ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၁၉

 

ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံခံခြင်း၏ ရက်စွဲ

လုကာ ၃:၁ တွင် ဂျွန်ဘတ်တစ်သည် တောကန္တာရကြီးမှ ထွက်လာပြီး ယေရှုကို ဗတ္တိဇံပေးခဲ့သည့်နှစ်ကို အေဒီ ၂၇/၂၈ ဟု ဖော်ပြထားပါက၊ ၎င်းသည် ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ခေတ်ကာလခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနှင့် ပြီးပြည့်စုံစွာ ကိုက်ညီသည်။ ထိုအမှုထမ်းခြင်းသည် ဘီစီ ၄၅၇ ၏ ဆောင်းဦးတွင် “အမိန့်ထုတ်ပြန်ခြင်း” မှ ၄၈၃ နှစ်အကြာ၊ အေဒီ ၂၇ ၏ ဆောင်းဦးတွင် တစ်ရှရီ ၁ ရက်မှ မကြာမီ စတင်ခဲ့သည် (အပိုင်း ၅ ကိုကြည့်ပါ)။

Date of Jesus’ Baptism.—If Luke 3:1 refers to a.d. 27/28 as the year in which John the Baptist came out of the wilderness and in which he baptized Jesus, this agrees perfectly with the interpretation of the chronology of Christ’s ministry that puts His baptism at some time soon after Tishri 1, in the autumn of a.d. 27 or 483 years after “the going forth of the commandment” in the autumn of 457 b.c. (see Sec. V).

  

၅. ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ကာလနှင့် ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်

ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ၃ နှစ်ခွဲကာလ

ဧဝံဂေလိလေးစောင်ရေးသားသူများသည် တစ်ညီတစ်ညွတ်ဖြစ်မှု သို့မဟုတ် တင်းကျပ်သော ခေတ်ကာလစဉ်ဆက်ကို မစဉ်းစားခဲ့သောကြောင့်၊ ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ဖြစ်ရပ်များ၏ စဉ်ဆက်နှင့် ကာလကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများ ကွဲပြားမှုများ အမြဲရှိခဲ့သည်။ ဧဝံဂေလိများ၏ သဟဇာတဖြစ်အောင်ပြုလုပ်ထားသည့် မည်သည့်စနစ်မဆိုသည် ၎င်း၏ ခေတ်ကာလခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအတွက် ပြည့်စုံသော သက်သေများကို မပြနိုင်ပေ။ အချို့က ၁ နှစ်၊ အချို့က ၂ နှစ်ကျော်၊ အချို့က ၃ နှစ်ခွဲ၊ အချို့က ၇ နှစ်အထိ သတ်မှတ်ကြသည်။ ဤဝေဖန်ချက်သည် ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်းကို ၃ နှစ်ခွဲကာလအဖြစ် ဂျွန်၏ ပသခါပွဲ ၃ ကြိမ် (ဂျွန် ၂:၁၃; ၆:၄; ၁၂:၁) နှင့် အမည်မဖော်ပြထားသော ပွဲတစ်ခု (ဂျွန် ၅:၁) ကို ပသခါပွဲဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပြီး၊ အေဒီ ၂၇ ၏ ဆောင်းဦးမှစတင်ကာ အေဒီ ၃၁ ၏ နွေဦးတွင် ပြီးဆုံးသည့် သမ္မာကျမ်းစာပုံပြင်များ၏ ယာယီခေတ်ကာလခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုကို တင်ပြထားသည် (စာမျက်နှာ ၁၉၃; ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ကာလကိုကြည့်ပါ)။

V. Length of Christ’s Ministry and the 70th Week

Three and a Half Years of Christ’s Ministry.—Since the writers of the four Gospels were not concerned with uniformity or with strict chronological order, there have always been differences of interpretation in reconstructing the sequence and duration of the events of Christ’s ministry. No one of the various harmonies of the Gospels can claim complete proof for its chronology. Some assign one year, others two and over, others three and a half, some even seven years to the period. This commentary presents a tentative chronological outline of the Bible narratives built on John’s three Passovers (John 2:13; 6:4; 12:1) and one other feast unnamed (John 5:1) but interpreted to be likewise a Passover, and thus it assigns 3 1/2 years to the ministry of Christ (see pp. 193; The Duration of Christ’s Ministry), beginning it in the autumn of a.d. 27 and ending it in the spring of a.d. 31.

 

ဒံယေလ၏ ၇၀ ပတ်များ

ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ တိကျသောစတင်ရက်စွဲအတွက် ပြီးပြည့်စုံသော သက်သေမရှိခြင်းသည် ဖြစ်ရပ်များနှင့်ပတ်သက်သည့် အမြင်ကွဲလွဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေရုံသာမက၊ ဆီနော့ပ်တစ်ဧဝံဂေလိများနှင့် ဂျွန်အကြား ကွဲလွဲမှုများကို ဝေဖန်သူများက စွပ်စွဲစေပြီး၊ ၇၀ ပတ်များ၏ ပရောဖက်ပြုချက် (ဒံယေလ ၉:၂၄–၂၇) ကို ယေရှု၏ဘဝအတွက် သမိုင်းဝင်အသုံးချမှုကို တိုက်ခိုက်စေသည်။ “ပရောဖက်ပြုချက်နှင့် ရူပါရုံကို တံဆိပ်ခတ်ရန်” ရည်ရွယ်ထားသည့် ကြီးမားသော ပရောဖက်ပြုချက်ကာလသည် “မယ်ရှိယမိဖုရာ” ၏ အချိန်ကို ညွှန်ပြရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် ဘာသာရေးစာရေးဆရာအများစုက ၎င်းကို ယေရှု၏ ပထမဆုံးကြွလာခြင်းကို ညွှန်ပြသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းသည် ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်၏ အလယ်တွင် သို့မဟုတ် အဆုံးတွင် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလမှစ၍ စံသမိုင်းဝင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်သည် ၆၉ ပတ်မြောက်ပတ်နောက်တွင် ချက်ချင်းဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ အချိန်ကွာဟမှုမရှိဘဲ၊ ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်တွင် ပရောဖက်ပြုချက်ထားသည့် ဖြစ်ရပ်များသည် ယေရှု၏ဘဝနှင့်ဆက်စပ်၍ ပြည့်စုံမှုရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤဝေဖန်ချက်သည် ၁၉ ရာစုနှစ် အဒ်ဗင့်လှုပ်ရှားမှုအတွင်း အများစုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို တင်ပြထားပြီး၊ ၎င်းမှာ ၇၀ ပတ်များသည် အာတဇာဇီးစ်၏ ၇ နှစ်မြောက်နှစ်မှ စတင်သည်ဟု ဆိုသည် (ဒံယေလ ၉:၂၅ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤဆောင်းပါးသည် ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံခံခြင်းကို ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်၏ အစတွင် ထားပြီး၊ ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းကို “ပတ်၏အလယ်” တွင်ထားခြင်းဖြင့်၊ ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ ရက်စွဲသတ်မှတ်မှုအတွက် ရရှိနိုင်သော သက်သေများကို ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

Daniel’s Seventy Weeks.—The lack of conclusive proof for the exact date of the beginning of the ministry of Christ has not only led to differences of opinion as to the events involved, but also caused critics to assert contradictions between the Synoptic Gospels and John, and to attack the historical application of the prophecy of the 70 weeks (Dan. 9:24–27) to the life of Christ. The great prophetic period that was to “seal up the vision and prophecy” by pointing out the time of “Messiah the Prince” has, through the centuries, been interpreted by most theological writers as pointing to Christ’s first advent, with the crucifixion occurring either in the midst or at the end of the 70th week. The standard historicist interpretation since the Reformation has been that the 70th weeks follows immediately the 69th week, with no time gap, and that the events prophesied to take place in the 70th week find their fulfillment in connection with the life of Christ. This commentary sets forth what was the majority interpretation during the 19th-century advent movement, namely, that the 70 weeks begin with the 7th year of Artaxerxes (see on Dan. 9:25). This article shows that, by placing the baptism of Christ at the beginning of the 70th week, and His crucifixion in the “midst of the week,” the available evidence for the dating of the ministry of Christ can be harmonized with that interpretation.

 

“အမိန့်ထုတ်ပြန်ခြင်း” ကို ၇၀ ပတ်များ၏ အစတွင် ဘီစီ ၄၅၇ ၏ ဆောင်းဦးတွင် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲမရှိပေ။ ၎င်းကို ယခင်စာစောင်များတွင် ဖုံးအုပ်ထားပြီးဖြစ်သည် (ဒံယေလ ၉:၂၅ ကိုကြည့်ပါ; ရက်စွဲသတ်မှတ်ခြင်းအတွက် စာစောင် ၃၊ စာမျက်နှာ ၁၀၀၊ ၁၀၃၊ ၁၀၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ထိုကာလ၏ အဆုံးတွင် ပရောဖက်ပြုချက်ထားသည့် ဖြစ်ရပ်များနှင့် ယေရှု၏ဘဝအတွက် သမိုင်းဝင်ဒေတာများအကြား သဟဇာတဖြစ်မှုကို တွေ့ရှိသူ စာဖတ်သူသည်၊ ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်း၏ အစအတွက် အေဒီ ၂၇၊ ၂၈၊ သို့မဟုတ် ၂၉၊ နှင့် ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းအတွက် ၃၀၊ ၃၁၊ သို့မဟုတ် ၃၃ ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည့် ရက်စွဲများတွင်၊ ပရောဖက်ပြုချက်ပြည့်စုံမှု၏ အလေးချိန်ဖြင့် ၎င်း၏ဦးစားပေးမှုကို ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။

There is no difficulty in locating “the going forth of the commandment” at the beginning of the 70 weeks in the autumn of 457 b.c. That has been covered in preceding volumes (see on Dan. 9:25; for the establishment of the date, see Vol. III, pp. 100, 103, 104). The reader who finds a possible harmony between the events prophetically foretold for the end of that period and the historical data for the life of Christ, can let the weight of prophetic fulfillment decide his preference in the case of dates that are open to varying interpretations such as a.d. 27, 28, or 29 for the beginning of Christ’s ministry, and 30, 31, or 33 for His crucifixion.

 

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့်- ယခုအချိန်တွင် ယေရှုသည် ဘီစီ ၄၅၇ မှ ၆၉ ပတ်အကြာ အေဒီ ၂၇ ၏ ဆောင်းဦးတွင် ၎င်း၏ ဓမ္မအမှုထမ်းခြင်းကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၃ နှစ်ခွဲကြာပြီးနောက် အေဒီ ၃၁ ၏ နွေဦးတွင် ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် ပူဇော်သက္ကာများ၏ သင်္ကေတကို အဆုံးသတ်ခဲ့ကာ၊ ၇၀ ပတ်မြောက်ပတ်၏ နောက်ထပ် ၃ နှစ်ခွဲသည် စတင်နှစ်မှ ၄၉၀ နှစ်အထိ ဆက်လက်ရှိသည်ဟု တိကျသော သမိုင်းနှင့် ခေတ်ကာလဆိုင်ရာ သက်သေမရှိပေ။ သို့သော် ဤရက်စွနှစ်များကို တိုက်ရိုက်သမိုင်းဝင်အရင်းအမြစ်သက်သေများဖြင့် ပြီးပြည့်စုံစွာ သက်သေပြမထားသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို ပရောဖက်ပြုချက်မှ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ကောက်ချက်များအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်—မည်သည့်သိရှိထားသော အချက်နှင့်မဆို မဆန့်ကျင်ဘဲ၊ မကြာသေးမီက သုတေသနမှ သိရှိထားသော အချက်များစွာနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော ကောက်ချက်များအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

To summarize: At present there is no conclusive historical and chronological proof, neither is there disproof, that Jesus began His ministry in the autumn of a.d. 27, at the end of 69 weeks of years after 457 b.c.; and that He ended the symbolism of the sacrifices and offerings at the cross 3 1/2 years later, in the spring of a.d. 31, with the latter half of the 70th week extending 3 1/2 years longer, to the end of 490 years from the starting point. But though one cannot hold these dates as definitely proved by direct historical source evidences, one can hold them as wholly reasonable deductions from the prophecy—as conclusions not incompatible with any known fact and in harmony with many facts that are known from recent research.

 

၆. ယေရှု၏ သေဆုံးခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း

ယေရှု၏ သေဆုံးခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မေးခွန်း ၃ ခု ထွက်ပေါ်လာသည်- (၁) သူသည် တစ်ပတ်အတွင်း မည်သည့်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သနည်း။ (၂) ထိုနေ့သည် ပသခါပွဲနှင့် မည်သို့ဆက်စပ်နေသနည်း။ (၃) ထိုနှစ်သည် မည်သည့်နှစ်ဖြစ်သနည်း။ ဤအပိုင်းသည် နံပါတ် ၁ ကို ဆွေးနွေးသည်။ နံပါတ် ၂ ကို မဿဲ ၂၆ အပိုဒ်မှတ်စု ၁ တွင် စစ်ဆေးထားသည်။ နံပါတ် ၃ ကို အပိုင်း ၇ တွင် စစ်ဆေးထားသည်။

VI. Death and Resurrection of Christ.

Three questions present themselves in connection with the death of Christ: (1) On what day of the week did He die? (2) What was the connection between that day and the Feast of the Passover? (3) What was the year? This section deals with No. 1. No. 2 is examined in Additional Notes on Matt. 26, Note 1. No. 3 is examined in Section VII.

 

ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းအကြား အချိန်

ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် ခရစ်ယာန်လောကသည် ယေရှုသည် သောကြာနေ့ညနေတွင် ကားစားပင်ဖြတ်သေဆုံးပြီး၊ နောက်တစ်ပတ် တနင်္ဂနွေနံနက်စောတွင် သင်္ချိုင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခဲ့သည်ဟု အလွန်သဘောတူထားသည်။ သို့သော် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အချို့က ယေရှုက “မြေကြီးအလယ်၌ သုံးရက်သုံးည” ရှိမည်ဟု ဆိုခဲ့သည့်အခါ (မဿဲ ၁၂:၄၀)၊ သူသည် သင်္ချိုင်းတွင် ၇၂ နာရီ ရှိမည်ဟု ဆိုလိုသည်ဟု စောဒကတက်ကြသည်။ ဤယူဆချက်အပေါ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ကားစားပင်ဖြတ်ခြင်းသီအိုရီကို တည်ဆောက်ထားပြီး။ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ဥပုသ်နေ့ညနေတွင် ထားသည်။ (မကြာသေးမီက၊ တိကျမှုနည်းသော ကြာသပတေးနေ့အဆိုပြုချက်သည် ရိုးရှင်းစွာ တွက်ချက်သည်- “ကြာသပတေးနေ့မှ ၃ ရက်ထပ်ပေါင်းလျှင် တနင်္ဂနွေဖြစ်သည်”)။ ထို့ကြောင့် ယေရှု၏ ထုတ်ဖော်ပြောကြားချက်များကို စစ်ဆေးသင့်သည်။

Time Between Crucifixion and Resurrection.—Through the centuries Christendom has been quite agreed that Jesus died on the cross Friday afternoon and rose from the tomb early the next Sunday morning. However, in recent years some have contended that when Christ said He would be “three days and three nights in the heart of the earth” (Matt. 12:40), He meant He would be in the grave 72 hours. On this assumption is built the Wednesday crucifixion theory, which places the resurrection on Sabbath afternoon. (A more recent, less exact, Thursday proposal merely computes: “Thursday plus 3 days equals Sunday.”) Hence we should examine Christ’s statements regarding the matter.

 

ယေရှုသည် ၎င်း၏ သေဆုံးခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ကြိုတင်ပြောကြားရာတွင် “သုံးရက်” နှင့်ပတ်သက်သော စကားစုများစွာကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ တစ်ကြိမ်တွင် “သုံးရက်သုံးည” ဟု ပြောခဲ့သည်။ ဟုတ်ပါသည်၊ ခေတ်သစ်အနောက်တိုင်းရေတွက်နည်းဖြင့်၊ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုနောက် သုံးရက်ဟု ပြောပါက သုံးရက်အပြည့် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ယခု သောကြာနေ့ညနေမှ သုံးရက်အပြည့် ၂၄ နာရီဆိုလျှင်၊ တင်းကျပ်စွာ ပြောရလျှင် တနင်္လာနေ့ညနေအထိ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့၏ပြဿနာမှာ ထိုစကားစုများသည် အနောက်တိုင်းသားများအတွက် မည်သည့်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်မဟုတ်ဘဲ၊ ယေရှုက ၎င်းတို့ကို မည်သို့ဆိုလိုခဲ့သည်၊ နှင့် သူ၏ အရှေ့အနီးနားနေထိုင်သူများက ၎င်းတို့ကို မည်သို့နားလည်ခဲ့သည်ကို သိရှိရန်ဖြစ်သည်။

When Jesus spoke beforehand of His death and resurrection, He used several phrases concerning “three days,” and once “three days and three nights.” Of course, by modern Western reckoning, if we speak of three days after an event we mean three full days or more. Now three full 24-hour days after Friday afternoon would, strictly speaking, extend to Monday afternoon. But our problem is not what those phrases may mean to Westerners, but what Jesus meant by them and what His Near Eastern hearers understood by them.

 

“ရက်” ၏ အဓိပ္ပာယ်

ယေရှု၏ ခေတ်ကာလတွင် အသုံးပြုခဲ့သော စကားပုံစံများစွာသည် ယခုကျွန်ုပ်တို့အတွက် တူညီသော အဓိပ္ပာယ်မရှိပေ။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို ယခင်က ရှင်းပြထားပြီးဖြစ်သည် (“၆၀၀ နှစ်သက်တမ်း”၊ “သား” သို့မဟုတ် “ညီ”၊ စာစောင် ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၈၁-၁၈၂; စာစောင် ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၆-၁၃၇; ၁ ရာဇဝင်ချက် ၂:၇ ကိုကြည့်ပါ)။

Meaning of “Day.”—There were various forms of speech used in Christ’s day that do not have the same meaning for us. Some examples of these have already been explained (“600 years old,” “son,” or “brother”; see Vol. I, pp. 181, 182; Vol. II, pp. 136, 137; see on 1 Chron. 2:7).

 

ယေရှုက “တစ်ရက်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဘာကိုဆိုလိုခဲ့သလဲ။ သူက တစ်ခါက “တစ်ရက်မှာ နာရီ ဆယ့်နှစ်နာရီရှိတယ်” (ယောဟန် ၁၁:၉-၁၀) လို့ ပြောခဲ့ပြီး ဒါက နေ့အချိန်ကို ညအချိန်နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ ရည်ညွှန်းတာဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ ယေရှုရဲ့ အဓိပ္ပာယ်အရ စကားလုံးအတိုင်း မှန်ကန်ခဲ့တယ်၊ ဘာကြောင့်ဆိုရင် သူ လူသားတွေနဲ့ အတူနေထိုင်ခဲ့တဲ့အချိန်မှာ နေထွက်ချိန်ကနေ နေဝင်ချိန်အထိကို ဆယ့်နှစ်ပိုင်းညီတူခွဲထားပြီး “နာရီ” လို့ ခေါ်တယ်၊ ဒီ “နာရီ” တွေဟာ ရာသီအလိုက် အလျားပြောင်းလဲတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကျွန်တော်တို့ တစ်နာရီမှာ မိနစ် ခြောက်ဆယ်ပါတဲ့ တူညီတဲ့ နာရီတွေကို သုံးနေပြီး နေထွက်ချိန်နဲ့ နေဝင်ချိန်ဟာ တစ်နှစ်ရဲ့ အချိန်အများစုမှာ နာရီ ဆယ့်နှစ်နာရီထက် ပိုများတာ ဒါမှမဟုတ် လျော့နည်းတာက ယေရှုရဲ့ စကားကို မမှန်ကန်စေဘူး။ အလားတူပဲ သူရဲ့ “သုံးရက်” ဆိုတဲ့ စကားစုကို ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့အတွက် ဘာကိုဆိုလိုတယ်ဆိုတာထက် အဲဒီအချိန်က လူတွေအတွက် ဘာကိုဆိုလိုတယ်ဆိုတာအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရမယ်။

What did Jesus mean by a “day”? He once spoke of the day having 12 hours (John 11:9, 10), referring obviously to the daytime as opposed to the night. This was literally true as Jesus meant it, for when He lived among men the time between sunrise and sunset was divided into 12 equal parts, or “hours,” which “hours” varied in length according to the season. The fact that today we use clock hours of uniform length, in which sunrise and sunset are more or less than 12 sixty-minute hours apart most of the time, does not make Jesus’ statement incorrect. Similarly His phrase “three days” must be interpreted according to what those words meant then to those people, not what they mean to us today.

