, Luke, in the Acts, is conscious of the chronological framework of his narrative. Consequently, in addition to the events discussed above, which he synchronizes more or less with events of secular history, Luke also provides other time elements in his narrative that aid in the reconstruction of a chronology. In addition, Paul himself makes several incidental statements that give further information.

 

ပေါလ်သည် တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် စတီဖင်၏ ကျောက်ခဲနှင့်ထုသတ်ဖြတ်ခြင်းအချိန်တွင် ပထမဆုံးပေါ်ထွက်လာသည်။ စတီဖင်၏ သေဆုံးမှုအတွက် တိုက်ရိုက်သမိုင်းဆိုင်ရာ သက်သေမရှိပါ။ သို့သော် အချို့သော ဓမ္မဗေဒဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများက ရက်စွဲတစ်ခုကို အကြံပြုထားသည်။ ဒံယေလ၏ သတင်းစကား ၇၀ ပတ်သည် ဘီစီ ၄၅၇ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး (ဒံယေလ ၉:၂၅ နှင့် တွဲလျှား III၊ စာမျက်နှာ ၉၇-၁၀၄ ကိုကြည့်ပါ)၊ အေဒီ ၃၄ တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဤအချိန်ကာလသည် ဒံယေလထံသို့ ကောင်းကင်တမန်၏ဖော်ပြချက်အရ “သင်၏လူမျိုးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော” ကာလဖြစ်သည် (ဒံယေလ ၉:၂၄)။ ၎င်းသည် ဂျူးလူမျိုးများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အထူးကာလဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းပြီးဆုံးပြီးနောက် ဂျူးလူမျိုးများသည် ဘုရားသခင်၏ ရွေးချယ်ထားသောလူမျိုးအဖြစ် မမှတ်ယူတော့ဟု ယူဆရန် အကြောင်းပြချက်ရှိသည်။ တမန်တော်များ၏လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဖြစ်ရပ်များအနက်၊ စတီဖင်ကို ဆန်ဟီဒရင်မှ ကျောက်ခဲနှင့်ထုသတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို တရားဝင်ငြင်းပယ်ခြင်း၏ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် တမန်တော်များသည် ဂျူးလူမျိုးများကို ဆက်လက်ရှာဖွေပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီတွင် ပေါလ်သည် တပါးအမျိုးသားများထံ ဧဝံဂေလိတရားကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်နှင့် နီးကပ်စွာပင် ပေတရုသည် ရောမဗိုလ်မှူး ကောနီလိယပ်စ်ကို ဗတ္တိဇံပေးခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၀:၄၄-၄၈)။ ဤအရာအားလုံးသည် စတီဖင်၏ ကျောက်ခဲနှင့်ထုသတ်ဖြတ်ခြင်းသည် သတင်းစကား ၇၀ ပတ်၏ အဆုံးကို ထင်ရှားစွာဖော်ပြသည်ဟု အကြံပြုသည် (GC 328 ကိုကြည့်ပါ)။ ဤအခြေခံဖြင့် ဤဝတ္ထုကျမ်းသည် စတီဖင်၏ ကျောက်ခဲနှင့်ထုသတ်ဖြတ်ခြင်းအတွက် အေဒီ ၃၄ ကို အလုပ်လုပ်ရက်စွဲအဖြစ် ယူဆထားသည်။ ပေါလ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခြင်းသည် မကြာမီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ရမည်။

Paul first appears in the narrative of Acts at the time of the stoning of Stephen. There is no direct historical evidence for the date of Stephen’s death. However, certain theological considerations suggest a date. The 70 weeks of Daniel’s prophecy began in 457 b.c. (see on Dan. 9:25, and Vol. III, pp. 97–104), and ended in a.d. 34. This time period, according to the angel’s statement to Daniel, was “determined upon thy people” (v. 24). It was a special period allotted to the Jews, after which, it is reasonable to assume, the Jews were no longer to be considered the chosen people of God. Of the events recorded in the Acts, the martyrdom of Stephen by the Sanhedrin is perhaps the most clearly representative of the Jews’ official rejection of Christianity. Although the apostles continued thereafter to seek and to make Jewish converts, and although they did not go immediately to the Gentiles with the gospel, it was shortly after this event that Paul, the pre-eminent apostle to the Gentiles, was converted. Apparently about the same time Peter baptized the Roman centurion, Cornelius (Acts 10:44–48). All this seems to suggest the stoning of Stephen as dramatically signaling the end of the 70 weeks (see GC 328). On this basis a.d. 34 has been taken by this commentary as a working date for the stoning of Stephen. The conversion of Paul must have occurred soon afterward.

 

ပေါလုသည် အေဒီ ၃၅ ခန့်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲပြီးနောက်၊ ဒမတ်စကတ်တွင် “ရက်ပေါင်းများစွာ” နေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၉:၂၃)။ ၎င်း၏ နောက်ထပ်မှတ်တမ်းတင်ထားသော ခရီးသည် ဒမတ်စကတ်မှ တောင်းတစ်လုံးဖြင့် ထွက်ပြေးပြီးနောက် ဂျေရုဆလင်သို့သွားခြင်းဖြစ်သည် (တမန်တော်များ ၉:၂၅-၂၆၊ ကောရိန္သု ၂ ၁၁:၃၂ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ အာရေဗျသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခြင်း (ဂလာတိ ၁:၁၇ ကိုကြည့်ပါ) သည် ဤဖြစ်ရပ်မတိုင်မီ ဖြစ်ပွားခဲ့ရမည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် သူသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲပြီးနောက် ဂျေရုဆလင်သို့ မရောက်ရှိခဲ့သေးပါ။ ၎င်း၏ ဂျေရုဆလင်သို့ ပထမဆုံးသွားရောက်ခြင်းသည် ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲပြီးနောက် “သုံးနှစ်” အကြာ (ဂလာတိ ၁:၁၈) ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၃၈ ခန့်တွင် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် တမန်တော်များ ၂၂:၁၇-၂၁ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ထိတ်လန့်ခြင်းဖြစ်ရပ်သည် ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်ပြီးနောက် ပေါလ်သည် တာရှပ်သို့သွားခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၉:၃၀ ကိုကြည့်ပါ)။ ထိုနေရာတွင် ဗာနဗသည် ၎င်းကိုရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး အန္တိအုတ်မြို့ရှိ အလုပ်တွင် ကူညီရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ပေါလ်သည် အန္တိအုတ်တွင် “တစ်နှစ်လုံး” နေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၁:၂၅-၂၆ ကိုကြည့်ပါ)။ “ထိုရက်များ၌” ပရောဖက် အဂါဘပ်စ်သည် ဂျူဒေးယားတွင် အစာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဖြစ်လာမည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ပြီး၊ အန္တိအုတ်ရှိ အသင်းတော်သည် ပေါလ်နှင့် ဗာနဗကို ဂျေရုဆလင်သို့ လက်ဆောင်များဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၁:၂၇-၃၀ ကိုကြည့်ပါ)။ “ထိုအချိန်ခန့်” (တမန်တော်များ ၁၂:၁၊ ပေါလ်သည် ဂျေရုဆလင်သို့ ဗာနဗနှင့်အတူ သွားရောက်ပြီးနောက်ထက် အန္တိအုတ်တွင်ရှိနေစဉ် ဖြစ်နိုင်သည်; တမန်တော်များ ၁၂ ဆိုင်ရာ ထပ်လောင်းမှတ်စုများ၊ မှတ်စု ၂ ကိုကြည့်ပါ) ဟေရုဒ်သည် ဂျိမ်းစ်ကို သတ်ဖြတ်ပြီး ပေတရုကို အကျဉ်းချခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၂:၁-၃)၊ ထို့နောက် မကြာမီတွင် အေဒီ ၄၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၉၈ ကိုကြည့်ပါ)။

After his conversion, probably in a.d. 35, Paul remained at Damascus “many days” (ch. 9:23). Inasmuch as his next journey recorded in Acts was to Jerusalem after his escape from Damascus in a basket (Acts 9:25, 26; cf. 2 Cor. 11:32), his retreat to Arabia (see Gal. 1:17) must have occurred prior to this event, since at that time he had not yet visited Jerusalem after his conversion. His first visit to Jerusalem came “three years” after his conversion (Gal. 1:18), and so may be dated about a.d. 38. It was probably at that time that the vision recorded in Acts 22:17–21 occurred. Following his visit to Jerusalem Paul went to Tarsus (see ch. 9:30). It was here that Barnabas found him some years later and invited him to assist in the work at Antioch. Paul remained a “whole year” (see ch. 11:25, 26) at Antioch. It was “in these days” that the prophet Agabus foretold the famine in Judea and the church of Antioch sent Paul and Barnabas to Jerusalem with gifts (see vs. 27–30). “About that time” (see ch. 12:1; probably while Paul was at Antioch rather than after his visit to Jerusalem with Barnabas; see Additional Notes on Acts 12, Note 2) Herod killed James and imprisoned Peter (see vs. 1–3), and soon after died, in a.d. 44 (see p. 98).

 

အန္တိအုတ်တွင် တစ်နှစ်နေထိုင်ပြီးနောက်၊ အေဒီ ၄၄-၄၅ ခန့်တွင် ပေါလ်နှင့် ဗာနဗသည် ပထမဆုံး သာသနာပြုခရီးကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤခရီးသည် မည်မျှကြာရှည်ခဲ့သည်ကို မသိရသော်လည်း၊ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီးနောက် ပေါလ်သည် အန္တိအုတ်တွင် “အချိန်ကြာရှည်” နေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၄:၂၈ ကိုကြည့်ပါ)။ တပါးအမျိုးသားများကို အရေဖျားလှီးခြင်းမပြုဘဲ အသင်းတော်သို့ လက်ခံခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပေါ်သောအခါ၊ ပေါလ်၊ ဗာနဗနှင့် အခြားသူများသည် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုပြဿနာကို တမန်တော်များနှင့် အစည်းအဝေးတွင် ဖြေရှင်းခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၅)။ ဤဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်ခြင်းသည် ပေါလ်က ဂလာတိ ၂:၁ တွင် “ဆယ့်လေးနှစ်အကြာ” ဟု ဖော်ပြထားသော သွားရောက်ခြင်းနှင့် အလားတူဖြစ်ပုံရသည်၊ အကြောင်းမှာ နှစ်ခုစလုံးတွင် ပြဿနာသည် အရေဖျားလှီးခြင်းနှင့်ပတ်သက်သည် (တမန်တော်များ ၁၅ ဆိုင်ရာ ထပ်လောင်းမှတ်စုကို ကြည့်ပါ)။ သို့သော် ဆယ့်လေးနှစ်ကို မည်သည့်ဖြစ်ရပ်မှ စတင်ရေတွက်သည်ကို အကြောင်းအမျိုးမျိုးက ရှင်းလင်းစွာ မဖော်ပြထားပါ။ ၎င်းတို့ကို ပေါလ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (ဂလာတိ ၁:၁၅-၁၆) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဂျေရုဆလင်သို့ ပထမဆုံးသွားရောက်ခြင်း သုံးနှစ်အကြာ (ဂလာတိ ၁:၁၈) မှ စတင်ရေတွက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂျေရုဆလင်အစည်းအဝေးကို သတ်မှတ်ရာတွင် လိုက်လျောမှုပေးရန်လိုအပ်သော်လည်း၊ ၎င်းကို အေဒီ ၄၉ ခန့်တွင် ယာယီသတ်မှတ်နိုင်သည်။

At the end of his one-year stay at Antioch, about a.d. 44–45, Paul and Barnabas set out on the First Missionary Journey. How long this tour lasted is not known, but upon their return, Paul remained at Antioch a “long time” (see Acts 14:28). When dissension arose over Gentiles’ having been admitted to the church without circumcision, Paul, Barnabas, and others went to Jerusalem, where the problem was settled at a council with the apostles (ch. 15). This visit to Jerusalem appears most probably to be the same one that Paul mentions in Gal. 2:1 as having occurred “fourteen years after,” inasmuch as the issue in each case was circumcision (see Additional Note on Acts 15). However, the context does not indicate clearly the event from which these fourteen years are to be reckoned. They may be understood as beginning either with Paul’s conversion (Gal. 1:15, 16) or with his first visit to Jerusalem three years later (v. 18). Consequently, latitude must be allowed in dating the Jerusalem Council, but it may be placed tentatively about a.d. 49.

 

အန္တိအုတ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး “ရက်အနည်းငယ်” (တမန်တော်များ ၁၅:၃၆) အကြာတွင် ပေါလ်သည် ဗာနဗအား ဒုတိယသာသနာပြုခရီးကို အဆိုပြုခဲ့ပြီး၊ နှစ်ဦးကြားတွင် အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပေါ်သောအခါ၊ ပေါလ်သည် ဆီလပ်စ်နှင့်အတူ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖရူဂျီယာ၊ ဂလာတိနှင့် မြီးစီယာတို့တွင် တရားဟောပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့သည် ထရောမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် မာကဒိုးနီးယားသို့ သင်္ဘောဖြင့် သွားရောက်ပြီး ဖိလိပ္ပိ၊ သက်သာလောနိတ်နှင့် ဘေရီယာတို့တွင် တရားဟောခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပေါလ်သည် အေသင်မြို့သို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ မာစ်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် အတွေ့အကြုံရပြီးနောက်၊ ကောရိန္သုမြို့တွင် “တစ်နှစ်နှင့် ခြောက်လ” နေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၈:၁၁)။ ဤကာလ၏ နောက်ပိုင်းတွင် သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ၎င်း၏အဆုံးတွင်၊ ဂါလီယို အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရှေ့တွင် ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်၊ ထိုဖြစ်ရပ်သည် အေဒီ ၅၁ နွေရာသီမှ အေဒီ ၅၃ အတွင်း တစ်ချိန်ချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု အထက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ “ထို့နောက် ပေါလ်သည် ထိုနေရာတွင် အချိန်ကာလတစ်ခုထိ ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်” (တမန်တော်များ ၁၈:၁၈) ပြီးနောက် ပါလစ်စတိုင်းသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဤသက်သေနှင့်အညီ၊ ပေါလ်၏ ဒုတိယခရီးမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်းကို အေဒီ ၅၂ ခန့်တွင် ယာယီသတ်မှတ်နိုင်သည်။

“Some days” (Acts 15:36) after Paul’s return to Antioch, he proposed the Second Missionary Journey to Barnabas, and when dissension arose between the two men, Paul set out with Silas. After preaching in Phrygia, Galatia, and Mysia, they came to Troas. Thence they sailed to Macedonia and preached at Philippi, Thessalonica, and Berea. Then Paul went to Athens, and after his experience on Mars’ Hill he settled at Corinth, where he remained “a year and six months” (ch. 18:11). Apparently during the latter part of this period, or possibly at the end of it, the uprising before the proconsul Gallio occurred, which has been dated above as sometimes between the summer of a.d. 51 and a.d. 53. “Paul after this tarried there yet a good while” (v. 18) and then set out for Palestine. In harmony with this evidence Paul’s return from the second journey may be dated tentatively about a.d. 52.

 

တတိယသာသနာပြုခရီးကို အေဒီ ၅၃ မှ ၅၈ အထိ ဖြစ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းမစတင်မီ ပေါလ်သည် အန္တိအုတ်တွင် “အချိန်အနည်းငယ်” ထပ်မံနေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၈:၂၃)။ ထို့နောက် ဂလာတိနှင့် ဖရူဂျီယာကိုဖြတ်ပီး ဧဖက်သို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် “သုံးနှစ်” နေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၂၀:၃၁)။ ထို့နောက် မာကဒိုးနီးယားကိုဖြတ်ပြီး ဂရိပြည်သို့သွားရောက်ကာ သုံးလနေထိုင်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၂၀:၃)၊ ထို့နောက် ပသခါပွဲတော်အချိန် (နွေဦးရာသီ) တွင် မာကဒိုးနီးယားကိုဖြတ်ကာ အာရှမိုင်းနားရှိ ထရောမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် မိလီတုံသို့ သင်္ဘောဖြင့်သွားရောက်ပြီး ပါလစ်စတိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်၊ ထိုအချိန်သည် ပင်တိကုတ္တိပွဲတော်အချိန် နွေရာသီအစောပိုင်း သို့မဟုတ် နွေဦးနှောင်းပိုင်း၊ အေဒီ ၅၈ ခန့်ဖြစ်သည်။ ဂျေရုဆလင်တွင် ပေါလ်သည် လူအုပ်ကြီးမှ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး အကျဉ်းချခံရသည်။ မကြာမီတွင် ကဲသရိယသို့ ပို့ဆောင်ခံရပြီး၊ ထိုနေရာတွင် “နှစ်နှစ်” (တမန်တော်များ ၂၄:၂၇) နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဖီးစတပ်စ်သည် မကြာမီရောက်ရှိပြီးနောက် (အေဒီ ၆၀ ခန့်၊ စာမျက်နှာ ၉၉ ကိုကြည့်ပါ) ပေါလ်ကို ဧကရာဇ်ရှေ့တွင် စစ်ဆေးရန် ရောမသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ပေါလ်နှင့် ၎င်း၏အဖွဲ့သည် ဆောင်းဦးတွင် သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း၊ သင်္ဘောပျက်ကျပြီး မလိတာကျွန်းတွင် ဆောင်းရာသီကို ဖြတ်သန်းရခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၂၇:၁၂, ၁၄-၄၄၊ ၂၈:၁)။ “သုံးလအကြာ” (တမန်တော်များ ၂၈:၁၁) ၎င်းတို့သည် ခရီးဆက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၆၁၊ နွေဦးအစောပိုင်းတွင် ရောမသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ပေါလ်သည် အကျဉ်းသားအဖြစ် “နှစ်နှစ်လုံး” (တမန်တော်များ ၂၈:၃၀) နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ လုကာက ဤကာလကို “နှစ်နှစ်လုံး” ဟု ဖော်ပြထားသောကြောင့်၊ ၎င်းသည် နှစ်နှစ်ထက် အနည်းငယ်ပိုကြာဖွယ်ရှိပြီး၊ အေဒီ ၆၁ မှ ၆၃ အထိ ဖြစ်နိုင်သည်။

Before beginning his Third Missionary Journey, which lasted probably from a.d. 53 to 58, Paul again spent “some time” at Antioch (ch. 18:23). Then he traveled through Galatia and Phrygia and on to Ephesus, where he spent “three years” (ch. 20:31). Next he went through Macedonia to Greece, spending three months there (v. 3), and returned again through Macedonia about Passover time (spring) to Troas in Asia Minor, whence he sailed to Miletus and then to Palestine, arriving in late spring or early summer about the time of Pentecost, probably in a.d. 58. In Jerusalem Paul was attacked by a mob, imprisoned, and soon after taken to Caesarea, where he remained for “two years” (ch. 24:27) until Festus, soon after his arrival (c. a.d. 60, see p. 99), sent him to Rome to appear before Caesar. Paul and his party sailed in the autumn, but did not complete their journey before they were shipwrecked and forced to winter on the island of Melita (see chs. 27:12, 14–44; 28:1). “After three months” (ch. 28:11) they were able to continue their journey, and arrived in Rome probably early the following spring, a.d. 61. Here Paul was a prisoner some two years, which, in view of the fact that Luke gives this period as “two whole years” (ch. 28:30), was probably somewhat more than two years and probably from a.d. 61–63.

