ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၆

 

ဆပ်တူဂျင့်

ဤသိမ်းကျုံးဘာသာပြန်ကျမ်း၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် သမိုင်းကို အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၉ တွင် ဆွေးနွေးထားသည်။ ဆပ်တူဂျင့်သည် ဟီဘရူးကျမ်းစာမူရင်း (မာဆိုရတ်တစ်မူရင်း) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ထူးခြားချက်များစွာရှိသည်။ တစ်ခုမှာ ထပ်ကျပ်စကားလုံးများ (ဟီဘရူးစကားလုံးတစ်လုံးကို ဘာသာပြန်ရာတွင် တူညီသော ဂရိစကားလုံးနှစ်မျိုးထည့်ထားခြင်း) ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ ဆပ်တူဂျင့်သည် ဘုရားသခင်ကို လူ့သဏ္ဌာန်ဖြင့်ဖော်ပြခြင်းကို ရှောင်ရှားလေ့ရှိပြီး၊ ဤသည်မှာ အလက်ဇန္ဒြီးယားရှိ ဒဿနတွေးခေါ်မှုရှိသော ဂျူးများ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဆပ်တူဂျင့်နှင့် မာဆိုရတ်တစ်မူရင်းကြားတွင် အပိုင်းအချို့၏ စီစဉ်ပုံမှာ ကွဲပြားသည်။ ဥပမာ၊ ထွက်မြောက်ရာ ၃၅–၃၉၊ (LXX တတိယမူရင်း) ဘုရင်များမှတ်တမ်း ၁ အခန်း ၄–၁၁၊ ယေရမိယမှတ်တမ်း၏ နောက်ဆုံးပိုင်း၊ နှင့် သုတ္တံကျမ်း၏ အဆုံးပိုင်းတို့တွင် မတူညီသော အစီအစဉ်များရှိသည်။ ဆပ်တူဂျင့်တွင် ကျမ်းစာများ၏ အစီအစဉ်သည်လည်း ဟီဘရူးဓမ္မသတ်၊ ပရောဖက်များ၊ နှင့် ဆာလံကျမ်းများ၏ ရိုးရာအစီအစဉ်နှင့် ကွဲပြားသည် (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ဆပ်တူဂျင့်မူရင်းများသည် အသေးစိတ်အစီအစဉ်တွင် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ယနေ့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျမ်းများတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံစံကို လိုက်နာသည်။ အပိုကျမ်းများတွင်၊ ဧဇရာမတိုင်မီ ဧဇရာ ၁၊ ပညာရှိမှု၊ ဆီရတ်၊ ဂျူဒစ်၊ နှင့် တိုဘစ်တို့သည် ဟေရှာယမတိုင်မီ၊ ဘာရုတ်သည် ယေရမိယပြီးနောက်၊ မက္ကဘီများသည် မာလခိပြီးနောက်တွင် ရှိသည်။ ယောဘကျမ်းသည် ရှောလမုန်၏ သီချင်းနှင့် ပညာရှိမှုကျမ်းကြားတွင် ရှိပြီး၊ ဧသတာသည် အပိုကျမ်းအပိုင်းများနှင့်အတူ ဆီရတ်နှင့် ဂျူဒစ်ကြားတွင် ရှိသည်။ ဒံယလ်သည် ဆူဇန္နာနှင့် ဘယ်လ်နှင့် နဂါးတို့နှင့်အတူ ရှိသည် (စာမျက်နှာ ၈၄-၈၇ ကို ကြည့်ပါ)။

The Septuagint.—For a discussion of the origin and history of this earliest translation of the Old Testament see Vol. I, p. 39. Several characteristics distinguish the LXX as compared with the Masoretic text of the Hebrew Old Testament. One of these is the appearance of doublets, that is, of synonyms placed together to translate a single Hebrew word. Another is that the LXX repeatedly avoids anthropomorphic representations of God, a trend, indeed, that was characteristic of the more philosophically-minded Jews of Alexandria. Yet another difference between the LXX and the Masoretic text is the arrangement of certain sections; thus different sequences of material appear in Ex. 35–39, [LXX 3d] 1 Kings 4–11, the last part of Jeremiah, and the end of Proverbs. This trend in the LXX also extends to the arrangement of books, which differs from the traditional Hebrew order of Law, Prophets, and Psalms (see Vol. 1, p. 37). While the LXX manuscripts vary somewhat in details of order, in general they follow the pattern preserved in English Bibles today. Of the Apocryphal books, 1 Esdras precedes Ezra; Wisdom, Sirach, Judith, and Tobit precede Isaiah; Baruch follows Jeremiah; and the books of Maccabees follow Malachi. Job comes between the Song of Solomon and Wisdom; Esther, with its Apocryphal additions, between Sirach and Judith; and Daniel is accompanied by Susanna and Bel and the Dragon. See pp. 84-87.

 

ဆပ်တူဂျင့်နှင့် ရိုးရာဟီဘရူးမူရင်းကြားတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကျဆုံးကွဲပြားမှုမှာ ဂရိဘာသာတွင်ပါရှိသော အချို့အကြောင်းအရာများသည် ဟီဘရူးတွင်မရှိဘဲ၊ ဟီဘရူးတွင်ပါရှိသော အချို့အပိုင်းများသည် ဂရိဘာသာတွင်မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကွဲပြားမှုများ၏ အတိုင်းအတာသည် ကွဲပြားသည်။ ပဉ္စတိကျမ်းတွင် နှစ်မျိုးလုံးသည် အနီးကပ်တူညီသော်လည်း၊ ဒံယလ်ကျမ်းတွင် ဆပ်တူဂျင့်သည် မာဆိုရတ်တစ်ဟီဘရူးမူရင်းနှင့် များစွာကွဲပြားသည်။ ဤကွဲပြားမှုကြီးမားမှုကြောင့် အစောပိုင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းသည် ဆပ်တူဂျင့်၏ ဒံယလ်ကျမ်းကို ငြင်းပယ်ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၂ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သီအိုဒိုရှင်း၏ ဘာသာပြန်ကို အစားထိုးအသုံးပြုခဲ့သည်။ ဆပ်တူဂျင့်၏ ဒံယလ်ကျမ်းကို အလွန်နည်းပါးစွာသာ အသုံးပြုခဲ့သဖြင့် ၎င်းသည် ဂရိဘာသာဖြင့် ခရစ်နှစ် ၂ သို့မဟုတ် ၃ ရာစုမှ ချက်စတာဘီတီ ပါပီရပ်စ်နှင့် ခရစ်နှစ် ၁၀ ရာစုခန့်မှ ချီဂီမူရင်းတို့တွင်သာ တွေ့ရသည်။ ဆပ်တူဂျင့်တွင် ရိုးရာဟီဘရူးမူရင်းတွင်မရှိသော အကြောင်းအရာများပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စများသာမက အပိုကျမ်းများဟု ယခုခေါ်ဆိုသော ကျမ်းများကိုပါ ထည့်သွင်းထားသည် (စာမျက်နှာ ၈၄-၈၇ ကို ကြည့်ပါ)။ သို့သော် ဤအပိုကျမ်းများပါဝင်မှုသည် မာဆိုရတ်တစ်မူရင်းနှင့်ကွဲပြားသော ဟီဘရူးကျမ်းစာစံထားမှုပေါ်တွင် မတည်မူထားပုံရသည်။ ၎င်းသည် ပါလက်စတိုင်းရှိ ပိုမိုရှေးရိုးစွဲဂျူးများက ငြင်းပယ်ခဲ့သော ကျမ်းများကို ဟယ်လီနစ်တစ်ဂျူးများက လက်ခံခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပုံရသည်။

Perhaps the most interesting difference of all between the LXX and the traditional Hebrew text is the fact that some materials appear in the Greek that are not in the Hebrew, whereas other passages are preserved in the Hebrew that do not appear in the Greek. The extent of these variations differs; in the Pentateuch the two texts are closely similar, but in the book of Daniel the LXX is quite different from the Masoretic Hebrew text. Because of this great discrepancy, the early church rejected the LXX of Daniel and substituted for it the translation made by Theodotion in the latter part of the 2d century a.d. In fact, so little was the LXX of Daniel used that it survives today in Greek in only two manuscripts, a copy among the Chester Beatty Papyri from the 2d or 3d century, and the Chigi manuscript from about the 10th century. The presence in the LXX of material not in the traditional Hebrew text extends not only to individual passages but also to books; thus the LXX contains those books now commonly known as the Apocrypha (see pp. 84-87). However, the inclusion of these additional books apparently does not rest upon a Hebrew canon different from that of the Masoretic; it seems rather to be due to the acceptance of books by Hellenistic Jews that were rejected by their more conservative brethren in Palestine.

 

ခီရ်ဘတ်ကွမ်ရန်တွင် မူရင်းများတွေ့ရှိမှုများ (စာမျက်နှာ ၉၀ ကို ကြည့်ပါ) သည် ဆပ်တူဂျင့်ကို လေ့လာမှုအတွက် စိတ်ဝင်စားမှုအသစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာတွင် တွေ့ရှိသော ဟီဘရူးကျမ်းစာအပိုင်းအစများသည် အခြားသော ဒက်စီမှတ်တမ်းများနှင့် မာဆိုရတ်တစ်များတွင်ထိန်းသိမ်းထားသော ရိုးရာဟီဘရူးမူရင်းထက် ဆပ်တူဂျင့်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သည်။ ဤဆပ်တူဂျင့်ပုံစံဟီဘရူးမူရင်းများ၏ တွေ့ရှိမှု၏ အပြည့်အဝအဓိပ္ပာယ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန်လိုအပ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် ဂရိဘာသာနှင့် ဟီဘရူးမူရင်းများကြားကွဲပြားမှုများသည် ဘာသာပြန်မမှန်ကန်မှု သို့မဟုတ် မဖြည့်စွမ်းမှုကြောင့်သာမဟုတ်ဘဲ၊ ကွဲပြားသော ဟီဘရူးမူရင်းများပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ညွှန်ပြသည်။ အနည်းဆုံး ခရစ်မတိုင်မီ ၁ ရာစုအထိ ဟီဘရူးမူရင်းပုံစံမျိုးစုံထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဆပ်တူဂျင့်တွင်ထိန်းသိမ်းထားသော မူရင်းတစ်ခုနှင့် ဒက်စီမှတ်တမ်းများနှင့် မာဆိုရတ်တစ်မူရင်းတွင်တွေ့ရသော နောက်တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော် ဤမူရင်းများ၏ ဆက်စပ်မှုဆိုင်ရာ နောက်ဆုံးကောက်ချက်များကို နောက်ထပ်သုတေသနပြုရန် လိုအပ်သည်။

The discoveries of the manuscripts at Khirbet Qumrân (see p. 90) aroused new interest in the study of the LXX, for several Hebrew fragments of the Old Testament have been found there that exhibit a text much nearer to the LXX than to the traditional Hebrew text preserved in other Dead Sea scrolls, and by the Masoretes. While the full significance of these discoveries of LXX-type Hebrew texts is yet to be determined, they do appear to indicate that at least some of the differences between the Greek and the Hebrew texts heretofore known are not merely the result of bad translation or careless handling, but rest rather upon different Hebrew originals. Apparently at least as late as the 1st century b.c. more than one type of Hebrew text was in circulation. This leads to the further assumption that one of these represented that preserved by the LXX, and another, that found in the majority of the Dead Sea scrolls and the Masoretic text. However, final conclusions on the relationships of these texts must await further research.