 

“တစ်ရက်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို တစ်ခါတစ်ရံ နေ့အချိန်ကိုဆိုလိုပြီး အခုလည်း အဲဒီလိုသုံးတယ်၊ ဒါပေမယ့် ရက်တွေကို ရေတွက်တဲ့အခါ “တစ်ရက်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ရှေးခေတ်နဲ့ ခေတ်သစ်မှာပါ နေ့ရော ညပါ ပါဝင်တဲ့ ကာလတစ်ခုကို ဆိုလိုတယ်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ရေးသားခဲ့တဲ့ ဂရိဘာသာစကားမှာ “ည-နေ့” ဆိုတဲ့ စကားလုံး “နုချထီမာရွန်” (၂ ကော ၁၁:၂၅ ကိုကြည့်ပါ) ရှိတယ်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဦးကျမ်းမှာ ဖန်ဆင်းခြင်းရဲ့ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ရက်တစ်ရက်ချင်းစီကို “ညဦးနဲ့ နံနက်” ပါဝင်တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ ယေရှုရဲ့ “သုံးရက်နဲ့ သုံးည” ဆိုတာဟာ အဲဒီအချိန်က နားလည်ထားတဲ့အတိုင်း “သုံးရက် [ပြက္ခဒိန်အရ]” သာဖြစ်တယ်။

Although “day” was, and is, sometimes used to mean the daylight hours, nevertheless the word, when used in counting a series of days, means in both ancient and modern usage a period including a day and a night. The Greek language, in which the New Testament was written, had a word for “night-day,” nuchthēmeron (see 2 Cor. 11:25); and Genesis enumerated each successive day of creation as composed of “evening” and “morning.” Jesus’ “three days and three nights” are merely “three [calendar] days,” as then understood.

 

တူညီတဲ့ ကာလအတွက် မတူညီတဲ့ စကားစုများ။—ဒါကို သူရဲ့ သေခြင်းနဲ့ ထမြောက်ခြင်းကြားကာလကို—တစ်ခါတစ်ရံ “သုံးရက်အတွင်း”၊ “သုံးရက်ကျော်ပြီး”၊ “တတိယရက်မှာ” လို့ မတူညီတဲ့ အချိန်တွေမှာ ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့တယ်ဆိုတာကနေ ရှင်းလင်းတယ်။ တစ်ခါက သူက ယောနမှ (အခန်း ၁:၁၇) ကို ကိုးကားပြီး “သုံးရက်နဲ့ သုံးည” ဆိုတဲ့ စကားစုကို သုံးခဲ့တယ်။ ယေရှုက သူ့ကိုယ်သူ ဆန့်ကျင်ပြောဆိုတယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ စွပ်စွဲမထားရင်၊ ဒီစကားစုအားလုံးဟာ တူညီတဲ့ ကာလကို ဆိုလိုတယ်လို့ လက်ခံရမယ်။ ယေရှုက “သုံးရက်ကျော်ပြီး” ထမြောက်မယ်လို့ ခန့်မှန်းပြောဆိုခဲ့တဲ့ ယဇ်ပုရောဟိတ်တွေနဲ့ ဖာရိရှဲတွေတောင်မှ သင်္ချိုင်းကို “တတိယရက်အထိ” (တတိယရက်ကျော်ပြီးအထိ မဟုတ်ဘူး) စောင့်ကြပ်ဖို့ ပိလတ်ထံ တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းပဲ “သုံးရက်ကျော်ပြီး” ဆိုတာဟာ “တတိယရက်” ကို ဆိုလိုတယ်။

Different Phrases for Same Period.—This is clear from the fact that He refers at different times to the same period—the interval between His death and His resurrection—as “in three days,” “after three days,” on “the third day.” Once, because He is quoting from Jonah (ch. 1:17), He uses the phrase “three days and three nights.” Unless we accuse Jesus of contradicting Himself, we must accept all these phrases as meaning the same period of time. Even the priests and Pharisees who quoted Jesus as predicting His resurrection “after three days,” asked Pilate to have the tomb guarded “until the third day” (not “until after the third day”). Obviously, “after three days” meant “the third day”:

The following texts mention this three-day period:

 

ဒီသုံးရက်ကာလကို ဖော်ပြထားတဲ့ ကျမ်းပိုဒ်တွေက အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တယ်။ “သုံးရက်အတွင်း” “သုံးရက်ကျော်ပြီး” “တတိယရက်” မဿဲ ၂၆:၆၁; ၂၇:၄၀ ၂၇:၆၃; ၁၂:၄၀ (နဲ့ သုံးည) ၁၆:၂၁; ၁၇:၂၃; ၂၀:၁၉; ၂၇:၆၄ မာကု ၁၄:၅၈ (အတွင်း) ၈:၃၁ ၉:၃၁; ၁၀:၃၄ “In three days”	“After three days”	“The third day”
Matt. 26:61; 27:40	27:63; 12:40 (and 3 nights)	16:21; 17:23; 20:19; 27:64
Mark 14:58 (within)	8:31	9:31; 10:34
လုကာ ၉:၂၂; ၁၈:၃၃; ၂၄:၇, ၂၁, ၄၆ ယောဟန် ၂:၁၉-၂၁   Luke		9:22; 18:33; 24:7, 21, 46
John 2:19-21

 

ဒီသုံးရက်ဆိုတဲ့ စကားစုအမျိုးမျိုးက ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။ အခြားကျမ်းပိုဒ်တွေမှာ အလားတူ အချိန်ကာလတွေကို ရည်ညွှန်းပုံတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် အလွယ်တကူ သိနိုင်တယ်။

What, then, did these various three-day expressions mean? We can find out easily by comparing other passages in the Bible that refer to time periods in similar ways.

 

သုံးရက်၊ အားလုံးပါဝင်ပြီး။—ယေရှုက သင်္ချိုင်းထဲမှာ ဘယ်လောက်ကြာရှိခဲ့သလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ရှေးခေတ်ရဲ့ အားလုံးပါဝင်တဲ့ ရေတွက်နည်းကို ခေတ်သစ်မှာ နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကနေ ပေါ်ပေါက်လာတာဖြစ်တယ်။ ဒီရေတွက်နည်းဟာ အချိန်ကာလတစ်ခု စတင်တဲ့ရက် (သို့မဟုတ် နှစ်) နဲ့ ပြီးဆုံးတဲ့ရက် (သို့မဟုတ် နှစ်) ကို ပါဝင်စေပြီး စတင်တဲ့ရက် ဒါမှမဟုတ် ပြီးဆုံးတဲ့ရက်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းဘယ်လောက်ပဲပါဝင်ပါစေ ရေတွက်တယ်။ ဒီရေတွက်နည်းရဲ့ ဥပမာတစ်ခုကတော့ ရှလမာဇာက ဆမာရိကို ဝိုင်းထားတဲ့ ကာလဖြစ်ပြီး ဟေဇကိယရဲ့ လေးနှစ်မြောက်နှစ်နဲ့ ဟိုရှယရဲ့ ခုနစ်နှစ်မြောက်နှစ်မှာ စတင်ပြီး ဟေဇကိယရဲ့ ခြောက်နှစ်မြောက်နှစ်နဲ့ ဟိုရှယရဲ့ ကိုးနှစ်မြောက်နှစ်မှာ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး “သုံးနှစ်ကုန်ဆုံးတဲ့အခါ” လို့ ဖော်ပြထားတယ် (၂ ဘုရင် ၁၈:၉, ၁၀; အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၆ ကိုကြည့်ပါ)။ ဒါကို ဟေဇကိယရဲ့ အုပ်ချုပ်မှု လေး၊ ငါး၊ ခြောက် ဆိုပြီး သုံးနှစ်အဖြစ် အားလုံးပါဝင်ရေတွက်ထားတာ ရှင်းတယ်။

Three Days, Inclusive.—The question of how long Jesus was in the tomb rose from a modern misunderstanding of inclusive reckoning, the common ancient method of counting. It included both the day (or year) on which any period of time began and also that on which it ended, no matter how small a fraction of the beginning or ending day (or year) was involved. One example of this method is a period (when Shalmaneser besieged Samaria) beginning in the 4th year of Hezekiah and the 7th year of Hoshea, and ending in the 6th year of Hezekiah and the 9th of Hoshea, “at the end of three years” (2 Kings 18:9, 10; see Vol. II, p. 136). It was evidently counted thus: 4, 5, 6 (of Hezekiah’s reign), three years, inclusive.

 

နောက်ထပ်ဥပမာတစ်ခုကြည့်ပါ။ ကလေးတစ်ဦးသည် သူမွေးဖွားသည့်နေ့မှ ဆယ့်နှစ်လပြည့်အောင် မနေထိုင်ရသေးသမျှ တစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု မဆိုပါ။ သူသည် ဒုတိယနှစ်သို့ဝင်ရောက်သောအခါ တစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ဒုတိယနှစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်မှ နှစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကလေးတစ်ဦးသည် သူ၏ဆယ့်တစ်နှစ်မြောက်နှစ်တစ်နှစ်လုံးတွင် “ဆယ်နှစ်သား” ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဆယ့်တစ်နှစ်ပြည့်သည့်အချိန်မှသာ ဆယ့်တစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် သမ္မာကျမ်းတွင် ဤသို့မဟုတ်ပါ။ နိုအာသည် “ခြောက်ရာနှစ်သား” ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ “ခြောက်ရာနှစ်မြောက်နှစ်” တွင် ဖြစ်သည် (ကမ္ဘာဦး ၇:၆, ၁၁)။ သူ၏ ခြောက်ရာနှစ်ကို အကျုံးဝင်စွာ တွက်ချက်ခြင်းမပြုသော်လည်း (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၈၁ နှင့် မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ)၊ ဤကျမ်းပိုဒ်များအရ သူ၏ ခြောက်ရာနှစ်မြောက်နှစ်တွင် သူ၏အသက်ကို ခြောက်ရာနှစ်ဟု သတ်မှတ်သည်၊ ငါးရာကိုးဆယ်ကိုးနှစ်ဟု မသတ်မှတ်ပါ။ ဟေဗြဲကလေးတစ်ဦးကို “ရှစ်ရက်သား” ဖြစ်သည့်အခါ (ကမ္ဘာဦး ၁၇:၁၂)၊ “ရှစ်ရက်မြောက်နေ့” တွင် (ဝတ်ပြုရာ ၁၂:၃; လုကာ ၁:၅၉)၊ သို့မဟုတ် “ရှစ်ရက်ပြည့်မြောက်သောအခါ” (လုကာ ၂:၂၁) တွင် အရေဖျားလှီးပေးသည်။ သမ္မာကျမ်းတွင် “သုံးရက်” ကာလများစွာကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တတိယရက်အတွင်း၌ ပြီးဆုံးကာ၊ သုံးရက်အပြည့် နာရီပေါင်း နှစ်ဆယ့်လေးနာရီမပြည့်မီပင် ပြီးဆုံးသည် (ကမ္ဘာဦး ၄၂:၁၇–၁၉; ၁ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၂:၅, ၁၂ နှင့် ၂ ရာဇဝင် ၁၀:၅, ၁၂ တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ)။

Take another example. We say that a child is not one year old until after he has lived 12 full months from the date of his birth. He becomes one year old as he enters his second year of life, and becomes 2 years old after he completes his second year. Thus a child is called “10 years old” all through his 11th year, and becomes 11 only after he has reached the end of 11 full years. Not so in the Bible. Noah was, literally, “a son of 600 years” “in the six hundredth year” of his life (Gen. 7:6, 11); although his 600 years were not reckoned inclusively (see Vol. I, p. 181 and note), these verses show that in his 600th year his age was considered 600, not 599. A Hebrew baby was circumcised when he was “eight days old” (Gen. 17:12), “the eighth day” (Lev. 12:3; Luke 1:59), or “when eight days were accomplished” (Luke 2:21). The Bible lists several periods of “three days” that ended during, not after, the third day, and thus covered less than three full 24-hour days (see Gen. 42:17–19; cf. 1 Kings 12:5, 12 with 2 Chron. 10:5, 12).

 

ဟေဗြဲများတွင်သာမက အခြားရှေးခေတ်လူမျိုးများတွင်လည်း အကျုံးဝင်စွာ တွက်ချက်ခြင်း၏ ဥပမာများရှိသည်။ ၎င်းသည် အီဂျစ်၊ ဂရိနှင့် ရောမတို့တွင် သာမန်ဖြစ်သည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၆ ကို ကြည့်ပါ)။ ယနေ့အထိ အရှေ့ဖျားဒေသတွင် ဤပုံစံကို တွေ့ရသေးသည်။ ဥရောပရှိ အချို့နိုင်ငံများတွင်ပင် တစ်ပတ်ကြာကာလကို “ရှစ်ရက်” ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဥပမာ၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဝယ်ယူထားသော သုံးရက်သွားလာခရီးလက်မှတ်ကို အင်္ဂါနေ့တွင် အသုံးပြုရန် မျှော်လင့်သည်။ မကာသာ၏ အစိုးရအဖွဲ့က သန်းခေါင်စာရင်းများအတွက် စနစ်ပြောင်းလဲမပေးမီ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒီဇင်ဘာလတွင် မွေးဖွားသည့်ကလေးသည် ထိုလ၏ ကျန်ရက်များအတွက် တစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နှစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ “နှစ်နှစ်သား” ဟု ဆိုလိုသည်မှာ နှစ်ခုမြောက် ပြက္ခဒိန်နှစ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုနှစ်တစ်နှစ်လုံး၏ မည်သည့်အပိုင်းကို နေထိုင်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ မသက်ဆိုင်ပါ။ အလားတူပင်၊ တရုတ်နည်းအရ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် မွေးဖွားသည့်ကလေးသည် ယခုနှစ်တွင် နှစ်နှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ နောက်နှစ်စတင်သည်နှင့် သုံးနှစ်ပြည့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထင်ရှားသည်မှာ ၎င်းသည် တိကျသော တွက်ချက်မှုမဟုတ်ဘဲ၊ ရှည်လျားသော ယဉ်ကျေးမှုအသုံးပြုမှုမှ ဆင်းသက်လာသည့် အချိန်သဘောတရားပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ အလားတူပင်၊ ယေရှု၏ခေတ်ကာလတွင် လူတို့ကိုင်စွဲထားသည့် အချိန်၏ ယဉ်ကျေးမှုသဘောတရားများကို ကျွန်ုပ်တို့ သတိထားရမည်။

Not only among the Hebrews, but also among other ancient peoples, we have examples of inclusive reckoning. This was common in Egypt, Greece, and Rome (see Vol. II, p. 136). It is still found in the Far East today. Even in some countries of Europe a week’s interval is referred to as “eight days,” and a three-day round trip ticket bought on Sunday, for instance, is expected to be used on Tuesday. In modern Japan, until MacArthur’s government changed the system for the convenience of the compilers of vital statistics, a child born in December was a year old for the remainder of the month and became two years old on January 1; “two years old” meant having lived in two calendar years, regardless of how small a fraction of either year was involved. Similarly, in Chinese reckoning a child born late last year is two years old this year (the second calendar year of his life) and will be three years old as soon as next year begins. Obviously, this is not a literal reckoning but is based on a concept of time that comes down from a long cultural usage. Similarly, we must bear in mind the cultural concepts of time that were held in Jesus’ time.

 

ဟေဗြဲများတွင်၊ အခြားရှေးခေတ်လူမျိုးများတွင်နှင့် ယနေ့အထိ အရှေ့ဒေသတွင် အကျုံးဝင်စွာ တွက်ချက်ခြင်း၏ သာမန်ထုံးတမ်းကို ကောင်းစွာ သက်သေပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် ယေရှု၏ သုံးရက်ကာလအကြောင်းပြောသော စကားများကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေတ်သစ်အနောက်တိုင်း သင်္ချာနည်းဖြင့် နားလည်ရန် လုံးဝမဖြစ်နိုင်ပေ။ သာမန်အသုံးပြုမှုအရ သူ၏ပရိသတ်များသည် သုံးရက်ကို ဆက်လက်အောက်ပါအတိုင်း ရေတွက်လိမ့်မည်။

Since the common custom of inclusive reckoning is well attested for the Hebrews, for other ancient nations, and in the East down to modern times, it seems wholly unreasonable to understand Jesus’ words about a three-day period in terms of our modern Western mathematical method of reckoning. By common usage His hearers would count the three days successively as:

 

၁. ကားစပို့တင်ခံရသောနေ့။

1. The day of the crucifixion.

 

၂. ထိုဖြစ်ရပ်နောက်တစ်နေ့။

2. The day after that event.

 

၃. “တတိယ” နေ့ (ခေတ်သစ်ရေတွက်နည်းအရ ဒုတိယနေ့)။

3. The “third” day after (by modern count, the second day after).

 

ယေရှုက “သုံးရက်အကြာတွင် ငါထမြောက်မည်” (မာကု ၈:၃၁) ဟုပြောသောအခါ၊ ၎င်းသည် တတိယရက်အပြည့် သို့မဟုတ် ၇၂ နာရီအကြာဟု အဓိပ္ပာယ်မရှိဟု ကျွန်ုပ်တို့မယူဆနိုင်ပါ။ ထိုသို့ဆိုပါက၊ သူသည် “စတုတ္ထရက်တွင်” ဟုပြောရမည်ဖြစ်သည်။ (“လေးရက်ကြာပြီးသော” ဟူသော စကားစုသည် သုံးရက်အပြည့် သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး ၇၂ နာရီဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်၊ ထိုအချက်ကို တမန်တော်ဝတ္ထု ၁၀:၃၀ တွင်တွေ့ရသည်။)

We cannot insist that when Jesus once said that He would rise after three days (Mark 8:31) He meant after the end of the third full day, or 72 hours. For that He would have said “on the fourth day.” (For the phrase “four days ago” meaning three full days, or at least 72 hours, see on Acts 10:30.)