 

ဤနေရာတွင် တမန်တော်များ၏မှတ်တမ်းသည် အဆုံးသတ်သွားပြီး၊ နောက်ထပ်အချိန်ကာလများကို ပေါလု၏နောက်ပိုင်းစာများတွင်တွေ့ရသော အထောက်အထားများအပေါ်တွင်သာ ခန့်မှန်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ စာနှစ်စောင်ဖြစ်သော တိမောသေဦးနှင့် တိတုသည် ပေါလု၏ခရီးသွားမှုများနှင့် သူ၏ခရီးဖော်များအကြောင်းကို တမန်တော်များ၏ဇာတ်ကြောင်းနှင့်မကိုက်ညီသော ပုံရိပ်ကိုဖော်ပြသည် (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၁၈၃–၁၈၅ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ပေါလုသည် ရောမမြို့တွင် “နှစ်နှစ်လုံး” အကျဉ်းချထားပြီးနောက် လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး၊ ဤစာနှစ်စောင်တွင်မှတ်တမ်းတင်ထားသော ခရီးသွားမှုများသည် ထိုလွတ်မြောက်ပြီးနောက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရန်မဆိုးပါ။ သူလွတ်မြောက်နေခဲ့သည့်ကာလကို ကျွန်ုပ်တို့မသိနိုင်ပါ။ အကယ်၍ သူသည် အေဒီ ၆၃ တွင်လွတ်မြောက်ခဲ့ပါက၊ ရောမမြို့တွင် အေဒီ ၆၄ ဇူလိုင်လတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော မီးလောင်မှုနောက်ပိုင်း နေရိုး၏ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုအတွင်း သူသည် မြို့မှထွက်ခွာသွားခဲ့ပြီဖြစ်နိုင်သည်။ ဤကာလအတွင်း သူ၏ခရီးသွားမှုများသည် အနည်းဆုံး ခရေတေကျွန်း (တိတု ၁:၅)၊ ဧဖက်မြို့ (၁ တိမောသေ ၁:၃)၊ မက္ကဒိုးနီးယား (၁ တိမောသေ ၁:၃) နှင့် ဂရိနိုင်ငံ (၂ တိမောသေ ၄:၂၀) သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ စပိန်နိုင်ငံသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့ဖွယ်ရှိသည် (ရောမ ၁၅:၂၄၊ ၂၈၊ ကလီမန့်အော့ဖ်ရောမ၏ရေးသားချက်အရ ပေါလုသည် “အနောက်ဖျားအစွန်း” သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည် [ကိုရိန္တု မှ ကလီမန့်၏ပထမစာ ၅၊ အေအင်အက်ဖ်၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၆])။ ဤခရီးသွားမှုများအတွင်း ပေါလုသည် ထရိုးအက်မြို့တွင် ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး (၂ တိမောသေ ၄:၁၃ ကိုကြည့်ပါ)၊ ရောမမြို့သို့ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ ၂ တိမောသေတွင် သူသည် ထိုနေရာ၌ အကျဉ်းသားဖြစ်နေပြီး၊ ဤအကြိမ်တွင် မကြာမီသေဆုံးတော့မည်ဟု သူမျှော်လင့်ခဲ့သည် (အခန်း ၄:၆)။ နေရိုးသည် အေဒီ ၆၆ စက်တင်ဘာလတွင် ဂရိနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သောကြောင့် ပေါလု၏တရားစီရင်မှုသည် ထိုအချိန်ခန့်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူ၏သေဆုံးမှုကို မကြာမီတွင်၊ အေဒီ ၆၇ တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။

At this point the record of Acts comes to an end, and further chronology can be constructed only conjecturally, on the basis of circumstantial evidence found in Paul’s later epistles. The two epistles, 1 Timothy and Titus, give a picture of Paul’s travels and his traveling companions that does not fit into the framework of the narrative of Acts (see Vol. V, pp. 183–185). Therefore it is reasonable to conclude that Paul was released after “two whole years” of imprisonment at Rome and that the travels recorded in these two epistles took place after that release. How long he was at liberty we cannot determine. If he was released in a.d. 63 he could have been away from the city during Nero’s persecution that followed the great fire in that city in July, a.d. 64. His travels during this period took him at least to Crete (Titus 1:5), and to Ephesus (1 Tim. 1:3), probably to Macedonia (1 Tim. 1:3) and Greece (2 Tim. 4:20), and perhaps to Spain (Rom. 15:24, 28; cf. the tradition recorded by Clement of Rome, that Paul reached the “limit of the west” [The First Epistle of Clement to the Corinthians 5 ANF, vol. 1, p. 6]). Apparently sometime during these travels Paul once more was arrested, perhaps at Troas (see 2 Tim. 4:13), and was taken to Rome. In 2 Tim. he is a prisoner there, and this time he expected to die soon (ch. 4:6). Conceivably his condemnation would not have occurred without another hearing before Nero, and as Nero left Rome in September, a.d. 66, for a visit to Greece, Paul’s trial may have occurred about that time. His death may reasonably be placed shortly afterward, perhaps in a.d. 67.

 

IV. Tentative Chronology of the Acts

 

အေဒီ ၃၁ ယေရှုကားတိုင်မှာအသေခံခြင်း၊ ကောင်းကင်သို့တက်ကြွခြင်း၊ ပင်တေကုတ္တေပွဲ (အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၂၅၁–၂၅၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ၃၄ သတ္တဝါထိန်း ကျောက်ခဲနှင့်ပေါက်သတ်ခံရခြင်း၊ အသင်းတော်ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ဧဝံဂေလိတရားကို ဆမာရိသို့သယ်ဆောင်သွားခြင်း။ ၃၅ ပေါလုသည် ယုံကြည်သူဖြစ်လာခြင်း။ ၃၅–၃၈ ပေါလုသည် ဒမတ်စကတ်နှင့် အာရေဗျတွင်နေထိုင်ခြင်း။ ၃၈ ပေါလုသည် အရေတာမင်း၏အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဒမတ်စကတ်မှထွက်ပြေးခြင်း၊ “သုံးနှစ်အကြာ” ယေရုဆလင်သို့လည်ပတ်ခြင်း (ဂလာတိ ၁:၁၈)၊ တာရှုမြို့သို့သွားခြင်း။ ၄၄ ယာကုပ် (ယောဟန်၏အစ်ကို) အာဇံခံရခြင်း၊ ပေတရုသည် ပသခါပွဲအချိန်တွင် အကျဉ်းချခံရခြင်း၊ အဂရပ္ပာမင်းသေဆုံးခြင်း။ ၄၄–၄၅ ဗာနဗသည် ပေါလုကို အန္တိအုတ်မြို့သို့ခေါ်ဆောင်လာခြင်း၊ ပေါလုသည် “တစ်နှစ်လုံး” ထိုနေရာတွင်နေထိုင်ခြင်း (တမန်တော် ၁၁:၂၆)။ ၄၅ ဗာနဗနှင့်ပေါလုသည် ယေရုဆလင်သို့ ငတ်မွတ်ဒုက္ခအတွက် ထောက်ပံ့ရန်သယ်ဆောင်သွားခြင်း။ ၄၅–၄၇ ပေါလု၏ပထမဆုံးသာသနာပြုခရီး၊ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ အန္တိအုတ်တွင် “မနည်းသောအချိန်” နေထိုင်ခြင်း (တမန်တော် ၁၄:၂၈၊ အာအက်စဗွီ)။ ၄၉ ယေရုဆလင်ကောင်စီ၊ “ဆယ့်လေးနှစ်အကြာ” (ဂလာတိ ၂:၁)။ ၄၉ ပေါလုသည် ဒုတိယသာသနာပြုခရီးကိုစတင်ခြင်း၊ ဖရူဂျီယာ၊ ဂလာတိယတွင် ဟောပြောခြင်း၊ ဥရောပသို့ဝင်ရောက်ခြင်း။ ၅၁ ပေါလုသည် ကောရိန္တုမြို့သို့ရောက်ရှိခြင်း၊ တစ်နှစ်ခွဲနေထိုင်ခြင်း။ ၅၂ ဒုတိယသာသနာပြုခရီးပြီးဆုံးခြင်း၊ ပေါလုသည် အန္တိအုတ်တွင် “အချိန်အနည်းငယ်” နေထိုင်ခြင်း (တမန်တော် ၁၈:၂၃)။ ၅၃–၅၈ ပေါလု၏တတိယသာသနာပြုခရီး၊ အာရှမိုင်းနားတစ်လျှောက် ခရီးသွားခြင်း၊ ဧဖက်မြို့တွင် သုံးနှစ်နေထိုင်ခြင်း၊ မက္ကဒိုးနီးယားတစ်လျှောက် ခရီးသွားခြင်း၊ ကောရိန္တုမြို့တွင် သုံးလနေထိုင်ခြင်း။ ၅၈–၆၀ ပေါလုသည် ကဲသရိမြို့တွင် “နှစ်နှစ်” အကျဉ်းချခံရခြင်း (တမန်တော် ၂၄:၂၇)၊ ဆောင်းဦးတွင်ထွက်ခွာခြင်း။ ၆၀–၆၁ ပေါလုသည် ရောမမြို့သို့ခရီးသွားခြင်း၊ နွေဦးတွင်ရောက်ရှိခြင်း။ ၆၁–၆၃ ပေါလုသည် ရောမမြို့တွင် “နှစ်နှစ်လုံး” အကျဉ်းသားအဖြစ်နေထိုင်ခြင်း (တမန်တော် ၂၈:၃၀)။ ၆၃–၆၆ ပေါလုသည် ခရေတေကျွန်း၊ အာရှမိုင်းနား၊ မက္ကဒိုးနီးယားတွင် ခရီးသွားခြင်း။ ၆၇ ပေါလုနှင့် ပေတရုသေဆုံးခြင်း။A.D.
31	Crucifixion, Ascension, Pentecost (see Vol. V, pp. 251-254).
34	Stephen stoned; church persecuted; gospel carried to Samaria.
35	Paul converted.
35-38	Paul at Damascus and in Arabia.
38	Paul escapes from Damascus during reign of Aretas; visits Jerusalem “after three
	years” (Gal. 1:18); goes to Tarsus.
44	James the brother of John martyred; Peter imprisoned at Passover time; Agrippa
	dies.
44-45	Barnabas brings Paul to Antioch; Paul remains there “a whole year” (Acts 11:26=rAc 11:26).
45	Barnabas and Paul take famine relief to Jerusalem.
45-47	Paul’s First Missionary Journey; on return Paul remains at Antioch “no little time”
	(Acts 14:28, RSV).
49	Jerusalem Council, “fourteen years after” (Gal. 2:1).
49	Paul begins Second Missionary Journey; preaches in Phrygia, Galatia, and enters
	Europe.
51	Paul arrives at Corinth, staying one and one–half years.
52	End of Second Missionary Journey; Paul “some time” at Antioch (Acts 18:23).
53-58	Paul’s Third Missionary Journey: travels through Asia Minor, stays three years
	at Ephesus, travels through Macedonia, stays three months at Corinth.
58-60	Paul imprisoned at Caesarea “two years” (Acts 24:27); leaves in autumn.
60-61	Paul’s journey to Rome, arriving in spring.
61-63	Paul a prisoner in Rome “two whole years” (Acts 28:30).
63-66	Paul travels in Crete, Asia Minor, Macedonia.
67	Death of Paul and Peter.

 

 

 

 

 

V. ပေါလု၏စာများ၏ ယာယီအချိန်ဇယား

V. Tentative Chronology of Paul’s Epistles

 

ပေါလု၏သာသနာပြုလုပ်ငန်းသည် သူ၏ရှိရှိသမျှစာများ၏ အချိန်ဇယားဖွဲ့စည်းမှု၏အုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပေါလု၏ဘဝနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်း၏ တိကျသောအချိန်ဇယားကို ယခုအချိန်တွင် မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပါ၊ အကြောင်းမှာ အခြေခံအရင်းအမြစ်များသည် အပိုင်းပိုင်းဖြစ်နေသည် သို့မဟုတ် မရေရာမှုများရှိနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ဘဝတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်အများစုအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရက်စွဲတစ်ခုထက်ပိုမိုကမ်းလှမ်းနိုင်သည် (စာမျက်နှာ ၉၇–၁၀၁ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် သူ၏စာမျိုးစုံကို တိကျစွာရက်စွဲဖြင့်သတ်မှတ်ရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ပါ။

The chronology of Paul’s ministry constitutes the basis for a chronological arrangement of his extant letters. An absolute chronology of Paul’s life and ministry, however, cannot yet be worked out, because the underlying source material is either too fragmentary or ambiguous. Therefore more than one possible date may be suggested for most of the events in his life (see pp. 97–101). Consequently it is equally impossible to date definitely the writing of his various letters.

 

သို့သော် ဤဆောင်းပါးတွင်ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲများ၏အမှားအယွင်းအကွာအဝေးသည် မကြီးမားနိုင်ပါ။ ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲများသည် ရရှိနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်အားလုံးအပေါ်အခြေခံထားပြီး၊ မှန်ကန်မှုနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်သော်လည်း၊ ဖြစ်နိုင်သည့်ရက်စွဲများသည် ဤတွင်ဖော်ပြထားသည့်ရက်စွဲများထက် အနည်းငယ်စောသော သို့မဟုတ် နောက်ကျသည်ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖေလိခ်၊ ဖေသတုသ် သို့မဟုတ် ဆာဂျီးယပ်စ်ပေါလုသ်၏ အုပ်ချုပ်မှုရက်စွဲများကို တိကျစွာသတ်မှတ်ပေးနိုင်သော အချက်အလက်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါက၊ ပေါလု၏အချိန်ဇယားကို ပိုမိုခိုင်မာသောအခြေခံဖြင့်ဖွဲ့စည်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဖြစ်နိုင်သမျှကာလပတ်လုံး၊ မည်သည့်အချိန်ဇယားဖွဲ့စည်းမှုမဆို ယာယီသာဖြစ်နိုင်သည်။

However, the margin of error with regard to the dates presented in this article cannot be great. While the true dates may lie a few years earlier or later than those suggested here, there can be no doubt that the dates presented herewith, which are based on all available source material, are very nearly correct. If chronological data should be discovered fixing definitely the dates of the administrations of Felix, Festus, or Sergius Paulus, it would be possible to place Paul’s chronology on a firmer basis. As long as this cannot be done, any chronological scheme can be only tentative.

 

ထို့ကြောင့် ဤနေရာတွင် တင်ပြထားသော အစီအစဉ်သည် ပေါလု၏စာများ၏ ခေတ္တဇယားအပေါ် နောက်ဆုံးပိတ်သိမ်းချက်အဖြစ် မဆိုလိုပါ၊ သို့သော် ၎င်းသည် ဆွေးနွေးနေသော အကြောင်းအရာကို ထွန်းလင်းစေသည့် ရရှိနိုင်သော ဒေတာအားလုံး၊ ဝိညာဉ်ရေးရာနှင့် လောကီရင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာနှင့် သမ္မာကျမ်းစာမဟုတ်သည့်အရာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်ရှာရန် ရိုးသားသော ကြိုးပမ်းမှု၏ ရလဒ်များကို တင်ပြထားသည်။ စာများကို ၎င်းတို့၏ ယူဆထားသော ခေတ္တဇယားအစီအစဉ်အတိုင်း စစ်ဆေးထားသည်။ (တစ်ခုချင်းစီ၏ နိဒါန်းကိုလည်း ကြည့်ပါ)။

Therefore the scheme presented here makes no claim to finality on the chronology of Paul’s letters, but it presents the results of an honest effort to find a solution for all available data, inspired and secular, Biblical and non-Biblical, that shed light on the subject under discussion. The epistles are examined in their presumed chronological order. (See also the Introduction to each).