 

ဖီလို ဖီလို ဂျူဒီးယပ်စ်သည် ဟယ်လီနစ်တစ်လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဂျူးပညာရှင်နှင့် ဒဿနပညာရှင်များအနက် ထင်ရှားသောဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ သူသည် ကျယ်ပြန့်သော ဉာဏ်ရည်ရှိသူဖြစ်သည်။ အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် ခရစ်မတိုင်မီ ၂၀–၁၀ နှစ်များတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အကောင်းဆုံးဂျူးအတွေးအခေါ်နှင့် လေ့လာမှုပုံစံများတွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။ သူသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဆင့်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဖာရီစီဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ သူသည် ခရစ်နှစ် ၅၀ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်သည်။

Philo.—Philo Judaeus stands as one of the best examples of those Jewish scholars and philosophers who worked under the influence of Hellenism. He had a notable breadth of mind.

Born in Alexandria, probably between the years 20–10 b.c., Philo grew up in the atmosphere of cosmopolitan culture and the finest Jewish patterns of thought and study. He was possibly of the priestly order, and, it would appear, a Pharisee. He died about a.d. 50.

 

ဖီလိုအတွက် မောရှေသည် ရှေးခေတ်ပုဂ္ဂိုလ်များထဲတွင် အကြီးမြတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ တွေးခေါ်သူ၊ ဥပဒေပြဌာန်းသူ၊ နှင့် ဘုရားသခင်၏ သမ္မာတရားကို ဖော်ပြသူဖြစ်သည်။ မောရှေ၏သွန်သင်ချက်များသည် ဒဿနပညာရှင်များက ရှာဖွေရန်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့သော သမ္မာတရားများ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဖော်ပြမှုဖြစ်သည်ဟု ဖီလိုက ယုံကြည်သည်။ ဒဿနပညာလေ့လာမှု၏ မျှော်လင့်ဖွယ်ရလဒ်မှာ မောရှေ၏သွန်သင်ချက်များကို ဘုရားသခင်၏ ဗျာဒိတ်နှင့် သမ္မာတရား၏ အခြေခံအဖြစ် နားလည်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ဖီလိုက ယူဆသည်။ ဤသမ္မာတရားကို ဖော်ထုတ်ရန်၊ ဖီလိုသည် မောရှေ၏သွန်သင်ချက်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် အလက်ဇန္ဒြီးယားစာပေအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကောင်းစွာဖွံ့ဖြိုးပြီးသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနည်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုကို ဖီလိုသည် အလွန်အမင်းအထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

To Philo, Moses was the greatest of the ancients, as thinker, lawgiver, and exponent of divine truth. He was, Philo believed, the reliable exponent of truths that philosophy had sought eagerly but ineffectually to develop. To Philo, the desirable fruitage of philosophic study was to understand the teaching of Moses as the revelation of God and the basis of truth. It was Philo’s purpose to bring out this truth, which he believed was in part clearly set forth and in part only embryonic in the book of Moses. To accomplish this, Philo applied in his exegesis of Mosaic teachings the allegorical method, which already had become a well-developed art in Alexandrian literary circles. This allegorizing Philo carried to an extreme.

 

ဂျူးမဟုတ်သော ဒဿနတွေးခေါ်မှု၊ အထူးသဖြင့် ပလေတို၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ဖီလိုကို ပြင်းထန်စွာ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သူ့အတွက် ဘုရားသခင်ကို ခြေထောက်၊ လက်၊ သို့မဟုတ် မျက်နှာရှိသည်ဟု ဖော်ပြခြင်းများသည် လူ့သဏ္ဌာန်ပုံဖော်ခြင်းမျှသာဖြစ်ပြီး၊ စကားလုံးပုံသဏ္ဌာန်များသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဖီလိုသည် ဖယ်ရှားရန်ကြိုးစားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စကားလုံးအတိုင်းမဟုတ်ဟု သူယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် “ရိုးရှင်းစွာရှိသောသူ” ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမဟုတ်ဘဲ၊ ဝိညာဉ်ရေးရာအရ၊ သို့မဟုတ် ဒဿနအရ တွေးတောရမည်ဖြစ်သည်။ ဖီလိုအတွက် မှန်ကန်သော အကြံဉာဏ်သည် လိုဂို့စ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သူက ပုဂ္ဂိုလ်ပုံစံမပြုခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ သို့မဟုတ် ဘုရားသခင်၏ တမန်တော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပုံရသည်။ ဖီလိုသည် လိုဂို့စ်နှင့် မက်ဆီယာကို ယောဟန်ကဲ့သို့ (ယောဟန် ၁:၁–၃၊ ၁၄) တစ်ဦးတည်းသော ဘုရားသခင်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် မပေါင်းစည်းခဲ့ပေ။

The influence of non-Jewish philosophic thinking, particularly that of Plato, strongly controlled Philo. To him, references to God as a Being with feet, hands, or face were merely anthropomorphisms, that is, attributions to God of human characteristics merely as figures of speech. These Philo sought to eliminate, since he believed they were not literally true. God was the “simply Existent One,” not to be thought of materially, but spiritually, or rather metaphysically. To Philo, true reason was Logos. This he did not personify, but he apparently recognized it as the Spirit of God, the divine messenger of God. Philo never united the ideas of Logos and Messiah into one divine Person, as John did so boldly (John 1:1–3, 14).

 

ဖီလို၏ ကိုယ်ကျင့်တရားသွန်သင်ချက်များသည် တစ်ဖက်တွင် တိုရာမှ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် နောက်တစ်ဖက်တွင် စတိုအိဇင်မှ လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး၊ ဂျူးဥပဒေ၏ စုဆောင်းထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတွင် အကောင်းဆုံးကို သန့်စင်ပေးသည်။ လူသား၏ အမြင့်ဆုံးရည်မှန်းချက်မှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ကို သိရှိပြီး လိုက်လျှောက်ရန်ဖြစ်သည်ဟု သူယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိသားစု၊ အသိုင်းအဝိုင်း၊ နှင့် မိမိကိုယ်ကို အကောင်းဆုံးဖွံ့ဖြိုးရေးသည် မှန်ကန်သောစိတ်ဓာတ်ရှိသူတိုင်းအတွက် ကောင်းမှုပြုရန် အခွင့်အလမ်းများဖြစ်သည်ဟု သူထင်သည်။ ဖီလို၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၂ ရာစုအကြာတွင် အလက်ဇန္ဒြီးယားရှိ ခရစ်ယာန်ပလေတိုနစ်များဖြစ်သော ကလီမန့်နှင့် အော်ရဂျင်၏ သွန်သင်ချက်များတွင် ၎င်း၏ သက်ရောက်မှုကို တွေ့ရသည်။

Philo’s moral teaching which was influenced by the Torah on the one hand and Stoicism on the other, presents a fine distillation of the best, humanly speaking, in the accumulated interpretation of Jewish law. He believed that man’s supreme end in life is to ascertain the will of God and to do it. He held that the family, the community, and the best development of self are opportunities for the exercise of good by every man of right spirit. Philo’s influence was so extensive, in fact, that the teachings of the Christian Platonists Clement and Origin of Alexandria show its impact nearly two centuries later.

 

ဂျိုးဆီဖပ်စ် ဤခေတ်၏ အကျော်ကြားဆုံးနှင့် အများဆုံးကိုးကားခံရသော ဂျူးစာရေးဆရာမှာ ဖလေးဗီးယပ်စ် ဂျိုးဆီဖပ်စ်ဖြစ်ပြီး၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်၊ ပညာရှင်၊ မတော်တဆစစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ နှင့် အလွန်အရေးကြီးသော သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ယေရုဆလင်မြို့ရှိ မြင့်မြတ်သော ယဇ်ပုရောဟိတ်မိသားစုတွင် ခရစ်နှစ် ၃၇ ခန့်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ဟတ်စမိုနီးယန်မျိုးရိုးမှဆင်းသက်သည်ဟု ဆိုသည် (စာမျက်နှာ ၃၀၊ ၇၅ ကို ကြည့်ပါ)။ သူ၏ခေတ်တွင် ဂျူးဂိုဏ်းသုံးခုဖြစ်သော ဖာရီစီ၊ ဆဒ္ဒူစီ၊ နှင့် အက်စီနီတို့ကို စမ်းသပ်ပြီးနောက်၊ အသက် ၂၂ သို့မဟုတ် ၂၃ တွင် ဖာရီစီဖြစ်လာသည်။

Josephus.—The best-known and most widely quoted Jewish writer of this period was Flavius Josephus, a priest, a scholar, an army officer rather by accident, and a historian of great importance. He was born into a noble and priestly family in Jerusalem about a.d. 37, and claimed Hasmonaean descent (see pp. 30, 75). After experimenting with the three major sects of Judaism in his day, the Pharisees, the Sadducees, and the Essenes, he became a Pharisee at the age of 22 or 23.

 

လေးနှစ်အကြာတွင် ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် ရောမမြို့သို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖီလစ်နှင့် အငြိုးအာဇာဂျူးအချို့အတွက် အောင်မြင်စွာ ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ရောမအင်ပါယာ၏ အင်အားကို သူအထင်ကြီးခဲ့ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၆၆–၇၃ ၏ ကြီးမားသောပုန်ကန်မှုမဖြစ်ပေါ်မီ၊ ဟီရုဒ်အာဂရစ်ပာ ၂ နှင့်အတူ အင်ပါယာကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်ခြင်း၏ အချည်းနှီးမှုကို ဂျူးများအား ပြသရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် ပုန်ကန်မှုကို နိယာမအရ ဆန့်ကျင်သည့် ရှေးရိုးစွဲသူဖြစ်သည်။

Four years later Josephus went to Rome, where he interceded successfully for some Jews who had fallen into disfavor with Felix, the procurator in Palestine. Here he was so forcefully impressed with the power of Rome, that when the great revolt of a.d. 66–73 was about to break out, he, like Herod Agrippa II, sought earnestly to show the Jews the futility of rebelling against the empire. In fact, he was actually a conservative who opposed revolt as a matter of principle.