 

သို့သော် ယေရှုဆိုလိုသော “တတိယရက်” သည် ထင်ရှားသောကောက်နှုတ်ချက်တစ်ခုသာမဟုတ်ပါ။ ၎င်းကို သူ၏ပါးစပ်မှ ကျွန်ုပ်တို့ရရှိသည်။ ဟေရုဒ်အကြောင်းပြောရာတွင် တစ်ကြိမ်က သူကလည်း၊ “သင်တို့သွား၍ ထိုမြေခွေးအား ပြောလော့၊ ကြည့်ရှုလော့၊ ငါသည် ယနေ့နှင့် နက်ဖြန်တွင် နတ်ဆိုးများကို နှင်ထုတ်ပြီး ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေမည်၊ တတိယရက်တွင် ငါသည် ပြီးပြည့်စုံလိမ့်မည်။ သို့သော် ငါသည် ယနေ့၊ နက်ဖြန်နှင့် နောက်တစ်နေ့တွင် လှည့်လည်ရမည်။ အကြောင်းမူကား၊ ယေရုဆလင်ပြင်ပတွင် ပရောဖက်တစ်ဦးသေဆုံးရန် မဖြစ်နိုင်ပေ” (လုကာ ၁၃:၃၂၊ ၃၃) ဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် တတိယရက်ကို နက်ဖြန်နောက်တစ်နေ့ဟု ညွှန်းပြခဲ့သည်—တတိယရက်ကို ရေတွက်နည်းအရ ထည့်သွင်းရေတွက်သည်။

But we are not left with merely an obvious deduction as to what Jesus meant by “third day.” We have it from His own lips. In speaking of Herod on one occasion He said, “Go ye, and tell that fox, Behold, I cast out devils, and I do cures to day and to morrow, and the third day I shall be perfected. Nevertheless I must walk to day, and to morrow, and the day following: for it cannot be that a prophet perish out of Jerusalem” (Luke 13:32, 33). Thus He equated the third day with the day after tomorrow—the third day counted inclusively.

 

သောကြာနေ့တွင် ကားစပို့တင်ခံရခြင်း ဤသုံးရက်ပရောဖက်ပြုချက်ကို ယေရှုဖြည့်ဆည်းခဲ့သည့်နေ့သည် မည်သည့်နေ့ဖြစ်သည်နည်း။ အဖြေမှာ “အပတ်စဉ်ပထမနေ့” (မာကု ၁၆:၉၊ မဿဲ ၂၈:၁ တွင်လည်း ကြည့်ပါ) ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့စွဲတွင် (လုကာ ၂၄:၁၊ ၁၃)၊ တပည့်နှစ်ဦးသည် ဧမောင်သို့လမ်းတွင် သူ့ကိုတွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏သခင်ကားစပို့တင်ခံရခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏စိတ်ပျက်မှုအကြောင်းပြောရင်း၊ “ယနေ့သည် ဤအမှုများဖြစ်ပွားပြီးသောတတိယရက်ဖြစ်သည်” (လုကာ ၂၄:၂၁) ဟုဆိုသည်။ ယေရှုကိုယ်တိုင်က တကျိပ်နှစ်ပါးထံအခန်းထဲတွင်ပေါ်လာသောအခါ၊ “ဤသို့ဖြစ်ရန်လိုအပ်သည်မှာ ခရစ်တော်သည် ဆင်းရဲဒုက္ခခံရပြီး၊ တတိယရက်တွင် သေခြင်းမှထမြောက်ရမည်” (လုကာ ၂၄:၄၆) ဟုဆိုသည်။ ပေါလုကလည်း နောက်ပိုင်းတွင် “သူသည် ကျမ်းစာအတိုင်း တတိယရက်တွင် ထမြောက်ခဲ့သည်” (၁ ကောရိန္သု ၁၅:၄) ဟုဆိုသည်။ တနင်္ဂနွေသည် တတိယရက်ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။

Crucifixion on Friday.—What day, we may inquire, was the day on which this three-day prophecy of Jesus was fulfilled? The answer is, “The first day of the week” (Mark 16:9; see on Matt. 28:1). Late “that same day” (Luke 24:1, 13), two disciples met Him on the road to Emmaus, and in talking of the crucifixion of their Master and their own deep disappointment, declared, “To day is the third day since these things were done” (Luke 24:21). Jesus Himself said, when He appeared to the Twelve in the upper room, “Thus it behoved Christ to suffer, and to rise from the dead the third day” (Luke 24:46). As Paul later said, “He rose again the third day according to the scriptures” (1 Cor. 15:4). Sunday, obviously, was the third day.

 

ထို့ကြောင့် တနင်္ဂနွေသည် တတိယရက် သို့မဟုတ် “နက်ဖြန်နောက်တစ်နေ့” ဖြစ်သည်ဆိုပါက၊ ကားစပို့တင်ခံရသောနေ့သည် မည်သည့်နေ့ဖြစ်သနည်း။ ထင်ရှားသည်မှာ ရှပ္ပတ်မတိုင်မီနေ့ဖြစ်သော သောကြာနေ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လုကာ၏ဖော်ပြချက်နှင့် အတိအကျကိုက်ညီသည်။ ထိုဖော်ပြချက်တွင် အမျိုးသမီးများသည် ပြင်ဆင်ရေးနေ့တွင် ဆီနှင့်ဆေးဖက်ဝင်အရာများပြင်ဆင်ခြင်းကို မပြီးစီးဘဲထားခဲ့ပြီး၊ ရှပ္ပတ်နေ့သို့ရောက်လာသောအခါ ပညတ်တော်အတိုင်း အနားယူခဲ့ကြပြီး၊ အပတ်စဉ်ပထမနေ့တွင် ပြန်လာခဲ့သည် (လုကာ ၂၃:၅၄ မှ ၂၄:၁)။ ၎င်းတို့သည် ယေရှုသေဆုံးခြင်းကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင်ထားပြီး ဤရှပ္ပတ်ကို ပွဲတော်ရှပ္ပတ် သို့မဟုတ် အခမ်းအနားရှပ္ပတ်ဟု ယူဆသူများကဲ့သို့ ရက်ပေါင်းများစွာစောင့်ဆိုင်းမည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ပြင် “ထူးခြားသောနေ့” ဟူသော စကားစုကို ထိုနှစ်တွင် ပွဲတော်ရှပ္ပတ်သည် အပတ်စဉ်ရှပ္ပတ်နှင့်တိုက်ဆိုင်နေသည်ဟု အချို့က ယူဆကြသည် (ယောဟန် ၁၉:၃၁ တွင်ကြည့်ပါ)။

What, then, was the day of the crucifixion, seeing that Sunday was the third day, or the “day after tomorrow”? Obviously, the preceding Friday, the day before the Sabbath. This is in exact accord with Luke’s statement that the women left the embalming unfinished on the day of preparation as the Sabbath drew on, and rested the Sabbath day according to the commandment before returning on the first day of the week (Luke 23:54 to Luke 24:1). They would not have waited several days, as is supposed by those who put Jesus’ death on Wednesday and make the Sabbath here mentioned merely a festival, or ceremonial, sabbath. Besides, the phrase “an high day” is taken by many to indicate that in that year the festival sabbath fell on the weekly Sabbath (see on John 19:31).

 

 

၇. ကားစပို့တင်ခံရသောနှစ်

VII. Year of the Crucifixion

 

ဆယ့်ခြောက်ကဏ္ဍတွင် ယေရှုသည် သောကြာနေ့တွင်သေဆုံးပြီး နောက်တနင်္ဂနွေတွင် ထမြောက်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ မဿဲ ၂၆ ရှိ ထပ်လောင်းမှတ်စုများ၊ မှတ်စု ၁ တွင်၊ ယေရှုသည် ပိလတ်ထံသို့ စွပ်စွဲခံရသော ဂျူးခေါင်းဆောင်များက နီစန်လဆယ့်လေးရက်နေ့ဟုခေါ်သောနေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု အကြောင်းပြချက်များဖော်ပြထားသည်။ ဆွေးနွေးရန်ကျန်ရှိသောအကြောင်းအရာမှာ ကားစပို့တင်ခံရသောနှစ်ဖြစ်ပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာသစ်တွင် တီဘီရီးယပ်စ်၏ ဆယ့်ငါးနှစ်မြောက်နှစ်နှင့် ယေရှု၏ဓမ္မအမှုတော်ကာလမှလွဲ၍ အရိပ်အမြွက်မရှိပါ။ ခေတ်ပြိုင်သမ္မာကျမ်းမဟုတ်သောသမိုင်းတွင် လွတ်လပ်သောအထောက်အထားမရှိပါ။ အနီးစပ်ဆုံးရက်စွဲမှာ တာစီတပ်စ်၏ ရိုးရှင်းသောဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ခရစ်တော်သည် မုန်းတီးခံရသော ခရစ်ယာန်များ၏တည်ထောင်သူဖြစ်ပြီး၊ တီဘီရီးယပ်စ်လက်ထက်တွင် ပုန္တိပိလတ်မှ သေဒဏ်ပေးခံရသည်ဟု ဆိုသည် (အန်းနယ်လ် ၁၅:၄၄)။ အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် ယေရှုသည် နီစန်လဆယ့်လေးရက်နေ့တွင် ကားစပို့တင်ခံရသည်ဟု ယေဘုယျသဘောတူခဲ့သော်လည်း (အချို့က ဆယ့်ငါးရက်နေ့ဟုဆိုသည်)၊ ထိုဂျူးပြက္ခဒိန်ရက်စွဲကို တွက်ချက်ခြင်းကို မကြာမီဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အစောဆုံးရေးသားချက်များမှစ၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျယ်ပြန့်သောသဘောထားကွဲလွဲမှုများရှိခဲ့သည်။ တစ်ခုသောအစဉ်အလာအရ၊ ရက်စွဲသည် ဂျမီနီများ၏ ကောင်စစ်ဝန်လက်ထက်တွင် မတ်လ ၂၅ ရက် (အေဒီ ၂၉) ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ခုက ကားစပို့တင်ခံရသောအမှောင်ကို ဖလီဂွန်အမည်ရှိ အယူမှားသမိုင်းဆရာတစ်ဦးက ဖော်ပြသော အိုအယ်လ် ၂၀၂.၄ (၂၀၂ ဒုတိယအိုလံပစ်နှစ်မြောက်နှစ်၊ အေဒီ ၃၂/၃၃) တွင်ဖြစ်ပွားသော နေကြတ်ခြင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ အချို့နေရာများတွင် အေဒီ ၃၁ သည် ကားစပို့တင်ခံရသောနှစ်ဖြစ်သည်ဟု အစဉ်အလာတစ်ခုလည်းရှိသည် (အိုဂျီဂျီ၊ ကိုးကားစာရင်း၊ စာမျက်နှာ ၂၆၅ တွင်ကြည့်ပါ)။

 

Section VI of this article has shown that Jesus died on Friday and rose on the following Sunday. In Additional Notes on Matt. 26, Note 1, reasons are set forth for holding that He died on the day that was called the 14th of Nisan by the Jewish leaders who accused Jesus to Pilate. The topic still to be discussed is the year of the crucifixion, to which the New Testament gives no clue except what can be derived from the statement about the 15th year of Tiberius and from the length of Jesus’ ministry. Contemporary non-Biblical history furnishes no independent evidence. The nearest approach to a date is the bare statement of Tacitus that Christus, founder of the hated Christians, was put to death in the reign of Tiberius by Pontius Pilate (Annals xv. 44). The early church generally agreed that Jesus was crucified on Nisan 14 (a few said the 15th), but soon lost track of computing that Jewish-calendar date. There was, from the earliest writings, a wide disagreement on the year. According to one tradition the date was March 25 in the consulship of the Gemini (a.d. 29); another identified the darkness of the cross with a solar eclipse mentioned by a pagan annalist, Phlegon, as occurring in Ol. 202.4 (the 4th year of the 202d Olympiad, a.d. 32/33); there was also a tradition in some quarters that a.d. 31 was the year of the crucifixion (see Ogg in the bibliography, p. 265).

 

အေဒီ ၂၉ ရက်စွဲသည် ယေရှု၏ဓမ္မအမှုတော်တစ်နှစ်သီအိုရီနှင့် ယေဘုယျဆက်စပ်နေပြီး၊ သောကြာနေ့ နီစန်လဆယ့်လေးရက်နေ့ဖြစ်နိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ဆယ့်လေးရက်နေ့သည် စနေနေ့၊ တနင်္ဂနွေနေ့ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ကျော်လွန်သွားမည်ဖြစ်သည်။ နေကြတ်ခြင်းသည် အမြဲလဆန်းတွင်ဖြစ်ပွားပြီး၊ ပသခါပွဲ (လပြည့်ပွဲ) တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်းမရှိသလို၊ ကြတ်ခြင်းသည် ထိုမျှကြာရှည်လည်း မဖြစ်နိုင်ပါ။ ခေတ်သစ်တွင် ကားစပို့တင်ခံရသောရက်စွဲကို ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံး အေဒီ ၃၀ မှ ၃၃ အကြားတွင် သောကြာနေ့ နီစန်လဆယ့်လေးရက်နေ့ဖြစ်မည့်နှစ်ကို ခေတ်သစ်နက္ခတ္တဗေဒဇယားများဖြင့် နောက်ပြန်တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားလာသည်။ ရက်စွဲသည် ပိလတ်၏ရာထူးသက်တမ်း (အေဒီ ၂၆–၃၆) အတွင်းနှင့် တီဘီရီးယပ်စ်၏ဆယ့်ငါးနှစ်မြောက်နှစ်ထက် အနည်းငယ်နောက်ကျပြီး၊ ပသခါသိုးသားကို သတ်ရသည့်နေ့သည် သောကြာနေ့ဖြစ်သည့် ဂျူးနှစ်တစ်နှစ်အတွင်း ကန့်သတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပြဿနာသည် သောကြာနေ့ နီစန်လဆယ့်လေးရက်နေ့ကို ရှာဖွေရန်ဖြစ်လာသည်။ နီစန်လသည် လဆန်းတွင်စတင်သော လပြည့်လဖြစ်သည် (တစ်နှစ်တွင် မတ်လ သို့မဟုတ် ဧပြီလဖြစ်သည်) (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၄-၁၁၆ တွင်ကြည့်ပါ)။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာအထောက်အထားများသည် မတူညီသောရက်စွဲများအတွက် အခိုင်အမာဆိုထားသောကြောင့်၊ ၎င်း၏တရားဝင်မှုကို ဤနေရာတွင် ဆွေးနွေးရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် နည်းလမ်းများနှင့် ရလဒ်များ၏ကွဲပြားမှုသည် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုတစ်ခုတည်းကိုသာ အခြေခံ၍ ကောက်ချက်ချရာတွင် အလွန်သတိထားရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သောတွက်ချက်မှုသည် သတ်မှတ်ထားသော ကြတ်ခြင်းမှတ်တမ်းများ သို့မဟုတ် အခြားတိကျသောဒေတာများပေါ်တွင် ရက်စွဲများကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ သို့သော် လဆန်းတွက်ချက်မှုသည် လများ၏ဆက်နွယ်မှုကို လရဲ့အဆင့်များနှင့် ထင်ရှားစွာ မဖြစ်နိုင်သောဆက်နွယ်မှုတွင်ထားပါက ရက်စွဲတစ်ခုကို လုံးဝဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု တွက်ချက်ထားသော လဆန်းရက်စွဲသည် ထို့ကြောင့်ပင် အမှန်တကယ်ရက်စွဲဖြစ်သည်ဟု သက်သေမပြပါ။ မသေချာမှုများမှာ အလွန်များပြီး ရှိလှသည် (ဤဆောင်းပါး၏ နောက်ဆက်တွဲ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၅-၂၆၅ တွင်ကြည့်ပါ)။

The a.d. 29 date, generally connected with the theory of a one-year ministry, offers no possibility of a Friday Nisan 14; the 14th would fall on Saturday, Sunday, or beyond. A solar eclipse always occurring at new moon could not have occurred at a Passover (which was a full-moon feast), nor can an eclipse last so long. The modern tendency has been to attempt to settle the crucifixion date by computing the lunar date backward from modern astronomical tables for the most likely year between 30 and 33 that would allow a Friday 14th of Nisan. The date is limited to a time within Pilate’s term of office (a.d. 26–36) and somewhat after Tiberius’ 15th year, and to a Jewish year in which the day for slaying the Passover lamb fell on a Friday. Consequently the problem has come to be regarded as a search for a Friday 14th of the Jewish month Nisan, the lunar month beginning with the crescent moon (see Vol. II, pp. 114-116) of either March or April. Since astronomical evidence has been claimed for different dates, its validity must be discussed here, though the variation in methods and results indicates that extreme caution is to be observed in basing a conclusion on astronomical and calendrical calculation alone. Such computation can fix dates based on specific eclipse records or other exact data: but new-moon computation can merely exclude a date completely if it places a month in an obviously impossible relationship to the moon’s phases. A lunar date computed as possible is not thereby proved to be the actual date; there are too many uncertainties (see Appendix to this article, pp. 255-265).

 

သောကြာနေ့ကားစပို့တင်ခံရရန်ဖြစ်နိုင်သောနှစ်များ ခေတ်သစ်နည်းလမ်းများဖြင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လဆန်းနှင့် လဆန်းမှပထမနေ့အထိ ကြားကာလကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းဖြင့်၊ အေဒီ ၂၈ မှ ၃၃ အကြားတွင် သောကြာနေ့ ဆယ့်လေးရက်နေ့ဖြစ်နိုင်သည့် လဆန်းသုံးလရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။

Possible Years for a Friday Crucifixion.—By modern methods of calculating the astronomical new moon and estimating the interval between that and the first day of the lunar month, it may be concluded that a Friday 14th could have occurred in three possible lunar months between a.d. 28 and 33:

 

က. အေဒီ ၃၀၊ မတ်လတွင် လဆန်းမှ တစ်ရက်နှင့် ၂၂ နာရီခန့်အကြာ စတင်သောလ (မတ်လ ၂၅ ခန့်)၊ လဆန်းသည် လမင်းဖြစ်ထွန်းမှုမှ ရေတွက်ပါက (ဆယ့်လေးရက်နေ့သည် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်ဖြစ်သည်)။

a. The month beginning one day and about 22 hours after the new moon of March, a.d. 30 (approximately March 25), if reckoned from the visibility of the crescent (the 14th being Friday, April 7).

 

ခ. အေဒီ ၃၁၊ ဧပြီလတွင် လဆန်းမှ သုံးရက်နှင့် ၄ နာရီခန့်အကြာ စတင်သောလ (ဧပြီလ ၁၄ ခန့်)၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လဆန်းမှ အနည်းငယ်ပိုရှည်သော်လည်း ဖြစ်နိုင်သောကာလဖြင့် ရေတွက်ပါက (ဆယ့်လေးရက်နေ့သည် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်ဖြစ်သည်)။

b. The month beginning three days and about four hours after the new moon of April, a.d. 31 (approximately April 14), if reckoned by a somewhat longer but possible interval after the astronomical new moon (the 14th being Friday, April 27).

 

ဂ. အေဒီ ၃၃၊ မတ်လတွင် လဆန်းမှ တစ်ရက်နှင့် ၅ နာရီခန့်အကြာ စတင်သောလ (မတ်လ ၂၁ ခန့်၊ ဆယ့်လေးရက်နေ့သည် ဧပြီလ ၃ ရက်ဖြစ်သည်)၊ ဤအလွန်စောသောရက်စွဲသည် အာဒါလဒုတိယလမဟုတ်ဘဲ နီစန်လအဖြစ် စတင်နိုင်ခဲ့ပါက။

c. The month beginning one day and about five hours after the new moon of March, a.d. 33 (approximately March 21, with the 14th on April 3), if this unusually early date could introduce Nisan, rather than Adar II.

 

ဤကာလအတွင်း အခြားနှစ်များတွင် သောကြာနေ့ပသခါရက်ဖြစ်နိုင်ခြင်းမရှိပါ။

No other years in this period offer a possible Friday Passover day.