 

၁ သက်သာလောနိမှတ်စာ ဤစာသည် ပေါလု၏ ပထမဆုံး သိမ်းဆည်းထားသော စာတစ်စောင်ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းသည် သူ၏ ပထမဆုံး အသင်းတော်သို့ရေးသော စာမဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ပေါလုသည် စာရေးသူအဖြစ် လူသိများနေပြီဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၂ သက်သာလောနိမှတ်စာ (၂:၂) တွင် သူ၏ အမည်ဖြင့် အတုအယောင်စာများ ပျံ့နှံ့နေသည်ဟု သတိပေးချက်မှ သိရသည်။ ထို့ပြင် ပေါလုသည် ၎င်း၏ လက်မှတ်ကို “စာတိုင်း” (၃:၁၇) ၏ ထူးခြားချက်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်မှာ သူ၏ အမည်ဖြင့် အတုစာများ အသင်းတော်များအကြား ပျံ့နှံ့နေသည်ဟု ညွှန်ပြသည်။ ထိုစာများသည် ပေါလုသည် အသင်းတော်များ သို့မဟုတ် တစ်ဦးချင်းထံ စာများဖြင့် သူ၏ အမြင်ကို မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသူအဖြစ် လူသိများနေပြီဆိုမှသာ အောင်မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁ သက်သာလောနိမှတ်စာမတိုင်မီ ပျောက်ဆုံးသွားသော စာများစွာ ရှိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

1 Thessalonians.—This is Paul’s first preserved epistle, but probably not his first letter to a church, because at that time he seems to have been known already as a letter writer. This is suggested by his warning against false epistles bearing his name, which may have been in circulation shortly afterward, at the time when the second letter to the Thessalonians was written (2 Thess. 2:2). The fact that at the same time Paul draws his reader’s attention to his personal signature as a characteristic of “every epistle” (ch. 3:17) of his also suggests that forged letters were circulating among the churches under his name. Such letters could have had success only if Paul was already known as a man who frequently expressed his opinion in letters to various churches or individuals. It seems probable that a number of lost letters preceded 1 Thessalonians.

 

သက်သာလောနိအသင်းတော်ကို ပေါလုသည် သူ၏ ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင် (အေဒီ ၄၉-၅၂) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သက်သာလောနိသည် မကဆီဒိုးနီးယား၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦးလက်အောက်တွင် ပိုလီတာ့ချ် (politarchs) ခုနစ်ဦးက အုပ်ချုပ်ကာ လူဦးရေ နှစ်သိန်းခန့်ရှိသည်။ ပေါလုသည် ထိုမြို့တွင် မည်မျှကြာနေခဲ့သည်ကို မသိရသော်လည်း၊ ယုဒလူများ၏ အနှောင့်အယှက်ကြောင့် မြို့မှထွက်ခွာရပြီး ခရီးဆက်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ နေထိုင်မှုမှာ တိုတောင်းခဲ့ပုံရပြီး၊ သက်သာလောနိသို့ အမြန်ပြန်လာရန် သူ၏ ဆန္ဒမှာ ထိုနေရာတွင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သော အလုပ်များရှိသေးသည်ဟု ညွှန်ပြသည်။ သက်သာလောနိမှ ပေါလုသည် ဘီရီးယားသို့ ဦးစွာသွားပြီး၊ ထို့နောက် အေသင်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေရာများတွင် ယုံကြည်သူများကို ထားခဲ့သည်။ အေသင်မှ ပေါလုသည် သူကိုယ်တိုင် သွားနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် တိမောသေကို သက်သာလောနိသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည် (၁ သက်သာ ၂:၁၇-၃:၆)။ တိမောသေနှင့် ဆီလတ်ပြန်လာသောအခါ၊ ပေါလုသည် ကောရိန္သုသို့ ရောက်နှင့်ပြီဖြစ်ပြီး (တ ၁၈:၅)၊ တိမောသေက သက်သာလောနိအသင်းတော်၏ ဝိညာဉ်ရေးအခြေအနေကို သတင်းပို့ခဲ့သည်။ ပေါလုသည် သူ၏ သွန်သင်ချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများကို ချက်ချင်းဖြေရှင်းရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရှိပြီး ၁ သက်သာလောနိမှတ်စာကို ရေးသားခဲ့သည်။

The church at Thessalonica, to which 1 Thessalonians was addressed, had been founded by Paul during his Second Missionary Journey (a.d. 49–52). Thessalonica, the capital of Macedonia, was governed by seven politarchs under a prefect, and had a population of some 200,000. It is unknown how long Paul stayed there before disturbances incited by the Jews forced him to leave the city and continue his journey. His stay seems to have been rather short, as can be gathered from his desire to return to Thessalonica as soon as possible in order to complete work that he considered as needing his further attention. From Thessalonica Paul went first to Berea and then to Athens, leaving converts behind in each place when he departed. From Athens Paul sent Timothy to Thessalonica, since he found himself unable to go (1 Thess. 2:17 to 3:6). By the time Timothy returned with Silas, Paul had moved on to Corinth (Acts 18:5), where Timothy reported to him concerning the spiritual condition of the church at Thessalonica. Paul, realizing that certain misunderstanding concerning his teachings needed immediate attention there, wrote a letter known as 1 Thessalonians.

 

ထို့ကြောင့် ၁ သက်သာလောနိမှတ်စာသည် ပေါလု ကောရိန္သုသို့ ရောက်ပြီးမကြာမီတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဝတ္ထုကျမ်းတွင် လက်ခံထားသော ပေါလု၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းချိန်ဇယားအရ၊ ၎င်းသည် အေဒီ ၅၁ တွင် ဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ ၁၀၀၊ ၁၀၂ ကိုကြည့်ပါ)။

It seems, therefore, that 1 Thessalonians was written shortly after Paul’s arrival in Corinth. According to the tentative chronology of Paul’s ministry accepted in this commentary, this would be in a.d. 51 (see pp. 100, 102).

 

၂ သက်သာလောနိမှတ်စာ ဤစာသည် ပထမစာနှင့် မကြာခင်ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ အကြောင်းအရာများသည် ဆင်တူပြီး ပေါလု၏ အဖော်များဖြစ်သော ဆီလနှင့် တိမောသေတို့ကို စာအစတွင် ဖော်ပြထားသည် (၂ သက်သာ ၁:၁၊ ၁ သက်သာ ၁:၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဒုတိယစာသည် ပထမစာ၏ သယ်ဆောင်သူပြန်လာပြီး၊ ပေါလု၏ ခရစ်တော်၏ ဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သွန်သင်ချက်များကို အသင်းတော်အချို့က အထင်အမြင်လွဲမှားစွာ အသုံးပြုနေသည်ကို သိရှိရ၍ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပေါလုသည် ခရစ်တော်၏ ပြန်ကြွလာခြင်းမတိုင်မီ ဖြစ်ပေါ်မည့် ကြီးမားသော ဖြစ်ရပ်များ၊ အထူးသဖြင့် ခရစ်တော်ဆန့်ကျင်သူ၏ အုပ်စိုးမှုကို ဖော်ပြပြီး၊ ဤသွန်သင်ချက်ကို ပိုမိုပရောဖက်ပြုသည့် သဘောဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။

2 Thessalonians.—This letter cannot have been written much later than the first, because its contents are similar, and the same associates of Paul, Silas and Timothy, are mentioned at the beginning of the letter (2 Thess. 1:1; cf. 1 Thess. 1:1). This second letter was probably occasioned by the return from Thessalonica of the bearer of the first epistle, from whom Paul learned that his words concerning the imminence of the second advent were being misunderstood and misapplied by certain elements in the church. Therefore Paul gave to this new exposition of his teaching concerning the second coming of Christ a strongly prophetic tone, revealing to his readers that certain great events, especially the reign of Antichrist, would precede Christ’s return.

 

ဤအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့်၊ ၂ သက်သာလောနိမှတ်စာသည် ပထမစာနှင့် မကြာခင်တွင်၊ အေဒီ ၅၁ ၏ နောက်ဆုံးလများ သို့မဟုတ် အေဒီ ၅၂ ၏ အစောပိုင်းလများတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပေါလုသည် ကောရိန္သုတွင် သူ၏ လုပ်ဆောင်မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သော ခရစ်ယာန်အသင်းတော်ကို တည်ဆောက်ရာတွင် အလုပ်များနေခဲ့သည်။

These considerations are the basis for dating the second letter to the Thessalonians not long after the first, either in the last months of a.d. 51 or in the early months of a.d. 52, while Paul was busily engaged in building up the Christian church at Corinth, which his labor had brought into existence.

 

၁ ကောရိန္သုမှတ်စာ ဤစာသည် ဧဖက်မြို့မှ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် (၁ ကော ၁၆:၈)၊ ထိုနေရာတွင် ပေါလုသည် သူ၏ တတိယသာသနာပြုခရီးတွင် (အေဒီ ၅၄-၅၇) သုံးနှစ်ခန့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည် (တ ၂၀:၃၁၊ AA ၂၉၁ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ယခင်က ပေါလုသည် ကောရိန္သုသို့ စာတစ်စောင်ပို့ခဲ့ပြီး၊ ထိုစာတွင် မတရားသော သူများနှင့် မပေါင်းဖော်ရန် သတိပေးခဲ့သည် (၁ ကော ၅:၉)။ ထို့ကြောင့် ယခုခေါ်ဝေါ်သော ၁ ကောရိန္သုမှတ်စာသည် အမှန်တကယ်တွင် ကောရိန္သုအသင်းတော်သို့ ရေးသားသော ဒုတိယစာဖြစ်သည်။ ဤစာသည် ပထမအကြောင်းအနေဖြင့် ကောရိန္သုမြို့တွင် ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်သော ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေများနှင့်ပတ်သက်၍ ပေါလုထံသို့ သတင်းရောက်ရှိလာခြင်း (၁:၁၁; ၅:၁) နှင့်၊ ဒုတိယအကြောင်းအနေဖြင့် ကောရိန္သုလူများက ပေါလုထံသို့ မေးခွန်းများစွာ တင်ပြခဲ့ခြင်း (၇:၁၊ ၈:၁၊ ၁၂:၁၊ ၁၆:၁) တို့ကြောင့် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

1 Corinthians.—This letter was written from Ephesus (1 Cor. 16:8), where the apostle Paul labored some three years (a.d. 54–57) during his Third Missionary Journey (Acts 20:31; cf. AA 291). Earlier Paul had sent a letter to Corinth, in which he had admonished his readers to have no company with fornicators (1 Cor. 5:9). Hence, the so-called first epistle to the Corinthians is really the second letter addressed to that church. It was occasioned in the first place by reports received by Paul concerning certain deplorable conditions in Corinth (chs. 1:11; 5:1) that urgently required attention (chs. 1 to 6), and in the second place by a number of questions put before the apostle by the Corinthians (chs. 7:1; 8:1; 12:1; 16:1). These required detailed answers.

 

ဤစာသည် ပေါလု ဧဖက်မှ ထွက်ခွာမည့်အချိန်မတိုင်မီ ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပေါလုသည် ပင်တိကုတ္တေပွဲပြီးနောက် မြို့မှထွက်ခွာရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း၊ လုကာ၏ မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော ဆူပူမှု (တ ၁၉:၂၃-၄၁) ကြောင့် စောလျင်စွာ ထွက်ခွာရဖွယ်ရှိသည်။ ဤသမိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို စာတွင် ရည်ညွှန်းထားပြီး၊ ၎င်းသည် အေဒီ ၅၇ ၏ နွေဦးတွင်၊ ဧဖက်မှ ထွက်ခွာခါနီးတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းစာကို တိတုပ်မှ သယ်ဆောင်သွားသည်ဖြစ်စေ မသယ်ဆောင်သွားသည်ဖြစ်စေ မသေချာသော်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

The letter was written not long before the apostle’s departure from Ephesus. Paul had planned to leave the city shortly after Pentecost (1 Cor. 16:8), but the outbreak of the riot described by Luke in Acts 19:23–41 apparently forced him to leave earlier. These historical circumstances alluded to in his letter make it possible to date the epistle in the spring of a.d. 57, on the eve of his departure from Ephesus. Whether it was sent in care of Titus is not certain, but possible.

 

၂ ကောရိန္သုမှတ်စာ ဤစာသည် ပေါလု ဧဖက်မှထွက်ခွာပြီး မကဆီဒိုးနီးယားသို့ ရောက်ရှိပြီးမကြာမီတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အေဒီ ၅၇ တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ပေါလု၏ ယခင်ကြိုးပမ်းမှုများသည် ကောရိန္သုအသင်းတော်ရှိ မကောင်းမှုများကို ဖြေရှင်းရန် မအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် (၂ ကော ၂:၁၊ ၁၂:၂၁)၊ သူသည် သူ၏ လက်ထောက်ဖြစ်သော တိတုပ်မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

2 Corinthians.—This letter can be dated easily, since it was written in Macedonia shortly after Paul had left Ephesus in a.d. 57. Inasmuch as Paul’s earlier efforts to remedy the evils existing in that church had been without success (2 Cor. 2:1; 12:21), the apostle had decided to make another attempt at reconciliation through Titus, his young assistant in the ministry.

 

တိတုပ်သည် အေဒီ ၅၇ ၏ နွေဦးတွင် ဧဖက်မှ ကောရိန္သုသို့ ထွက်ခွာသွားဖွယ်ရှိပြီး၊ ၁ ကောရိန္သုမှတ်စာကို သယ်ဆောင်သွားသည်ဖြစ်နိုင်သည်။ တိတုပ်ထွက်ခွာချိန်တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် တိတုပ်သည် ကောရိန္သုတွင် တာဝန်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ထရိုအာမြို့သို့ ဆက်သွားရန်နှင့် ပေါလုနှင့် ထိုနေရာတွင် တွေ့ဆုံရန် သဘောတူခဲ့သည် (၂:၁၂-၁၃)။ ပေါလုသည် ထရိုအာသို့ ရောက်သောအခါ တိတုပ်မရောက်သေးသဖြင့် စိတ်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ထရိုအာတွင် အောင်မြင်နိုင်သည့် အလုပ်အခွင့်အလမ်းများရှိသော်လည်း၊ သူသည် မကဆီဒိုးနီးယားသို့ ဆက်လက်ခရီးထွက်ခဲ့ပြီး၊ မကဆီဒိုးနီးယားမြို့တစ်မြို့တွင် တိတုပ်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ တိတုပ်ထံမှ ကောရိန္သုအသင်းတော်ရှိ အမှားပြင်ဆင်ပြီး နောင်တရသူများ၏ သတင်းကောင်းကို ကြားသိရသဖြင့် ပေါလုသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည် (၇:၅-၇)။

Titus had left Ephesus for Corinth probably in the early spring of a.d. 57, and may have carried the so-called first epistle to the Corinthians. At the departure of Titus, apparently the two men agreed that Titus, after having accomplished his task at Corinth, would proceed to Troas, where Paul planned to meet him (ch. 2:12, 13). Great was the disappointment of the apostle when, upon arriving at Troas, he learned that Titus had not yet arrived. Although he found good prospects for a successful work in Troas, he continued his journey to Macedonia, and was much relieved to meet Titus in one of the Macedonian cities. The joy of meeting Titus was especially caused by the good report Paul received about the change of heart of the erring members at Corinth, who had not only gladly accepted Titus as Paul’s representative, but had also accepted his message of rebuke, and had made wrongs right (ch. 7:5–7).

 

တိတုပ်၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လုပ်ဆောင်မှုသည် မျှော်လင့်ထားသည်ထက် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိသောအခါ၊ ပေါလုသည် တိတုပ်အား ကောရိန္သုသို့ ပြန်သွားပြီး စတင်ထားသော ကောင်းမွန်သော အလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည် (၈:၁၆-၁၈, ၂၂-၂၄)။ ထိုအချိန်တွင် ပေါလုသည် မကဆီဒိုးနီးယားရှိ အသင်းတော်များအကြား အချိန်ပိုမိုနေထိုင်ခဲ့သည်။ ပေါလုသည် တိတုပ်အား ၂ ကောရိန္သုမှတ်စာကို ပေးပို့ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် ကောရိန္သုအသင်းတော်နှင့်ပတ်သက်၍ သတင်းကောင်းကြားရသည့်အတွက် ၎င်း၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မကဆီဒိုးနီးယားတွင် ခဏနေထိုင်ပြီးနောက် ကောရိန္သုသို့ လာရောက်မည်ဟု အသိပေးခဲ့သည် (၁၂:၁၄၊ ၁၃:၁)။ ထို့ကြောင့် ဤစာသည် အေဒီ ၅၇ ၏ နွေရာသီတွင် ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

When Paul learned that Titus’ tactful work had been successful above expectations, he requested the young man to return to Corinth and continue the good work already begun (ch. 8:16–18, 22–24), while Paul spent more time among the churches of Macedonia. Paul gave Titus another letter, our 2 Corinthians, in which he eloquently expressed his joy over the good reports he had received concerning the church of Corinth. He also announced to them his plan to come to Corinth after a short stay in Macedonia (chs. 12:14; 13:1). Therefore this letter can be dated probably in the summer of a.d. 57.