 

သို့သော် ဂျူးများက ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ အကြံဉာဏ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး၊ အသက် ၃၀ ခန့်တွင် ယေရုဆလင်ဖျက်ဆီးခံရသည့်ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ရသည်။ ဂျူးများက သူ့ကို ဂါလိလီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ်ခန့်အပ်သောအခါ၊ သူသည် ထိုနယ်မှ တပ်များကို ရောမသားများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ရှုံးနိမ့်ကာ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နှစ်နှစ်ကြာ အကျဉ်းသားအဖြစ် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ရောမဗိုလ်ချုပ် ဗက်စပီယန်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသောအခါ၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် ဤဗိုလ်ချုပ်သည် ဧကရာဇ်ဖြစ်လာမည်ဟု ပရောဖက်ပြုခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၆၉ တွင် ဗက်စပီယန်သည် သူ၏တပ်များက ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသောအခါ၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်၏ ကျေးဇူးပြုမှုကို ဂုဏ်ပြုရန်၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် ဗက်စပီယန်၏ မိသားစုနာမည်ဖြစ်သော ဖလေးဗီးယပ်စ်ဟူသော နာမည်ကို ယူခဲ့သည်။ ယေရုဆလင်ဖျက်ဆီးခံရမီ၊ ရောမသားများက သူ့ကို ဂျူးပုန်ကန်သူများထံသို့ လက်နက်ချရန် ဆွဲဆောင်ရန် တမန်တော်အဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။

The Jews, however, rejected Josephus’ advice, and so at about the age of 30 he found himself involved in the revolt that climaxed in the destruction of Jerusalem. When the Jews appointed him governor of Galilee, he led his troops from that province against the Romans, was defeated and captured, and held for two years as a prisoner. When taken before the Roman general Vespasian, Josephus prophesied that this general would become emperor, and when, in a.d. 69, Vespasian was in fact elected emperor by his troops, Josephus was paroled. In tribute to the emperor’s patronage, Josephus assumed the name Flavius, which was Vespasian’s family name. Before the destruction of Jerusalem the Romans sent him as a willing but unsuccessful emissary to the Jewish revolutionaries to seek to persuade them to surrender.

 

ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် သူ၏ဘဝ၏ နောက်တစ်ဝက်ကို ရောမမြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပင်စင်လစာ၊ ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ နှင့် ဂျူဒီယာရှိ မြေယာတစ်ခုကို လက်ဆောင်ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ဘဝ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များကို စာပေလုပ်ငန်းများတွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး၊ အဓိကလက်ရာ ၄ ခုကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

Josephus lived most of the rest of his life in Rome, where he received a pension and Roman citizenship, as well as the gift of an estate in Judea. He devoted the last half of his life to literary pursuits, during which time he produced four principal works.

 

ဂျူးစစ်ပွဲ သည် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ ပထမဆုံးသမိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် အာရမိဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် ကျွမ်းကျင်သော ဘာသာပြန်သူများက ဂရိဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဂရိဘာသာပြန်သာလျှင် ယခုထိတည်ရှိသည်။ ခရစ်နှစ် ၇၉ ခန့်တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ အခန်း ၇ ခန်းပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် အန်တီအိုခပ်စ်အီဖီဖန်းနီက ယေရုဆလင်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ ခရစ်နှစ် ၇၃ တွင် ရောမစစ်ပွဲပြီးဆုံးချိန်အထိ ဂျူးများ၏ သမိုင်းကို ခြေရာခံထားသည်။ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် ဒမားစကပ်စ်မှ နီကိုလပ်စ်၏ လက်ရာများကို အဓိကထားအခြေခံထားပြီး၊ နောက်ပိုင်းအပိုင်းသည် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ ကိုယ်ပိုင်အစီရင်ခံစာများနှင့် ရောမတွင်ရရှိသော မှတ်တမ်းများမှ ထပ်မံဖြည့်စွမ်းထားပုံရသည်။ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ ဂျူးများအား ပါလက်စတိုင်းရှိ ၎င်းတို့၏ ညီအစ်ကိုများကဲ့သို့ ပုန်ကန်မှုမပြုရန် ဆွဲဆောင်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပုံရသည်။

The Jewish War, the earliest of Josephus’ historical endeavors, was written first in Aramaic, and then translated into Greek by skilled linguists under his supervision. Only the Greek translation is extant. Written about a.d. 79, and consisting of seven books, the work traces the history of the Jews from the capture of Jerusalem by Antiochus Epiphanes to the close of the great Roman war in a.d. 73. The earlier part of this history was based largely on the work of Nicolas of Damascus; the latter section consists more or less of Josephus’ own observations, to which he doubtless added from records available to him in Rome. Josephus probably hoped to persuade the Jews of Mesopotamia not to attempt a revolt as their brethren in Palestine had tragically done.

 

ဂျူးရှေးဟောင်းသမိုင်း သည် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ ဒုတိယလက်ရာဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၉၃–၉၄ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖန်ဆင်းခြင်းမှ ခရစ်နှစ် ၆၆ တွင် ရောမစစ်ပွဲစတင်ချိန်အထိ ဘုရားသခင်၏လူမျိုး၏ အကျဉ်းသမိုင်းဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းအပိုင်းသည် ဆပ်တူဂျင့်ဗားရှင်းအတိုင်း သမ္မာကျမ်းစာအကောင့်ကို နီးကပ်စွာလိုက်နာသော်လည်း၊ ဖာရီစီရိုးရာအချို့ကို ဖြစ်ရပ်မှန်အဖြစ် တင်ပြထားသည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းပြီးနောက်ကာလအတွက်၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် မက္ကဘီ ၁၊ ပိုလီဘီးယပ်စ်၊ စထရာဘို၊ နှင့် ဒမားစကပ်စ်မှ နီကိုလပ်စ်၏ ရေးသားချက်များကို အရင်းအမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုပုံရသည်။ ၎င်း၏လက်ရာအဆုံးတွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ဝန်ခံခဲ့သည်မှာ မှန်ကန်ကြောင်း ၎င်း၏ရလဒ်များက သက်သေပြသည်။ ရှေးဟောင်းသမိုင်းတွင် ယောဟန်နှစ်ခြင်းဆီခံသူ (ရှေးဟောင်းသမိုင်း xviii. ၅. ၂)၊ ယေရှု၏ညီဖြစ်သူ ယာကုပ် (အလားတူ xx. ၉. ၁)၊ ဂါလိလီမှဂျူဒါစ် (အလားတူ xviii. ၁. ၆) ကဲ့သို့သော ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင်ပါရှိသော ဂျူးဇာတ်ကောင်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ယေရှုနာဇရက်အား အလွန်အထင်ကြီးဖွယ်ဖော်ပြထားသော စာပိုဒ်တစ်ခု (အလားတူ xviii. ၃. ၃) လည်းရှိပြီး၊ ၎င်း၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်မှာ ခံရခြင်းနှင့် ထမြောက်ခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဤစာပိုဒ်သည် ယေရှုအား “ခရစ်ဖြစ်သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤဖော်ပြချက်သည် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ မူရင်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်က ယုံကြည်မထားသော ယေရှုနှင့်ပတ်သက်သော ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ချက်များကို ထည့်သွင်းထားသော ခရစ်ယာန်ထည့်သွင်းမှုများပါရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက သဘောတူကြသည်။

Jewish Antiquities, Josephus’ second great work, completed during the years a.d. 93–94, was a brief history of the people of God, from creation to the opening of the Roman war in a.d. 66. The earlier part of this work follows rather closely the Biblical account according to the Septuagint version, although at times Josephus presents as fact certain elements of Pharisaic tradition. For the portion of his work dealing with the period following the Old Testament, Josephus appears to use as sources 1 Maccabees and the writings of Polybius, Strabo, and Nicolas of Damascus. His results testify to the truth of his confession that toward the close of his work he found himself weary of his task. The Antiquities makes a number of references to Jewish characters who appear also in the New Testament, such as John the Baptist (Antiquities xviii. 5. 2), James the Lord’s brother (ibid. xx. 9. 1), and Judas of Galilee (ibid. xviii. 1. 6). There is also a paragraph (ibid. xviii. 3. 3) in which Jesus of Nazareth is described in highly favorable terms, with a notation of His crucifixion and resurrection. This passage declares concerning Jesus that “He was [the] Christ.” It is the general consensus of scholarship that this, though probably essentially Josephus’ statement, contains Christian interpolations introducing beliefs concerning Jesus that Josephus did not hold.

 

အာပိယွန်ကို ဆန့်ကျင်သည် သည် ဂျူးသွန်သင်ချက်များကို ခုခံကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အာပိယွန်သည် ဂျူးများ၏ ရန်သူဖြစ်ပြီး၊ ဂျိုးဆီဖပ်စ်အတွက် ဂျူဒါယစင်၏ ခုခံပြောဆိုမှုကို ဖော်ပြရန် ပုံမှန်ဂျင်တိုင်းလူမျိုးအဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် ဖာရီစီဖြစ်သောကြောင့်၊ ဤတွင် ၎င်းက ဖာရီစီဂျူဒါယစင်ကို ခုခံကာကွယ်သည်။ ဤလက်ရာသည် ဘူရိုဆပ်စ်နှင့် မန်နီသိုတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော ရေးသားချက်များမှ အပိုင်းအစများကို ထိန်းသိမ်းထားသည့်အတွက်လည်း အရေးကြီးသည်။

Against Apion is a defense of the teachings of the Jews. Apion was an enemy of the Jews who became for Josephus the typical Gentile, in reference to whom he set forth his apology for Judaism. Inasmuch as Josephus was a Pharisee, it is that type of Judaism that he here defends. This work is important also for the fragments it preserves from the lost writings of the Babylonian historian Berosus and the Egyptian historian Manetho.

 

ဘဝ သည် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂျူးပုန်ကန်မှု၏ ဦးဆောင်သူဖြစ်သည်ဟု ဂျပ်စတပ်စ်က စွပ်စွဲခဲ့သောကြောင့် ပြန်လည်ဖြေရှင်းရန် ရေးသားခဲ့သည်။ ဤလက်ရာတွင် သူသည် ရောမသားများကို ထောက်ခံသူအဖြစ် ပုံဖော်ထားသော်လည်း၊ ဂျူးစစ်ပွဲတွင် ၎င်း၏ဖော်ပြချက်က ၎င်းကို မထောက်ခံပေ။

The Life is Josephus’ autobiography. It was written primarily in reply to one Justus, who had accused Josephus of being the moving spirit of the Jewish revolt. In this work the author portrays himself throughout as a partisan of the Romans, a view that is hardly borne out by his account in The Jewish War.