 

အေဒီ ၃၃ သည် လက်မခံနိုင်သောရက်စွဲဖြစ်သည် အတိတ်ကာလတွင် ကားစပို့တင်ခံရသောရက်စွဲအဖြစ် အေဒီ ၃၃ ကို ရှည်လျားစွာလက်ခံထားခဲ့သည် (ရော်ဂျာဘေကွန်မှ ၁၃ ရာစုတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်)။ ၎င်းကို အက်စ်ရှာ-လွိုက်မှ ကျမ်းစာအနားသတ်များတွင် ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် ယနေ့တွင် ဤရက်စွဲကို ရှားရှားပါးပါးသာ ထောက်ခံသည်။ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန်ပြီးနောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အကြာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော ဂျူးပြက္ခဒိန်ပုံစံကို အတိအကျအတိုင်း ပထမရာစုအေဒီတွင် တွက်ချက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဤနောက်ပိုင်းဂျူးပြက္ခဒိန်သည် ပသခါပွဲကို မတ်လ ၁၅ ရက်အထိ စောစွာ ရောက်ရှိခွင့်ပြုသည်။ အေဒီ ၃၃ တွင် ဖြစ်နိုင်သော သောကြာနေ့ ဆယ့်လေးရက်နေ့သည် နီစန်လကို မတ်လ ၂၁ ရက်တွင် စတင်ရန်လိုအပ်သည်။ ၎င်းသည် ထိုကာလတွင် ဘေဘီလုံးပြည်စက်ဝိုင်း၏ အစောဆုံး နီစန်လပထမရက်ထက် လေးရက်စောသည် (စာမျက်နှာ ၂၃၆ တွင်ကြည့်ပါ)၊ ထို့ပြင် အီလီဖန်တင်းစာရွက်များ (ဘီစီ ပဉ္စမရာစု) မှ ဖော်ပြချက်အရ ဂျူးဓလေ့ဟောင်းများအတွက် ပိုစောသည်။ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၃၃ တွင် မတ်လ ၂၁ ရက်တွင် စတင်သောလသည် အာဒါလဒုတိယလဖြစ်ရန် မျှော်လင့်ရသည်။ အကယ်၍ ထိုလသည် နီစန်လဖြစ်ခဲ့ပါက၊ နှစ်ခုအနက်တစ်ခုမှန်သည်။ ဂျူးစက်ဝိုင်းတစ်ခုလုံးသည် ဘေဘီလုံးထက် ပိုစောနေသည် သို့မဟုတ် ထိုနီစန်လသည် ပုံမှန်စက်ဝိုင်းနှင့် မကိုက်ညီသော ထူးခြားစွာစောသောလဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ထူးခြားသောစက်ဝိုင်းသည် နီစန်လကို မတ်လတွင် အများစုစတင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အချို့နှစ်များတွင် မျှော်လင့်ထားသော ကန့်သတ်ချက်ထက် လေးရက်စောရုံမျှမက၊ ထို့ထက်ပိုစောနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစက်ဝိုင်းသည် နီစန်လပွဲများတွင် ပါဝင်သော ဆွဲပင်လယ်ပြင်ပူဇော်ပွဲ (စာမျက်နှာ ၂၃၆ တွင်ကြည့်ပါ) နင်္ဂါရပ်နှင့် မကိုက်ညီပါ။ အကယ်၍ အေဒီ ၃၃ ၏ နီစန်လသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောလဖြစ်ပြီး ပုံမှန်စက်ဝိုင်းထက် ပိုစောပါက၊ ခိုင်မာသောမှတ်တမ်းအထောက်အထားမရှိပါက ဤရက်စွဲသည် ကားစပို့တင်ခံရသောရက်စွဲအဖြစ် ယူဆချက်သာဖြစ်သည်။ ထိုသို့သောယူဆချက်ကို ထောက်ခံရန် အထောက်အထားမရှိသောကြောင့်၊ အေဒီ ၃၃ ကို လေးနက်စွာထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် အထောက်အထားများသည် အလွန်အားနည်းသည်။ ထို့ကြောင့် ရွေးချယ်မှုသည် အေဒီ ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ သို့သာ ကျဆင်းသွားသည်။

A.D. 33 an Untenable Date.—In the past the long-accepted date of the crucifixion was a.d. 33 (set forth as early as the 13th century by Roger Bacon). This has appeared in the Ussher-Lloyd marginal dates in many KJV Bibles. However, this date is seldom advocated today. It was originally based on the assumption that the Jewish calendar of the 1st century a.d. was computed exactly the same as the revised form of that calendar that was introduced several centuries after Christ and has come down through the Middle Ages to modern times. This later Jewish calendar allows the Passover to come much earlier (at times as early as March 15). The possible Friday 14th in a.d. 33 would require Nisan to begin March 21, four days ahead of the earliest Nisan 1 of the Babylonian cycle in that period (see p. 236), and earlier than Elephantine papyri (5th century b.c.) would indicate for older Jewish practice. Hence the month beginning on March 21, a.d. 33, would be expected to be an Adar II.If that month was Nisan, one of two alternatives is true: either the whole Jewish cycle was then running earlier than the Babylonian, or that was an exceptionally early Nisan, out of line with the usual cycle. Such an unusual cycle would begin Nisan in March most of the time, and in some years not merely four days ahead of the expected limit, but much earlier than that; therefore such a cycle would be out of harmony with the offering of the wave sheaf (see p. 236), which was part of the Nisan festivals as long as the Temple stood. If the Nisan of a.d. 33 was an irregular month, earlier than normal for the fixed cycle, then in the absence of positive documentary evidence this date for the crucifixion becomes a mere conjecture. Since there is no evidence to support either premise, a.d. 33 should not be considered unless it offers the only possible Friday 14th in the whole period, and such is not the case. The lunar month beginning in March, a.d. 33, should, from all the evidence, be an Adar II. In that case Nisan came a month later, in which the 14th was not on Friday. Thus the evidence is so strong against a.d. 33 as to rule it out of serious consideration. This reduces the choice to a.d. 30 or 31.

 

၃၀ နှင့် ၃၁ အကြား ရွေးချယ်မှု—ဤရာစုနှစ်တွင် အေဒီ ၃၀ သည် ရေပန်းအစံရဆုံး ရွေးချယ်မှုဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်၏ ဓမ္မအမှုတော် ကာလကို နှစ်နှစ် သို့မဟုတ် သုံးနှစ်ဟု တွက်ချက်သူအချို့က ဤနှစ်ကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ၃ နှစ်ခွဲ ကာလသည် တိဘေရိယပ်၏ ၁၅ နှစ်မြောက်နှစ်ကို ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှု တွက်ချက်ပုံဖြင့် မသုံးဘဲ အေဒီ ၃၀ တွင် အဆုံးသတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဤနှစ်ကို ထောက်ခံသူများသည် မကြာသေးမီက တစ်နှစ် သို့မဟုတ် အနည်းငယ်ထက် ပိုသော ကာလကို ထောက်ခံလာကြသည်။ အခြေခံအားဖြင့် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်ကို နိစံ် ၁၄ ရက်အဖြစ် လမင်းတွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုထားသည်။ ထို့ပြင်၊ ဤနှစ်သည် ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဘေဘီလုံး ၁၉ နှစ်စက်ဝန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး၊ ၃၃ မကိုက်ညီကြောင်း အချို့နေရာများတွင် အေဒီ ၃၀ ကို ထောက်ခံရန် အဆုံးအဖြတ်ပေးသော သက်သေအဖြစ် ယူဆထားသည်။

Choice Between 30 and 31.—The most popular choice, in this century, has been a.d. 30. Though some who reckon two or even three years as the duration of Christ’s ministry have held this date, a 3 1/2-year duration cannot be reckoned as ending in a.d. 30 without supposing a coregency reckoning for the 15th year of Tiberius. Therefore the more recent exponents of this date have tended to advocate a duration of one year or little more. The basis has generally been the lunar computation of Friday, April 7, as the 14th of Nisan. Further, the fact that this date harmonizes with the Babylonian 19-year cycle (as developed in the 4th century b.c.), whereas 33 does not, has been taken in some quarters as decisive evidence in favor of 30.

 

ခေတ်သစ် သစ္စာချက်ပညာရှင်တစ်ဦးက ဤမသေချာမှုကို ထောက်ပြပြီး၊ ထိုနှစ်ကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူကို ကိုးကားကာ ဤသို့ဆိုသည်— “အေ.တီ. အိုလံစတက်က ယေရှု၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်ခံရသည့်နေ့ကို သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်၊ အေဒီ ၃၀ ဟု ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်—အကယ်၍ ယေရုဆလင်မြို့ရှိ ဂျူးများသည် ပသခါပွဲကို တွက်ချက်ရာတွင် ဘေဘီလုံးပြက္ခဒိန်ကို လိုက်နာခဲ့လျှင် ဖြစ်နိုင်သည်” (ရှာမန် အီး. ဂျွန်ဆင်၊ မဿဲ ၂၆:၁၇ အပေါ် အနက်ဖွင့်မှတ်ချက်၊ အင်တာပရက်တာ၏ သမ္မာကျမ်းစာ၊ စာလုံးစောင်းဖြင့် ဖော်ပြထားသည်)။ သို့သော် အေဒီ ၃၀ သည် ယူဆချက်နှစ်ခုပေါ်တွင် မူတည်သည်— (၁) ထိုနှစ်တွင် နိစံ်သည် ဧပြီလမဟုတ်ဘဲ မတ်လတွင် စတင်သော လမင်းလဖြစ်သည်၊ (၂) ထိုလသည် မတ်လ ၂၄ ရက် ညနေတွင် လမင်းသစ်ကို တွေ့မြင်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ဤယူဆချက်နှစ်ခုစလုံးကို သက်သေပြရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။

A modern New Testament scholar points out this uncertainty, citing the most confident modern exponent of that date: “A. T. Olmstead identified the day of Jesus’ crucifixion as Friday, April 7, a.d. 30—probably correctly if the Jerusalem Jews followed the Babylonian calendar in reckoning Passover” (Sherman E. Johnson, exegetical comment on Matt. 26:17 in The Interpreter’s Bible; italics supplied). However, the year 30 rests on two assumptions: (1) that Nisan in that year was the lunar month beginning in March, not in April; and (2) that the month began with the observation of the crescent on the evening of March 24. Neither of these assumptions can be proved.

 

အေဒီ ၃၀ နှစ်ပေါ်တွင် မူတည်သည့် အခြေခံယူဆချက်နှစ်ခုကို ပညာရှင်အားလုံးက လက်ခံထားခြင်း မရှိပေ။ အချို့ပညာရှင်များသည် ကွဲပြားသော်လည်း တူညီစွာ တရားဝင်သော အကြောင်းအချက်များကို အသုံးပြုပြီး၊ သူတို့အတွက် တူညီစွာ သို့မဟုတ် ပိုမိုကျိုးကြောင်းဆီလျှော်သော သက်သေများကို စုစည်းကာ အေဒီ ၃၀ ထက် အေဒီ ၃၁ သည် ပိုမိုဖြစ်နိုင်သည့ နှစ်ဟု ကောက်ချက်ချသည်။ ၁ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဂျူးများ၏ ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းကို မသိရှိသည့် မူရင်းမှတ်တမ်းမရှိခြင်းကြောင့်၊ အေဒီ ၃၀ တွင် ဂျူးနိစံ်သည် မတ်လတွင် စတင်သော လမင်းလဖြစ်သည်ဟု ယူဆရန် မလုံခြုံပေ။ အေဒီ ၃၀ တွင် ဂျူးပြက္ခဒိန်သည် မတ်လမင်းဖြင့် နိစံ်ကို စတင်သည့် ဘေဘီလုံးစက်ဝန်းကို လိုက်နာခြင်းမရှိဘဲ၊ ဧပြီလတွင် နိစံ်ကို စတင်ဖြစ်နိုင်သည့် တူညီသော သို့မဟုတ် ပိုမိုဖြစ်နိုင်သည့ အချက်ကို ဖော်ပြထားသည် (အင်္ဂါဇာတီ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၈ ကို ကြည့်ပါ)။ ဤဧပြီလ နိစံ်တွင် သောကြာနေ့ပသခါပွဲ မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ပြင် အေဒီ ၃၁ သည် နိစံ်ကို လမင်းသစ်မှ အနည်းဆုံးကာလထက် တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်နောက်ကျ၍ စတင်ခဲ့လျှင် နက္ခတ္တဗေဒအရ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ထောက်ပြထားသည်။ ထို့အတူ ခရစ်တော်နှင့် တပည့်တော်များက ကြာသပတေးနေ့ညတွင် ပသခါညစာကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယေရှုကို ပိလတ်ထံ ခေါ်ဆောင်သွားသော ဂျူးခေါင်းဆောင်များက သောကြာနေ့ညတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ကွဲပြားမှုသည် စင်နော့ပ်တစ်ဧဝံဂေလိများနှင့် ယောဟန်ဧဝံဂေလိတို့၏ မှတ်တမ်းများအကြား ကွဲလွဲမှုဟု ဝေဖန်သူများက ယူဆသည့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တစ်ရက်နောက်ကျမှု ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (မဿဲ ၂၆ အပေါ် ထပ်လောင်းမှတ်စုများ၊ မှတ်စု ၁ ကို ကြည့်ပါ၊ အေဒီ ၃၀ နှင့် ၃၁ အတွက် နက္ခတ္တဗေဒ နှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အငြင်းအခုံများအတွက် အင်္ဂါဇာတီ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၅-၂၅၈ ကို ကြည့်ပါ)။

 

Not all scholars accept the two basic assumptions on which the date a.d. 30 depends. Some of them, employing different but equally valid premises and marshaling evidence that seems to them equally, if not more, reasonable, reach the conclusion that a.d. 31, rather than a.d. 30, is the more probable year. In the absence of actual documentary evidence as to the Jewish method of computing the calendar in the early 1st century, it seems unsafe to assume that the Jewish Nisan in a.d. 30 was necessarily the lunar month beginning in March. It is pointed out (see Appendix, p. 258) that in a.d. 30 the Jewish calendar in all probability did not follow the Babylonian cycle, which would begin Nisan with the March moon, but that there is equal if not greater probability that the Jews began that Nisan in April. This April Nisan would not have had a Friday Passover. It is further pointed out that a.d. 31 is astronomically possible if Nisan in that year began after more than the minimum interval from the astronomical new moon—a day or two later than some have calculated. Likewise it is noted that an intentional delay of one day for partisan reasons may be implied in the difference between the Thursday night observance of the Passover supper by Christ and His disciples and the Friday evening observance by the Jewish leaders who took Jesus before Pilate—a difference ascribed by critics to a discrepancy between the accounts of the Synoptic Gospels and John (see Additional Notes on Matt. 26, Note 1; for a discussion of the astronomical and calendrical arguments for 30 and 31 see Appendix, pp. 255-258).

 

အေဒီ ၃၁ ကို ထောက်ခံသော သက်သေများကို တင်ပြသူများသည် လက်ရှိဗဟုသုတအခြေအနေတွင် ထိုနှစ်ကို နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ သက်သေဖြင့် အတည်မပြုနိုင်ကြောင်း ပွင့်လင်းစွာ ဝန်ခံသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၃၀ အတွက်လည်း တူညီစွာ မသေချာမှုရှိကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ နှစ်ခုစလုံးအတွက် အာဏာသုံးဖော်ပြမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် အကြံပြုသည်။ အေဒီ ၃၁ သို့မဟုတ် အခြားနှစ်တစ်နှစ်သည် အချို့သော အခြေအနေများကို ယူဆပါက နက္ခတ္တဗေဒအရ ဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ သို့သော် ယခုအခါ မသိရှိရသော အခြေအနေများကို အတည်ပြုသည့် မူရင်းအချက်အလက်များ မရှိသဖြင့်၊ ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုသည် ပိုမိုဖြစ်နိုင်ချေရှိသော နှစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အခြားအကြောင်းအမျိုးမျိုးကို လိုက်နာရမည်။ အေဒီ ၃၁ ၏ ထောက်ခံသူများသည် ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံမှ ၃ နှစ်ခွဲအကြာ အေဒီ ၂၇ နှစ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်သည့် ဓမ္မအမှုတော်ကို တွက်ချက်ပြီး၊ ဒံယေလ၏ “ရက်သတ္တပတ်၏အလယ်” ပရောဖက်ပြုချက် (ဒံယေလ ၉:၂၇) ၏ ပြည့်စုံမှုကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။

Those who present evidence that may point to a.d. 31 frankly admit that, in the present state of knowledge, the case for that year cannot be established by astronomical and calendrical proof. But they consider it proper to call attention to facts that indicate an equal lack of certainty for a.d. 30, and the advisability of refraining from any dogmatic assertion in behalf of either year. The conclusion may be reached that 31, or some other year, can be considered astronomically possible or probable if certain conditions are assumed. But in the absence of source data establishing the now unknown conditions, calendar computation must be subordinated to other factors in making a decision as to the more probable year. The advocates of 31 have generally reckoned a 3 1/2-year ministry from late a.d. 27, and have taken also into account the fulfillment of Daniel’s prophecy of “the midst of the week” (Dan. 9:27).

 

ပြက္ခဒိန်အချက်အလက်များမှသာ ကောက်ချက်ချရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်း—လက်ရှိအချိန်တွင် ၁ ရာစုနှစ်ရှိ ဂျူးများ၏ လမင်းပြက္ခဒိန်စနစ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မသေချာနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် “ဤသည်မှာ လမင်းနက္ခတ္တဗေဒအရ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်ခံရသည့်နှစ်ဖြစ်သည်” ဟု သေချာစွာ မပြောနိုင်ပေ။ ဘေဘီလုံးမှတ်တမ်းများ၊ ဂျူးစာရွက်များ၊ နောက်ပိုင်းဂျူးရိုးရာများမှ ရရှိသော အထွေထွေမူများကို အသုံးပြုပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်ခံရသည့်ကာလအတွင်း သောကြာနေ့ နိစံ် ၁၄ ရက်ကို လမင်းအချက်အလက်များမှ တွက်ချက်နိုင်သည့် အကြိမ်သုံးကြိမ်သာ ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အေဒီ ၃၃ သည် မဖြစ်နိုင်ပုံရသဖြင့်၊ ရွေးချယ်စရာများမှာ အေဒီ ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၃၁ ကို ထောက်ခံရန်အတွက် ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံမှ ၃ နှစ်ခွဲအကြာ “အနှစ် ၇၀ မြောက်ရက်သတ္တပတ်၏ အလယ်” (စာမျက်နှာ ၂၄၇ ကို ကြည့်ပါ) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။ သို့သော် လမင်းပြက္ခဒိန်သက်သေအရ၊ တစ်စနစ်ဖြင့် အေဒီ ၃၁ (“ရက်သတ္တပတ်” ၏ သင်္ချာအရ အတိအကျအလယ်) သို့ ရောက်ရှိသူများနှင့် အခြားနည်းဖြင့် အေဒီ ၃၀ (အချို့က “ရက်သတ္တပတ်” ၏ အနီးစပ်ဆုံးအလယ်ဟု လက်ခံသည်) သို့ ရောက်ရှိသူများအတွက် နယ်ပယ်သည် ဖွင့်လှစ်ထားဆဲဖြစ်သည်။ လမင်းတွက်ချက်မှုထက် အခြားအကြောင်းအမျိုးမျိုးက ရွေးချယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရမည်။

Conclusion Impossible From Calendar Data Alone.—The fact remains that at the present time we cannot be sure of the lunar-calendar system of the Jews in the 1st century. Therefore we cannot say with certainty, “This, according to lunar astronomy, was the year of the crucifixion.” With our knowledge of general principles derived from Babylonian records, from earlier Jewish papyri, and from later Jewish tradition, we can say that only three times during the period allowable for the crucifixion can a possible Friday 14th of Nisan be computed from lunar data. Since one of these, a.d. 33, seems untenable, the alternatives are a.d. 30 or 31. We may add, in favor of 31, the consideration of the “midst” of the 70th week (see p. 247), 3 1/2 years after the baptism of Jesus. But so far as the lunar-calendar evidence goes, the field remains open for those who by one system arrive at a.d. 31 (in the mathematically exact “midst” of the “week”), and those who by another method arrive at a.d. 30 (which some accept as the approximate midst of the week). Other considerations than lunar calculation must decide the choice.