 

ဂလာတိနှင့် ရောမ ဂလာတိစာတမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များသည် ရေးသားချိန်နှစ်မျိုးကို ယုံကြည်ကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက ဤစာတမ်းကို ပေါလုသည် ကောရိန္သုမြို့သို့ ပထမအကြိမ်လည်ပတ်စဉ်၊ သက်သာလောနိမှစာနှစ်စောင်ရေးသားချိန်နှင့် အနီးကပ်တူညီသည့်အချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်သည် ဂလာတိလူမျိုးများက ပေါလု၏ဧဝံဂေလိသတင်းကို “ဤမျှမြန်စွာ” စွန့်လွှတ်ပြီး အခြားတစ်ခုသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်ဟု ပေါလုက အံ့ဩစွာဖော်ပြခဲ့သည့်အချက်အပေါ် အခြေခံသည် (ဂလာတိ ၁:၆)။ ဤစာတမ်းတွင် ပေါလုသည် ယေရုဆလင်မြို့ရှိ တမန်တော်များကောင်စီအစည်းအဝေးအချိန်အထိ (ဂလာတိ ၁:၁၅ မှ ၂:၁၀၊ တမန်တော် ၁၅) သူ၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွေ့အကြုံများကိုသာ ဖော်ပြထားပုံရသည်။ ၎င်းသည် သူ၏ဒုတိယသာသနာပြုခရီးတွင် ဂလာတိဒေသသို့ ဧဝံဂေလိသတင်းပြန့်ပွားရေးမတိုင်မီ ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၁၆:၆)။ ထို့ကြောင့် ဤအမြင်ကိုကိုင်စွဲသူများက သူ၏ “ဤမျှမြန်စွာ” ဟူသော ဖော်ပြချက်သည် ဒုတိယခရီးစဉ်တွင် ဂလာတိသို့သွားရောက်ပြီးနောက် မကြာမီရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ ပေါလုသည် ဒုတိယသာသနာပြုခရီးစဉ်၏အစပိုင်းတွင် ဂလာတိအသင်းတော်များသို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး (တမန်တော် ၁၆:၆) ကောရိန္သုမြို့တွင် ပထမအကြိမ်နေထိုင်စဉ်အထိ နှစ်နှစ်ထက်မပိုသောကာလသာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို သူသည် “မြန်စွာ” ဟူ၍ ဖော်ပြရန် သင့်လျော်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ နောက်ပိုင်းရက်စွဲကိုယုံကြည်သူများက ဂလာတိ ၁:၆ ရှိ “မြန်စွာ” ဟူသောစကားလုံးသည် အချိန်ကန့်သတ်ချက်တစ်ခုခုကို တိတိကျကျသတ်မှတ်ထားခြင်းမဟုတ်ဟု ထောက်ပြသည်။ “မြန်စွာ” ဟူသောစကားလုံးသည် တတိယခရီးစဉ်တွင် ဂလာတိသို့သွားရောက်ပြီးနောက် တိုတောင်းသောကာလကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

Galatians and Romans.—Scholars hold two views concerning the date of the Galatian letter. Most scholars believe that this letter was written during Paul’s first visit to Corinth, at approximately the same time the two letters to the Thessalonians were written. This dating is based upon Paul’s statement of surprise that the Galatians had “so soon” left his gospel in exchange for another (Gal. 1:6). In this epistle Paul apparently recounts his personal experiences only up to the time of the apostles’ council at Jerusalem (see Gal. 1:15 to 2:10; Acts 15), which preceded his evangelization of Galatia on the Second Missionary Journey (Acts 16:6). Therefore those who hold this view conclude his reference to their having apostatized “so soon” implies that Paul was writing to them soon after his visit there on the second journey. Between his visit to the churches in Galatia during the initial part of his Second Missionary Journey (Acts 16:6) and his first stay in Corinth, probably less than two years elapsed, a period that he well might characterize as “soon.” On the other hand, those who hold to a later date point out that the word “soon” in Gal. 1:6 cannot be construed as placing any definite limit on the time involved. The word “soon” might as well refer to a brief interval after his visit there on the third journey.

 

အခြားအမြင်တစ်ခုက ဂလာတိစာတမ်းကို ပေါလု၏တတိယသာသနာပြုခရီးစဉ်အတွင်း ကောရိန္သုမြို့တွင် သုံးလနေထိုင်စဉ် အေဒီ ၅၈ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် ဂလာတိနှင့် ရောမစာတမ်းနှစ်ခုသည် အကြောင်းအရာတွင် အလွန်ဆင်တူပြီး ၎င်းတို့ကို တစ်ချိန်တည်းနီးပါးရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟူသော အချက်အပေါ် အခြေခံသည်။ ဂလာတိစာတမ်းသည် အဆိုပါအငြင်းပွားဖွယ်ရာကိစ္စတစ်ခုကြောင့် ပေါလု၏စိတ်နှလုံးကို ပြင်းထန်စွာထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ရောမစာတမ်းသည် ဤအကြောင်းအရာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ဖော်ပြထားပြီး ထို့ကြောင့် ဂလာတိစာတမ်းပြီးနောက် မကြာမီရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

An alternate view places the writing of Galatians during Paul’s three-month stay at Corinth on his Third Missionary Journey, about a.d. 58. This is based on the fact that the two letters, Galatians and Romans, are so much alike in subject matter as to make it seem likely that they were written at about the same time. Galatians was called forth by a doctrinal controversy that moved Paul’s soul strongly. Romans presents an amplification of this same theme, and may therefore have been written soon after Galatians.

 

ဂလာတိစာတမ်းရေးသားရခြင်း၏အကြောင်းအမှန်မှာ ဂလာတိပြည်နယ်ရှိ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ ယုံကြည်မှုဖောက်ပြန်ခြင်းဆိုင်ရာ သတင်းပေးပို့ချက်များဖြစ်သည်။ ယုဒဘာသာဝင်များ၏လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ဤခရစ်ယာန်များသည် လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရှာဖွေနေကြသည် (စာမျက်နှာ ၃၃ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤကိစ္စရပ်နှင့်ပတ်သက်သည့် သတင်းများကြောင့် ပေါလုသည် အလွန်ထိတ်လန့်ခဲ့ပြီး ဂလာတိလူမျိုးများထံသို့ သူ၏သိမ်းဆည်းထားသောစာများထဲတွင် အပြင်းထန်ဆုံးစာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင် ဂလာတိပြည်နယ်ရှိ အသင်းတော်များကို တည်ထောင်ခဲ့သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သူ၏စိတ်နှလုံးနှင့် အထူးရင်းနှီးပြီး ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုဖောက်ပြန်ခြင်းသည် သူ့ကို များစွာဝမ်းနည်းစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှိပြီးသားဆိုးရွားမှုကို ပြုပြင်ရန် မည်သည့်ကြိုးပမ်းမှုမဆို အကြီးအကျယ်မဖြစ်ဟု သူယူဆခဲ့သည်။ ဤမှတ်ချက်သည် နောက်ပိုင်းရက်စွဲဖြစ်သည့် အေဒီ ၅၈ ခုနှစ်ကို ထောက်ခံသည်။

The cause for the writing of Galatians lay in the reported apostasy of the Christian churches in the province by that name. Under the influence of Judaizers, these Christians were seeking salvation by works (see p. 33). Paul was so shocked by the gravity of the situation, as reflected by the reports he received on this matter, that he wrote to the Galatians the most stern of his preserved letters. Since he himself had founded the churches in the province of Galatia, they were especially dear to his heart, and their apostasy caused him so much grief that no effort seemed too great to rectify the existing evil. This commentary favors the later date, about a.d. 58.

 

ထိုအချိန်နီးပါးတွင် ပေါလု၏စိတ်နှလုံးသည် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းအကြောင်းဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး ရောမစာတမ်းကိုလည်း ရေးသားခဲ့ပုံရသည် (AA ၃၇၃၊ ၃၈၃ ကိုကြည့်ပါ)။

At about the same time, while Paul’s heart was full of the subject of righteousness by faith, he seems also to have written his letter to the Romans (see AA 373, 383).

 

ရောမစာတမ်းတွင် ၎င်းကို ရေးသားချိန်နှင့်ပတ်သက်သော ရှင်းလင်းသောဖော်ပြချက်များစွာပါရှိသည်။ ပေါလုသည် အနောက်ဘက်တွင် အထူးသဖြင့် စပိန်နိုင်ငံတွင် သူ၏လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည် (ရောမ ၁၅:၂၄၊ ၂၈)။ ၎င်းသည် မဝေးတော့သောအနာဂတ်တွင် သွားရောက်ရန် မျှော်လင့်ထားသည့်နေရာဖြစ်သည်။ သို့သော် ဦးစွာ ယေရုဆလင်မြို့သို့ ခရီးတိုတစ်ခုထွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ဂရိနှင့် မာကေဒိုးနီးယားရှိ အသင်းတော်များတွင် စုဆောင်းထားသော ယေရုဆလင်မြို့ရှိ ဆင်းရဲသူများအတွက် ရန်ပုံငွေများကို ကိုယ်တိုင်လွှဲပြောင်းပေးရန် သူတာဝန်ယူထားသောကြောင့်ဖြစ်သည် (ရောမ ၁၅:၂၅-၂၇)။ စပိန်သို့သွားရောက်ရန် စီစဉ်ထားသည့်ခရီးတွင် ရောမအသင်းတော်သို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆန္ဒရှိခဲ့သည့်အတိုင်း လည်ပတ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည် (ရောမ ၁:၈-၁၁၊ ၁၅:၂၃-၂၄)။

The Epistle to the Romans contains a number of clear statements concerning the time when it was written. Paul planned to continue his work in the west, especially in Spain (Rom. 15:24, 28), to which country he hoped to go in the near future. However, first he had to make a brief journey to Jerusalem, because he felt honor bound to transmit personally to the poor in Jerusalem the funds he had collected for them in the churches in Greece and Macedonia (vs. 25–27). On his planned journey to Spain he hoped to fulfill one of his desires of many years’ standing, by visiting the church of Rome (chs. 1:8–11; 15:23, 24).

 

ပေါလု၏ခရီးစဉ်အစီအစဉ်များနှင့်ပတ်သက်သော ဖော်ပြချက်များသည် ရောမစာတမ်းကို ကောရိန္သုမြို့မှ ယေရုဆလင်သို့ ထွက်ခွာမည့်အချိန်မတိုင်မီ ရေးသားခဲ့သည်ကို ရှင်းလင်းစွာပြသသည်။ ပေါလုသည် အေဒီ ၅၈ ခုနှစ် ပသခါပွဲရာသီ (တမန်တော် ၂၀:၁၆) မတိုင်မီ ဂရိတွင် သုံးလနေထိုင်ပြီးနောက် (တမန်တော် ၂၀:၃) ကောရိန္သုမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရောမစာတမ်းကို အေဒီ ၅၈ ခုနှစ် အစောပိုင်းလများတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဂလာတိစာတမ်းကို ယင်းမတိုင်မီ အေဒီ ၅၇ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ၅၈ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

The statements concerning Paul’s travel plans show clearly that the letter to the Romans was written shortly before his departure from Corinth for Jerusalem. Since Paul left Corinth shortly before the Passover season of the year a.d. 58 (see Acts 20:16), after having spent three months in Greece (v. 3), it may be concluded that the letter to the Romans was written during the early months of a.d. 58. He probably wrote Galatians shortly before, either late in a.d. 57 or early in 58.

 

ထောင်ကျစာတမ်းများ ထောင်ကျစာတမ်းများမှာ ဧဖက်ဩ၊ ဖိလိပ္ပိဩ၊ ကောလောသဲဩ နှင့် ဖိလျှမုန်သို့ရေးသောစာများဖြစ်သည်။ ဤစာတမ်းများသည် ပေါလု၏ထောင်ကျချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်မှာ ရှင်းလင်းသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါကျမ်းပိုဒ်များတွင် ဖော်ပြထားသည်- ဧဖက် ၆:၂၀၊ ဖိလိပ္ပိ ၁:၁၃-၁၄၊ ကောလောသဲ ၄:၁၈၊ ဖိလျှမုန် ၁၊ ၉။

The Prison Epistles.—The prison epistles are those to the Ephesians, the Philippians, the Colossians, and Philemon. That these prison epistles were indeed written during an imprisonment of the apostle is clearly indicated by the following passages: Eph. 6:20; Phil. 1:13, 14; Col. 4:18; Philemon 1, 9.

 

ဧဖက်ဩ၊ ကောလောသဲဩ နှင့် ဖိလျှမုန်သို့ရေးသောစာများသည် တစ်ချိန်တည်းနီးပါးတွင် ပေးပို့ခဲ့သည်မှာ ပေါလုက ဤစာတမ်းများတွင် တူညီသောပုဂ္ဂိုလ်များကို ဖော်ပြထားခြင်းမှ ထင်ရှားသည်။ ပေါလုသည် တုခိခုနှင့် ဩနီသိမုကို ဧဖက်ဩ၊ ကောလောသဲဩ နှင့် ဖိလျှမုန်သို့ စာများနှင့်အတူ ပေးပို့ခဲ့သည် (ဧဖက် ၆:၂၁၊ ကောလောသဲ ၄:၇-၉)။ ဩနီသိမုသည် ဖိလျှမုန်၏အိမ်ကျွန်ဖြစ်ပြီး ပေါလု၏ထောင်ကျချိန်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကောလောသဲမြို့ရှိ သခင်ဖြစ်သူ ဖိလျှမုန်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိရန် အသင့်ဖြစ်နေသည် (ဖိ‌ေလမုန် ၁၀-၁၁)။ ပေါလုသည် ဩနီသိမုအတွက် အကြံပြုစာအဖြစ် ဖိလျှမုန်ထံသို့ စာတမ်းရေးသားခဲ့သည်။

That the letters to the Ephesians, the Colossians, and Philemon were sent approximately at the same time is evident from the fact that Paul names the same individuals in the various epistles. Paul was sending Tychicus and Onesimus with the letters to Ephesus, Colossae, and Philemon (Eph. 6:21; Col. 4:7–9). Onesimus was a runaway slave of Philemon who had been converted by Paul during the apostle’s imprisonment and who was now ready to return to Philemon, his master at Colossae (Philemon 10, 11). Paul wrote the Epistle to Philemon as a note of recommendation to Onesimus’ master.

 

ထောင်ကျစာတမ်းများသည် ရောမမြို့မှ စတင်ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအရ ယူဆထားသည်။ ၎င်းတို့ကို ပေါလု၏ထောင်ကျချိန်၏နောက်ပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့တွင် ပေါလုသည် လွတ်မြောက်ရန်မျှော်လင့်ချက်ကို ဖော်ပြထားပြီး ၎င်းအတွက် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုခုရှိခဲ့ရမည် (ဖိလိပ္ပိ ၂:၂၄၊ ဖိလမုန် ၂၂)။ ပေါလု၏ရောမမြို့ထောင်ကျချိန်သည် နှစ်နှစ်ကြာမြင့်ခဲ့သည် (တမန်တော် ၂၈:၃၀)၊ ဤမှတ်ချက်တွင် လက်ခံထားသော ပေါလု၏သာသနာပြုခရီးစဉ်အချိန်ဇယားအရ အေဒီ ၆၁ ခုနှစ်နွေဦးမှ အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်အထိဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဧဖက်ဩ၊ ကောလောသဲဩ နှင့် ဖိလျှမုန်စာတမ်းများကို အေဒီ ၆၂ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

From the earliest times Rome has been considered as the place from which the prison epistles were dispatched. They usually have been dated in the latter part of the apostle’s imprisonment there, since in them he expresses a hope of being released, for which he must have had some reason (Phil. 2:24; Philemon 22). His imprisonment in Rome lasted two years (Acts 28:30), from the spring of a.d. 61 to a.d. 63, according to the chronology of Paul’s ministry adopted in this commentary. Therefore Ephesians, Colossians, and Philemon can be dated about a.d. 62.

 

အချို့ပညာရှင်များက ဤစာတမ်းများကို ပေါလု၏ အေဒီ ၅၈ ခုနှစ်နွေဦးမှ ၆၀ ခုနှစ်ဆောင်းဦးအထိ ကဲသရိယမြို့တွင် နှစ်နှစ်ထောင်ကျချိန်၊ သို့မဟုတ် အာရှမိုင်းနားတွင် မသိရှိရသော ထောင်ကျချိန်တစ်ခုတွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယူဆသည်။ ၎င်းတို့က ဤစာတမ်းများ၏သဘောသဘာဝသည် ပေါလုနှင့် စာလက်ခံသူများအကြား ရောမမြို့မှရေးသားခဲ့လျှင်ရှိမည်ထက် ပိုမိုနီးကပ်သော ပထဝီဆိုင်ရာအကွာအဝေးကို လိုအပ်သည်ဟု ယူဆသည်။ သို့သော် ဤအငြင်းပွားမှုများသည် သိသာထင်ရှားမှုမရှိသလောက်ဖြစ်ပြီး ထောင်ကျစာတမ်းများကို ကဲသရိယထောင်ကျချိန် သို့မဟုတ် မသိရှိရသောအခြားထောင်ကျချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီများသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းပညာရှင်များအကြား သိသာထင်ရှားသောထောက်ခံမှုမရရှိခဲ့ပေ။

Some scholars assign these epistles to the two years of Paul’s imprisonment at Caesarea (probably spring of a.d. 58 to autumn of a.d. 60), or even in an unknown period of imprisonment in Asia Minor. They hold that the tenor of these letters demands a greater geographical proximity between Paul and his addressees than would have been the case if Paul had written them from Rome. These arguments, however, are not very convincing, and the theories of dating the prison epistles either in the Caesarean captivity or another unknown imprisonment of Paul have found little favorable response from New Testament scholars in general.