 

ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ လက်ရာများသည် ဝေဖန်သူများက များစွာသုံးသပ်ခဲ့ပြီး၊ ဘက်လိုက်မှုမှ လွတ်ကင်းမှုမရှိသောကြောင့် ဆိုးရွားသောရလဒ်များရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ပုန်ကန်သည့်ဂျူးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရောမသားများကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဂျင်တိုင်းလူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဂျူးများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဤသဘောထားသည် ပြင်းထန်သော ဘက်လိုက်မှုကာလတွင် နေထိုင်ခဲ့သော စာရေးဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် နားလည်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ရှုံးနိမ့်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်ခံရမှုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော လူမျိုးတစ်မျိုးအတွက် ခုခံပြောဆိုမှုကို ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ စိတ်ဓာတ်သည် မကျိုးမပျက်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

Josephus’ works have been much reviewed by critics, and with rather adverse results, for he was not free from bias. He favored the Romans in contrast with the rebellious Jews, and he favored the Jews in contrast with the Gentiles. Such an attitude is understandable on the part of a writer living at a time of bitter partisanship, who attempted an apology for a people whose conduct had brought them to defeat and subjugation, but whose spirit was still unbroken.

 

ဂျိုးဆီဖပ်စ်ကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ဘက်လိုက်မှုနည်းသော စာရေးဆရာများက စမ်းသပ်သောအခါ၊ သူသည် သမိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ မဖြည့်စွမ်းခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ သို့သော် ဂျိုးဆီဖပ်စ်၏ လက်ရာမရှိပါက ဂျူးသမိုင်းသာမက ရောမသမိုင်းနှင့်ပတ်သက်သော ယနေ့သိရှိမှုတွင် ကြီးမားသော ကွက်လပ်များရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဂျိုးဆီဖပ်စ်သည် ခရစ်နှစ် ၁၀၀ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

When Josephus is tested on certain points by archeology and by less partisan writers who deal with the same questions, it appears that he was sometimes careless in his handling of historical materials. Yet the fact remains that without Josephus’ work there would be serious gaps in present-day knowledge not only of Jewish history but of Roman as well. Josephus died about a.d. 100.

VI. တာဂမ်များ

VI. The Targums

ရောမကမ္ဘာရှိ ပါလက်စတိုင်းပြင်ပတွင်နေထိုင်သော ဂျူးများသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ဂရိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ခံစားခဲ့ရသကဲ့သို့၊ ပြည်ပေးခြင်းမှ ပြန်လာပြီးနောက် ရာစုနှစ်များအတွင်း ပါလက်စတိုင်းရှိ ဂျူးများစွာသည် ဟီဘရူးဘာသာဖြင့် သမ္မာကျမ်းကို နားမလည်နိုင်သဖြင့် အာရမိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ရှေးရိုးစွဲသဘောထားအရ၊ ၎င်းတို့သည် ရာစုနှစ်များစွာ ဤဘာသာပြန်ကို ရေးမှတ်ခြင်းမပြုဘဲ၊ စည်းကမ်းချိန်တွင် ဖတ်ကြားသော ကျမ်းပိုဒ်များကို အာရမိဘာသာသို့ နှုတ်ဖြင့် ဘာသာပြန်ရန် အားကိုးခဲ့သည် (စာမျက်နှာ ၅၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ကျမ်းစာပိုဒ်တစ်ခုကို ဟီဘရူးဘာသာဖြင့် ဖတ်ပြီးနောက်၊ မီတာဂျီမန် သို့မဟုတ် “စကားပြန်” က ၎င်းကို အာရမိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်သည်။

In much the same way that the Jews of the Roman world outside Palestine came to feel the need of a Greek translation of the Old Testament, so also many Jews within Palestine in the centuries after the return from the Exile found themselves unable to understand the Bible in Hebrew and thus in need of a translation into Aramaic. In accordance with their more conservative tendencies, they refrained for centuries from writing down such a version, but relied rather upon oral translations of the Biblical passages read during the services on the Sabbath in the synagogue (see p. 57). After a Scripture passage was read in Hebrew, a meturgeman, or “interpreter,” translated it into Aramaic.

 

ဤနှုတ်ဖြင့်ဘာသာပြန်မှုများသည် ယေရှုမပေါ်မီကတည်းက၊ အနည်းဆုံး ခရစ်နှစ် ၁ ရာစုတွင် ရေးမှတ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို တာဂမ်များ သို့မဟုတ် “အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများ” ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့ဘာသာပြန်သော ဟီဘရူးမူရင်း၏ သဘောသဘာဝကို သက်သေပြသောကြောင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာလေ့လာမှုတွင် တန်ဖိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျူးများက မက်ဆီယာပရောဖက်ပြုချက်များအဖြစ် ယူဆသည့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းပိုဒ်များကို ဖော်ပြသောကြောင့်လည်း အရေးကြီးသည်။ အကြောင်းမှာ တာဂမ်များသည် ဘာသာပြန်များသာမက၊ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများနှင့် မှတ်ချက်များပါ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော ၁၅ ရာစုနှစ်များသို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ဂျူးများက ဟီဘရူးမူရင်းမှ နားလည်ရန်ခက်ခဲသော ကျမ်းပိုဒ်များကို မည်သို့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်ကို ဖော်ပြသည်။

These oral translations first began to be put into writing, probably before the time of Jesus, and certainly by the 1st century a.d. They are known as Targums, “interpretations.” Since they are witnesses to the character of the Hebrew text they translate, the Targums are of some value in textual studies of the Old Testament. They are also important in that they often reveal which Old Testament passages the Jews considered to be Messianic prophecies, for the Targums consist not only of translations but also of paraphrases and comments. Thus they reveal how the Jews fifteen or more centuries ago interpreted certain texts that cannot be understood easily from the existing Hebrew text.

 

အစောဆုံး ထုတ်လုပ်ခဲ့သော တာဂမ်များသည် တိုရာ၊ ဆိုလိုသည်မှာ ပဉ္စမ ကျမ်းငါးကျမ်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့်တာဂမ်များ ဖြစ်နိုင်သည်။ ပဉ္စမ ကျမ်းအတွက် အကျော်ကြားဆုံး တာဂမ်မှာ တာဂမ် အန်ကယ်လော့စ်၊ သို့မဟုတ် ဘာဗီလုံးနီးယား တာဂမ် ဖြစ်သည်။ အန်ကယ်လော့စ်ကို ရိုးရာအရ ဤတာဂမ်၏ ရေးသားသူအဖြစ် ယူဆထားပြီး၊ ၎င်းကို ရဗ္ဗိ အာကီဗာ၏ ထင်ရှားသော တပည့်ဖြစ်သူ အကွီလာ နှင့် မကြာခဏ ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ အကွီလာသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ဂရိဘာသာသို့ အလွန်တိကျစွာ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ တာဂမ် အန်ကယ်လော့စ်သည်လည်း အလွန်တိကျသော ဘာသာပြန်ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းတွင် အချို့သော စကားရည်ဖွဲ့ထားသည့် အပိုင်းများ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ စစ်မှန်သော ရေးသားသူမှာ သံသယဖြစ်စရာရှိသော်လည်း၊ ၎င်းကို ပါလက်စတိုင်းတွင် မူလရေးသားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘာဗီလုံးနီးယားတွင် တည်းဖြတ်ခဲ့ပုံရသည်။ နောက်ထပ် ကျော်ကြားသော ပဉ္စမ တာဂမ်တစ်ခုမှာ ဂျိုနသန် ဟုခေါ်သော တာဂမ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ဟိလယ်လ်၏ ထင်ရှားသော တပည့်ဖြစ်သူ ဂျိုနသန် ဘင် အူဇီယယ်လ်ထံ မမှန်ကန်စွာ ပိုင်ဆိုင်မှုပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယရူရှလ်မီ ၁ ဟုလည်း ခေါ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းကို ပါလက်စတိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အေဒီ သတ္တမရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဥပဒေနှင့် ဒဿနိကအယူအဆများစွာကို ထည့်သွင်းထားသည့် အလွန်စကားရည်ဖွဲ့ထားသော ဘာသာပြန်ဖြစ်သည်။ ပါလက်စတိုင်းမူလဖြစ်သော နောက်ထပ် စကားရည်ဖွဲ့ထားသည့် ပဉ္စမ တာဂမ်တစ်ခုမှာ ယရူရှလ်မီ ၂ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို အပိုင်းပိုင်းတာဂမ်ဟုလည်း ခေါ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ အပိုင်းအချို့သာ ကျန်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

The earliest Targums produced probably were those dealing with the Torah, the five books of the Pentateuch. The best-known Targum on the Pentateuch is the Targum Onkelos, or Babylonian Targum. Onkelos, who traditionally is considered the author of this Targum, is frequently identified with Aquila, Rabbi Akiba’s famous student who produced a very literal translation of the Old Testament into Greek. The Targum Onkelos is likewise extremely literal, although it does contain some paraphrased sections. While its real authorship is in doubt, it appears to have been written originally in Palestine and later edited in Babylonia. Another well-known Pentateuch Targum is that of pseudo-Jonathan, so called because it was erroneously attributed to Jonathan ben Uzziel, Hillel’s most distinguished pupil. It bears also the name Yerushalmi I, since it was produced in Palestine, probably after the 7th century. It is a highly paraphrastic translation, which includes various legal and philosophical ideas. Another paraphrastic Pentateuch Targum of Palestinian origin is Yerushalmi II, also called the Fragmentary Targum, because only portions of it are extant.

 

ပရောဖက်များအတွက် အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားသည့် တာဂမ်သည်လည်း ဂျိုနသန်၏ နာမည်ကို ဆောင်ထားသော်လည်း၊ ပညာရှင်များက ၎င်းကို ဘာဗီလုံးနီးယားတွင် ရဗ္ဗိ ဂျိုးဇက်ဖ် မှ အေဒီ စတုတ္ထရာစုတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်ဟု သက်သေများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဟီဘရူးကျမ်းစား၏ တတိယအပိုင်းဖြစ်သည့် ရေးသားချက်များ၏ တာဂမ်များသည် နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ တကယ်တော့၊ ဒံယေလ၊ ဧဇရာ၊ နှင့် နေဟမိယ ကျမ်းများ၏ တာဂမ်များသည် ဘယ်သောအခါမှ ရေးသားခဲ့ပုံမပေါ်ပါ။

The best-preserved Targum of the Prophets also bears the name of Jonathan, but scholars have found evidence that it was produced in Babylonia by Rabbi Joseph in the 4th century a.d. Targums of the Writings, the third section of the Hebrew Bible (see Vol. I, p. 37), did not appear until much later; in fact, Targums of the books Daniel, Ezra, and Nehemiah seem never to have been written.

 

VII. The

တရ်မတ်

Talmud

 

ဂျူးလူမျိုးတို့၏ မြို့ပြဥပဒေနှင့် ကိုးကွယ်ရာဥပဒေများပါဝင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော စာပေများကို တယ်လမတ်ဟု ခေါ်သည်၊ ဤစကားလုံးသည် “သင်ကြားခြင်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ခံတွင်းထုံးတမ်းအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ တယ်လမတ်သည် ခရစ်နှစ် ၃၀၀ ခန့်တွင် ၎င်း၏ အခြေခံအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် မစ်ရှ်နာကို စာဖြင့် စတင်ပုံဖော်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်နှစ်ရာအတွင်း မစ်ရှ်နာအပေါ် မှတ်ချက်များ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြုစုပြီး ဂီမာရာဟု ခေါ်သည့် စုစည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤစုစည်းမှုနှစ်ခုသည် တယ်လမတ်တစ်ခုလုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး သမိုင်းဝင် ဂျူဒါယစ်ဘာသာ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပေးစွမ်းသည်။

The body of Jewish civil and canonical law is contained in an extensive literature known as the Talmud, a word that means “teaching.” Originating in oral tradition that developed over several centuries, the Talmud began to take written form about the beginning of the 3d century a.d. with the codification of its basic portion, the Mishnah; during the ensuing two centuries a large body of commentary on the Mishnah was elaborated and codified, which is known as Gemara. These two collections make up the Talmud as a whole, and provide the structure of historic Judaism. See p. 99.