 

ဤမှတ်ချက်တွင် လက်ခံထားသော ရက်စွဲ—ခရစ်တော်၏ သေဆုံးမှုနှင့်ဆက်စပ်သော ပသခါပွဲရက်စွဲဆိုင်ရာ မေးခွန်းတစ်ခုလုံးသည် ရှုပ်ထွေးလှသဖြင့်၊ မည်သည့်အမြင်မျှ နက္ခတ္တဗေဒသို့မဟုတ် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှ ပြည့်စုံသော သက်သေဖြင့် ဖော်ပြခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် တင်ပြထားသော သက်သေများမှ အကျိုးဆီလျှော်ဆုံး အခြေခံကို ရွေးချယ်ရန် အခွင့်ရှိသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် အေဒီ ၃၁ ကို ညွှန်ပြသည့် သမ္မာကျမ်းနှင့် သမ္မာကျမ်းမဟုတ်သော သက်သေများကို တင်ပြထားသော်လည်း၊ လမင်းသက်သေ၏ မသေချာမှုကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာသာဓက၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို အားကိုးရန် လိုအပ်သည်။ ဤမှတ်ချက်သည် ခရစ်တော်၏ ဓမ္မအမှုတော်တစ်ခုလုံးအတွက် သက်သေများအရ အေဒီ ၃၁ ကို ဖော်ပြထားသည်။ ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံခံယူမှု၏ အစောဆုံးဖြစ်နိုင်သည့်ရက်စွဲမှာ တိဘေရိယပ်၏ ၁၅ နှစ်မြောက်နှစ်တွင်၊ အေဒီ ၂၇ ၏ ဆောင်းဦးရာသီဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ ၂၄၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ဤမှတ်ချက်သည် ယေရှု၏ ဗတ္တိဇံမှ ၃ နှစ်ခွဲအကြာ ဓမ္မအမှုတော်ကို ပေးသည့် ဧဝံဂေလိများ၏ သဟဇာတဖြစ်မှုကို အသုံးပြုထားသဖြင့်၊ အေဒီ ၂၇ ဆောင်းဦးမှ ၃ နှစ်ခွဲအကြာ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်ခံရမှုအတွက် အေဒီ ၃၁ ကို သဘာဝအတိုင်း ရွေးချယ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၅ နှစ်မြောက်နှစ်နှင့် ခရစ်တော်၏ ဓမ္မအမှုတော်ကာလ နှစ်ခုစလုံးနှင့် ကိုက်ညီသည့် အစောဆုံးရက်စွဲဖြစ်ပြီး၊ အနှစ် ၇၀ မြောက်ရက်သတ္တပတ်၏ အလယ်နှင့် လမင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးနှင့် ကိုက်ညီသည့် နောက်ဆုံးနှစ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ အတွက် လုံလောက်သော သက်သေမရှိခြင်းကြောင့်၊ အေဒီ ၃၁ ကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် လက်ရှိတွင် အများစုလက်ခံမှု မရရှိသော်လည်း အပြစ်တင်စရာ မရှိပေ။

Date Adopted in This Commentary.—The whole question of the Passover date in connection with the death of Christ is so complex that, as has been stated, no one view has ever been set forth with complete proof from unequivocal astronomical or calendrical data. However, one has a right to seek, from the evidence offered, what seems the most reasonable basis for a choice. This article has presented Biblical and non-Biblical evidences that may be taken as pointing to a.d. 31, but the uncertainty of the lunar evidence necessitates reliance on the interpretation of the Biblical text and the historical factors. This commentary has set forth the date a.d. 31 in terms of the evidence for Christ’s ministry as a whole. It has been shown that the earliest possible date of Jesus’ baptism at the age of about 30, in the 15th year of Tiberius, is the autumn of a.d. 27 (see p. 247). Since this commentary employs a harmony of the Gospels that gives Jesus a ministry of 3 1/2 years, following His baptism, it naturally selects the year 31 for the crucifixion, which is 3 1/2 years after the autumn of a.d. 27. That is the earliest date compatible with both the 15th year and the duration of Christ’s ministry, and it is the latest year compatible with both the midst of the 70th week and the lunar factors. In the face of the absence of adequate proof for either 30 or 31, no one can find fault with the selection of 31, even though it does not at present command majority acceptance.

 

ခုနစ်။ နိဂုံးချုပ် ဤဆောင်းပါးတွင် တင်ပြထားသော အချက်အလက်များမှ အောက်ပါအတိုင်း နိဂုံးချုပ်နိုင်သည်—သက်သေများသည် ဧဝံဂေလိများနှင့် ဘယ်နေရာတွင်မျှ ဆန့်ကျင်မှုမရှိပါ။ ထို့အပြင်၊ သက်သေများသည် ဧဝံဂေလိများနှင့် အကျိုးဆီဆံ့သော ဖြစ်နိုင်ခြေအတွင်း သဟဇာတဖြစ်နိုင်သည်။ လုံလောက်သော တိကျသော အချက်အလက်မရှိခြင်းသည် ဧဝံဂေလိများကို သံသယမဖြစ်စေပါ၊ ၎င်းတို့တွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ တိကျမှု၏ သက်သေများစွာပါရှိပြီး ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို ယုံကြည်မှုပေးသည်။ ခရစ်တော်၏ မွေးဖွားမှုရက်စွဲသည် ခရစ်နှစ်မတိုင်မီ ၄ ၏ အစပိုင်းတွင်၊ ဖြစ်နိုင်ချေအနည်းငယ်စောပြီး ရှိသည်ဟု သိရှိထားသည်။ သူ၏ နှစ်သက်ခြင်းခံယူမှုသည်၊ အလားအလာအကောင်းဆုံး တွက်ချက်နည်းအရ၊ ၂၇/၂၈ တွင်ဖြစ်သည်။ ယာယီသေဆုံးမှုသည်၊ နက္ခတ္တဗေဒအရ ခရစ်နှစ် ၃၀ နှင့် ၃၁ အကြား မဆုံးဖြတ်နိုင်သော်လည်း၊ ၇၀ ပတ်မြောက်နှစ်၏ အတိအကျဆုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုအရ (စာမျက်နှာ ၂၄၈ ကိုကြည့်ပါ)၊ ခရစ်နှစ် ၃၁ တွင် ဖြစ်သည်။

VII. Conclusion

This much can be concluded from the data presented in this article—the evidence nowhere contradicts the Gospel narratives. Further, the evidence can be harmonized with the Gospels within reasonable possibility. The lack of sufficient exact data does not in any way throw doubt on the Gospels, which contain so many evidences of historical accuracy as to give us confidence in their trustworthiness. The date for the birth of Christ is known to be as early as somewhere near the beginning of 4 b.c., perhaps a few months earlier. His baptism was, according to the most likely method of reckoning, in 27/28; the crucifixion, while undetermined astronomically as between a.d. 30 and 31, is, by the most exact interpretation of the 70th week (see p. 248), placed in a.d. 31.

 

 

ဖြည့်စွမ်းချက် ယာယီသေဆုံးမှု၏ ရက်စွဲကို နက္ခတ္တဗေဒဇယားများဖြင့် လဆန်းသို့မဟုတ် လပြည့်ရက်ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် အလွယ်တကူ ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်ဟု လူများစွာက ယူဆထားသည်။ ဤဖြည့်စွမ်းချက်သည် ထိုတွက်ချက်မှု၏ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် မရေရာမှုကို ပြသရန် ထည့်သွင်းထားသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအချက်နှစ်ချက်ကို ဆွေးနွေးရန် လိုအပ်သည်။

appendix

Many have thought that the date of the crucifixion can be determined very easily by computing the date of a new moon or a full moon by means of astronomical tables. This appendix is inserted to show the complexity and uncertainty of such computation. This calls for a discussion of two points:

 

၁. ခရစ်နှစ် ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ တွင် သောကြာနေ့ နိသံလ ၁၄ ရက်နေ့၏ ဖြစ်နိုင်ခြေ သို့မဟုတ် အလားအလာကို သက်သေပြရန် ကြိုးစားမှုများတွင် ပါဝင်သော နည်းလမ်းများနှင့် အကြောင်းအမျိုးမျိုး။

1. The methods and factors involved in the attempts made to prove the possibility or probability of a Friday Nisan 14 in either a.d. 30 or a.d. 31.

 

၂. ထိုနည်းလမ်းများ၏ ကန့်သတ်ချက်များ၊ ဆိုလိုသည်မှာ၊ ထိုအချိန်က ဂျူးပြက္ခဒိန်ကို အလင်းပေးသော မူရင်းစာရွက်စာတမ်းများ မရှိခြင်းကြောင့် ခရစ်တော်အချိန်တွင် တိကျသောရက်စွဲကို သတ်မှတ်ရန် ခေတ်သစ်လမင်းတွက်ချက်မှုအပေါ် မှီခိုရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်း။

2. The limitations of these methods, that is, the impossibility of depending on modern lunar computation to establish any precise date in the time of Christ in the absence of source documents throwing light on the Jewish calendar at that time.

 

သစ်ထူးကျမ်းစာအချိန်များတွင် ပသခါပွဲရက်စွဲကို ရှာဖွေရန် လမင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အသုံးချခြင်းသည် ပြောင်းလဲနိုင်သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးနှစ်ခုပါဝင်သည်။ နိသံလလအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် မတ်လဆန်းနှင့် ဧပြီလဆန်းအကြား ရွေးချယ်ရမည်။ ထို့နောက် ခေတ်သစ်လမင်းဇယားများမှ နောက်ပြန်တွက်ချက်ရန် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လဆန်း (လမင်းနှင့်နေ၏တွဲဖက်မှု) ကို အနည်းငယ်သော်လည်းတစ်ခါတစ်ရံ သိသာထင်ရှားသော အမှားအယွင်းဖြစ်နိုင်ချေဖြင့် တွက်ချက်ရမည်။ နောက်ဆုံးတွင်၊ လဆန်းမှ မြင်ရသော လခြမ်းကို တွက်ချက်ရန်၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ သီအိုရီအရ၊ လဆန်းတစ်ရက်နေ့စတင်ရန် ဖြစ်နိုင်ချေအများဆုံး နေဝင်ချိန်ကို ရောက်ရှိရန် လိုအပ်သည်။ ထိုအချိန်က အမှန်တကယ် အလေ့အကျင့်များအကြောင်း တိကျသော အသိပညာမရှိခြင်းသည် မမှန်ကန်သော လသို့မဟုတ် မမှန်ကန်သော ရက်ကို ရွေးချယ်စေနိုင်သည်ကို သတိရရမည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်ရလဒ်မျှ ဖြစ်နိုင်ခြေထက် မပိုပါ။ ဤမရေရာမှုအချက်ကို ဤဖြည့်စွမ်းချက်၏ အဆုံးတွင် ထပ်မံဖော်ပြထားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စာများတွင် ရှင်းလင်းထားသည်။

The application of lunar data to the problem of finding any Passover date in New Testament times involves two variable factors. The choice must be made between the March new moon and the April new moon in any given year as the basis for identifying the month of Nisan. Then the astronomical new moon (conjunction) must be calculated backward from modern lunar tables with a small but sometimes significant margin of error. Finally the interval between that point and the visible crescent must be calculated, according to astronomical or calendrical theory, in order to arrive at the most probable sunset for the beginning of the first day of the month. It must be remembered that our lack of exact knowledge of the actual practices of those times may lead us to choose the wrong month or the wrong day; consequently no result is more than a probability. This element of uncertainty is made clear in the letters from astronomers reproduced at the end of this appendix.

 

ခရစ်နှစ် ၃၀ နှင့် ၃၁ ဆိုင်ရာ ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အငြင်းအခုံများ

Calendrical Arguments on

 

ခရစ်နှစ် ၃၀ နှင့် ၃၁ ၏ အခြေခံ။—ခရစ်နှစ် ၃၁ တွင် ဧပြီလတွင်စတင်သော လမင်းလသည် နိသံလဖြစ်ရမည်၊ အကြောင်းမှာ မတ်လဆန်းသည် ထိုနှစ်တွင် နိသံလအလယ်တွင် ပသခါပွဲရာသီ၊ မုယောပင်အသစ်ဖြတ်လှယ်ခြင်းနှင့်အတူ၊ မုယောရိတ်သိမ်းမှုနှင့် ကိုက်ညီရန် စောလွန်းသည်။ သို့သော် ခရစ်နှစ် ၃၀ တွင် မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် ယူဆရသည့် လမင်းလသည် နိသံလအတွက် လုံလောက်စွာ နောက်ကျပြီး ဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ ၎င်းသည် ၁၃ လမြောက်လဖြစ်သည့် အဒါလီ အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် လုံလောက်စွာ စောနိုင်သည် (စာမျက်နှာ ၂၃၆ ကိုကြည့်ပါ)။ မတ်လ ၂၅ ရက်သည် ဤအချက်အပေါ် တိကျသော သက်သေမရှိဘဲ ဆုံးဖြတ်ရန် နယ်နိမိတ်နှင့် နီးကပ်လွန်းသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။

A.D. 30 and 31

The Basis for the Dates A.D. 30 and 31.—Obviously in a.d. 31 the lunar month beginning in April must have been Nisan, for the March new moon would have been too early that year to allow the mid-Nisan Passover season, with the offering of the wave sheaf of new barley, to coincide with the barley harvest. But in a.d. 30 the lunar month beginning presumably on March 25 was possibly late enough for Nisan. On the other hand it was possibly early enough to have been designated Adar II, the 13th month (see p. 236). March 25 may be considered too near the borderline to allow a definite decision on this point without specific evidence.

 

ထိုအချိန်က ဂျူးပြက္ခဒိန်သည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်နှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယုံကြည်သူများသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ သည် ယာယီသေဆုံးမှုနှစ်ဖြစ်သည်ဟု သေချာသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနှစ်တွင် ဘာဘီလုံးနီးယား၏ နိသံလီ (ဂျူးနိသံလနှင့် သက်ဆိုင်သော ပထမလ) သည် မတ်လတွင် စတင်သော လမင်းလဖြစ်ပြီး၊ ၁၄ ရက်မြောက်နေ့သည် သောကြာနေ့ဖြစ်နိုင်သည့် လမင်းလသုံးလအနက်မှ တစ်လဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ ၂၅၂ ကိုကြည့်ပါ)။ နိသံလီသည် ထိုနှစ်တွင် ဧပြီလတွင် စတင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ ခရစ်နှစ် ၃၀/၃၁ သည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်တွင် ၁၃ လပါသောနှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်မတိုင်မီ ၁၄ ရာစုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပုံသေသံသရာအရ ယေရှုခေတ်အထိ နက္ခတ္တဗေဒစာသားများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၃ လပါသောနှစ်သည် မတ်လတွင် အမြဲစတင်သည်။ အကယ်၍ ဂျူးများသည် ထိုမတ်လဆန်းနှင့်အတူ နိသံလကို စတင်ခဲ့လျှင်၊ သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၃၀ သည် နိသံလ ၁၄ ရက်နေ့၊ ပသခါပွဲနေ့ဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ အကယ်၍ ဂျူးများသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ တွင် အဒါလီကို ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့လျှင်၊ သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်သည် နိသံလမဟုတ်ဘဲ အဒါလီ ၁၄ ရက်နေ့ဖြစ်လိမ့်မည်။ ထိုသို့ဆိုလျှင်၊ ခရစ်နှစ် ၃၀ ၏ ပသခါပွဲနေ့သည် တစ်လနောက်ကျလိမ့်မည်၊ ထို့ကြောင့် သောကြာနေ့တွင် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါ။ ထိုကိစ္စတွင် ခရစ်နှစ် ၃၀ သည် ယာယီသေဆုံးမှုနှစ်ဖြစ်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် ၃၁ ကို အကောင်းဆုံး ဖြစ်နိုင်ချေအဖြစ် ထားရစ်မည်။

Those who believe that the Jewish calendar of that time coincided with the Babylonian are sure that a.d. 30 was the year of the crucifixion because of their certainty that in that year the Babylonian Nisanu, the 1st month (corresponding to the Jewish Nisan), was the lunar month beginning in March—one of the three possible lunar months in which the 14th could be on Friday (see p. 252). Nisanu would not have begun in April that year; a.d. 30/31 was a 13-month year in the Babylonian calendar, according to the fixed cycle that was developed in the 14th century b.c. and still used in astronomical texts through Jesus’ day; and a 13-month year always began in March. If the Jews likewise began Nisan with that same March new moon, then Friday, April 7, a.d. 30, could have been the 14th of Nisan, the Passover day. If, on the other hand, the Jews repeated Adar in a.d. 30, then Friday, April 7, would have been the 14th of Adar II, not of Nisan. If so, the Passover day of a.d. 30 would have come a month later, and so not on Friday. In that case a.d. 30 could not have been the year of the crucifixion; this would leave 31 as the best possibility.

 

ထို့ကြောင့်၊ ယေရှု၏ သေဆုံးမှုနှစ်ကို လမင်းပြက္ခဒိန်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရန် အခြားရွေးချယ်စရာအခြေအနေများကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။

Accordingly, the alternative conditions for determining the year of the death of Jesus by the lunar calendar may be stated as follows:

 

အကယ်၍ ဂျူးများသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ တွင် အဒါလီကို ထည့်သွင်းခဲ့လျှင်၊ ယာယီသေဆုံးမှုသည် ထိုနှစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ။

If the Jews had an Adar II in A.D. 30, the crucifixion could not have occurred in that year.

 

အကယ်၍ ဂျူးများသည် ခရစ်နှစ် ၃၁ တွင် အဒါလီကို ထည့်သွင်းခဲ့လျှင်၊ ယာယီသေဆုံးမှုသည် လဆန်းမှ လတစ်လရေတွက်မှု၏ ကွဲပြားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှု နှစ်မျိုးအရ ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

If the Jews had an Adar II in A.D. 31, then the crucifixion might have occurred in either 30 or 31, according to one of two differing interpretations of the reckoning of the month from the new moon.

 

ယခုအခါ ပညာရှင်ကမ္ဘာတွင် ယေဘုယျလက်ခံထားသော ရက်စွဲသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကိုးကားစာအုပ်အများစုနှင့် မကြာသေးမီက အောက်စဖို့ဒ်ကျမ်းစာများတွင် လေ့လာမှုအကူအညီအသစ်များတွင် ပေါ်လွင်သည်။ ဤရက်စွဲသည် ခရစ်တော်အချိန်က ဂျူးပြက္ခဒိန်သည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်နှင့်တူညီပြီး၊ လခြမ်းကို လစဉ်လည်း စောင့်ကြည့်ခြင်းအပေါ် အခြေခံထားသည်ဟူသော ယူဆချက်နှင့်၊ နှစ်စဉ်ထည့်သွင်းသော ၁၃ လမြောက်လကို ဘာဘီလုံးနီးယား၏ ၁၉ နှစ်သံသရာအရ တူညီသောနှစ်များတွင် ထည့်သွင်းသည်ဟူသော ယူဆချက်အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ထိုယူဆချက်သည် မည်မျှမှန်ကန်သနည်း။

The date generally accepted in the scholarly world today is a.d. 30. It appears in most reference books and in the new study helps in recent Oxford Bibles. This date is based on the assumption that the Jewish calendar of Christ’s time, like the Babylonian calendar, was based on the observation of the crescent moon each month, and that both calendars inserted the 13th months in the same years, according to the Babylonian 19-year cycle as fixed in the 4th century b.c. How valid is that assumption?