 

ဖိလိပ္ပိဩသို့ရေးသောစာသည် ထောင်ကျစာတမ်းများထဲတွင် နောက်ဆုံးဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ပေါလုသည် ရောမမြို့တွင် အချိန်အတော်ကြာနေထိုင်ခဲ့ပြီး သူ၏လုပ်ဆောင်မှုများမှ သိသာထင်ရှားသောအကျိုးအမြတ်များကို ရရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်ကို ဖော်ပြသည် (ဖိလိပ္ပိ ၁:၁၂-၁၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့အပြင် စာတမ်း၏လေထုတစ်ခုလုံးသည် ပျော်ရွှင်မှုဖြစ်သည်။ ပေါလုသည် ကဲသရာထံသို့ သူ၏အယူခံဝင်မှု (တမန်တော် ၂၅:၁၀-၁၂) ၏အောင်မြင်မှုကို မျှော်လင့်ထားပုံရပြီး ၎င်းသည် သူချစ်မြတ်နိုးသော ဖိလိပ္ပိအသင်းတော်သို့ ထပ်မံလည်ပတ်နိုင်မည်ဖြစ်သည် (ဖိလိပ္ပိ ၂:၂၄)။ တစ်ချိန်တည်းတွင် သူ၏စကားများသည် အကယ်၍အဆင်မပြေသောဆုံးဖြတ်ချက်ထွက်ပေါ်လာပါက သူပြင်ဆင်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း စာဖတ်သူများ၏စိတ်ထဲတွင် သံသယမရှိစေရ (ဖိလိပ္ပိ ၁:၁၉-၂၀၊ ၂၂-၂၅)။ ထို့ကြောင့် ဖိလိပ္ပိဩစာတမ်းကို အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

The letter to the Philippians is probably the last of the prison epistles. It implies that Paul had been in Rome some time, and already had seen considerable fruitage from his labors (see on Phil. 1:12–14). Furthermore, the whole atmosphere of the letter is one of happiness. Apparently Paul expected a favorable outcome of his appeal to Caesar (Acts 25:10–12), which would allow him once more to visit his beloved church in Philippi (Phil. 2:24). At the same time his words leave no doubt in the mind of his readers that an unfavorable decision would not have found him unprepared (Phil. 1:19, 20, 22–25). It may therefore be concluded that Philippians was probably written in a.d. 63.

 

ဟေဗြဲ ဟေဗြဲသို့ရေးသောစာတမ်းဟုခေါ်သော “ပေါလု၏တမန်တော်စာတမ်း” သည် ပေါလု၏အခြားစာတမ်းဆယ့်သုံးစောင်နှင့်မတူညီဘဲ ၎င်း၏စာသားတွင် စာရေးသူ၏အမည်ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မဖော်ပြထားပေ (ရောမ ၁:၁ ကိုကြည့်ပါ)။ ပေါလုသည် သူ၏အခြားသိမ်းဆည်းထားသောစာများအားလုံးကို သူ၏အမည်ဖြင့် စတင်ဖော်ပြသည်။ အစောဆုံးခရစ်ယာန်ခေတ်မှစ၍ ဤစာတမ်း၏စာရေးသူအမှန်မှာ ပေါလုဟုတ်မဟုတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးမှုများစွာရှိခဲ့သည်။ ဤမှတ်ချက်၏အဆုံးသတ်မှာ ပေါလုကိုယ်တိုင်က ဟေဗြဲစာတမ်းကို စကားလုံးဖွဲ့စည်းရေးသားခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတွင် သူ၏သွန်ပြချက်များပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို သူ၏စာတမ်းများထဲတွင် ထည့်သွင်းရေတွက်နိုင်သည် (ဤပြဿနာနှင့်ပတ်သက်သော ပိုမိုပြည့်စုံသောဆွေးနွေးမှုအတွက် ဟေဗြဲစာတမ်းမိတ်ဆက်၊ အတွဲ ၇ ကိုကြည့်ပါ)။

Hebrews.—The so-called “Epistle of Paul the Apostle to the Hebrews” differs from the other thirteen Pauline letters in that the text nowhere contains the name of its author. Paul introduces every one of his other known letters with his name (cf. on Rom. 1:1). From early Christian times there has been much discussion as to whether Paul was really the writer of this epistle. The conclusion of this commentary is that while Paul may not himself have phrased the letter to the Hebrews, it contains, nevertheless, his teachings, and so may be counted among his epistles (for a fuller discussion of this problem see Introduction to the Epistle to the Hebrews, Vol. VII).

 

သို့သော် ပေါလုကို ဟေဗြဲစာတမ်း၏စာရေးသူအဖြစ် လက်ခံခြင်းသည် ၎င်း၏မူလနေရာနှင့် ရက်စွဲဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို မဖြေရှင်းပေ။ စာတမ်းကို မည်သည့်နေရာတွင် ရေးသားခဲ့သည်ကို မသိရှိရသော်လည်း “အီတလီမှသူတို့က သင်တို့ကို နှုတ်ဆက်ကြသည်” (ဟေဗြဲ ၁၃:၂၄) ဟူသောစကားများသည် အဓိပ္ပာယ်မရှင်းလင်းသော်လည်း ၎င်းသည် အီတလီမှစတင်ခဲ့သည်ဟု အကြံပြုသည်။

However, accepting Paul as author of Hebrews does not solve the problems connected with its place and date of origin. Where the letter was written is not known, although the words, “They of Italy salute you” (Heb. 13:24), though ambiguous, suggest that it originated in Italy.

 

ဟေဗြဲစာတမ်း၏ရက်စွဲနှင့်ပတ်သက်၍ မသေချာမှုများလည်းရှိသည်။ ကလီမန့်အလျောက် အေဒီ ၉၅ ခုနှစ်တွင် ကောရိန္သုလူမျိုးများထံသို့ စာရေးသောအခါ ဟေဗြဲ ၁:၃-၁၄ ကို ကိုးကားခဲ့သည် (ကလီမန့်၏ပထမစာတမ်း ၃၆)။ ၎င်းသည် စာတမ်းသည် ပထမရာစုနှစ်အကုန်မတိုင်မီ ရောမမြို့တွင် သိရှိခဲ့ပြီး ၎င်း၏မူလသည် တမန်တော်ခေတ်တွင် ရှာဖွေရမည်ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် အေဒီ ၇၀ ခုနှစ်တွင် ယေရုဆလင်မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်ဖျက်ဆီးခံရမှုမတိုင်မီ ဤစာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်ဟူသော သက်သေများရှိသည်။ သို့မဟုတ်ပါက ဟေဗြဲစာတမ်း၏စာရေးသူသည် ပဋိညာဉ်ဟောင်းနှင့် ၎င်း၏ပုံစံဆိုင်ရာဝန်ဆောင်မှု၏ အချည်းနှီးဖြစ်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြထားသူတစ်ဦးအနေဖြင့် ဗိမာန်တော်ဖျက်ဆီးခံရပြီးနောက် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော ထုံးတမ်းများရပ်တန့်သွားခြင်းကို သေချာပေါက်ထောက်ပြလိမ့်မည်။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် အတိတ်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးပါက ၎င်းတို့သည် ဟေဗြဲစာတမ်း၏စာရေးသူ၏အငြင်းပွားမှုများကို အလွန်ယုံကြည်စရာကောင်းစွာ သက်သေပြပေးမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူသည် ဗိမာန်တော်ဝန်ဆောင်မှုများသည် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားပြီး (ဟေဗြဲ ၉:၆ တွင် “သွားခဲ့” သည် “ဆက်လက်သွားနေ” ဟု ဘာသာပြန်ရန်ပိုမိုသင့်လျော်သည်) ပဋိညာဉ်ဟောင်းသည် “ပျောက်ကွယ်ရန်အသင့်ဖြစ်နေ” သည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (ဟေဗြဲ ၈:၁၃)။ ထို့ကြောင့် ဟေဗြဲစာတမ်းကို ဗိမာန်တော်မဖျက်ဆီးမီ၊ ပေါလု၏သက်တမ်းအတွင်း အေဒီ ၆၇ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

Concerning the date of Hebrews there is an equal amount of uncertainty. Clement of Rome was acquainted with the letter about a.d. 95, for in writing to the Corinthians at that time he quoted Heb. 1:3–14 (Clement First Epistle to the Corinthians 36). This proves not only that the letter was known in Rome before the end of the 1st century, but also that its origin must be sought in the apostolic era. In fact, there are evidences that suggest that the epistle was written before the destruction of the Temple in Jerusalem in a.d. 70. Otherwise it would seem that an author who emphasizes the voidness and unprofitableness of the old covenant and its typical service, as the author of Hebrews does, certainly would have pointed to the cessation of the rituals connected with that service if the Temple had already been destroyed. These events, if they had lain in the past, would have underlined the arguments of the author of Hebrews so convincingly that he almost certainly would have used them to prove his point. However, since he implies that the Temple service was still being carried on (see ch. 9:6, where “went” is better translated “are going”) and that the old covenant was “ready to vanish away” (ch. 8:13), it appears probable that the Temple had not yet been destroyed when Hebrews was written. These considerations make it possible to date the origin of the letter to the Hebrews in the lifetime of Paul, whose death occurred about a.d. 67.

 

အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်ကို ဟေဗြဲစာတမ်း၏ရက်စွဲအဖြစ်ယူဆပြီး ရောမမြို့ကို ၎င်း၏မူလနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါလု၏ပထမရောမထောင်ကျချိန်၏အဆုံးတွင်ဖြစ်သည်။

The year a.d. 63 has been taken as the date of Hebrews and Rome as its place of origin, without prejudice to other dates and places that comport with the pattern of interpretation followed by this commentary. This would place the letter at the close of Paul’s first Roman imprisonment.

 

သင်းအုပ်စာတမ်းများ တိမောသေနှင့် တိတုသို့ရေးသောစာများကို “သင်းအုပ်စာတမ်းများ” ဟုခေါ်သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် အသင်းတော်အရာရှိများ၏တာဝန်များနှင့် အသင်းတော်စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ဤသဘောအရ ၎င်းတို့ကို အစောဆုံးအသင်းတော်လက်စွဲများဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပေါလု၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ငယ်များဖြစ်သော တိမောသေနှင့် တိတုထံသို့ ရေးသားထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ပေါလု၏ပထမရောမထောင်ကျချိန်ပြီးနောက် သူ၏သာသနာပြုလုပ်ငန်းကာလမှ စတင်ခဲ့ပုံရသည် (စာမျက်နှာ ၃၀၊ ၁၈၃-၁၈၅ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤပေါလု၏ဘဝအပိုင်းသည် တမန်တော်များ၏အကြောင်းအရာတွင် မပါဝင်သောကြောင့် ထိုအချိန်ကာလအတွင်း သူ၏အတွေ့အကြုံများနှင့် ခရီးစဉ်များနှင့်ပတ်သက်၍ အနည်းငယ်သာသိရှိရသည်။

The Pastoral Epistles.—The letters to Timothy and Titus are called the “pastoral epistles” because in large measure they are concerned with the duties of church officers, and with the problems of church administration. In this sense they can be called the earliest church manuals. They are addressed to two of Paul’s younger fellow workers. It seems clear that they originate from the time of the apostle’s ministry following his first imprisonment in Rome (see pp. 30, 183–185). Since this part of Paul’s life is not included in the Acts, little is known concerning his experiences and journeys during that time.

 

ရှင်ပေါလု၏ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်များသည် မည်မျှကြာရှည်ခဲ့သည်ကို မသိရသော်လည်း၊ သူ၏ဘဝသည် နီရိုအုပ်ချုပ်စဉ် ရောမမြို့တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်မှာ သေချာသည်။ နီရိုသည် အေဒီ ၆၈ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သောကြောင့်၊ ရှင်ပေါလု၏ သေဆုံးမှုသည် ထိုနှစ်ထက်နောက်ကျ၍ မဖြစ်နိုင်ဘဲ၊ ယခင်နှစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူ၏ နောက်ဆုံးအကျဉ်းချခံရမှုသည် ဆောင်းရာသီတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းခဲ့ဖွယ်ရှိသည် (၂ တိမောသေ ၄:၂၁)၊ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၆၆-၆၇ တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ ရှင်ပေါလုသည် အေဒီ ၆၁ တွင် ရောမမြို့သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိခဲ့ပါက၊ သူ၏ နှစ်နှစ်ကြာ အကျဉ်းချခံရမှုသည် အေဒီ ၆၃ တွင် ပြီးဆုံးခဲ့လိမ့်မည်။ ဤသည်မှာ သူ၏ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်များအတွက် သုံးနှစ်ခန့် ကျန်ရှိစေသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ အေဒီ ၆၃-၆၆ ဖြစ်သည်။

How long a period Paul’s last journeys covered is not known. However, it is quite certain that his life ended under Nero in Rome. Since Nero died in a.d. 68, Paul’s death cannot be dated later, and may have occurred the previous year. His last imprisonment, which probably continued through one winter (2 Tim. 4:21), therefore may be dated a.d. 66–67. If Paul first came to Rome in a.d. 61, his two-year imprisonment would have ended in a.d. 63. This leaves about three years for his last journeys, a.d. 63–66.

 

ရှင်ပေါလုသည် သူ၏ အကျဉ်းထောင်မှ ရေးသားခဲ့သော စာများတွင် အာရှနှင့် မက္ကဒိုးနီးယားရှိ အသင်းတော်များကို တတ်နိုင်သမျှ အမြန်တွေ့လိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည် (ဖိလိပ္ပိ ၂:၂၄၊++++++++ ဖိလေမုန် ၂၂)၊ ထို့ကြောင့် သူလွတ်မြောက်ပြီးနောက် မကြာမီ ထိုအရှေ့ပိုင်းဒေသများသို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ သူသည် အာရှပြည်နယ်၏ အဓိကမြို့ဖြစ်သော ဧဖက်မြို့ကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဖိလိပ္ပိအသင်းတော်ရှိရာ မက္ကဒိုးနီးယားသို့ ဆက်လက်သွားခဲ့သည် (၁ တိမောသေ ၁:၃)။ တိမောသေထံသို့ ပထမစာသည် ဤခရီးစဉ်များအပြီး ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သူလွတ်မြောက်ပြီး တစ်နှစ်ခန့်အကြာ၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အေဒီ ၆၄ တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

Since Paul had indicated in his prison epistles that he was anxious to see the churches in Asia and Macedonia as soon as possible (Phil. 2:24; Philemon 22), it may be assumed that he traveled to those eastern lands shortly after his release. He visited Ephesus, the main city of the province of Asia, before he proceeded to Macedonia (1 Tim. 1:3), where the beloved church of Philippi was located. The first letter to Timothy was written after these visits, and so may be dated about a year following his release, probably a.d. 64.

 

တိတုထံသို့ ရေးသားခဲ့သော စာသည် တိမောသေထံသို့ ပထမစာတွင် ဆွေးနွေးခဲ့သော အကြောင်းအရာများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း၊ အနည်းငယ်နောက်ကျ၍ ရေးသားခဲ့ပုံရသည်။ ဤစာသည် ရှင်ပေါလု၏ ကရေတေကျွန်းပေါ်ရှိ လုပ်ငန်းများကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းသည် ဤနောက်ဆုံး သာသနာပြုခရီးစဉ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရမည် (တိတု ၁:၅)။ သို့သော်၊ စာရေးသားချိန်တွင် ရှင်ပေါလုသည် ကျွန်းမှ ထွက်ခွာပြီး ဂရိနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ တိတုအား ကရေတေရှိ လုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူရန် ထားခဲ့သည်။ ဂရိနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ နီကိုပိုလစ်မြို့တွင် လာမည့်ဆောင်းရာသီကို ကုန်ဆုံးရန် စီစဉ်ထားကြောင်း တိတုအား အကြောင်းကြားပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တွေ့ဆုံရန် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ငယ်အား တောင်းဆိုခဲ့သည် (အခန်း ၃:၁၂)။ အကယ်၍ ရှင်ပေါလု၏ အာရှမိုင်းနားနှင့် မက္ကဒိုးနီးယားခရီးစဉ်အတွက် တစ်နှစ်ခန့်နှင့် ကရေတေနှင့် ဂရိရှိ သူ၏လုပ်ငန်းများအတွက် အချိန်အနည်းငယ် ခွင့်ပြုပါက၊ တိတုထံသို့ ရေးသားခဲ့သော စာသည် အေဒီ ၆၅ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။

The letter to Titus seems to have been written somewhat later, although it deals with matter very similar to that discussed in the first letter to Timothy. It refers to Paul’s work on the island of Crete, which must have taken place also during this last missionary journey (Titus 1:5). However, when the letter was written, Paul had already left the island and had probably gone to Greece, leaving Titus in charge of the work on Crete. Informing Titus of his plans to spend the coming winter at Nicopolis on the western coast of Greece, he requested his young fellow worker to meet him there (ch. 3:12). If a year is allowed for Paul’s journey in Asia Minor and Macedonia, and some time for his work in Crete and Greece, his letter to Titus may be dated about a.d. 65.

 

ရှင်ပေါလု၏ နောက်ထပ်ခရီးစဉ်များသည် ကောရိန္သု၊ မီလေးတုတ် (ဧဖက်မြို့၏တောင်ဘက်)၊ ထရောမြို့ (၂ တိမောသေ ၄:၁၃, ၂၀) နှင့် အခြားမြို့များသို့ သွားရောက်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ထရောမြို့တွင် သူထပ်မံဖမ်းဆီးခံရပုံရသည်။

Paul’s further journeys led the apostle probably to Corinth, to Miletus (south of Ephesus), and to Troas (2 Tim. 4:13, 20), and doubtless other cities as well. Troas seems to have been the city where he was again arrested.