 

ခံတွင်းထုံးတမ်း တမန်တော်ခေတ်က ရာဘိုင်များက ဂျူးလူမျိုး၏ ခံတွင်းထုံးတမ်းသည် တိုရာတွင်ပါရှိသော ဘုရားပေးဖွင့်ဆိုချက်နှင့် တူညီသော ဘုရားအရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤထုံးတမ်းကို မျိုးဆက်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ပြီး ခရစ်နှစ် ၃၀၀ ခန့်တွင် မစ်ရှ်နာအဖြစ် စာဖြင့် ပုံသေသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အောသိုဒေါ့ဂျူးများအတွက် ကျင့်ကြံရာစည်းမျဉ်းဖြစ်လာသည်။

Oral Tradition.—The rabbis of the apostolic age claimed that Jewish oral tradition was of the same divine origin as the written revelation contained in the Torah. This tradition was handed down from generation to generation until about the beginning of the 3d century a.d. when it was crystallized in written form in the Mishnah, which became the rule of conduct for orthodox Jews.

 

ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ ရေးသားချိန်တွင် ဂျူးထုံးတမ်းသည် ခံတွင်းပုံစံဖြင့် ဆက်လက်ရှင်သန်နေပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ဟီဘရူးကျမ်းစာများ၏ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်ဖြစ်သည့် မစ်ဒရာရှ်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ဤအနက်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် သမိုင်းဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုမဟုတ်ဘဲ၊ အသစ်သောအသိပညာကို ရှာဖွေရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှိပြီးသား ကျမ်းစာစာသားကို ဦးတည်ချက်နှင့် လှုံ့ဆော်မှုအတွက်သာ အသုံးပြုသည်။ ဤအနက်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချမှု၊ ဆက်စပ်စာပိုဒ်များ ပေါင်းစပ်မှု၊ နှင့် ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတို့ဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ သမိုင်း သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မစ်ဒရာရှ်ကို ဟဂ္ဂါဒါ (“ဖော်ပြချက်”) သို့မဟုတ် ဟဂ္ဂါဒစ်မစ်ဒရာရှ်ဟု ခေါ်ပြီး၊ ဥပဒေဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများနှင့် သက်ဆိုင်သည့်အရာကို ဟလာကာ (“လမ်းလျှောက်ခြင်း” ဟူသည်မှာ “စံနှုန်း” သို့မဟုတ် “စည်းမျဉ်း”) သို့မဟုတ် ဟလာကစ်မစ်ဒရာရှ်ဟု ခေါ်သည်။

When the New Testament was written, Jewish tradition, still flourishing in oral form, concerned itself chiefly with an exegesis of the Hebrew Scriptures. This was called Midrash. This exegesis was not a linguistic or historical approach in the modern sense, but rather a search for new knowledge, and the existing Bible text was used only to give direction and inspiration. Such exegesis worked by means of logical deduction, combination of related passages, and allegorical interpretation. The Midrash dealing with historical or dogmatic subjects is called Haggada (“expression”), or Haggadic Midrash, and that dealing with legal matters is called Halakah (literally, “walk,” that is, “a norm,” or “a rule”), or Halakic Midrash.

 

ဟဂ္ဂါဒါ ဟဂ္ဂါဒါသည် ကျမ်းစာမဟုတ်သော အကြောင်းအရာများနှင့် ဟီဘရူးကျမ်းစာတွင်ရှိသော ကဗျာဆန်ဆန်၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ နှင့် ဥပဒေမဟုတ်သော အကြောင်းအရာများ၏ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဆီနာဂေါ့တွင် ၎င်းသည် ကျမ်းစာကို ရှင်းပြရန် သာမန်နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး၊ သင်္ကေတ၊ ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်၊ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်၊ နှင့် ဥပမာများကို အသုံးပြုသည်။ ဟဂ္ဂါဒါသည် အနက်ဖွင့်ဆိုမှု၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ၊ နားထောင်သူအပေါ် ရေရှည်ထိရောက်သော အထင်အရှားဖြစ်စေရန် နည်းလမ်းများစွာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ခရစ်ယာန်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဂျူးဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် စာပေများသည် ဟဂ္ဂါဒစ်အနက်ဖွင့်ဆိုမှုမှ အများစု ဆင်းသက်လာသော်လည်း၊ တယ်လမတ်၏ သေးငယ်သောအပိုင်းတစ်ခုသာ ဟဂ္ဂါဒါမှ ဆင်းသက်လာသည်။

The term Haggada refers to non-Biblical material and to the exegesis of poetical, historical, and other nonlegal subject matter found in the Hebrew Bible. In the synagogue it was the common method of explaining the Bible, and employed symbol, allegory, fable, and parable. Haggada was not bound to strict rules of exegesis and might use almost any means by which a lasting impression could be made on the hearer. The voluminous legendary Jewish literature of the later Christian Era is largely the result of haggadic exegesis of the Bible, but only a minor section of the Talmud owes its origin to the Haggada.

 

ဟလာကာ ဟလာကာသည် ကျမ်းစာ၏ ဥပဒေဆိုင်ရာ အပိုင်းများအပေါ် အခြေခံထားသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဟဂ္ဂါဒါသည် ဆီနာဂေါ့ဝတ်ပြုရေးတွင် အဓိကအသုံးပြုသော အနက်ဖွင့်ဆိုမှုနည်းလမ်းဖြစ်သော်လည်း၊ ဟလာကာကို ဘာသာရေးသင်ကြားမှု၏ ပိုမိုမြင့်မားသော ကျောင်းများတွင် လေ့လာသည်။ ဖြစ်နိုင်လျှင် ဟလာကစ်စည်းမျဉ်းများအတွက် ကျမ်းစာအခြေခံကို ပေးထားသော်လည်း၊ ကျမ်းစာအခြေခံမရှိသော စည်းမျဉ်းများစွာကို မောဇီက ဆီနိုင်တောင်မှ ခံတွင်းဖြင့်သာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သည်ဟု ကာကွယ်ပြောဆိုသည်။ ဟလာကာကို စနစ်တကျ စုစည်းပြီး ကုဒ်များအဖြစ် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ဂျူးဥပဒေပညာရှင် (ခရစ်ဝင်ကျမ်းတွင် “စာရေးဆရာ”) တိုင်း၏ အမြင့်မားဆုံး ရည်မှန်းချက်မှာ ဘာသာရေးနှင့် လောကီဘဝတွင် သိစိတ်ရှိသော ဂျူးတစ်ဦး၏ ဘဝတွင်သက်ဆိုင်သည့် ဟလာကစ်စည်းမျဉ်းများကို လေ့လာနားလည်ရန်ဖြစ်သည်။

The term Halakah designates the religious regulations based mainly on the legal sections of the Bible. While the Haggada was the mode of exegesis used mainly in the synagogue service, the Halakah was studied in the higher schools of religious learning. If possible, a scriptural basis was given for halakic regulations, but many rules for which no Biblical basis could be found were defended on the claim that they had been handed down by Moses from Sinai only in oral form. The Halakah was systematically collected into codes, and it was the highest ambition of every Jewish scholar of the law (the “scribe” in the New Testament) to learn and understand all the halakic rules pertaining to the religious and secular life of a conscientious Jew.

 

ဟီလယ်နှင့် ရှမ်မမိုင် ဟလာကာ၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ဆရာများမှာ ဟီလယ် အယ်လဒါ (ခရစ်နှစ် ၂၀ ခန့်တွင် ကွယ်လွန်) နှင့် ရှမ်မမိုင်တို့ဖြစ်သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ခရစ်နှစ်မတိုင်မီ ၁၀၀ နှစ်နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်များတွင် ၎င်းတို့၏ သင်ကြားမှုများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နောက်လိုက်များသည် သီးခြားကျောင်းများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဟီလယ်သည် ၎င်း၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စရိုက်ကြောင့် ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်းသည် ရှမ်မမိုင်ထက် ပိုမိုလွတ်လပ်သော စည်းမျဉ်းများတွင် ထင်ရှားသည်။ တိုရာ၏ စာသားကို စာသား၏အတိုင်း ဖြည့်ဆည်းရမည်ဟု ရှမ်မမိုင်နှင့် သဘောတူသော်လည်း၊ ဟီလယ်သည် ဥပဒေ၏ အနိမ့်ဆုံးလိုအပ်ချက်များကိုသာ ဖြည့်ဆည်းရန် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ရှမ်မမိုင်သည် တင်းကျပ်ပြီး၊ ၎င်း၏ နောက်လိုက်များထံမှ ဥပဒေ၏ အမြင့်ဆုံးလိုအပ်ချက်များကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။

The greatest teachers of Halakah were Hillel the Elder (died c. a.d. 20) and Shammai. Both men developed their teachings in the last decades of the 1st century b.c., and their followers formed separate schools. Hillel was famous for his gentleness of character, which manifested itself in regulations more liberal than those pronounced by Shammai. Agreeing with Shammai that the letter of the Torah must be fulfilled literally, he interpreted it so that only the minimum requirements of the Law had to be met. Shammai, on the other hand, was strict, and demanded from his followers the maximum requirements of the Law.