 

အောက်ပါစာပိုဒ်များသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ အတွက် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ သက်သေများကို၊ ယူဆချက်တစ်ခုပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး၊ အခြားယူဆချက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားသော ၃၁ အတွက် အခြားရွေးချယ်စရာ ရက်စွဲကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ နှစ်ခုလုံးအတွက် နည်းပညာဆိုင်ရာ သက်သေများ၏ မလုံလောက်မှုကို ညွှန်ပြမည်ဖြစ်သည်။ အပိုင်း ခုနစ် ၏ နောက်ဆုံးစာပိုဒ်နှစ်ပိုဒ်သည် ဤမှတ်ချက်တွင် ခရစ်နှစ် ၃၁ ၏ ရက်စွဲကို လက်ခံရသည့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ပေးထားသည်။

The following paragraphs will discuss the astronomical and calendrical evidence for a.d. 30, which is built on one set of assumptions, and for the alternative date of 31, which is based on other assumptions; and they will indicate the inadequacy of technical proofs for either. The last two paragraphs of Sec. VII give reasons for the adoption of the date a.d. 31 in this commentary.

 

ခရစ်နှစ် ၃၀ အတွက် အကြောင်းအရာ။—ခရစ်နှစ် ၃၀ သည် ယာယီသေဆုံးမှုနှစ်ဖြစ်သည်ဟူသော လက်ရှိသီအိုရီကို တည်ဆောက်ထားသော အဓိကအုတ်မြစ်နှစ်ခုမှာ (စာမျက်နှာ ၂၅၃ ကိုကြည့်ပါ)။ (၁) နိသံလသည် ဧပြီလမဟုတ်ဘဲ မတ်လတွင် စတင်သည်ဟု သေချာနိုင်သည်ဟူသော ယူဆချက်၊ အကြောင်းမှာ ပထမရာစုနှစ်က ဂျူးများသည် ဘာဘီလုံးနီးယားများက ခရစ်မတိုင်မီ ၄ ရာစုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပုံသေသံသရာ ၁၉ နှစ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ (၂) နိသံလ ၁ ရက်သည် မတ်လ ၂၄ ရက်ဖြစ်သည်ဟု သိနိုင်သည်ဟူသော ယူဆချက်၊ အကြောင်းမှာ ရှေးဂျူးလမင်းရက်စွဲများကို ခေတ်သစ်လမင်းဇယားများနှင့် တွဲဖက်မှုနှင့် မြင်နိုင်မှုအကြား သီအိုရီအရ တွက်ချက်မှုမှ တစ်ရက်အထိ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ဤယူဆချက်များကို သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်၏ ခေတ်သစ်ဇယားများတွင် (စာရင်းကိုးကားစာအုပ်များတွင် ပါကာ နှင့် ဒါဘါစတိန်ကို ကြည့်ပါ၊ စာမျက်နှာ ၂၆၆)၊ ဘာဘီလုံးနီးယား သို့မဟုတ် ဂျူးရက်စွဲကို တိကျသောရက်တစ်ရက်အထိ သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားမှုတွင် ပါဝင်သော မရေရာမှုအချက်ကို စာရေးသူများ၏ ရေတွက်နည်းကို ဖော်ပြချက်တွင် ရှင်းလင်းထားသည်။

The Case for A.D. 30.—The twin foundations on which is built the current theory that a.d. 30 was the crucifixion year (see p. 253) are: (1) The assumption that we can be certain that Nisan began in March, not April, in a.d. 30, because the 1st-century Jews used the same fixed 19-year cycle the Babylonians had developed in the 4th century b.c.; and (2) the assumption that we can know that Nisan 1 was March 24, because ancient Jewish lunar dates can be computed to the day from modern lunar tables and from a theoretical calculation of the interval between conjunction and visibility. But neither assumption can be proved. In the most modern tables of the Babylonian calendar (see Parker and Dubberstein in the bibliography, p. 266), the element of uncertainty involved in attempts to fix a Babylonian or Jewish date to the exact day is made clear in the authors’ statement of their method of reckoning.

 

ဤဇယားများသည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်၏ တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ခြေရာခံထားသည်။ ဘာဘီလုံးနီးယားမှ ရှေးဟောင်းရွှံ့ပြားစာရွက်စာတမ်းများတွင်၊ သတ်မှတ်ထားသော ဘုရင်နှစ်များတွင် အဒါလီ သို့မဟုတ် အုလူလီကို ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲများသည် ဘာဘီလုံးနီးယား၏ ၁၃ လပါသောနှစ်များ၏ တည်နေရာကို ညွှန်ပြသည်။ ထိုနှစ်များ၏ အစီအစဉ်သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၃၆၇ တွင် ပုံသေသံသရာ ၁၉ နှစ်တွင် ပုံသေဖြစ်လာပုံရပြီး၊ သံသရာ၏ ၃၊ ၆၊ ၈၊ ၁၁၊ ၁၄၊ နှင့် ၁၉ နှစ်မြောက်နှစ်များတွင် အဒါလီကို ထည့်သွင်းပြီး၊ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်တွင် အုလူလီကို ထည့်သွင်းသည်။ ထိုအချက်အလက်များမှ ပါကာ နှင့် ဒါဘါစတိန်သည် ဤသံသရာကို ခရစ်နှစ် ၇၅ အထိ ဆက်လက်ထားရှိခဲ့ပြီး၊ ဘာဘီလုံးနီးယားလတစ်လစီ၏ ပထမရက်များကို ဂျူလီယန်ရက်စွဲများအဖြစ် (စာမျက်နှာ ၂၃၆ ကိုကြည့်ပါ) ဇယားဆွဲထားပြီး၊ ရာစုနှစ်များစွာအတွက် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်ကို အနီးစပ်ဆုံး ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသည်။ အချို့လများတွင် တစ်ရက်အမှားဖြစ်နိုင်ချေကို ခွင့်ပြုရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၃ လမြောက်လတွင် ရက်စွဲမထားရှိသော မူရင်းစာရွက်စာတမ်းမရှိသည့်အခါ၊ ထပ်လောင်းလကို မမှန်ကန်သောနှစ်တွင် ဇယားဆွဲထားနိုင်သည့် တစ်လအမှားကိုလည်း ခွင့်ပြုရမည်။ ဤဘာဘီလုံးနီးယားလမင်းပြက္ခဒိန်ဇယားများကို သမ္မာကျမ်းစာရက်စွဲများသို့ အသုံးချရာတွင်၊ ဘာဘီလုံးနှင့် ဂျေရုဆလင်အကြား လောင်ဂျီတွဒ်ကွဲပြားမှုကြောင့် လများထဲမှ ပိုမိုမြင့်မားသော အချိုးအစားတစ်ရက်အထိ ကွဲပြားနိုင်သည်ဟု စာရေးသူများက ခွင့်ပြုထားသည်။ ထို့အပြင်၊ ဂျူးများသည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်နှင့် ကွဲပြားသောအချိန်တွင် ထပ်လောင်းလကို ထည့်သွင်းခဲ့လျှင် တစ်လအမှားဖြစ်နိုင်သည်။

These tables trace the gradual development of the Babylonian calendar. On ancient clay-tablet documents from Babylonia, date lines mentioning Addaru II or Ululu II in specific regnal years indicate the location of many Babylonian 13-month years. The sequence of such years appears to have become fixed about 367 b.c. in a regular 19-year cycle, with an Addaru II added in the 3d, 6th, 8th, 11th, 14th, and 19th year of each cycle, and an Ululu II in the 17th. From such data Parker and Dubberstein have continued this cycle on through a.d. 75, and have tabulated the Julian dates (see p. 236) of the first of each Babylonian month, thus reconstructing a relatively complete approximation of the Babylonian calendar for several centuries. We must allow a possible error of a day in some of the months, also that of a month occasionally when, in the absence of a source document dated in a 13th month, the extra month may have been tabulated in the wrong year. In applying these Babylonian lunar-calendar tables to Biblical dates, the authors allow the possibility of a still higher proportion of the months being a day off because of the difference in longitude between Babylon and Jerusalem; and of course a discrepancy of a month would occur whenever the Jews inserted the extra month at a different time from the Babylonian calendar.

 

ပါကာ-ဒါဘါစတိန်ဇယားများသည် ရှေးဟောင်းဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်ကို အကျိုးဆီဆံ့သော တိကျမှုဖြင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်စေရန် တန်ဖိုးရှိသော ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်၊ အထူးသဖြင့် ခရစ်မတိုင်မီ ၄ ရာစုနှစ်တွင် လများသံသရာကို ပုံသေသတ်မှတ်ပြီးနောက် ကာလအတွက်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် တစ်ရက်အမှားဖြစ်နိုင်ချေသည် အနုစိတ်သော အမှားဖြစ်ပြီး၊ တစ်လအမှားပင်လျှင် များသောအားဖြင့် အနည်းငယ်သာဖြစ်သည်။ သမ္မာကျမ်းစာပညာရှင်များသည် ဤဇယားများကို ဂျူးရက်စွဲများကို အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်စေရန် သင့်လျော်သော သတိထားမှုဖြင့် အသုံးချရန် တရားမျှတသည်။ သို့သော် ဂျူးပြက္ခဒိန်အတွက် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်စေရုံသာ ဖြစ်သည်ဟု ဝန်ခံထားသော ခေတ်သစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုပေါ်တွင် တိကျသောရက်စွဲ၊ တစ်ပတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထားသောနေ့တစ်နေ့ကို အခြေခံရန်မှာ လုံးဝခြားနားသော ကိစ္စဖြစ်သည်။ ယာယီသေဆုံးမှုနေ့အတွက် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၃၀ ကဲ့သို့သော ရက်စွဲသည် အများဆုံးအားဖြင့် မြင့်မားသော ဖြစ်နိုင်ခြေအဖြစ်သာ တင်ပြသင့်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော အချက်အဖြစ် မဟုတ်ပါ။

The Parker-Dubberstein tables are a valuable tool for approximating with reasonable accuracy the actual ancient Babylonian calendar, especially for the period following the fixing of the cycle of months in the 4th century b.c. For historical purposes a one-day margin of error is microscopically small, and even that of a month is most often negligible. Biblical scholars may be justified in applying these tables, with proper caution, to the approximation of Jewish dates as well. But it is another matter entirely to base a precise date, a specific day of the week, on a modern reconstruction that is admittedly only a variable approximation to the Jewish calendar. Such a date as Friday, April 7, a.d. 30, for the day of the crucifixion should, at most, be offered only as a high probability, not as an established fact.

 

ရှရမ်၏ နက္ခတ္တဗေဒဇယားများသည် ခရစ်နှစ် ၃၀ တွင် မတ်လတွဲဖက်မှုကို မတ်လ ၂၂ ရက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ တွဲဖက်မှု (နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ “လဆန်း”) သည် လမင်းသည် ကမ္ဘာနှင့်နေအကြား ဖြတ်သန်းသွားပြီး ၎င်း၏ အလင်းမထွန်းသော မျက်နှာသည် ကမ္ဘာဆီသို့ မျက်နှာမူထားသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၁၅ ကိုကြည့်ပါ)။ ၎င်းသည် မမြင်ရသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်း၏ တိကျသောအချိန်ကို ပထမရာစုနှစ်အတွက်ပင် နာရီနှစ်နာရီသို့မဟုတ် သုံးနာရီအတွင်း အမှားဖြစ်နိုင်ချေဖြင့် တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်တွင် နိသံလီ ၁ ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အမှန်တကယ်ရက်သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်—ပထမလခြမ်း၏ အရွယ်အစားနှင့် တောက်ပမှု၊ ဒေသဆိုင်ရာ မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းအထက်ရှိ ၎င်း၏ အကွာအဝေးနှင့် လေထုအခြေအနေများ (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၁၅၊ ၁၁၆ ကိုကြည့်ပါ)။ ခရစ်နှစ် ၃၀ တွင် နိသံလ ၁ ရက်အတွက် မတ်လ ၂၅ ရက်သည် ခေတ်သစ်ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်ပြီး၊ ကွဲပြားသော ထင်မြင်ချက်များကို ခံရနိုင်ပြီး၊ စစ်ဆေးအတည်ပြုရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

Schram’s astronomical tables locate the March conjunction on March 22 in a.d. 30. Conjunction (the astronomical “new moon”) occurs when the moon passes directly between the earth and the sun, with its unlighted face turned toward the earth (see Vol. II, p. 115). It is an invisible phenomenon, but its specific point of time can be computed, even for the 1st century, within a margin of two or three hours. However, the actual day designated as Nisan 1 in the Babylonian calendar was determined by variable factors—by the size and brightness of the first crescent, by its distance above the local horizon, and by atmospheric conditions (see Vol. II, pp. 115, 116). The date of March 25 for Nisan 1 in a.d. 30 on the reconstructed Babylonian table is a modern estimate, subject to differences of opinion, and impossible to verify.

 

လခြမ်းသည် မတ်လ ၂၄ ရက် နေဝင်ချိန်ပြီးနောက် မြင်ရပါသလား။ သို့မဟုတ် ကောင်းကင်သည် မှုန်ဝါးနေပြီး၊ နောက်တစ်ညတွင်သာ လမင်းကို မြင်ရသဖြင့်၊ လသည် ၂၉ ရက်လဖြစ်ပါက တစ်ရက်နောက်ကျသွားသလား။ ဘာဘီလုံးနီးယား၏ နိသံလီ ၁ ရက်သည် မတ်လ ၂၅ ရက်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၄ ရက်မြောက်နေ့သည် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်ဖြစ်သည်ဆိုလျှင်ပင်၊ ၎င်းသည် ဂျူးပြက္ခဒိန်တွင် ထိုလမင်းလ၏ ၁၄ ရက်မြောက်နေ့သည် သောကြာနေ့၊ ဧပြီလ ၇ ရက်တွင်လည်း ကျရောက်သည်ဟု သေချာစွာ သက်သေပြပါသလား။ ဘာဘီလုံးနှင့် ဂျေရုဆလင်တွင် လမင်းကို တူညီသောနေ့တွင် မြင်ရခြင်းမရှိသည့် အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလား။ သို့မဟုတ် ဂျူးပြက္ခဒိန်အရာရှိများသည် ဘာဘီလုံးနီးယားနည်းလမ်းနှင့် ကွဲပြားသော လရေတွက်နည်းကို အသုံးပြုခဲ့လျှင်ရော။ ထို့အပြင်၊ နှစ်ခုလုံးသော ပြက္ခဒိန်များသည် မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် လတစ်လကို စတင်ခဲ့လျှင်ပင်၊ ဂျူးများသည် ထိုလကို နိသံလဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်မှာ မသေချာပါ။ အကယ်၍ ၎င်းတို့တွင် ကွဲပြားသော သံသရာရှိခဲ့လျှင်၊ သို့မဟုတ် ထိုနွေဦးတွင် မုယောရိတ်သိမ်းမှုသည် နောက်ကျလွန်းသည်ဟု ယူဆခဲ့လျှင်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်သည် အဒါလီ၏ ပထမရက်ဖြစ်နိုင်သည်၊ ထိုကိစ္စတွင် နိသံလ ၁၄ ရက်သည် တစ်လနောက်ကျပြီး၊ သောကြာနေ့တွင် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါ။

Was the crescent visible after sunset of March 24? Or was the sky obscured, and the moon not seen until the next night, with the result that the month was delayed one day if it followed a 29-day month? Even if the Babylonian Nisanu 1 was March 25, with the 14th of the month consequently on Friday, April 7, does that prove conclusively that the 14th of that lunar month also fell on Friday, April 7, in the Jewish calendar? What if for any reason the moon was not visible in Jerusalem on the same day as in Babylon; or if possibly the Jewish calendar officials used any system of reckoning the month that was different from the Babylonian method? Further, even if both calendars began a month on March 25, it is not necessarily certain that the Jews called that month Nisan. If they had a differing cycle, or if in that spring the barley harvest was considered too late, that borderline date of March 25 could easily have been the first of Adar II, and in that case Nisan 14, a month later, was not on Friday.

 

နည်းပညာဆိုင်ရာ သက်သေများသည် သက်သေပြရန် မလုံလောက်ပါ။—ခရစ်နှစ် ၃၀ ကို ယာယီသေဆုံးမှု၏ သတ်မှတ်ထားသော ရက်စွဲအဖြစ် လက်ရှိလက်ခံမှုသည် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဂျူးများသည် ဘာဘီလုံးနီးယားပြက္ခဒိန်ကို အပြည့်အဝနှင့် အသေးစိတ်လက်ခံခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်ပေါ်တွင် အချို့က အခြေခံထားသည်။ အနည်းဆုံး ၎င်းသည် သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိသော ယူဆချက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို ဆန့်ကျင်သော သက်သေအနည်းငယ်ရှိသည်။ (၁) ဂျူးများနှင့် ဘာဘီလုံးနီးယားများသည် လတစ်လ၏ ပထမရက်ကို လခြမ်းပေါ်လွင်မှုမှသာ ရေတွက်ခဲ့သည်။ (၂) မတ်လ ၂၅ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၃၀ သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ခေတ်သစ်တွက်ချက်မှုဖြင့် ခန့်မှန်းထားသော ရက်စွဲဖြစ်ပြီး၊ ဘာဘီလုံးနှင့် ဂျေရုဆလင်တွင် အမှန်တကယ် နိသံလ ၁ ရက်ဖြစ်သည်။ (၃) တိမ်ထူသော ရာသီဥတု သို့မဟုတ် တွက်ချက်မှု၏ မည်သည့်အချက်မျှ ဂျူးနိသံလနှင့် ယခင်လကို တစ်ရက်မျှပင် နောက်ကျစေခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ (၄) ဂျူးများသည် လတစ်လ၏ ပထမရက်အတွက် ဒေသဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်မှုကို ချည်နှောင်ထားသော်လည်း၊ ပါလက်စတိုင်း၏ မုယောရိတ်သိမ်းမှု သို့မဟုတ် အခြားဒေသဆိုင်ရာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကို ဂရုမစိုက်ဘဲ၊ ၎င်းတို့၏ ၁၃ လမြောက်လထည့်သွင်းမှုအတွက် ဘာဘီလုံးနီးယား၏ ပုံသေသံသရာကို လိုက်နာခဲ့သည်။

Technical Evidence Inadequate for Proof.—The current acceptance of a.d. 30 as the established date of the crucifixion is based by some on the premise that the Jews after the Captivity adopted the Babylonian calendar entire and in detail. At least it is based on certain assumptions, none of which can be proved, and against several of which there is at least some evidence: (1) that both Jews and Babylonians reckoned the first of the month solely from the appearance of the crescent moon; (2) that March 25, a.d. 30, a date estimated from variable factors by modern calculation, was the actual Nisan 1 in both Babylonia and Jerusalem; (3) that neither cloudy weather nor any element of calculation delayed the Jewish Nisan and the preceding month by so much as one day; (4) that the Jews, though bound to local observation for the first of each month, followed a fixed Babylonian cycle for the insertion of their 13th months, regardless of the Palestinian barley harvest or any other local factors.