 

အေဒီ ၆၆ တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက်၊ ရှင်ပေါလုသည် ရောမမြို့သို့ ထပ်မံပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ တိမောသေထံသို့ ဒုတိယစာရေးသားချိန်တွင်၊ သူသည် တစ်ကြိမ်စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရပြီးသော်လည်း အပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းမခံရသေးပုံရသည် (၂ တိမောသေ ၄:၁၇)။ သူသည် အဆင်ပြေသော စီရင်ချက်ကို မျှော်လင့်ချက်အနည်းငယ်သာရှိခဲ့သော်လည်း (အခန်းကြီး ၆)၊ လာမည့်ဆောင်းရာသီကို ရောမမြို့တွင် ကုန်ဆုံးရဖွယ်ရှိသည်ဟု ထင်ခဲ့ပုံရသည် (အခန်းကြီး ၂၁)၊ အကြောင်းမှာ ရောမတရားရုံးများ၏ နှေးကွေးမှုကို သူ၏အတွေ့အကြုံအရ သိရှိခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤမျှော်လင့်ချက်မှန်ကန်ပါက၊ ရှင်ပေါလုသည် အေဒီ ၆၇ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ တိမောသေထံသို့ ဒုတိယစာသည် အေဒီ ၆၆ ၏ ဆောင်းဦးတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ သိရှိထားသမျှအရ၊ ဤစာသည် ရှင်ပေါလု၏ စာပေလုပ်ငန်းများကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ရှင်ပေါလု၏ ရှိရှိသမျှသော စာများသည် အေဒီ ၅၁-၆၆ ခန့် ဆယ့်ငါးနှစ်ကာလကို လွှမ်းခြုံထားသည်။

After his arrest, probably in a.d. 66, Paul was once more transported to Rome. At the time he wrote his second letter to Timothy, he seems already to have had one hearing but not yet to have been sentenced (2 Tim. 4:17). Although he apparently had little hope of a favorable verdict (v. 6), he seems to have thought that he might spend at least the following winter in Rome (v. 21), possibly because he knew by experience how slowly Roman courts worked. If this expectation proved to be true, and Paul died in a.d. 67, the second letter to Timothy may be dated in the autumn of a.d. 66. As far as is known, this letter brought to a close Paul’s literary labors. The extant epistles of Paul cover a period of about 15 years, a.d. 51–66.

 

 

တမန်တော်များ၏အကျင့်

The Acts of the Apostles

 

မိတ်ဆက်

introduction

 

၁. ခေါင်းစဉ်။ ရှေးခေတ်ကတည်းက ဤစာအုပ်ကို “တမန်တော်များ၏အကျင့်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်၊ သို့သော် စာအုပ်အတွင်း၌ ဤခေါင်းစဉ်မပါရှိပါ။ အစောဆုံးရှိသမျှ (မပြည့်စုံသော) မူကွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် ပါပိုင်ရပ် ၄၅ (တတိယအတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၆ တွင်ကြည့်ပါ) နှင့် ကိုဒက်စ်စီနိုင်တစ်တွင် ခေါင်းစဉ်ကို “အကျင့်” ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ဖော်ပြထားပြီး၊ တမန်တော်များကို ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါ။ ဤသည်မှာ အကြောင်းပြချက်ရှိသည်၊ အကြောင်းမှာ ဤစာအုပ်သည် တမန်တော်အားလုံး၏ ပြည့်စုံသောသမိုင်းမဟုတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အခန်းအနည်းငယ်သည် ပေတရုနှင့် ယောဟန်၏ လုပ်ငန်းများကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ကျန်အခန်းများသည် ရှင်ပေါလု၏ ကူးပြောင်းလာမှုနှင့် သူ၏ပထမဆုံး ရောမအကျဉ်းချခံရမှုအထိ ဝန်ကြီးအမှုတော်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဤစာအုပ်သည် တမန်တော်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လုပ်ငန်းကို လုံးဝမလွှမ်းခြုံထားဘဲ၊ အမှန်စင်စစ် တမန်တော်အများစု၏ အကြောင်းကို တိတ်ဆိတ်နေသည်။ ဆယ့်နှစ်ဦးသော တမန်တော်များထဲမှ ပေတရု၊ ယာကုပ်၊ နှင့် ယောဟန်သာလျှင် ဇာတ်လမ်းတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး၊ စာအုပ်၏ အများစုသည် တမန်တော်တစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း မူလတပည့်မဟုတ်သူ ရှင်ပေါလုအား အဓိကထားဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် “အကျင့်” ဟူသော ခေါင်းစဉ်သည် လုံလောက်ပုံရသည်။

1. Title. Since ancient times this book has been known as The Acts of the Apostles, but the title does not appear in the book itself.

In the earliest extant (but incomplete) copy of the book, known as Papyrus 45 (see Vol. V, p. 116), and in the Codex Sinaiticus the title is given simply as “Acts,” with no mention of the apostles. This is reasonable, for the book is not a full history of all these men. A few chapters describe the work of Peter and John, while the remainder of the book records the conversion and ministry of Paul until his first Roman imprisonment. Consequently the book does not completely cover the work of any one of the apostles, and, indeed, is silent about most of them. Of the Twelve, only Peter, James, and John play leading parts in the narrative, but much of the book is devoted to Paul, who, though an apostle, was not one of the original disciples. The title “Acts” would therefore seem sufficient.

 

ဒုတိယရာစုနှစ်မှစ၍ တမန်တော်များ၏ ဘဝနှင့် အတွေ့အကြုံများကို ဖော်ပြသည်ဟု ဆိုကာ ပုံပြင်များ ဆက်လက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည် (The Ante-Nicene Fathers၊ အတွဲ ၈ ကိုကြည့်ပါ၊ နှင့် ယူဆီးဘီးယပ်၏ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း iii. ၂၅. ၄–၇ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ ဤရေးသားချက်များကိုလည်း “အကျင့်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ကျမ်းစာစာအုပ်ကို ဤအကျမ်းမပါသော အတုအယောင်များနှင့် ခွဲခြားရန်အတွက်၊ ကျမ်းစာစာအုပ်၏ အမည်ကို “တမန်တော်များ၏ အကျင့်”၊ “တမန်တော်အားလုံး၏ အကျင့်”၊ သို့မဟုတ် “တမန်တော်များ၏ အကျင့်” ဟု အမျိုးမျိုးသော အမည်များဖြင့် ပိုမိုချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။

From the 2d century onward there appeared a stream of tales purporting to give the lives and experiences of the apostles (see The Ante-Nicene Fathers, vol. 8; cf. Eusebius Ecclesiastical History iii. 25. 4–7). These writings were also called “Acts.” It was perhaps to distinguish the canonical Acts from these apocryphal imitations that the name of the Biblical book was variously elaborated as “Acting of the Apostles,” “Acts of All the Apostles,” or “Acts of the Apostles.”

 

၂. ရေးသားသူ။ တမန်တော်များ၏အကျင့်၏ မိတ်ဆက်အခန်း (အခန်း ၁:၁–၄) တွင် လုကာခရစ်ဝင်နှင့် တမန်တော်များ၏အကျင့်ကို တူညီသော ရေးသားသူမှ ရေးသားခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ လုကာနှင့် တမန်တော်များ၏အကျင့်၏ ရေးသားသူဆိုင်ရာ အသေးစိတ်ဆွေးနွေးမှုအတွက် တတိယအတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၇၅–၁၇၉၊ ၆၆၃–၆၆၅ တွင် ကြည့်ပါ။

2. Authorship. The introduction to the book of Acts (ch. 1:1–4) makes it clear that the Gospel of Luke and the book of Acts were written by the same author. For a detailed discussion of the authorship of both Luke and Acts see Vol. V, pp. 175–179, 663–665.

 

အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် ဤစာအုပ်၏ ကျမ်းစာဖြစ်မှုကို ဘယ်သောအခါမှ အလေးအနက်ထား မေးခွန်းမထုတ်ခဲ့ဘဲ၊ ၎င်းသည် မကြာမီ ဓမ္မသစ်ကျမ်းများထဲတွင် ခိုင်မာသောနေရာတစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။

The early church never seriously questioned the canonicity of the book, and it soon gained a secure place among New Testament writings.

 

၃. သမိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံ။ ရောမအင်ပါယာသည် ၎င်း၏အောင်မြင်မှု၏ အထွတ်အထိပ်ကို ခံစားနေရသည်။ ဩဂတ်စတပ်စ်သည် ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးအခြေခံကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏အောင်မြင်သော ဆက်ခံသူများသည် ၎င်းကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အားနည်းသော ဆက်ခံသူများသည် ၎င်းကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့်၊ တမန်တော်များ၏အကျင့်စာအုပ်တွင် လွှမ်းခြုံထားသော ကာလဖြစ်သည့် အေဒီ ၃၁–၆၃ ခန့်အတွင်း၊ ဧကရာဇ်များမှာ တိဘေးရီးယပ် (၁၄–၃၇)၊ ကယ်လီဂူလာ (၃၇–၄၁)၊ ကလောဒီးယပ် (၄၁–၅၄)၊ နှင့် နီရို (၅၄–၆၈) တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် တိဘေးရီးယပ်နှင့် ကလောဒီးယပ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ စွမ်းရည်များကို အင်ပါယာ၏ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေများအတွက် အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ကယ်လီဂူလာနှင့် နီရိုတို့သည် အန္တရာယ်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ဤမတည်မငြိမ်သော ခေါင်းဆောင်မှုများရှိသော်လည်း၊ အင်ပါယာသည် ခရစ်ယာန်ဧဝံဂေလိတရားပျံ့နှံ့ရန် အဆင်ပြေသောအခြေအနေများကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ တည်ငြိမ်သော အစိုးရစနစ်၊ တူညီသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၊ ရောမတရားစီရင်မှု၊ တိုးချဲ့လာသော နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ စည်းကမ်းရှိသော တပ်များဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသော ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ထိုစဉ်က သိရှိထားသော ကမ္ဘာ့ထောင့်အသီးသီးသို့ ဖောက်ထွင်းထားသော လမ်းများ၊ နီးပါးတစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် နားလည်သော ဘာသာစကား (ဂရိဘာသာ)—ဤအချက်များသည် တမန်တော်များမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစီအစဉ်ကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

3. Historical Setting. The Roman Empire was enjoying its heyday. Augustus had laid a firm administrative foundation on which the better of his successors were able to build, and which the lesser were unable to demolish. The benefits that Roman civilization brought to the empire’s inhabitants continued to be enjoyed by them even when the ruler himself was weak or tyrannical or both. Thus, during the period covered by the book of Acts, c. a.d. 31–63, the emperors were Tiberius (14–37), Caligula (37–41), Claudius (41–54), and Nero (54–68). Of these, Tiberius and Claudius used their abilities for the good of their far-flung possessions, whereas Caligula and Nero did little but harm. Yet, in spite of this checkered leadership, the empire maintained conditions that were favorable to the spread of the gospel. A fairly stable government, a common administrative system, Roman justice, an expanding citizenship, peace preserved by disciplined legions, roads pressing into every corner of the then-known world, a language (Greek) that was almost universally understood—these were factors that favored the program undertaken by the apostles.

 

အစပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသစ်သည် ဂျူးဘာသာနှင့် ၎င်း၏ဆက်နွယ်မှုများမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံရသော လူမျိုးသည် အင်ပါယာ၏ ထောင့်အသီးသီးသို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ အခြေခံယုံကြည်ချက်များသည် နောက်ဆုံးတွင် ရောမလူမျိုးများမှ သည်းခံခံရခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဤသာသနာဟောင်း၏ အကိုင်းအခက်တစ်ခုအနေဖြင့် ဤသည်းခံမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူးဘာသာသည် မျက်နှာသာမရရှိတော့ပါ။ ၎င်း၏အယူဝါဒီများသည် ကလောဒီးယပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရသည် (တမန်တော် ၁၈:၂)၊ နှင့် ပြင်းထန်သော ဂျူးအမျိုးသားဆန္ဒများသည် ပါလက်စတိုင်းတွင် ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၆၆–၇၀ တွင် ဂျေရုဆလင်မြို့ ဖျက်ဆီးခံရမှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သော ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေသော စစ်ပွဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဂျူးဘာသာ၏ အနေအထားဆိုးရွားလာသည်နှင့်အမျှ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေအနေသည် ပို၍အန္တရာယ်များလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တရားဝင်အဆင့်အတန်းမရှိသော ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များသည် ဥပဒေအရ အကာအကွယ်မရှိခဲ့ပါ။ ရောမမြို့မီးလောင်မှုကဲ့သို့သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ၊ အေဒီ ၆၄ တွင် ခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်းကို အပြစ်တင်ရန် လွယ်ကူခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက်ဖြစ်ပေါ်သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အလွန်အမင်း လိုက်နာခံရသော ဆိုးရွားသော ဥပမာတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

At first the new religion profited from its connections with Judaism. The chosen race had been dispersed to many corners of the empire, and its basic beliefs were eventually tolerated by the Romans. Christianity, as an offshoot of the older faith, shared in this toleration. But Judaism fell into disfavor. Its adherents were expelled from Rome during the reign of Claudius (Acts 18:2), and intense Jewish national aspirations led to rebellion in Palestine and to the disastrous wars of a.d. 66–70 that culminated in the destruction of Jerusalem in the year 70. As the position of Judaism worsened, the situation of Christianity grew more perilous. It was a religion with no legal standing, and its members were without protection in the eyes of the law. When trouble arose, such as when Rome burned in a.d. 64, it was easy to make a scapegoat of the Christian community, and the subsequent persecution set a terrible precedent that was all too faithfully followed in succeeding years.

 

ဤနောက်ခံတွင် လုကာသည် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ သမိုင်းကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး၊ တမန်တော်များ၏အကျင့်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုပြည့်စုံသော ဆွေးနွေးမှုအတွက် တတိယအတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၄၆–၇၃၊ ၆၆၄၊ ၆၆၅၊ နှင့် စဋ္ဌမအတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၂၂–၃၃၊ ၇၁–၈၄၊ ၈၉–၉၅ တွင် ကြည့်ပါ။

It is against this background that Luke prepared his history of the early church, and wrote the Acts of the Apostles. For a fuller discussion of the subject see Vol. V, pp. 46–73, 664, 665, and Vol. VI, pp. 22–33, 71–84, 89–95.

 

၄. အကြောင်းအရာ။ လုကာသည် (တမန်တော် ၁:၁) ၎င်း၏ “ယခင်စာအုပ်” သည် “ယေရှုသည် ပြုလုပ်ရန်နှင့် သွန်သင်ရန် စတင်ခဲ့သမျှ” ကို ဖော်ပြထားသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုဖြင့်၊ သူသည် ယေရှု၏ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လုပ်ငန်းသည် အစပြုရုံသာဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်း၏ခရစ်ဝင်စာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ယေရှု၏ တက်ကြွသွားပြီးနောက် သူ၏တပည့်များမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ခရစ်ယာန်အသင်းတော်ငယ်၏ လုပ်ငန်းများကို မမှတ်တမ်းတင်ပါက၊ ၎င်း၏သမိုင်းသည် မပြည့်စုံမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ယေရှု၏ တပည့်များ၏ ဝန်ကြီးအမှုတော်မှတစ်ဆင့် ယေရှု၏လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖော်ပြရန် စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဤအရာကို စနစ်တကျပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ တမန်တော်များ၏အကျင့်များကို ဖွံ့ဖြိုးစေရန် တမန်တော် ၁:၈ ကို အဓိကအကြောင်းအရာအဖြစ် ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏သခင်၏ အမိန့်ကို နာခံရင်း၊ တပည့်များသည် (၁) ဂျေရုဆလင်မြို့၌၊ (၂) ဂျူဒယာတစ်ခုလုံး၌၊ (၃) ဆမာရိတွင်၊ (၄) ကမ္ဘာ့အစွန်အဖျားအထိ သက်သေခံခဲ့ကြသည်။ လုကာသည် ၎င်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကို လိုက်နာရင်း၊ ၎င်း၏မှတ်တမ်းသည် ထိုအပိုင်းများအဖြစ် သဘာဝအတိုင်း ပိုင်းခြားထားပြီး၊ ၎င်း၏စာအုပ်သည် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုကို ခြေရာခံထားသည်။

4. Theme. Luke declares (Acts 1:1) that his “former treatise” dealt with “all that Jesus began both to do and teach.” With clear historical insight he recognized that the work of Jesus on earth was but a beginning, which beginning he recorded in his Gospel. But he knew that his history would be incomplete without an account of what Jesus did through the infant church after His ascension. He therefore sets his hand to describe the continuation of Christ’s work through the ministry of His disciples. He does this in an orderly way by taking Acts 1:8 as the theme around which the acts of the apostles are developed. In obedience to their Master’s command, the disciples witnessed (1) in Jerusalem, (2) in all Judea, (3) in Samaria, and (4) in the uttermost parts of the earth. As Luke follows their movements, his record falls naturally into those divisions, and his book thus traces the geographical growth of the early church.