 

ပြင်ပလူများအတွက် ဟီလယ်နှင့် ရှမ်မမိုင်၏ ကျောင်းများအကြား ကွဲပြားမှုများသည် မကြာခဏ ပုံပေါ်မှုသာဖြစ်ပုံရသည်။ ဟလာကစ်အမြင်များ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ဟီလယ်နှင့် ရှမ်မမိုင်အကြား ကွဲပြားမှုများကို အောက်ပါဥပမာဖြင့် သရုပ်ပြသည်။ ရှမ်မမိုင်က ဂျင်တိုင်းလ်ထံသို့ တစ်စုံတစ်ရာရောင်းချရန် သို့မဟုတ် သူ၏တိရစ္ဆာန်ကို ဆတ်ဘတ်နေ့တွင် ခရီးသွားရန်အတွက် တင်ဆောင်ရာတွင် ကူညီရန် ခွင့်မပြုဟု အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဟီလယ်က ၎င်းကို ခွင့်ပြုရာတွင် အန္တရာယ်မရှိဟု မြင်သည် (မစ်ရှ်နာ ရှဘ္ဘတ် ၁.၇၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၇၃)။ ရှမ်မမိုင်၏ တိကျမှုကို ပြသသည့် ဥပမာတစ်ခုမှာ ပွဲတော်နေ့တွင် ငှက်များကို သတ်ရန်အတွက် လှေကားကို တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ခွင့်မပြုဘဲ၊ တူညီသော ငှက်အိမ်အတွင်း အဖွင့်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့သာ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည်ဟု စီရင်ခဲ့သည်။ ဟီလယ်က နှစ်မျိုးလုံးကို ခွင့်ပြုခဲ့သည် (မစ်ရှ်နာ ဘီဇာ ၁.၃၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၃၉)။

To outsiders the differences between the schools of Hillel and Shammai often must have seemed artificial. The nature of halakic views and the differences between Hillel and Shammai are illustrated by the following example. Shammai decreed that it was not permissible to sell anything to a Gentile or to help him load his beast if he would have to travel with it on Sabbath. Hillel, however, saw no harm in allowing this (Mishnah Shabbath 1. 7, Soncino ed. of the Talmud, p. 73). A seemingly extreme example of Shammai’s punctiliousness was his insistence that in getting birds for slaughter on a festival day, a ladder might not be moved from one dovecot to another, but only from one opening to another in the same dovecot. Hillel, on the other hand, permitted both (Mishnah Bezah 1. 3, Soncino ed. of the Talmud, p. 39).

 

သို့သော် ဟီလယ်၏ စည်းမျဉ်းများသည် ရှမ်မမိုင်ထက် ပိုမိုတင်းကျပ်သည့် ဖြစ်ရပ်အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဥပမာ၊ ရှမ်မမိုင်က ဆတ်ဘတ်နေ့တွင် ဥဥသည့် ကြက်ဥကို စားရန် ခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း၊ ဟီလယ်က ဆတ်ဘတ်နေ့တွင် အစာပြင်ဆင်ခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်သည် လူသာမက ကြက်များအတွက်ပါ သက်ရောက်သည်ဟု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းကို တားမြစ်ခဲ့သည် (မစ်ရှ်နာ အိဒူယို့သ် ၄.၁၊ ဆွန်စီနို ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၂၂)။

However, there are a few cases in which Hillel’s rulings seem more strict than those of Shammai. For example, Shammai permitted an egg to be eaten that had been laid on a Sabbath, but Hillel prohibited it on the ground that the restriction against preparing food on Sabbaths applied not only to men but also to chickens (Mishnah ‘Eduyyoth 4. 1, Soncino ed. of the Talmud, p. 22).

 

ဂျမ်နီယာ ဂျေရုဆလင်ကို တိုင်တပ်စ်က ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ဂျိုပာ၏တောင်ဘက်တွင် ဂျမ်နီယာတွင် ဂျူးသင်ကြားမှုအတွက် အကယ်ဒမီတစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ဆန်ဟီဒရင်ကိုလည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဂျူးသင်ကြားမှု၏ ဤဗဟိုချက်ကို ဦးဆောင်သူမှာ ရာဘိုင် ဂျိုဟနန် ဘင် ဇက္ကိုင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဂျူးထုံးတမ်းကို ဟီဘရူးကျမ်းစာနှင့်အတူ ဂျူးအောသိုဒေါ့အတွေးနှင့်ဘဝ၏ ဗဟိုချက်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဆက်ခံသူများထဲတွင် ရာဘိုင် အကီဘာ (ခရစ်နှစ် ၅၀ မှ ၁၃၂ ခန့်) သည် ဂျူးအတွေးအကျယ်ဆုံးသော တွေးခေါ်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အချို့က အကီဘာသည် မောဇီထက် ဥပဒေကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ နားလည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

After the destruction of Jerusalem by Titus an academy for Jewish learning was founded at Jamnia, south of Joppa (see p. 78). Here also the Sanhedrin was reorganized. The first leader of this center of Jewish learning was Rabbi Johanan ben Zakkai. He it was who succeeded in saving Jewish tradition for posterity by making it, next to the Hebrew Scripture, the center of all Jewish orthodox thinking and life. Of his successors the most famous was Rabbi Akiba (c. a.d. 50—c. 132), one of the foremost Jewish thinkers of all times. Some said that Akiba gained a deeper and more penetrating understanding of the Law than did Moses himself.

 

အကီဘာ အကီဘာ၏ အစောပိုင်းဘဝသည် မရေရာမှုများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ သို့သော် သူသည် နှိမ့်ကျသောမူလအစရှိပြီး၊ အလယ်အလတ်အရွယ်ရောက်မှသာ စာသင်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာဖတ်နိုင်ရေးနိုင်ရန် သင်ယူခဲ့ပြီး၊ စာရေးခြင်းအပေါ် နက်နဲသောအံ့သြမှုကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဤအရိုသေမှုသည် စာသား၊ စကားလုံးများသာမက၊ စာလုံးများနှင့် စာလုံးအစိတ်အပိုင်းများတွင်ပါ အဓိပ္ပာယ်ရှာဖွေသည့် အနက်ဖွင့်ဆိုမှုတွင် ထင်ရှားသည်။ သူ၏ အဓိကတာဝန်မှာ ဟလာကာတိုင်းအတွက် ကျမ်းစာအခြေခံကို ယုတ္တိဗေဒဖြင့် ရှာဖွေရန်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် သူသည် ဟလာကစ်အကြောင်းအရာများကို စနစ်တကျ စုစည်းခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သူသည် ပထမဆုံး အကျယ်ပြန့်သော မစ်ရှ်နာစုစည်းမှုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းအရာများကို စာဖြင့် မရေးသားခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ ညွှန်ကြားမှုအောက်တွင် သေးငယ်သော ဟလာကစ်စုစည်းမှုအချို့ကို ရေးသားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ရာဘိုင် အကီဘာသည် ဂျမ်နီယာကောင်စီ (ခရစ်နှစ် ၉၀ ခန့်) တွင် ဟီဘရူးကျမ်းစာ၏ ကျမ်းစာရင်းနှင့် စာသားဆိုင်ရာ အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များချမှတ်ရာတွင် ဦးဆောင်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၃၂ တွင် စတင်ခဲ့သော စစ်ပွဲအတွင်း ဘာကိုချီဘာကို ကတိပေးထားသူ မက်ဆိုင်ယာအဖြစ် ထောက်ခံခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမဖြစ်ပေါ်မီကပင် အကီဘာသည် ရောမလူမျိုးများက ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီး၊ စစ်ပွဲအဆုံးတွင် သူသည် အာဇာနည်အဖြစ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

Akiba’s early life is shrouded in obscurity. It is certain, however, that he was of humble origin and did not begin his studies until he was a middle-aged man. Having learned to read and write only late in life, he retained a mystical awe toward writing. This reverence manifested itself in an exegesis which found meaning, not only in sentences and words, but also in letters and parts of letters. He considered it his chief task to find a real or supposed scriptural basis for every halakah through logical deduction. Thus he succeeded in bringing systematic order into the great mass of halakic material. In this way he created the first all-embracing Mishnah collection. Although this material was not yet put into writing, it is possible that some small halakic collections were written down under his direction. Rabbi Akiba is also important for his leading part in the Council of Jamnia (c. a.d. 90), where weighty decisions concerning the canon and text of the Hebrew Bible were made (see Vol. I, p. 43), and for his support of the insurrectionist Bar Cocheba as the promised Messiah during the war that began in a.d. 132 (see Vol. V, p. 79). Even before the outbreak of the war, Akiba apparently was imprisoned by the Romans, and at the end of the war he died a martyr.

 

ရာဘိုင် မေအာ အကီဘာ၏ အကျော်ကြားဆုံး တပည့်မှာ ရာဘိုင် မေအာဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ၎င်း၏ ဆရာ၏ ဥပဒေစနစ်ကို ဆက်လက်ဖြည့်စွမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ အရေးပါမှုကို မစ်ရှ်နာတွင် ၎င်း၏ ရှေ့ဆက်သူများထက် ပိုမိုကိုးကားခံရသည့်အချက်မှ သိရှိနိုင်သည်။

Akiba’s most illustrious student was Rabbi Meïr, who continued and completed his master’s legal system. His importance may be inferred from the fact that in the Mishnah he is quoted more than any of his predecessors.

 

မစ်ရှ်နာ မစ်ရှ်နာ (“ထပ်ခါထပ်ခါ”) သည် ဂျူးလူမျိုး၏ ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော ထုံးတမ်းဥပဒေဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဆန်ဟီဒရင်၊ ဟီလယ်၊ ရှမ်မမိုင်နှင့် အခြားထင်ရှားသော ရာဘိုင်များ (တန်နာအီမ်ဟုခေါ်သည်) တို့မှ ရာစုနှစ်များစွာကြာ ပုံဖော်ထားသော စည်းမျဉ်းများနှင့် စည်းကမ်းများပါရှိသည်။ ၎င်းတွင် စည်းမျဉ်းဟောင်းများကို ပြန်လည်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ရန် လိုအပ်သော ဖြစ်ရပ်သစ်များနှင့်ပတ်သက်သည့် ကောက်ချက်များပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစည်းကမ်းများနှင့် တားမြစ်ချက်များသည် မစ်ရှ်နာ၏ အများစုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မစ်ရှ်နာ၏ တည်းဖြတ်သူမှာ ဂျူဒါ၊ ဆိုင်မွန်၏သား (ခရစ်နှစ် ၁၃၅ မှ ၂၂၀ ခန့်) ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ဂျူဒါ ဟာ-နာစီ (“ဂျူဒါ မင်းသား”) သို့မဟုတ် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ရာဘိုင်ဟု လူသိများသည်။ သူသည် ဂျူးထုံးတမ်းဥပဒေ၏ ပထမဆုံး ပြည့်စုံသော စာဖြင့်ထုတ်ဝေမှုကို ညွှန်ကြားခဲ့သည်။

Mishnah.—The Mishnah (literally, “repetition”) is the codified traditional law of the Jews. It contains rules and regulations formulated over many centuries by the Sanhedrin, by Hillel, by Shammai, and by other famous rabbis (known as Tama’im). It contains conclusions drawn from such pronouncements regarding new cases in which old rules needed reinterpretation or modification. Thus religious ritual regulations and prohibitions make up most of the Mishnah.The editor of the Mishnah was Judah, son of Simon (c. a.d. 135—c. a.d. 220), who is more commonly known as Judah ha-Nasi (“Judah the Prince”), or simply as Rabbi. He directed the production of the first comprehensive edition of Jewish traditional law in written form.