 

 

အေဒီ ၃၁ ၏ အခြားရွေးချယ်စရာ—အေဒီ ၃၁ သို့ရောက်ရှိရန် နည်းလမ်းများစွာရှိသော်လည်း၊ နည်းပညာဆိုင်ရာ ကုသမှုနည်းပါးသာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအမြင်တစ်ခု၏ တင်ပြချက်တစ်ခုမှာ၊ ယေရှုခရစ်တော်၏ ခေတ်ကာလတွင် ဂျူးလူမျိုးများသည် အနည်းဆုံး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွက်ချက်ထားသော လကို အသုံးပြုနေပြီး၊ နီစံ ၁၄ (ပသခါသိုးသငယ်ကို သတ်သောနေ့) ကို လပြည့်နေ့ပြီးနောက်တွင် ထားရှိရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ လဆုံးမှ နီစံ ၁ ရက်အထိ တစ်ရက်ပိုကြာအောင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်ဖြစ်သည်။ အချို့ကမူ၊ ယောဟန်နှင့် ဆင်နော့ပ်တစ်ခုတည်းသော ပသခါညစာနှင့်ပတ်သက်သော ရှင်းလင်းချက်တစ်ခုတွင် အကြံပြုထားသည့် ဖြစ်နိုင်သော ချိန်ညှိမှုတစ်ခုမှ ထိုနေ့ရက်တူညီမည်ဟု အဆိုပြုသည်—ယေရှုခရစ်တော်အား ကားစပတ်သတ်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော နီစံ ၁၄ ရက် သောကြာနေ့သည်၊ လရောင်ထက် နောက်ကျစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နီစံ ၁ ရက်ကို နှောင့်နှေးစေခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ နှောင့်နှေးမှုသည်၊ နီစံ ၁၆ ရက်တွင် လှိုင်းတံပိုးပူဇော်ခြင်းကို ဒီကလို့ဂ်ဆဗ္ဗတ်နောက်တစ်ရက်တွင် ကျရောက်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စီစဉ်ထားနိုင်သည်။ ထိပ်တန်းယဇ်ပုရောဟိတ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သော ဆဒ္ဒယူးဆီးများအနက်တွင်၊ အချို့က “ဆဗ္ဗတ်နောက်တစ်ရက်” (ဝတ် ၂၃:၁၅၊ ၁၆) ဟူသည်မှာ ပွဲတော်ဆဗ္ဗတ်မဟုတ်ဘဲ အပတ်စဉ်ဆဗ္ဗတ်နောက်တစ်ရက်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကြာသပတေးနေ့သည် လရောင်အရ နီစံ ၁၄ ရက်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ သောကြာနေ့သည် တရားဝင်ပြက္ခဒိန်အရ၊ သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး ယဇ်ပုရောဟိတ်အရာရှိများအရ နီစံ ၁၄ ရက်ဖြစ်သည်။ ထိုအရာရှိများသည် ယေရှုအား ပိလတ်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသော်လည်း၊ သောကြာနေ့ညတွင် ပသခါကိုကျင်းပရန် ပြင်ဆင်နေသောကြောင့် သူ၏အိမ်တော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ဂျူးစာပေများတွင် ထိုကဲ့သို့သော ကွဲပြားမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ ထိုကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို အချို့ပါတီများမှ ရည်ညွှန်းထားသည် (တလ်မွဒ် ရို့စ်ဟါရှာနာ ၂၂ဘီ နှင့် ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၉၅၊ မှတ်ချက် ၇ ကိုကြည့်ပါ)။ ဆဒ္ဒယူးဆီးများနှင့် ဖာရီ ဆီးများအကြား၊ လှိုင်းတံပိုးနေ့သည် ပထမပသခါဆဗ္ဗတ်နောက်တစ်ရက် သို့မဟုတ် အပတ်စဉ်ဆဗ္ဗတ်နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သင့်သလားဟူသော အငြင်းပွားမှုပြင်းထန်ခဲ့ပြီး၊ ဖာရီ ဆီးများအကြားတွင်လည်း၊ ဆဗ္ဗတ်ဥပဒေသည် ပွဲတော်ဥပဒေထက် ဦးစားပေးသင့်သလားဟူသော အယူအဆနှစ်မျိုးရှိခဲ့သည်။

The Alternative of A.D. 31.—There is more than one method of arriving at a.d. 31, but little has been published in the way of technical treatment. One exposition of the view is the hypothesis that the Jews in Christ’s day were using at least a partly calculated rather than a purely observed month, and that they probably put Nisan 14 (when the Passover lamb was slain) after the full moon by intentionally allowing, at times, a day longer between conjunction and the first of Nisan.² Others propose that the same date would result from a possible adjustment, suggested in one explanation of the Johannine-Synoptic question of the Passover supper: The Friday 14th of Nisan in the year of the crucifixion may have been the result of an intentional delaying of Nisan 1 later than the moon would seem to have required, by the priests who were in charge of the calendar. Such a delay might conceivably have been planned in order to make the offering of the wave sheaf on the 16th of Nisan fall on the day following the Decalogue Sabbath. Among the Sadducees, of whom the leading priests were the chief representatives, some believed that “the morrow after the sabbath” (Lev. 23:15, 16) meant the morrow after the weekly Sabbath, not the festival sabbath. In that case Thursday could have been the 14th day according to the moon, but Friday the 14th according to the official calendar, or at least according to the priestly officials who took Jesus to Pilate but would not enter his palace because they were observing the Passover on Friday evening. There is no record in Jewish literature of such a difference in observance, though there is reference to attempts to manipulate the calendar by such parties (see Talmud Ross Hashanah 22b and Note 7 in Soncino ed., p. 95). Certain Sadducees and Pharisees engaged in bitter controversy over whether the day of the wave sheaf should follow the first Passover sabbath or the weekly Sabbath, and that two schools of thought among the Pharisees contended over whether the law of the Sabbath took precedence over the law of the festival.

 

အေဒီ ၃၀/၃၁ တွင် ဂျူးပြက္ခဒိန်တွင် လ ၁၃ လရှိမရှိ မသေချာမှုကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် စံဘေဘီလုံးစက်ဝိုင်း၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်နှင့်ပတ်သက်၍ မူလစာရွက်စာတမ်းအထောက်အထားများမှာ၊ အီလီဖန်တိုင်မှ အစောပိုင်းကာလမှ ၁၇ နှစ်မြောက်စာရွက်စာတမ်း ၃ ခုမှသာ ရရှိသည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းများသည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ အလေ့အကျင့်သည် တသမတ်တည်းမဟုတ်ကြောင်း ပြသသည်—အဒါရ် ၂ သည် ၁၆ နှစ်မြောက်နှစ်တွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သလို ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်တွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ ဂျူးလူမျိုးများသည် ခရစ်တော်၏ ခေတ်ကာလတွင် ပုံသေစက်ဝိုင်းတစ်ခုရှိခဲ့ပါက၊ ဘေဘီလုံးနီးယန်း၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်တွင် အူလူလူ ၂ နှင့် သက်ဆိုင်သော ၎င်းတို့၏ အဒါရ် ၂ သည် ယခင်နှစ်အကုန်တွင်ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ထောက်ပြထားသည်။ အကယ်၍ ဂျူးနှစ် အေဒီ ၃၀/၃၁ သည် လ ၁၂ လရှိသော သာမန်နှစ်ဖြစ်ခဲ့ပါက၊ အေဒီ ၃၀ တွင် နီစံသည် ကားစပတ်သတ်မှုအတွက် ဖြစ်နိုင်သောနေ့ရက်အဖြစ် လုံးဝဖယ်ရှားခံရသည် (စာမျက်နှာ ၂၅၅ ကိုကြည့်ပါ)။ သို့သော်၊ အဒါရ် ၂ သည် အေဒီ ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ အကယ်၍ နီစံ ၁ သည် လဆုံးမှ ကြာရှည်ကြာသည့်ကာလပြီးနောက် စတင်ခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နှောင့်နှေးခဲ့လျှင်၊ အေဒီ ၃၁ သည် ဖြစ်နိုင်သည်။

Mention has been made of the uncertainty as to whether the Jewish calendar had 13 months in a.d. 30/31, which was a 17th year in the standard Babylonian cycle. On this point the only documentary evidence comes from three 17th-year papyri of an earlier period. These papyri from Elephantine (see Vol. III, pp. 79-83, 103-107) show that Jewish practice was certainly not consistent—that an Adar II was just as possible in the 16th year as in the 17th.⁴ It is also pointed out that if the Jews had a fixed cycle by the time of Christ, it was not unlikely that their counterpart of the Babylonian Ululu II in the 17th year was an Adar II at the end of the preceding year. It has been explained that if the Jewish year a.d. 30/31 was a common year of 12 months, then Nisan in a.d. 30 is completely eliminated (see p. 255) as a possible date for the crucifixion. However, a.d. 31 is possible, regardless of whether Adar II came in 30 or 31, if Nisan 1 in 31 began after a long interval from conjunction, or if it was delayed by design.

 

ဂျူးပြက္ခဒိန်တွင် တွက်ချက်မှု—ဂျူးလတွင် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အချက်နှင့် ပုံသေနှစ်စက်ဝိုင်းဆိုင်ရာ မေးခွန်းသည် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့်၊ ဤအချက်နှစ်ခုနှင့်ပတ်သက်သော အထောက်အထားများကို စစ်ဆေးရန် သင့်လျော်ပေမည်။ ဂျူးပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုသည်၊ တလ်မွဒ်အရ၊ အမြဲတမ်း အနည်းဆုံး လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ လဆန်းကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ရာသီများအပေါ် အခြေခံ၍ ဆန်ဟီဒရင်ကော်မတီမှ သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် တလ်မွဒ်တွင် ပြက္ခဒိန်အရာရှိများအတွက် ၎င်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အသုံးပြုရန် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုရှိကြောင်း ညွှန်ပြချက်များပါရှိသည်။ တလ်မွဒ်သည် ခရစ်တော်၏ ခေတ်ကာလထက် ရာစုနှစ်များစွာ နောက်ကျသည်ကို အမြဲသတိရရန်—သို့သော် ၎င်းသည် အစောပိုင်းအချိန်များ၏ အသုံးပြုမှုကို ထင်ဟပ်သည်ဟု ယူဆထားသည်—ပြီးနောက် ၎င်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်၊ တလ်မွဒ်တွင်ပါရှိသော ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားအချို့ကို ၎င်း၏တန်ဖိုးအတိုင်း ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်သည်။

Computation in the Jewish Calendar.—Since so much depends on the question of the element of calculation in the Jewish month, and on a possible fixed cycle of years, it may be well to examine the evidence on these two factors. The Jewish calendar reckoning was, according to the Talmud, always at least professedly empirical, that is, based on observation of the crescent and of the seasons, fixed by a committee of the Sanhedrin. Yet the Talmud contains indications that there was some leeway for the calendar officials to use their discretion. Remembering always that the Talmud is several centuries later than the time of Christ—though it is thought to reflect usage of earlier times—and that it is sometimes contradictory, we may review, for what it is worth, some of the evidence on the calendar that it contains.

 

တလ်မွဒ်တွင် နီစံကို နောက်လဆန်းသို့ နှောင့်နှေးရန် လ ၁၃ လထည့်သွင်းရန် လိုအပ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည့် အခြေအနေသုံးခုကို ဖော်ပြထားသည်—အနည်းဆုံး အခြေအနေနှစ်ခုရှိရမည်—(၁) အဒါရ်၏ အဆုံးတွင် နွေဦးရာသီညီမျှမှုသည် နောက်ကျနေပါက၊ ဆိုလိုသည်မှာ ၁၂ လမြောက်လသည် မတ်လအစောပိုင်းတွင် အဆုံးသတ်ပါက၊ (၂) လှိုင်းတံပိုးအခမ်းအနားအတွက် မုယောစပါးသည် အချိန်မီမရင့်မှည့်ပါက၊ (၃) သစ်သီးပင်များ၏ မရင့်မှည့်မှုသည် နောက်ကျနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြသပါက၊ နောက်ထပ်ဖော်ပြထားသော အခြေအနေတစ်ခုမှာ ပသခါအတွက် လိုအပ်သော နွေဦးသိုးသငယ်များ အသက်ငယ်လွန်းနေပါက ဖြစ်သည်။ လ ၁၃ လထည့်သွင်းမှုကို ရာသီအခြေအနေများဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်ဆိုလျှင်ပင်၊ နှောင့်နှေးရန် လိုအပ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ထိုအခြေအနေနှစ်ခု လိုအပ်သည်။ ၎င်းသည် အာဏာပိုင်များအတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် နေရာလွတ်ပေးထားသည် (တလ်မွဒ် ဆန်ဟီဒရင် ၁၁ဘီ၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၄၉ ကိုကြည့်ပါ)။ မုယောစပါးရိတ်သိမ်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍၊ ပါလက်စတိုင်း၏ အဓိကဒေသသုံးခုသည် ရင့်မှည့်မှုအချိန်တွင် ကွဲပြားသည်၊ ဒုတိယအဒါရ်ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင်၊ ထိုဒေသသုံးခုအနက် နှစ်ခုတွင် သီးနှံသည် မရင့်မှည့်ဟု ယူဆရမည်။ လပိုတစ်လကို တစ်ရှီ ၁ ရက် (ခြောက်လအလိုတွင်) မတိုင်မီ ကြေငြာမပြုရဟူသော စည်းမျဉ်းသည်၊ ကျွမ်းကျင်သူများသည် ၎င်းကို သီအိုရီအရ ကြိုတင်တွက်ချက်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများရှိကြောင်း သက်သေပြသည်။ တလ်မွဒ်တွင် လပိုတစ်လထည့်သွင်းရန် စည်းမျဉ်းများအတွက်၊ ဆန်ဟီဒရင် ၁၁အေ–၁၃ဘီ၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၄၄၊ ၄၉–၆၁ ကိုကြည့်ပါ။ ရာဗီ အခီဘာ (အေဒီ ၅၀–၁၃၂ ခန့်) သည် ထောင်ကျနေစဉ် ဆက်လက်၍ လ ၁၃ လရှိသော နှစ်သုံးနှစ်ကို ကြိုတင်တွက်ချက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူသည် စက်ဝိုင်းတစ်မျိုးမျိုးကို မသိဘဲ ဤသို့ပြုလုပ်ရန် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။

The Talmud mentions three conditions, any two of which would indicate the need for inserting a 13th month to delay Nisan until the next moon: (1) if the equinox was late in relation to the end of Adar, that is, if the 12th month ended too early in March; (2) if the barley crop would not be ripe in time for the wave sheaf ceremony; (3) if the immaturity of the fruit trees showed that it was still too early; another condition mentioned was if the spring lambs, necessary for the Passover, were still too young. Even if the intercalation of the extra month was determined by seasonal conditions alone, two of those conditions were necessary to determine the need for the delay. This left room for decision by the authorities (see Talmud Sanhedrin 11b, Soncino ed., p. 49). As for the barley harvest, the three principal areas of Palestine differed in the time of ripening; in deciding the necessity of inserting the second Adar, the crop must be judged too immature in two out of the three areas. The rule that the extra month must not be announced before Tishri 1 (six months ahead of time) proves that the experts had ways of computing it in advance by theoretical methods. On the rules in the Talmud for inserting the extra month, see Sanhedrin 11a–13b, Soncino ed., pp. 44, 49–61. Rabbi Akiba (c. a.d. 50–132), when he was imprisoned, is said to have calculated three successive 13-month years in advance. He could hardly have done this without knowledge of some kind of cycle.

 

အကျဉ်းချုပ်—ဤပုံစံတစ်ခုလုံးသည် ပြက္ခဒိန်ချိန်ညှိမှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် လရောင်နှင့် ရာသီများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသည့် လက်တွေ့စမ်းသပ်နည်းများနောက်တွင် သီအိုရီဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများစွာရှိခဲ့ပြီး၊ မလိုအပ်သော်လည်း အဟောင်းလက်တွေ့စမ်းသပ်နည်းများကို ထုံးတမ်းအရ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု ထင်ရသည် (ရို့စ်ဟါရှာနာ ထုတ်ဝေမှု၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၁၇၈ ရှိ နောက်ဆက်တွဲကိုကြည့်ပါ)။ အရာရှိများသည် လဆန်းတစ်ခုစီတွင် သက်သေများကို ဂရုတစိုက်လက်ခံရင်း (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၃၊ ၁၂၂ ကိုကြည့်ပါ)၊ တစ်ခါတစ်ရံ လကို နှောင့်နှေးရန် စည်းမျဉ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု ထင်ရသည်၊ လပိုတစ်လဆုံးဖြတ်ရန် အခြေအနေများစွာတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အသုံးပြုရန် အခွင့်အလမ်းများစွာရှိခဲ့ရမည် (တလ်မွဒ် ရို့စ်ဟါရှာနာ ၂၂အေ–၂၅ဘီ၊ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၉၁–၁၁၅၊ ၁၈၁ ကိုကြည့်ပါ)။ တလ်မွဒ်သည် ၎င်းတို့သည် ရွေးချယ်ထားသော အနည်းငယ်သာသိသော ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှုအချို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ၎င်းတို့သည် နွေဦးရာသီညီမျှမှုကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်နိုင်ပြီး၊ ဘေဘီလုံးနီးယန်းများနှင့် ဂရိလူမျိုးများမှ သိထားပြီးဖြစ်သော လပြက္ခဒိန်သီအိုရီ၊ ဥပမာ ၁၉ နှစ်စက်ဝိုင်းကို လုံးဝမသိခဲ့ဖူးဟု မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဂျူးပြက္ခဒိန်အတွက် စည်းမျဉ်းများကို နောက်ဆုံးတွင် စနစ်တကျထုတ်ဝေခဲ့သောအခါ၊ ယေရုဆလင်ပေါ်မှီခိုမှုမှ ဝေးလံသော ဂျူးလူမျိုးများကို လွတ်မြောက်စေရန်၊ ဤစည်းမျဉ်းများသည် အသစ်တီထွင်မှုမဟုတ်ဘဲ၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်အသိုင်းအဝိုင်းများတွင် ကာလရှည်ထိန်းသိမ်းထားသော နည်းလမ်းများကို ထုတ်ဖော်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ပသခါနေ့ကို လပြည့်နေ့နှင့် ဆက်စပ်ရန် သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော တစ်ပတ်တစ်ရက်တွင် ထားရှိရန် နီစံလကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ဖူးသည်မှာ သက်သေမပြနိုင်သော်လည်း ဖြစ်နိုင်သည် (တလ်မွဒ် ရို့စ်ဟါရှာနာ ၂၀အေ၊ ၂၂ဘီ၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၉၁–၁၁၅ ကိုကြည့်ပါ)၊ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် ပုံသေပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်သော စက်ဝိုင်းဖြင့် လ ၁၃ လထည့်သွင်းမှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ အဟောင်းလက်တွေ့စမ်းသပ်နည်းများကို ဆက်လက်လိုက်နာခဲ့သည်။

To summarize: The whole picture gives the impression that those responsible for the adjustment of the calendar had considerable theoretical computation back of their apparently empirical methods—observation of the moon and the seasons—and that the old empirical methods, though unnecessary, were perpetuated ceremonially (see appendix to the tractate Rosh Hashanah, Soncino ed., p. 178). It would seem that the officials, while scrupulously receiving witnesses each new moon (see Vol. II, pp. 113, 122), could have made use of certain regulations to delay the month at times; and in the multiple conditions for determining the 13th month they must have had considerable opportunity for using their own judgment (see Talmud Rosh Hashanah 22a–25b, and appendix, Soncino ed., pp. 91–115, 181). The Talmud indicates that they made calendar calculations of some sort known only to the select few. They could calculate the equinox approximately, and could hardly have been completely ignorant of the lunar-calendar theory that was already long known to the Babylonians and the Greeks, such as the 19-year cycle. When the rules for the Jewish calendar were finally published in a systematic form, so as to free the distant Jews from dependence on Jerusalem, these rules were not claimed to be a new invention, but the promulgation of methods long preserved in priestly circles. It is entirely possible, though not provable, that as early as the 1st century the priests may have regulated the month of Nisan in order to locate the day of the Passover in relation to the full moon or to place it on a certain day of the week (cf. Talmud Rosh Hashanah 20a, 22b, Soncino ed., pp. 91–115), or that they determined the insertion of the 13th months by a fixed, repeating cycle, while following, in a formal sense, the old empirical practices out of pure conservatism.