 

သူသည် နောက်ထပ်သိသာထင်ရှားသော ဖွံ့ဖြိုးမှုတစ်ခုကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်。 ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် ၎င်း၏ဇာစ်မြစ်အားဖြင့် ဂျူးဘာသာဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းသည် ဂျူးဘာသာကဲ့သို့ သီးသန့်ဘာသာတစ်ခု၏ ကန့်သတ်ချက်များအတွင်း ရှိနေပါက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သာသနာပြုတာဝန်ကို ဘယ်သောအခါမှ မပြည့်စုံနိုင်ပါ။ ၎င်းသည် ထိုသို့သော သီးသန့်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန်လိုအပ်ခဲ့သည်။ လုကာသည် လွတ်မြောက်မှုဆီသို့ ဦးတည်ခဲ့သော အဆင့်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်း၏ဇာတ်လမ်းသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဂျူးဂိုဏ်းတစ်ခုမှ နိုင်ငံတကာဘာသာတစ်ခုအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာပုံကို ဖော်ပြထားသည်၊ ရှင်ပေါလုက “ဧဝံဂေလိတရားသည် ကောင်းကင်အောက်ရှိ သတ္တဝါအားလုံးထံ ဟောပြောခံရသည်” (ကောလောသဲ ၁:၂၃) ဟု ပြောနိုင်သည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ လုကာသည် ဂျူးလူမျိုးထောင်ပေါင်းများစွာ၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်များအပါအဝင်၊ ဧဝံဂေလိတရားကို စောစီးစွာ လက်ခံခဲ့ကြောင်း (တမန်တော် ၆:၇)၊ နှင့် ဖိလိပ္ပုသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကြောင့် ဆမာရိလူများနှင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဂျူးဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ အီသီယိုးပီးယန်းအား ဧဝံဂေလိတရားဟောခဲ့ကြောင်း (အခန်း ၈) မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သူသည် ပေတရုသည် ရောမဗိုလ်မှူး ကောနီလီယပ်ထံ ရောက်ရှိပုံ (အခန်း ၁၀)၊ ဆိုက်ရင်နှင့် ဆိုက်ပရပ်စ်လူများသည် ဂျူးမဟုတ်သူများထံ ပထမဆုံးအကြိမ် ဧဝံဂေလိတရားဟောခဲ့ပုံ (အခန်း ၁၁)၊ လမ်းဖွင့်ပြီးနောက် ရှင်ပေါလုနှင့် ၎င်း၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် တစ်ပါးအမျိုးသားများကို များစွာ ဧဝံဂေလိတရားဟောခဲ့ပုံ (အခန်း ၁၃၊ ၁၄)၊ ၎င်းတို့သည် ပေတရုနှင့် ယာကုပ်၏အကူအညီဖြင့် ဂျူးထုံးတမ်းဥပဒေများမှ တစ်ပါးအမျိုးသားသို့ ကူးပြောင်းလာသူများအတွက် လွတ်မြောက်မှုကို ရယူနိုင်ခဲ့ပုံ (အခန်း ၁၅) ကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။ ၎င်း၏မှတ်တမ်းသည် ဧဝံဂေလိတရားသည် အရှေ့ရောမကမ္ဘာတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့သွားပုံကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားပြီး (အခန်း ၁၆ မှ ၂၈)၊ သူသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အများအားဖြင့် တစ်ပါးအမျိုးသားဘာသာတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။

He also records another significant development. The church was Jewish in its origin, but it could never fulfill a worldwide mission if it remained within the limits of an exclusive religion like Judaism. It had to free itself from such exclusiveness. Luke outlines the steps that led to freedom. His narrative describes the growth of Christianity from a Jewish sect to an international religion, until the time when Paul could say that the gospel “was preached to every creature which is under heaven” (Col. 1:23). Luke records that thousands of Jews, including priests, early accepted the gospel (Acts 6:7); and that persecutions soon drove Philip to evangelize the Samaritans and the partly Judaized Ethiopian (ch. 8). He tells how Peter reached the Roman centurion Cornelius (ch. 10). He emphasizes how men of Cyrene and Cyprus preached to non-Jews for the first time (ch. 11); how, the way having been opened, Paul and his associates evangelized the heathen in great numbers (chs. 13; 14); how they were actually able, with the help of Peter and James, to secure for Gentile converts freedom from subjection to Jewish ritual (ch. 15). His record closes with a vivid picture of the gospel’s spread throughout the eastern Roman world (chs. 16 to 28). He sees Christianity becoming largely a Gentile religion.

 

လုကာသည် ထိုသို့သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု၏ သမိုင်းဆရာအဖြစ် အထူးသင့်လျော်သူဖြစ်သည်။ သူသည် ဂျူးမဟုတ်သူ (ဂျင်တိုင်း) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူသည် ဂျူးမဟုတ်သူများထံ ဓမ္မအမှုတော်လုပ်ဆောင်မှုတွင် နက်ရှိုင်းသော စိတ်ဝင်စားမှုပြသခဲ့သည် (တွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၆၆၃၊ ၆၆၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ဂျူးမဟုတ်သူများ၏ ကမ္ဘာသို့ ဧဝံဂေလိတရားကို ကြွေးကြော်ခြင်း၏ ဇာတ်လမ်းကို ရေးသားရန် သူရွေးချယ်ခံရခြင်းသည် အလွန်သင့်လျော်သည်!

Luke was peculiarly fitted to be the historian of such a movement. He is thought to have been a Gentile. He showed a deep interest in ministry to non-Jews (see Vol. V, pp. 663, 664). How appropriate, then, that he should be chosen to relate the story of the proclamation of the gospel to the Gentile world!

 

ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ရေးသားသူသည် ငယ်ရွယ်သောအသင်းတော်၏ ကြီးထွားမှုတွင် သန္တာန်ဝိညာဉ်တော်၏ အဆင့်အတန်းကို အပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုသည်။ ယေရှုသည် “သန္တာန်ဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် တမန်တော်များအား ပညတ်ချက်များပေးတော်မူခဲ့သည့်နေ့” (အခန်း ၁:၂) မှစ၍ ဝိညာဉ်တော်သည် ခေါင်းဆောင်များနှင့် ၎င်းတို့၏အငယ်တန်းများအတွက် အကြံပေးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ပင်တေကုတ္တေနေ့၏ အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်ဖြင့် “သူတို့အားလုံး သန္တာန်ဝိညာဉ်တော်နှင့် ပြည့်ဝလျက် ဝိညာဉ်တော်က သူတို့အား ပေးတော်မူသည့်အတိုင်း အခြားဘာသာစကားများဖြင့် စတင်ပြောဆိုကြသည်” (အခန်း ၂:၄)။ ထို့နောက် ယုံကြည်သူများလည်း “သန္တာန်ဝိညာဉ်တော်နှင့် ပြည့်ဝလျက် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တရားကို ရဲရင့်စွာ ဟောပြောကြသည်” (အခန်း ၄:၃၁)။ ရှေ့သို့ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဇာတ်လမ်းတွင် ဝိညာဉ်တော်သည် ဆောလ်၏သိမ်းပိုက်ခြင်း (အခန်း ၉:၁၇)၊ ဂျူးမဟုတ်သူများကို အသင်းတော်ထဲသို့ လက်ခံခြင်း (အခန်း ၁၀:၄၄–၄၇)၊ ဗာနဗတ်နှင့် ဆောလ်အား သာသနာပြုအလုပ်အတွက် ခွဲထုတ်ခြင်း (အခန်း ၁၃:၂–၄)၊ ယေရုဆလင်မ်ညီလာခံတွင် (အခန်း ၁၅:၂၈)၊ နှင့် ပေါလ်၏ သာသနာပြုခရီးများတွင် (အခန်း ၁၆:၆, ၇) စသည့်အခြေအနေများတွင် ဆက်လက်လမ်းညွှန်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းသည် တမန်တော်များနှင့် ၎င်းတို့၏နောက်လိုက်များမှတစ်ဆင့် ဝိညာဉ်တော်၏ အောင်မြင်မှုများ၏ တစိတ်တပိုင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် ရပ်တည်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

The author of Acts fully recognizes the position of the Holy Spirit in the growth of the infant church. From the day when Jesus “through the Holy Ghost had given commandments unto the apostles” (ch. 1:2), the Spirit appears as the counselor of the leaders and their associates. By the miracle of Pentecost “they were all filled with the Holy Ghost, and began to speak with other tongues, as the Spirit gave them utterance” (ch. 2:4). A little later the believers also were “filled with the Holy Ghost, and they spake the word of God with boldness” (ch. 4:31). The seven men chosen as deacons were “full of the Holy Ghost and wisdom” (ch. 6:3), and one of the most prominent of their number, Stephen, was “full of faith and of the Holy Ghost” (v. 5). As the narrative progresses the Spirit continues to guide—in such situations as the ordination of Saul (ch. 9:17), in the acceptance of Gentiles into the church (ch. 10:44–47), in the separation of Barnabas and Saul for missionary work (ch. 13:2–4), in the Council of Jerusalem (ch. 15:28), and in Paul’s missionary journeys (ch. 16:6, 7). The book of Acts may therefore be said to stand as a partial record of the Spirit’s accomplishments through the apostles and their followers.

 

၅. အကျဉ်းချုပ်

က. နိဒါန်း၊ ၁:၁–၁၁

၁. လုကာ၏ “ယခင်ကျမ်း”၊ ဧဝံဂေလိတရား၊ ၁:၁

၂. ဧဝံဂေလိတရား တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း၊ ၁:၂–၈

၃. ခရစ်တော်၏ ကောင်းကင်သို့တက်ကြွခြင်း၊ ၁:၉–၁၁

ခ. ယေရုဆလင်မ်တွင် ဓမ္မအမှုတော်၊ ၁:၁၂ မှ ၇:၆၀

၁. ဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုးကိုစောင့်ဆိုင်းခြင်း၊ ၁:၁၂–၂၆

က. တမန်တော်များ ယေရုဆလင်မ်သို့ပြန်လာခြင်း၊ ၁:၁၂, ၁၃

ခ. ဆုတောင်းကာလ၊ ၁:၁၄

ဂ. ယုဒါး၏သေဆုံးခြင်း၊ ၁:၁၅–၂၀

ဃ. ယုဒါး၏နေရာတွင် မဿယအား ခန့်အပ်ခြင်း၊ ၁:၂၁–၂၆

၂. ဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုး၊ ၂:၁–၄၇

က. ဝိညာဉ်တော်သွန်းလောင်းခြင်း၊ ၂:၁–၁၃

ခ. ပေတရု၏တရားဒေသနာ၊ ၂:၁၄–၃၆

ဂ. တရားဒေသနာ၏ရလဒ်များ၊ ၂:၃၇–၄၁

ဃ. ငယ်ရွယ်သောအသင်းတော်၏ ဆက်ကပ်အပ်နှံမှုနှင့် တိုးပွားမှု၊ ၂:၄၂–၄၇

၃. ခြေဆွံ့သူအား ကုသခြင်း၊ ၃:၁ မှ ၄:၃၁

က. ခရစ်တော်၏နာမဖြင့် ပြုလုပ်သော အံ့ဖွယ်ကုသခြင်း၊ ၃:၁–၁၁

ခ. ပေတရု၏မိန့်ခွန်း၊ ၃:၁၂–၂၆

(၁) ဂျူးများအပေါ် စွပ်စွဲချက်၊ ၃:၁၂–၁၈

(၂) နောင်တရရန် တိုက်တွန်းခြင်း၊ ၃:၁၉–၂၆

ဂ. ပေတရုနှင့်ယောဟန်အား ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ၄:၁–၄

ဃ. တမန်တော်များ၏ တရားရင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် လွှတ်ပေးခြင်း၊ ၄:၅–၂၂

င. အသင်းတော်၏ ချီးမွမ်းပွဲ၊ ၄:၂၃–၃၁

၄. အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသိုင်းအဝိုင်း၊ ၄:၃၂ မှ ၆:၇

က. ပစ္စည်းများဝေမျှခြင်း၊ ၄:၃၂ မှ ၅:၁၁

(၁) ယုံကြည်သူများသည် ၎င်းတို့၏ပစ္စည်းများကို ဝေမျှကြသည်၊ ၄:၃၂–၃၇

(၂) အနာနိယမ်နှင့် ဆပ္ဖိုင်ရာ၏ လှည့်ဖြားမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း၊ ၅:၁–၁၁

ခ. တရားဝင်ဆန့်ကျင်မှု၊ ၅:၁၂–၄၀

(၁) ကုသခြင်းဆိုင်ရာ အံ့ဖွယ်များ၊ ၅:၁၂–၁၆

(၂) တမန်တော်များ၏ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ နှင့် ပြန်လည်ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ၅:၁၇–၂၈

(၃) ပေတရု၏ ခုခံပြောဆိုမှု၊ ၅:၂၉–၃၂

(၄) ဂါမာလီယယ်၏ သမမှုတောင်းဆိုချက်၊ ၅:၃၃–၄၀

ဂ. အိမ်မှအိမ်သို့ ဟောပြောခြင်း၊ ၅:၄၁, ၄၂

ဃ. ဓမ္မဆရာများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ၆:၁–၇

၅. စတီဖင်၏ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၊ ၆:၈ မှ ၇:၆၀

က. ဓမ္မဆရာတစ်ဦးဖြစ်သော စတီဖင်၏ ဟောပြောခြင်း၊ ၆:၈–၁၀

ခ. စတီဖင်၏ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် တရားရင်ဆိုင်ခြင်း၊ ၆:၁၁ မှ ၇:၅၃

(၁) ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ၆:၁၁–၁၄

(၂) စတီဖင်၏ ထွန်းလင်းခြင်း၊ ၆:၁၅

(၃) သူ၏ခုခံပြောဆိုမှု၊ ၇:၁–၅၃

ဂ. စတီဖင်၏ သေဆုံးခြင်း၊ ၇:၅၄–၆၀

ဂ. ပါလစ္စတိုင်းနှင့် ဆီးရီးယားတွင် ဓမ္မအမှုတော်၊ ၈:၁ မှ ၁၂:၂၃

၁. ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုအောက်တွင် အသင်းတော်၏ ပြန့်ကျဲခြင်း၊ ၈:၁–၄

၂. ဖိလိပ္ပု၊ ပေတရု၊ နှင့် ယောဟန်တို့ ဆမာရိယတွင်၊ ၈:၅–၂၅

က. ဖိလိပ္ပု၏ အောင်မြင်သော ဓမ္မအမှုတော်၊ ၈:၅–၁၃

ခ. ဆီမွန်နှင့် သူ၏လှည့်ဖြားမှုကို ပေတရုက ဆုံးမခြင်း၊ ၈:၁၄–၂၅

၃. ဖိလိပ္ပု၏ နောက်ထပ်ဓမ္မအမှုတော်၊ ၈:၂၆–၄၀

က. ဖိလိပ္ပုနှင့် အီသီယိုးပီးယားလူ၊ ၈:၂၆–၃၉

ခ. ဖိလိပ္ပု အာဇိုးတဇ်နှင့် ကဲသရိယတွင်၊ ၈:၄၀

၄. ဆောလ်၏ ယုံကြည်ခြင်းသို့ပြောင်းလဲခြင်း၊ ၉:၁–၃၁

က. ဆောလ်၊ တရားစီရင်သူ၊ ၉:၁, ၂

ခ. ဆောလ်၏ ခရစ်တော်ကိုမြင်ခြင်းနှင့် ယုံကြည်ခြင်းသို့ပြောင်းလဲခြင်း၊ ၉:၃–၁၇

ဂ. သူ၏ဗတ္တိဇံခံခြင်းနှင့် ပထမဆုံးဟောပြောခြင်း၊ ၉:၁၈–၂၂

ဃ. ဂျူးများက သူ့ကိုသတ်ရန် ကြံစည်ခြင်း၊ ၉:၂၃, ၂၄

င. ဗာနဗတ်နှင့်အတူ ယေရုဆလင်မ်သို့လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် တာရှုသို့ပြန်လာခြင်း၊ ၉:၂၅–၃၀

စ. အသင်းတော်သည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုမှ အနားယူရသည်၊ ၉:၃၁

၅. ပေတရု၏ နောက်ပိုင်းဓမ္မအမှုတော်၊ ၉:၃၂ မှ ၁၀:၄၈

က. ကုသခြင်းဆိုင်ရာ အံ့ဖွယ်များ၊ ၉:၃၂–၄၂

(၁) အာနေအား လက်ဖျောက်ရောဂါမှ ကုသခြင်း၊ ၉:၃၂–၃၅

(၂) ဒေါရှသည် သေရာမှထမြောက်ခြင်း၊ ၉:၃၆–၄၂

ခ. ကောနီလိယတ်၏ ယုံကြည်ခြင်းသို့ပြောင်းလဲခြင်း၊ ၉:၄၃ မှ ၁၀:၄၈

(၁) ကောနီလိယအား ယောပ္ပေရှိ ပေတရုထံသို့ ညွှန်ကြားခြင်း၊ ၉:၄၃ မှ ၁၀:၈

(၂) ပေတရု၏ သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် မသန့်ရှင်းခြင်းဆိုင်ရာ အမြင်အာရုံ၊ ၁၀:၉–၁၆

(၃) ပေတရု ကဲသရိယသို့သွားကာ ကောနီလိယအား သင်ကြားပေးခြင်း၊ ၁၀:၁၇–၄၃

(၄) ကောနီလိယနှင့် သူ၏အဖွဲ့သည် ဗတ္တိဇံခံခြင်း၊ ၁၀:၄၄–၄၈

၆. ဂျူးမဟုတ်သူများထံ ဧဝံဂေလိတရား၊ ၁၁:၁–၃၀

က. ပေတရုသည် တမန်တော်များရှေ့တွင် ဂျူးမဟုတ်သူများထံ ဓမ္မအမှုတော်ကို ခုခံပြောဆိုခြင်း၊ ၁၁:၁–၁၈

ခ. ပါလစ္စတိုင်းအပြင်ဘက်ရှိ ဂျူးများထံ ဧဝံဂေလိတရား၊ ၁၁:၁၉–၂၁

ဂ. ဗာနဗတ်နှင့် ပေါလ် အန္တိအုတ်တွင်၊ ၁၁:၂၂–၂၆

ဃ. ယုဒယတွင် အစာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုကို အန္တိအုတ်ရှိ ခရစ်ယာန်များက ကယ်တင်ခြင်း၊ ၁၁:၂၇–၃၀

၇. ယာကုပ်နှင့် ပေတရု၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ၁၂:၁–၂၃

က. ဟေရုဒ်အာဂရစ်ပါအမှတ် ၁ ၏ ယာကုပ်အား ထောင်ချခြင်းနှင့် ကွပ်မျက်ခြင်း၊ ၁၂:၁, ၂

ခ. ပေတရု၏ ထောင်ချခြင်းနှင့် အံ့ဖွယ်လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ၁၂:၃–၉