 

ဂျူဒါ ဟာ-နာစီ ဂျူဒါ ဟာ-နာစီသည် အလွန်နက်နဲသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ဂရိ၊ လက်တင်၊ နှင့် နက္ခတ္တဗေဒတို့ကို လောကီဆရာများထံမှ သင်ယူခဲ့ပြီး၊ ဂျူးဥပဒေသင်ကြားမှုကို ထိုခေတ်က ထင်ရှားသော ပညာရှင်များထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် သူသည် ၎င်း၏ ဆရာများကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟလာကာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရသော အာဏာပိုင်တစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ဆန်ဟီဒရင်၏ အမိန့်များထက် သာလွန်ပြီး၊ ၎င်း၏ အတည်ပြုမှုရှိမှသာ ဆန်ဟီဒရင်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တရားဝင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ သူသည် ဆန်ဟီဒရင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဟာ-နာစီဟု ခေါ်ဆိုခံရပြီး၊ ၎င်း၏ တင်းကျပ်သောဘဝပုံစံကြောင့် ဟက်-ကာဒို့ရှ်၊ “သန့်ရှင်းသူ” ဟု ခေါ်ဆိုခံရသည်။ အကီဘာနှင့် မေအာ၏ ခြေရာနောက်သို့ လိုက်လျှောက်ရင်း၊ ဂျူဒါသည် ဟလာကစ်စည်းမျဉ်းများကို စနစ်တကျ စုစည်းပြီး၊ ပွဲတော်နေ့များ၊ ပူဇော်ပသရန်များ၊ သန့်ရှင်းရေး စသည့် အကြောင်းအရာများအဖြစ် အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းသည် ခရစ်နှစ် ၂၀၀ ခန့်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ဂျူးလူမျိုး၏ တရားဝင် မစ်ရှ်နာဖြစ်လာခဲ့သည်။

Judah ha-Nasi was an extremely penetrating scholar. He studied Greek, Latin, and astronomy under secular teachers, and the teachings of Jewish law under several distinguished scholars of his time. Soon he left all his instructors behind him, and became such a recognized authority in halakah that his pronouncements were placed above those of the Sanhedrin, and its rulings were considered binding only if Rabbi Judah endorsed them. He was called ha–Nasi, the title given to the president of the Sanhedrin, and because of his strict habits of life he was called haq–qadosh, “the holy one.” Following in the footsteps of Akiba and Meïr, Judah brought order into the mass of halakic rules, and grouped them into such subjects as feast days, offerings, purification, etc. This work was completed about a.d. 200 and has become the official Mishnah of Jewry.

 

မစ်ရှ်နာ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ကျမ်းစာပြီးနောက် မစ်ရှ်နာသည် ဂျူးဘာသာရေးလေ့လာမှု၏ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်လာပြီး၊ ၎င်း၏ အာဏာသည် ကျမ်းစာကို မကြာခဏ ကျော်လွန်သွားသည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ပြန့်ကျဲနေသော ဂျူးလူမျိုးများကို ဆက်သွယ်ထားသည့် ဝိညာဉ်ရေးရာနှောင်ကြိုးဖြစ်လာသည်။ တကယ်တော့၊ မစ်ရှ်နာသည် ဘဝ၏ စံနှုန်းဖြစ်လာပြီးနောက်၊ ဆန်ဟီဒရင်နှင့် ရှင်သန်နေသော ခေါင်းဆောင်များသည် မလိုအပ်လုနီးပါးဖြစ်လာသည်။

Next to the Bible the Mishnah became the main source of Jewish religious studies, and its authority has frequently superseded the Scriptures. It also became the spiritual bond that united Jews scattered among many nations. In fact, after the Mishnah became the norm of life, the Sanhedrin and living leaders were almost superfluous.

 

ဂျူဒါ ဟာ-နာစီ စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း၊ မစ်ရှ်နာသည် ဆီဒါရင်ခြောက်ခု (“အစီအစဉ်များ”) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားပြီး၊ အကြောင်းအရာများကို ညွှန်ပြသည့် နာမည်များဖြင့် ထရက်တက် ၆၃ ခုပါဝင်သည်။ ဆီဒါရင်ခြောက်ခုမှာ-

As arranged by Judah ha-Nasi, the Mishnah is divided into six sedarim, or “orders,” containing 63 tractates, each with a name indicating its contents. The six orders are:

 

၁. ဇီရာအီမ် (“မျိုးစေ့များ”)၊ ထရက်တက် ၁၁ ခုပါဝင်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ၎င်း၏ ထွက်ကုန်များနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

1. Zera‘im (“seeds”), containing 11 tractates, deals mainly with agriculture and its products.

 

၂. မိုအီဒ် (“သတ်မှတ်ပွဲတော်များ”)၊ ထရက်တက် ၁၂ ခုပါဝင်ပြီး၊ ဆတ်ဘတ်နှင့် ပွဲတော်များအကြောင်း စည်းမျဉ်းများကို ဖော်ပြသည်။

2. Mo‘ed (“set feasts”), containing 12 tractates, presents regulations about the Sabbath and the feasts.

 

၃. နာရှင်မ် (“အမျိုးသမီးများ”)၊ ထရက်တက် ၇ ခုပါဝင်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် အိမ်ထောင်ရေးနှင့် အိမ်ထောင်ဘဝဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

3. Nashim (“women”), containing 7 tractates, deals mainly with rules of marriage and married life.

 

၄. နီဇီခင် (“ပျက်စီးမှုများ”)၊ ထရက်တက် ၁၀ ခုပါဝင်ပြီး၊ မြို့ပြဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

4. Neziḳin (“damages”), containing 10 tractates, is concerned with civil and criminal laws.

 

၅. ကိုဒါရှင် (“သန့်ရှင်းသောအရာများ”)၊ ထရက်တက် ၁၁ ခုပါဝင်ပြီး၊ ပူဇော်ပသရန်များနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

5. Ḳodashim (“hallowed things”), containing 11 tractates, deals with offerings.

 

၆. တိုဟိုရို့သ် (“သန့်ရှင်းမှုများ”)၊ ထရက်တက် ၁၂ ခုပါဝင်ပြီး၊ သန့်ရှင်းမှုနှင့် မသန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

6. Ṭohoroth (“cleannesses”), containing 12 tractates, is concerned with regulations about clean and unclean things.

 

မစ်ရှ်နာသည် သန့်စင်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို မကိုင်တွယ်ဘဲ၊ ဟဂ္ဂါဒစ်အကြောင်းအရာများလည်း အနည်းငယ်သာပါဝင်သည်။ အကြီးမားဆုံး ခြွင်းချက်မှာ အဘို့သ် သို့မဟုတ် ပါရ်ကီ အဘို့သ် (ဆီဒါ နီဇီခင်၏ ကိုးခုမြောက် ထရက်တက်) ဖြစ်ပြီး�、ခရစ်နှစ်မတိုင်မီ ၂၀၀ မှ ခရစ်နှစ် ၂၀၀ အထိ ထင်ရှားသော ဂျူးပညာရှင်များ၏ တည်ဆောက်ဖွယ်စကားစုများ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။ မစ်ရှ်နာ၏ အခြားအပိုင်းများထက် ဤအပိုင်းသည် မကြာခဏ ထုတ်ဝေပြီး ဘာသာပြန်ခံရသည်။

The Mishnah hardly ever deals with purely theological subjects, and contains little haggadic material. The most noteworthy exception is the tractate ‘Aboth, or Pirqe ’Aboth (the ninth tractate of Seder Neziḳin), which is a collection of edifying sentences of the most famous Jewish scholars from about 200 b.c. to a.d. 200. No other part of the Mishnah has been printed and translated so frequently.

 

ဂီမာရာ မစ်ရှ်နာ၏ ပုံသေသတ်မှတ်မှုသည် ဂျူးလူမျိုး၏ သမိုင်းတွင် တစ်ခေတ်ကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဟလာကာကို မျိုးဆက်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ခံတွင်းဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သော တန်နာအီမ်၊ “ထုံးတမ်းသမားများ” ၏ လုပ်ငန်းကို ပြီးစီးခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ဆက်တွဲ ကာလတွင်၊ ဂျူးဥပဒေပညာရှင်များကို အမိုရာအီမ်၊ “အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းသူများ” သို့မဟုတ် “အနက်ဖွင့်ဆိုသူများ” ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မစ်ရှ်နာကို လေ့လာရန်၊ ၎င်းကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်၊ နှင့် ၎င်း၏ အမှန်သို့မဟုတ် ပုံပေါ်မှုဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ဘက်များကို ဖြေရှင်းရန် ၎င်းတို့၏ တာဝန်အဖြစ် ယူဆသည်။

Gemara.—The codification of the Mishnah closed an era in the history of the Jews, for it marked the completion of the work of the Tanna’im, the “traditionalists,” who had transmitted the Halakah orally from generation to generation. During the following period, the scholars of Jewish law are called ’Amoraim, “pronouncers,” or “exegetes.” They considered it their task to study the Mishnah, to interpret it, and to resolve its real or apparent contradictions.

 

အမိုရာအီမ်များသည် ခရစ်နှစ် ၃၀၀ နှင့် ၄၀၀ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအရာသစ်များသည် မစ်ရှ်နာ၏ ကျယ်ပြန့်သော အနက်ဖွင့်ဆိုမှုများဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၄၀၀ နှင့် ၅၀၀ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပုံသေသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအနက်ဖွင့်ဆိုမှုအကြောင်းအရာကို ထိုအချိန်တွင် တယ်လမတ်၊ “သင်ကြားခြင်း” ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို ဂီမာရာ၊ “ပြီးစီးခြင်း” ဟု လူသိများလာပြီး၊ တယ်လမတ်ဟူသော စကားလုံးသည် ယခုအခါ မစ်ရှ်နာနှင့် ဂီမာရာပေါင်းစပ်မှုကို မကြာခဏအသုံးပြုသည်။ ဂီမာရာတွင် မစ်ရှ်နာတွင် နေရာမရခဲ့သော ဟလာကစ်အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းချက်များဖြစ်သည့် ဘာရိုင်သါများ ပါဝင်သည်။

The ’Amoraim worked intensively during the 3d and 4th centuries of the Christian Era, and their new material, consisting of an elaborate exegesis of the Mishnah, was codified during the 4th and 5th centuries. This exegetical material at that time was called Talmud, “teaching.” In later times, however, it became known as Gemara, “completion,” and the word Talmud now is often applied to the combined Mishnah and Gemara. Included in the Gemara are Baraithas, which are halakic pronouncements that did not find a place in the Mishnah.