 

ပုံသေစက်ဝိုင်း၏ ဖြစ်နိုင်ခြင်း—အနည်းဆုံး ၃ ရာစုနှစ်တွင်၊ ခရစ်ယာန်များသည် ဂျူး၏ ၁၉ နှစ်စက်ဝိုင်းကို သိခဲ့ကြသည် (အန်တိုလီယပ်စ်မှ ကောက်နုတ်ချက်ကို ယူဆီဘီးယပ်စ်၊ ဧက္ကလေးစီယတ်စီ ဟစ်စတိုရီ vii. ၃၂ တွင်ကြည့်ပါ)။ အကယ်၍ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ထိုသို့သော ဂျူးစက်ဝိုင်းရှိခဲ့ပါက၊ ၎င်း၏ အစီအစဉ်သည် မည်သို့ဖြစ်နိုင်သနည်း။ ၎င်း၏ လ ၁၃ လများ၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သော နှစ်များတွင်၊ ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် စံသတ်မှတ်ခဲ့သော ဘေဘီလုံးစက်ဝိုင်းနှင့် ကိုက်ညီပါသလား။ ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်တွင် ဘေဘီလုံးနှင့် ဂျူးလများ၏ အနီးကပ်ကိုက်ညီမှုကို အီလီဖန်တိုင်စာရွက်စာတမ်းအချို့မှ ညွှန်ပြသည် (တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၈၊ ၁၀၉ ရှိ ဇယားများကိုကြည့်ပါ)။ ဤဆင်တူမှုသည် လက်တွေ့စမ်းသပ်နည်းများနှင့် ဆင်တူခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော်လည်း၊ ခရစ်တော်၏ ခေတ်ကာလအထိ ၎င်းသည် ဂျူးလူမျိုးများသည် ၁၉ နှစ်စက်ဝိုင်း၏ ဆင်တူပုံစံကို အသုံးပြုခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်၊ ၎င်းကို ၁ ရာစုနှစ် ဂျူးအရာရှိများသည် မသိခဲ့ဖူးဟု မဖြစ်နိုင်ပေ။

The Possibility of a Fixed Cycle.—By the 3d century, at least, the Christians knew of the Jewish 19-year cycle (see an extract from Anatolius in Eusebius, Ecclesiastical History vii. 32). If there was such a Jewish cycle in the 1st century, what might have been its scheme? Did its 13th months, recurring in the same years in each successive cycle, agree with the 13th months in the Babylonian cycle that had been standardized in the early 4th century b.c. A rather close alignment of the Babylonian and Jewish months is indicated for the 5th century b.c. by certain of the Elephantine papyri (see tables in Vol. III, pp. 108, 109). This similarity may have resulted from similar empirical methods, but as late as the time of Christ it may also have been the result of the Jews using a similar form of the 19-year cycle, a cycle of which the 1st-century Jewish officials could hardly have been ignorant.

 

အကယ်၍ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ဘေဘီလုံးနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ပုံသေဂျူးစက်ဝိုင်းတစ်ခုရှိခဲ့ပါက၊ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဘေဘီလုံးနီးယန်း၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်တွင် အယ်လူလူ ၂ ထက် ခြောက်လစောပြီး သို့မဟုတ် ခြောက်လနောက်ကျ၍ အဒါရ် ၂ ကို ထည့်သွင်းရန် မျှော်လင့်ရမည် (စာမျက်နှာ ၂၃၆ ကိုကြည့်ပါ)။ ၎င်းသည် မည်သည့်အရာဖြစ်မည်ကို သေချာမပြောနိုင်ပေ။ သို့သော်၊ ဂျူးစက်ဝိုင်းနှစ်များ၏ နောက်ပိုင်းနံပါတ်သတ်မှတ်မှုကို ၁ ရာစုနှစ်သို့ ပြန်လည်တိုးချဲ့၍ ဘေဘီလုံးစီးရီးနှင့် အနီးစပ်ဆုံးပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါက၊ ဂျူး၏ ၈ နှစ်မြောက်နှစ်တွင် အဒါရ် ၂ သည် ဘေဘီလုံးနီးယန်း၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်တွင် အယ်လူလူ ၂ ထက် ခြောက်လစောပြီး ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် အဒါရ် ၂ သည် အေဒီ ၃၀ နှင့် ၃၃ တွင် ကျရောက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ဤနှစ်နှစ်စလုံးကို ကားစပတ်သတ်မှုနေ့ရက်အဖြစ် ဖယ်ရှားပြီး၊ အေဒီ ၃၁ ကို အကောင်းဆုံးဖြစ်နိုင်ခြေအဖြစ် ထားရှိမည်။ သို့သော် ၎င်းသည် လက်ရှိတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ယူဆချက်တစ်ခုသာဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ဂျူးအလေ့အကျင့်အတွက် တိုက်ရိုက်အထောက်အထားမရှိပေ။ ၎င်းတို့၏ စက်ဝိုင်း၊ ရှိခဲ့လျှင်၊ မသိရှိရဘဲ၊ ၎င်းတို့သည် စနစ်မရှိဘဲ အဒါရ် ၂ ကို မတူညီသောနှစ်များတွင် ထားရှိရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်နည်းများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဥပမာ၊ ၎င်းသည် ၃၀ သို့မဟုတ် ၃၁ တွင် ကျရောက်နိုင်သည်။ လက်ရှိသမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် နှစ်တစ်နှစ်တွင် လ ၁၃ လအတွက် သေချာသောအခြေခံမပေးပေ။

If a regular Jewish cycle, approximating the Babylonian, existed already in the 1st century, the Jews would be expected to insert a second Adar either six months earlier or six months later than the Babylonian Elul II in the 17th year (see p. 236). Which would it be? It cannot be said with certainty. However, it is interesting to note that if the later numbering of the Jewish cycle years can be extended backward into a 1st-century form of the cycle that approximates the Babylonian series, an Adar II of the Jewish 8th year would fall six months earlier than an Elul II in the Babylonian 17th year;⁵ and that in such a case an Adar II would fall in both a.d. 30 and a.d. 33, and would eliminate both these years as possible crucifixion dates, leaving a.d. 31 as the best possibility. But that is at present no more than an interesting conjecture, since we have no direct evidence for Jewish practice in the 1st century. Their cycle, if any, is not known, and they may have used purely empirical methods that put Adar II in differing years without a system, so that it might have fallen in either 30 or 31, for example. Historical evidence at present provides no basis for being certain of the 13th month in either year.

 

ဖြစ်နိုင်ခြေဆိုင်ရာ ကိစ္စ—အကယ်၍ နက္ခတ်ဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများမှ အမှန်တကယ်သက်သေပြချက်အရ၊ အေဒီ ၃၀ နှင့် ၃၁ အကြား မေးခွန်းကို ဖြစ်နိုင်ခြေဆိုင်ရာ အဆင့်ဖြင့်သာ ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ ၁ ရာစုနှစ်တွင်၊ ဂျူးလူမျိုးများသည် ပုံသေလ ၁၃ လရှိသော နှစ်များ၏ စဉ်ဆက်မပြတ်စက်ဝိုင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ မပြုခဲ့သည်ဖြစ်စေ။ ၎င်းတို့တွင် ပုံသေစဉ်ဆက်မရှိခဲ့ပါက၊ အများစုထင်သည့်အတိုင်း၊ အေဒီ ၃၀ တွင် နီစံ ၁၄ ရက် သောကြာနေ့သည် ဂျူးလ ၁၃ လရှိသော နှစ်တစ်နှစ်နှင့် ဘေဘီလုံးစက်ဝိုင်း၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်နှင့် တူညီမှုအပေါ် မူတည်သည် (စာမျက်နှာ ၂၅၅ နှင့် မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)၊ ၎င်းသည် သက်သက်မသေချာသော ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုသာဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ပုံသေစဉ်ဆက်ရှိခဲ့ပါက၊ ၎င်းသည် ဘေဘီလုံးစက်ဝိုင်းနှင့် တူညီသည်ဟု သက်သေမရှိပြီး၊ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဂျူးစက်ဝိုင်း၏ ပုံစံနှင့် တူညီမည်မဟုတ်ပေ၊ ၎င်းသည် မုယောစပါးရိတ်သိမ်းမှုအတွက် စောလွန်းသည်။ ၎င်းတို့၏ အစောဆုံး ပုံသေလ ၁၃ လရှိသော နှစ်များ၏ စဉ်ဆက်သည် ၎င်းတို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ပြက္ခဒိန်ကို စံသတ်မှတ်ခဲ့စဉ်ကဲ့သို့ တူညီခဲ့ပါက၊ ဂျူးနှစ် အေဒီ ၃၀/၃၁၊ ဘေဘီလုံး၏ ၁၇ နှစ်မြောက်နှစ်နှင့် သက်ဆိုင်သော နှစ်သည်၊ နီစံ ၁၄ ရက်သည် သောကြာနေ့တွင်ရှိသော လ ၁၃ လရှိသော နှစ်တစ်နှစ်မဟုတ်ကြောင်း သေချာသည်။ အကယ်၍ အေဒီ ၃၁ တွင် တွက်ချက်ထားသော အချက်များသည် နီစံ ၁ ရက်ကို ထိခိုက်ခဲ့ပါက၊ ထိုနှစ်ကို ကားစပတ်သတ်မှုနှစ်အဖြစ် ဖြစ်နိုင်ရုံသာမက၊ နှစ်နှစ်အနက် ပိုမိုဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရန် အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။

A Matter of Probability.—So far as actual proof from astronomical and calendrical evidence goes, the question of a.d. 30 versus 31 can be settled only in terms of relative probability. In the 1st century, either the Jews employed a regular 19-year cycle, with a fixed sequence of 13-month years, or they did not. If they had no regular sequence, as many think, a date such as Friday, Nisan 14 in a.d. 30, which depends on the identity of a Jewish 13-month year with a 17th year of the Babylonian cycle (see p. 255 and note), is a mere guess. If they had a fixed sequence, there is no proof that it was identical with the Babylonian cycle, and it could not be the same as the later form of the Jewish cycle, which runs too early for the barley harvest. If their earliest fixed sequence of 13-month years was the same as they had later, when they standardized their calendar, then the Jewish year a.d. 30/31, the year corresponding to the Babylonian 17th, was certainly not a 13-month year, with Nisan 14 on Friday. It has been shown that if calculated factors affected Nisan 1 in a.d. 31, there are several possible reasons for considering that year not only possible as the crucifixion year, but the more probable of the two.

Expert Testimony on Lunar Calculation

 

ဤ မှတ်ချက်စာအုပ်ရည်ရွယ်ချက်အတွက် ခရစ်တော်ကားစင်တင်ခံရသည့်နှစ်ကို အေဒီ သုံးဆယ့်တစ်အဖြစ် ရွေးချယ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းများကို ရှင်းပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ နှစ်ရာငါးဆယ့်လေး ကိုကြည့်ပါ)။ ရှေးခေတ်မူရင်းစာရွက်စာတမ်းများ မရရှိနိုင်သည့်အခါ ရှေးခေတ်ပြက္ခဒိန်ရက်စွဲကို ခေတ်သစ်ကြိုးပမ်းမှုများဖြင့် တွက်ချက်ရာတွင် မွေးရာပါ မသေချာမရေရာမှုများ ပါဝင်နေသောကြောင့် နက္ခတ္တဗေဒ မဟုတ်သော အကြောင်းရင်းများကို အထူးအာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ လမင်းတွက်ချက်မှုမှ ကမ်းလှမ်းထားသော သက်သေအထောက်အထားများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ဤ မှတ်ချက်စာအုပ်၏ တည်းဖြတ်သူများသည် ထိုသို့သော သက်သေ၏ ယုံကြည်နိုင်မှုအတိုင်းအတာ ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ အချက်အလက်များကို လိုအပ်ခဲ့သည်ဟု ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် တည်းဖြတ်သူသည် ထင်ရှားသော နက္ခတ္တပညာရှင်များစွာထံ စာရေးခဲ့ပြီး ခရစ်တော်ခေတ်က မည်သည့် လသစ်မည်မည်ကို မည်သည့်ရက်စွဲကို ဂျူလီယန်ရက်စွဲအဖြစ် ခေတ်သစ်လမင်းဇယားများအခြေခံ၍ တွက်ချက်ရန်အတွက် ဖြစ်နိုင်သော တိကျမှုအတိုင်းအတာ ဆိုင်ရာ သူတို့၏ ထင်မြင်ချက်ကို မေးမြန်းခဲ့သည်။ ပထမမေးခွန်းအတွက် သူတို့၏ အဖြေများတွင် ပြန်ကြားခဲ့သော နက္ခတ္တပညာရှင် လေးဦးသည် ရှေးခေတ်လ၏ အဆင့်တစ်ခုကို တွက်ချက်ရာတွင် ခွင့်ပြုရမည့် အမှားအတိုင်းအတာ အတိုင်းအတာ ကွဲပြားခဲ့သည်၊ ဤ အမှားအနားကွပ်ကို အဓိကအားဖြင့် ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းတွင် လည်ပတ်မှု ကွဲပြားမှုကြောင့် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ (ဤ လည်ပတ်မှု ကွဲပြားမှုကို ကြိုတင်မှန်းဆ၍ မရပါ၊ ကောင်းကင်ခန္ဓာ ရွေ့လျားမှုများ၏ ဆက်စပ်ရွေ့လျားမှုများတွင် မသေချာမှုကြောင့် မဟုတ်ပါ။ လသစ်ဖြစ်ပွားချိန်ကို ထိခိုက်မှုရှိသော နေ့၏ အချိန်ကိုသာ ထိခိုက်မှုရှိသည်။ ဤ အမှားကို ရှေးခေတ်မူရင်းစာရွက်စာတမ်းများရှိသည့် ဥပမာ လကြတ်မှတ်တမ်းများကဲ့သို့ ဖြစ်ပွားချိန်ကို နာရီပေးသည့် အချက်များတွင်သာ ဖယ်ရှားနိုင်သည်။) ရံဖန်ရံခါ ဤ အမှားအနားကွပ်ငယ်သည် ဒေသတစ်ခုတွင် လကြတ်မှုအချိန်မတိုင်မီ သို့မဟုတ် နောက်မှ မြင်နိုင်သော ထောင့်တစ်ခုသို့ လရောက်ရှိမှုရှိ မရှိ မသေချာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော ကိစ္စများတွင် မိနစ်အနည်းငယ် ကွဲပြားမှုသည် ဂျူးပြက္ခဒိန်တွင် တစ်ရက်လုံး ကွဲပြားမှုကို ဖန်တီးနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ တစ်ညနေခင်းတွင် မြင်နိုင်ရန် နေ၏ အလွန်ဝေးကွာ၍ မရသော လလက်ကွင်းသည် နောက်ညနေမှ မြင်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ။

The reasons for the choice of a.d. 31 as the crucifixion year, for the purposes of this commentary, have been explained (see p. 254). Because of the inherent uncertainties involved in modern attempts to reckon an ancient calendar date when ancient source documents are not available, particular attention has been given to nonastronomical factors. In evaluating the evidence offered from lunar calculation, the editors of this commentary felt the need of expert information on the degree of reliability of such evidence. Accordingly, the editor wrote to several leading astronomers asking their opinion (1) concerning the degree of accuracy possible in reckoning back to the Julian date of any new moon or full moon in Christ’s time on the basis of modern lunar tables; and (2) concerning the elements of uncertainty in converting such an ancient date from astronomical terms to a specific day in the Jewish calendar, as would be necessary in order to assign a Julian date to the crucifixion.

In their answers to the first question the four astronomers who replied differ as to the degree of error that must be allowed for in calculating an ancient phase of the moon, this margin of error being attributed chiefly to the variation in the rotation of the earth on its axis. (This rotational variability, which cannot be predicted, is not due to uncertainty in calculating the relative motions of the heavenly bodies; it affects only the time of day at which a new moon, for example, occurred. This error can be eliminated only in instances where ancient source documents, such as eclipse records, give the hour of the occurrence.) Occasionally this small margin of error would result in uncertainty as to whether the moon reached an angle of possible visibility in a given locality before or after moonset. In such cases a few minutes’ difference could make the difference of a whole day in the Jewish calendar, since a crescent not quite far enough from the sun to be seen on one evening cannot be seen until the next evening.

 

သူတို့၏ အဖြေများတွင် ဒုတိယ မေးခွန်းအတွက် နက္ခတ္တပညာရှင်များသည် ရှေးခေတ်လမင်းပြက္ခဒိန်ရက်စွဲ တိုင်းတွင် အရေးကြီးပြီး ရှောင်လွှဲ၍ မရသော မသေချာမှုတစ်ခုကို တညီတညွတ်တည်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ လသစ်ကို စက္ကန့်အပိုင်းအစ အထိ တိကျစွာ တွက်ချက်နိုင်ခဲ့လျှင်ပင် ဆက်ဆပ်မှုနှင့် နေဝင်ချိန်နောက် ပထမမြင်နိုင်မှုကြား ကြားချိန်ကို ထိခိုက်မှုရှိသော ကွဲပြားမှုနှင့် မစစ်ဆေး၍ မရသော အစိတ်အပိုင်းများ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ နှစ်ရာငါးဆယ့်ခြောက် ကိုကြည့်ပါ)။ ဤ မေးခွန်းတွင် အဖြေများသည် ရှေးခေတ်မူရင်းအချက်အလက်များ မရရှိနိုင်သည့်အခါ နက္ခတ္တအချက်အလက်များမှ ဂျူးလ၏ တိကျသောရက်တစ်ခုသို့ တွက်ချက်ရန် နည်းလမ်းတစ်ခုခုတွင် ပါဝင်သော မသေချာမှုကို ညွှန်ပြရာတွင် သဘောတူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် မည်သည့် ဂျူးပသခါ ပွဲကိုမဆို ဂျူလီယန်ရက်စွဲ ချိန်းဆိုရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သော ခရစ်တော်ကားစင်တင်ခံရသော ရက်စွဲကို ချိန်းဆိုရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သော လုံးဝ သေချာမှုရှိ ခွင့်မပြုနိုင်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။

In their answers to the second question, however, the astronomers unanimously point to an important and unavoidable uncertainty in every ancient lunar calendar date. Even if a new moon could be reckoned accurately to the fraction of a second, there would still remain the variable and unverifiable elements affecting the interval between conjunction and the first visibility after sunset (see p. 256). On this question the replies agree in pointing out the uncertainty involved in any method of reckoning from the astronomical data to a specific day of a Jewish month whenever ancient source data are not available. Thus they make clear the impossibility of identifying the Julian equivalent of any Jewish Passover with absolute certainty.

 

မှတ်ချက်စာအုပ် တည်းဖြတ်သူ၏ စုံစမ်းစာနှင့် နက္ခတ္တပညာရှင်များမှ အဖြေများကို ဤနေရာတွင် အပြည့်အစုံ ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

The commentary editor’s letter of inquiry and the replies from astronomers are here reproduced in full:

 

[ဤ စာကို နက္ခတ္တပညာရှင်များစွာထံ လိပ်မူခဲ့သည်။]

[This letter was addressed to several astronomers.]

“ဂျန်နဝါရီ ဆယ့်ငါး၊ တစ်ထောင့်ကိုးရာငါးဆယ့်ငါး

“January 15, 1956