ဂ. ဟေရုဒ်အာဂရစ်ပါအမှတ် ၁ ၏ သေဆုံးခြင်း၊ ၁၂:၂၀–၂၃

ဃ. ပေါလ်၏ ပထမသာသနာပြုခရီး၊ ၁၂:၂၄ မှ ၁၄:၂၈

၁. ပေါလ်နှင့် ဗာနဗတ် အန္တိအုတ်တွင်၊ ၁၂:၂၄, ၂၅

၂. ပေါလ်နှင့် ဗာနဗတ်အား အန္တိအုတ်ရှိ ပရောဖက်များနှင့် ဆရာများက တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း၊ ၁၃:၁–၃

၃. ၎င်းတို့၏ ဓမ္မအမှုတော်၊ ၁၃:၄ မှ ၁၄:၂၈

က. ဆိုက်ပရက်စ်၊ ၁၃:၄–၁၂

ခ. ပါဂါ၊ ယောဟန်မာကုထွက်ခွာခြင်း၊ ၁၃:၁၃

ဂ. ပိသီဒီယရှိ အန္တိအုတ်၊ ၁၃:၁၄–၅၀

ဃ. အိုင်ကိုနီယမ်၊ ၁၃:၅၁ မှ ၁၄:၅

င. လစ္စထရာ၊ ၁၄:၆–၁၉

စ. ဒါဘီနှင့် ပိသီဒီယမှတစ်ဆင့် ပြန်လာခြင်း၊ ၁၄:၂၀–၂၃

ဆ. အန္တိအုတ်သို့ ပြန်လာခြင်း၊ ၁၄:၂၄–၂၈

င. ယေရုဆလင်မ်ညီလာခံ၊ ၁၅:၁–၃၅

၁. ဂျူဒါယိဇမ်နှင့် ပြဿနာ၊ ၁၅:၁, ၅

၂. ညီလာခံသို့ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ၁၅:၂–၄

၃. ဆွေးနွေးခြင်း၊ ၁၅:၆–၁၈

၄. ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ၁၅:၁၉–၂၉

၅. အန္တိအုတ်တွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခြင်း၊ ၁၅:၃၀–၃၃

၆. သီလ၊ ပေါလ်၊ နှင့် ဗာနဗတ်တို့ အန္တိအုတ်တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခြင်း၊ ၁၅:၃၄, ၃၅

စ. ပေါလ်၏ ဒုတိယသာသနာပြုခရီး၊ ၁၅:၃၆ မှ ၁၈:၂၂

၁. ပေါလ်နှင့် ဗာနဗတ်အကြား သဘောထားကွဲလွဲခြင်း၊ ၁၅:၃၆–၃၉

၂. ပေါလ်နှင့် သီလတို့ ဆီလီစီယာသို့ ထွက်ခွာခြင်း၊ ၁၅:၄၀, ၄၁

၃. လစ္စထရာတွင် တိမောသိအား ခေါ်ယူခြင်း၊ ၁၆:၁–၃

၄. ဂါလာတိယတွင် ဓမ္မအမှုတော်၊ ၁၆:၄–၁၀

က. အသင်းတော်များကို ဂရုစိုက်ခြင်း၊ ၁၆:၄, ၅

ခ. အာရှနှင့် ဘိသီနီယဆိုင်ရာ ဝိညာဉ်တော်၏ ကန့်သတ်ခြင်း၊ ၁၆:၆, ၇

ဂ. ထရိုအာစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားခေါ်ဆိုမှု၊ ၁၆:၈–၁၀

၅. ဥရောပတွင် ဧဝံဂေလိတရား၊ ၁၆:၁၁ မှ ၁၈:၁၇

က. ဖိလိပ္ပိ၊ ၁၆:၁၁–၄၀

ခ. သံလျောနိက၊ ၁၇:၁–၉

ဂ. ဗရိယာ၊ ၁၇:၁၀–၁၄

ဃ. အေသင်၊ ၁၇:၁၅–၃၄

င. ကောရိန္သု၊ ၁၈:၁–၁၇

(၁) ပေါလ်၏ အလုပ်လုပ်ကိုင်မှု၊ ၁၈:၁–၅

(၂) ဂျူးတရားစရပ်မှ နှင်ထုတ်ခံရခြင်း၊ ၁၈:၆–၁၁

(၃) ဂါလိယို၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း၊ ၁၈:၁၂–၁၇

၆. အန္တိအုတ်သို့ ပြန်လာခြင်း၊ ၁၈:၁၈–၂၂

ဆ. ပေါလ်၏ တတိယသာသနာပြုခရီး၊ ၁၈:၂၃ မှ ၂၁:၁၇

၁. ဂါလာတိယနှင့် ဖရူဂီယတွင် ဓမ္မအမှုတော်၊ ၁၈:၂၃

၂. ဧဖက်နှင့် ကောရိန္သတွင် အာပေါလုတ်၊ ၁၈:၂၄–၂၈

၃. ပေါလ်သည် ယောဟန်နှစ်ခြင်းဆရာ၏ ယုံကြည်သူများအား ပြန်လည်ဗတ္တိဇံပေးခြင်း၊ ၁၉:၁–၇

၄. ဧဖက်တွင် ဧဝံဂေလိတရားပြန့်ပွားခြင်း၊ ၁၉:၈–၄၁

၅. မက်ဆီဒိုးနီးယားနှင့် ဂရိတွင် ဓမ္မအမှုတော်၊ ၂၀:၁–၅

၆. ထရိုအာစ်တွင် ပထမနေ့စည်းဝေးပွဲ၊ ၂၀:၆–၁၂

၇. ဧဖက်ရှိ အကြီးအကဲများနှင့် မီလိတပ်စ်တွင် တွေ့ဆုံခြင်း၊ ၂၀:၁၃–၃၈

၈. ယေရုဆလင်မ်သို့ ခရီးသွားခြင်း၊ ၂၁:၁–၁၇

ဇ. ပေါလ်၏ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် တရားရင်ဆိုင်ခြင်းများ၊ ၂၁:၁၈ မှ ၂၆:၃၂

၁. ပေါလ်သည် တမန်တော်များထံ အစီရင်ခံခြင်းနှင့် ဗိမာန်တော်တွင် သန့်ရှင်းခြင်း၊ ၂၁:၁၈–၂၆

၂. အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားခြင်း၊ ၂၁:၂၇–၃၂

၃. ပေါလ်၏ ထိန်းသိမ်းခံရခြင်း၊ ၂၁:၃၃–၃၉

၄. လူအုပ်ရှေ့တွင် သူ၏ခုခံပြောဆိုမှု၊ ၂၁:၄၀ မှ ၂၂:၂၂

၅. ပေါလ်၏ ပထမအကြိမ် ထောင်ချခံရခြင်း၊ ၂၂:၂၂ မှ ၂၆:၃၂

က. တရားရင်ဆိုင်ရန် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ၂၂:၂၂–၃၀

ခ. ဆီနာဟီဒရင်ရှေ့တွင် ခုခံပြောဆိုခြင်း၊ ၂၃:၁–၁၀

ဂ. ပေါလ်၏ အမြင်အာရုံ၊ ၂၃:၁၁

ဃ. ပေါလ်အား ဂျူးများ၏ ကြံစည်မှု၊ ၂၃:၁၂–၂၂

င. ပေါလ်အား ကဲသရိယသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ၂၃:၂၃–၃၅

စ. ဖိလိတ်အောက်တွင် ထိန်းသိမ်းခံရခြင်း၊ ၂၄:၁–၂၇

ဆ. ဖတ်စတုတ်ထံမှ ပေါလ်၏ ဆီဇာထံ အယူခံခြင်း၊ ၂၅:၁–၁၂

ဇ. ဖတ်စတုတ်သည် ဟေရုဒ်အာဂရစ်ပါအမှတ် ၂ နှင့် တိုင်ပင်ခြင်း၊ ၂၅:၁၃–၂၇

ဈ. အာဂရစ်ပါနှင့် ဖတ်စတုတ်ရှေ့တွင် ပေါလ်၏ ခုခံပြောဆိုမှု၊ ၂၆:၁–၁၉

ည. သူ၏ အပြစ်ကင်းစင်မှုကို အတည်ပြုခြင်း၊ ၂၆:၃၀–၃၂

ဈ. ရောမသို့ခရီးနှင့် ထောင်ချခံရခြင်း၊ ၂၇:၁ မှ ၂၈:၃၁

၁. ခရီးစဉ်၊ ၂၇:၁ မှ ၂၈:၁၆

က. ကဲသရိယမှ မိုင်ရာသို့၊ ၂၇:၁–၅

ခ. မိုင်ရာမှ ဖဲရ်ဟေဗင်းသို့၊ ၂၇:၆–၁၂

ဂ. ကရေတမှ သင်္ဘောပျက်ခြင်းသို့၊ ၂၇:၁၃–၄၄

(၁) မုန်တိုင်း၊ ၂၇:၁၂–၂၀

(၂) ပေါလ်၏ နောက်ဆုံးဘေးကင်းရေးအာမခံချက်၊ ၂၇:၂၁–၂၆

(၃) သင်္ဘောပျက်ခြင်း၊ ၂၇:၂၇–၄၄

ဃ. မယ်လိတာတွင် ဆိုက်ကပ်ခြင်း၊ ၂၈:၁–၁၀

င. ရောမသို့ ခရီးစဉ်ပြီးစီးခြင်း၊ ၂၈:၁၁–၁၆

၂. ရောမရှိ ဂျူးများရှေ့တွင် ပေါလ်၏ ခုခံပြောဆိုမှု၊ ၂၈:၁၇–၂၉

၃. ပေါလ်၏ ရောမတွင် နှစ်နှစ်ကာလ၊ ၂၈:၃၀, ၃၁

5. Outline.I. Introduction, 1:1–11.

A. Luke’s “former treatise,” the Gospel, 1:1.

B. The gospel commission, 1:2–8.

C. Christ’s ascension, 1:9–11.

II. Ministry in Jerusalem, 1:12 to 7:60.

A. Waiting for the power of the Spirit, 1:12–26.

1. The apostles’ return to Jerusalem, 1:12, 13.

2. The prayer season, 1:14.

3. The death of Judas, 1:15–20.

4. The appointment of Matthias to succeed Judas, 1:21–26.

B. The power of the Spirit, 2:1–47.

1. The outpouring of the Spirit, 2:1–13.

2. Peter’s sermon, 2:14–36.

3. Results of the sermon, 2:37–41.

4. The devotion and increase of the infant church, 2:42–47.

C. The healing of the lame man, 3:1 to 4:31.

1. The miracle of healing done in Christ’s name, 3:1–11.

2. Peter’s address, 3:12–26.

a. Accusation against the Jews, 3:12–18.

b. Call for repentance, 3:19–26.

3. The arrest of Peter and John, 4:1–4.

4. The trial and release of the apostles, 4:5–22.

5. The church’s praise service, 4:23–31.

D. The early Christian community, 4:32 to 6:7.

1. Community of goods, 4:32 to 5:11.

a. The believers share their possessions, 4:32–37.

b. The deception and death of Ananias and Sapphira, 5:1–11.

2. Official opposition, 5:12–40.

a. Miracles of healing, 5:12–16.

b. The arrest, escape, and rearrest of the apostles, 5:17–28.

c. The defense of Peter, 5:29–32.

d. Gamaliel’s plea for moderation, 5:33–40.

3. Preaching from house to house, 5:41, 42.

4. Appointment of deacons, 6:1–7.

E. Arrest and death of Stephen, 6:8 to 7:60.

1. The preaching of Stephen, one of the deacons, 6:8–10.

2. Stephen’s arrest and trial, 6:11 to 7:53.

a. The arrest, 6:11–14.

b. Stephen’s illumination, 6:15.

c. His defense, 7:1–53.

3. The death of Stephen, 7:54–60.

III. Ministry in Palestine and Syria, 8:1 to 12:23.

A. Scattering of the church under persecution, 8:1–4.

B. Philip, Peter, and John in Samaria, 8:5–25.

1. Philip’s successful ministry, 8:5–13.

2. Simon and his simony rebuked by Peter, 8:14–25.

C. Philip’s further ministry, 8:26–40..

1. Philip and the Ethiopian, 8:26–39.

2. Philip in Azotus and Caesarea, 8:40.

D. The conversion of Saul, 9:1–31.

1. Saul of Tarsus the persecutor, 9:1, 2.

2. Saul’s vision of the Christ and consequent conversion, 9:3–17.

3. His baptism and first preaching, 9:18–22.

4. Jews plot to kill him, 9:23, 24.

5. His escape to Jerusalem with Barnabas, and return to Tarsus, 9:25–30.

6. The church has rest from persecution, 9:31.

E. Peter’s later ministry, 9:32 to 10:48.

1. Miracles of healing, 9:32–42.

a. Aeneas cured of palsy, 9:32–35.

b. Dorcas resurrected, 9:36–42.

2. The conversion of Cornelius, 9:43 to 10:48.

a. Cornelius directed to Peter in Joppa, 9:43 to 10:8.

b. Peter’s vision concerning clean and unclean, 10:9–16.

c. Peter goes to Caesarea and instructs Cornelius, 10:17–43.

d. Cornelius and his company are baptized, 10:44–48.

F. The gospel to the Gentiles, 11:1–30.

1. Peter defends his Gentile ministry before the apostles, 11:1–18.

2. The gospel to the Jews beyond Palestine, 11:19–21.

3. Barnabas and Paul in Antioch, 11:22–26.

4. Famine in Judea relieved by Christians in Antioch, 11:27–30.

G. Persecution of James and Peter, 12:1–23.

1. Imprisonment and execution of James by Herod Agrippa I, 12:1, 2.

2. Imprisonment and miraculous release of Peter, 12:3–9.

3. Death of Herod Agrippa I, 12:20–23.

IV. Paul’s First Missionary Journey, 12:24 to 14:28.

A. Paul and Barnabas at Antioch, 12:24, 25.

B. Paul and Barnabas commissioned by the prophets and teachers of Antioch, 13:1–3.

C. Their ministry, 13:4 to 14:28.

1. Cyprus, 13:4–12.

2. Perga; departure of John Mark, 13:13.

3. Antioch of Pisidia, 13:14–50.

4. Iconium, 13:51 to 14:5.

5. Lystra, 14:6–19.

6. Derbe and return through Pisidia, 14:20–23.

7. The return to Antioch, 14:24–28.

V. The Council of Jerusalem, 15:1–35.

A. Trouble with the Judaizers, 15:1, 5.

B. Delegates to the council, 15:2–4.

C. The discussion, 15:6–18.

D. The decision, 15:19–29.

E. The decision made known in Antioch, 15:30–33.

F. Silas, Paul, and Barnabas remain in Antioch, 15:34, 35.

VI. Paul’s Second Missionary Journey, 15:36 to 18:22.

A. Dissension between Paul and Barnabas, 15:36–39.

B. Paul and Silas depart for Cilicia, 15–40, 41.

C. The calling of Timothy at Lystra, 16:1–3.

D. The ministry in Galatia, 16:4–10.

1. The care of the churches, 16:4, 5.

2. The Spirit’s restraint concerning Asia and Bithynia, 16:6, 7.

3. Macedonian call at Troas, 16:8–10.

E. The gospel in Europe, 16:11 to 18:17.

1. Philippi, 16:11–40.

2. Thessalonica, 17:1–9.

3. Berea, 17:10–14.

4. Athens, 17:15–34.

5. Corinth, 18:1–17.

a. Paul’s labor, 18:1–5.

b. Expulsion from the synagogue, 18:6–11.

c. Intervention of Gallio, 18:12–17.

F. Return to Antioch, 18:18–22.

VII. Paul’s Third Missionary Journey, 18:23 to 21:17.

A. Ministry in Galatia and Phrygia, 18:23.

B. Apollos in Ephesus and Corinth, 18:24–28.

C. Paul rebaptizes converts of John the Baptist, 19:1–7.

D. Evangelization of Ephesus, 19:8–41.

E. Ministry in Macedonia and Greece, 20:1–5.

F. The first-day meeting in Troas, 20:6–12.

G. Meeting with the elders of Ephesus at Miletus, 20:13–38.

H. The journey to Jerusalem, 21:1–17.

VIII. Paul’s Arrest and Trials, 21:18 to 26:32.

A. Paul’s report to the apostles and purification in the Temple, 21:18–26.

B. The riot, 21:27–32.

C. Paul’s detention, 21:33–39.

D. His defense before the multitude, 21:40 to 22:22.

E. Paul’s first imprisonment, 22:22 to 26:32.

1. Remanded for a hearing, 22:22–30.

2. Defense before the Sanhedrin, 23:1–10.

3. Paul’s vision, 23:11.

4. The Jewish plot against Paul, 23:12–22.

5. Paul’s removal to Caesarea, 23:23–35.

6. Detention under Felix, 24:1–27.

7. Paul’s appeal from Festus to Caesar, 25:1–12.

8. Festus takes counsel with Herod Agrippa II, 25:13–27.

9. Paul’s defense before Agrippa and Festus, 26:1–19.

10. His innocence confirmed, 26:30–32.

IX. Journey to Rome and Imprisonment, 27:1 to 28:31.

A. The voyage, 27:1 to 28:16.

1. From Caesarea to Myra, 27:1–5.

2. From Myra to The fair havens, 27:6–12.

3. From Crete to shipwreck, 27:13–44.

a. The storm, 27:12–20.

b. Paul’s assurance of final safety, 27:21–26.

c. The shipwreck, 27:27–44.

4. Landing on Melita, 28:1–10.

5. Completion of the journey to Rome, 28:11–16.

B. Paul’s defense before the Jews of Rome, 28:17–29.

C. Paul’s two years in Rome, 28:30, 31.