 

ဂျေရုဆလင်နှင့် ဘေဘီလုံးတယ်လမတ် မစ်ရှ်နာသည် ဟီဘရူးဘာသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး ဂျူးလူမျိုးအားလုံးက လက်ခံထားသည့် တစ်ခုတည်းသော လက်ရာဖြစ်သော်လည်း၊ ပါလက်စတိုင်းပညာရှင်များ၏ ဂီမာရာဖြစ်သည့် ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်သည် ဘေဘီလုံးပညာရှင်များ၏ ဂီမာရာဖြစ်သည့် ဘေဘီလုံးတယ်လမတ်နှင့် သိသာစွာ ကွဲပြားသည်။ ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်တွင် မစ်ရှ်နာ၏ ပထမလေးခုသော ဆီဒါရင်များနှင့် ဆီဒါရင်ခြောက်ခုမြောက်တွင် ထရက်တက် ၃၈ ခုအတွက် ဂီမာရာပါဝင်သည်။ မစ်ရှ်နာသည် ဟီဘရူးဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော်လည်း၊ ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်၏ ဂီမာရာသည် အဓိကအားဖြင့် အနောက်အာရမိတ်ဒေသိယစကားဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ဘေဘီလုံးတယ်လမတ်တွင် မစ်ရှ်နာ၏ ဒုတိယမှ ပဉ္စမဆီဒါရင်များအတွက် ထရက်တက် ၃၄ ခု၊ ပထမနှင့် ဆီဒါရင်ခြောက်ခုမြောက်တွင် ထရက်တက်တစ်ခုစီအတွက် ဂီမာရာပါဝင်သည်။ ဘေဘီလုံးနှင့် ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်နှစ်ခုလုံးတွင် မစ်ရှ်နာသည် ဟီဘရူးဘာသာဖြင့်ဖြစ်သော်လည်း၊ ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်၏ ဂီမာရာသည် အနောက်အာရမိတ်ဒေသိယစကားဖြင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဘေဘီလုံးတယ်လမတ်၏ ဂီမာရာသည် အရှေ့အာရမိတ်ဒေသိယစကားဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ဂျေရုဆလင်တယ်လမတ်သည် ပါလက်စတိုင်းပြင်ပတွင် အနည်းငယ်သာ အသိအမှတ်ပြုခံရသော်လည်း၊ ဘေဘီလုံးတယ်လမတ်သည် ခရစ်နှစ် ၅၀၀ ခန့်တွင် ၎င်း၏ နောက်ဆုံးထုတ်ဝေမှုမှစ၍ ဂျူးအောသိုဒေါ့လူမျိုး၏ လက်ခံထားသော စံနှုန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။

While the Mishnah was one unified work written in Hebrew and accepted by all Jews, the Gemara of Palestinian scholars, known as the Jerusalem Talmud, varied markedly from that of their Babylonian colleagues, which is called the Babylonian Talmud. The Jerusalem Talmud contains Gemara to 38 tractates of the first four orders of the Mishnah and to one tractate of the sixth order. Whereas the Mishnah was written in Hebrew, the Gemara of the Jerusalem Talmud was composed mainly in a western Aramaic dialect. The Babylonian Talmud contains Gemara to 34 tractates of the second to the fifth orders of the Mishnah, and to one tractate each of the first and sixth orders. The Mishnah in both the Babylonian and Jerusalem Talmuds is in Hebrew, but the Gemara of the former is in western Aramaic, while that of the latter is in an eastern Aramaic dialect. The Jerusalem Talmud gained but little recognition outside of Palestine, but the Babylonian Talmud, since its final edition c. a.d. 500, has become the accepted norm of orthodox Jewry.

 

တိုဆပ်ထာ တိုဆပ်ထာ၊ “တိုးချဲ့မှု”၊ “ထပ်ပေါင်းမှု” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ မစ်ရှ်နာတွင်ရှိသော ဟလာကစ်စကားစုများနှင့် မကြာခဏကွဲပြားသော စုစည်းမှုနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် တယ်လမတ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမဟုတ်ပေ။ မစ်ရှ်နာကဲ့သို့ တိုဆပ်ထာသည် ဆီဒါရင်ခြောက်ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသော်လည်း၊ မစ်ရှ်နာ၏ ၆၃ ထရက်တက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ထရက်တက် ၅၉ ခုသာ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ မူလစုစည်းသူများကို တိကျစွာ မသိရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် တယ်လမတ် ပြီးစီးမှုမတိုင်မီ ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်။

Tosephta.—The Tosephta, meaning “extension,” “addition,” is a collection and interpretation of halakic sentences parallel to but often differing from those found in the Mishnah. Thus it is not actually a part of the Talmud. Like the Mishnah, the Tosephta is divided into six orders, but contains a total of only 59 tractates as compared with the 63 of the Mishnah. Its original collectors are not definitely known, but they must have done their work before the completion of the Talmud.

VIII. နောက်ပိုင်းဝေဖန်ဆရာများ

VIII. Later Commentators

 

တမန်တော်ကျမ်းပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ ဂျူးပညာရှင်များ၏ သမ္မာကျမ်းနှင့် သမ္မာကျမ်းမဟုတ်သော စာပေများနှင့်ပတ်သက်သည့် လုပ်ဆောင်မှုများ မရပ်တန့်ခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တမန်တော်ကျမ်းအပေါ် မှတ်ချက်များစွာနှင့် ဟေဗြဲသမ္မာကျမ်းအပေါ် မှတ်ချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၀ ရာစုနှစ်အထိ၊ ဟေဗြဲသမ္မာကျမ်း၏ ဂျူးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုအားလုံးသည် ဟဂ္ဂါဒါ (Haggada) သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးများကြားတွင်လည်း ရေပန်းစားခဲ့သော နဒတ်ဖွင့်ဆိုမှုများဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာရပ်ပညာရပ်များ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ပြောင်းလဲမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဂျူးပညာရှင်များသည် ပိုမိုခိုင်မာသော သဒ္ဒါနှင့် အဘိဓာန်ဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုနှင့် ဟေဗြဲသမ္မာကျမ်းကို ပိုမိုဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် နားလည်မှုရရှိရန် လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤအမည်ပြုထိုက်သူများအနက် အစောဆုံးမှာ ဆာဒီယာဘင်ဂျိုးဇက် (သေဆုံးခဲ့သည့်နှစ် ၉၄၂)၊ ဆမ်မြူယယ်ဘင်ဟော့ဖနီ (သေဆုံးခဲ့သည့်နှစ် ၁၀၁၃)၊ နှင့် ၁၁ ရာစုနှစ်တွင်နေထိုင်ခဲ့သူ မိုးဇက်အိဗင်ဂီကာတီလာတို့ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ဂျူးဝေဖန်ဆရာများအနက် အကြီးကျယ်ဆုံးများမှာ ၁၂ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၃ ရာစုနှစ်များတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သူများဖြစ်သည့် ရာရှီ၊ အိဗင်အက်ဇရာ၊ ဒေးဗစ်ကင်ချီ၊ နှင့် မိုင်မိုနိုင်းဒီးစ်တို့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏လက်ရာများသည် ယနေ့အချိန်ထိ ဂျူးဘာသာရေးတွေးခေါ်မှုကို သြဇာလွှမ်းမိုးရုံသာမက ခရစ်ယာန်ဝေဖန်ဆရာများကိုလည်း အနည်းငယ်သြဇာသက်ရောက်ခဲ့သည်။

The work of Jewish scholars with regard to Biblical and non-Biblical writings did not cease with the completion of the Talmud. Numerous commentaries on the Talmud were produced during the succeeding centuries, as well as commentaries on the Hebrew Bible. Up to the 10th century all Jewish interpretation of the Old Testament was done with the aid either of the Haggada or of allegory, which also was much in favor among the Christian Fathers. However, the later influence of Arabic scholarship brought a change, which led Jewish scholars into studies by which a sounder grammatical and lexical approach, and a more rational understanding of the Hebrew Bible, was achieved. The earliest commentators to deserve this designation were Saadia ben Joseph (d. 942), Samuel ben Hophni (d. 1013), and Moses ibn Gikatilla, who lived also in the 11th century. However, the greatest lights among Jewish commentators labored in the 12th and 13th centuries, such as Rashi, Ibn Ezra, David Kimchi, and Maimonides, whose works have influenced not only Jewish religious thinking to the present day but also to a lesser degree that of Christian commentators.

 

ရာရှီ (၁၀၄၀–၁၁၀၅) သည် ပြင်သစ်ဂျူးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သမ္မာကျမ်းနှင့် တမန်တော်ကျမ်းအပေါ် မှတ်ချက်များ ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သမ္မာကျမ်းမှတ်ချက်များသည် ဂျူးဘုန်းတော်ကြီးများ၏ သမ္မာကျမ်းများတွင် အများစုရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ပဉ္စတိတ်ကျမ်းအပေါ် မှတ်ချက်များသည် ဂျူးများကြားတွင် ယနေ့ထိအောင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ အိဗင်အက်ဇရာ (၁၀၉၂–၁၁၆၇) သည် စပိန်ဂျူးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် ခရီးသွားလာမှုများစွာပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့်၊ ၎င်း၏ သမ္မာကျမ်းစာအုပ်များအပေါ် မှတ်ချက်များသည် သတင်းအချက်အလက်များ၏ တန်ဖိုးရှိသော ရင်းမြစ်များဖြစ်လာခဲ့သည်။

Rashi (1040–1105), a French rabbi, wrote commentaries on the Bible and the Talmud. His Bible commentary has been printed in most rabbinical Bibles, and his commentary on the Pentateuch is still widely used by Jews. Ibn Ezra (1092–1167) was a Spanish Jew who traveled extensively in the Mediterranean area, and thus gathered such encyclopedic knowledge that his commentaries on Biblical books were valuable sources of information.

 

ဒေးဗစ်ကင်ချီ (၁၁၆၀?–၁၂၃၅?) သည် ပြင်သစ်ရှိ ဂျူးပညာရှင်မိသားစုတစ်ခုမှ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အကြီးကျယ်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုလက်ရာမှာ ဟေဗြဲသမ္မာကျမ်း၏ ပရောဖက်ကျမ်းများအပေါ် မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ၎င်းသည် သဒ္ဒါပညာရှင်နှင့် အဘိဓာန်ပညာရှင်အဖြစ် ပိုမိုသြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ကျော်ကြားသော ဟေဗြဲသဒ္ဒါစာအုပ်တွင် ဟေဗြဲရင်းမြစ်စကားလုံးများစာရင်းပါရှိပြီး၊ ဂျူးနှင့် ခရစ်ယာန်များ၏ ဟေဗြဲသဒ္ဒါရေးသားမှုများအတွက် ရာစုနှစ်များစွာ အခြေခံဖြစ်ခဲ့သည်။

David Kimchi (1160?–1235?) belonged to a family of Jewish scholars in France. His greatest exegetical work is a commentary on the prophetic books of the Old Testament. However, he was more influential as a grammarian and lexicographer; his famous Hebrew grammar, containing a list of Hebrew root words, formed for centuries the basis of Hebrew grammatical writing of both Jews and Christians.

 

မိုင်မိုနိုင်းဒီးစ် (၁၁၃၅–၁၂၀၄) သည် အလယ်ခေတ်ဂျူးပညာရှင်နှင့် ဒဿနိကပညာရှင်များအနက် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ စပိန်တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး အီဂျစ်တွင် ဂျူးအသိုက်အဝန်း၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အာရဗီဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော မစ်ရှ်နာအပေါ် မှတ်ချက်များသည် ရှေးဂျူးဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မရေရာသော ဝါကျများကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ထံမှ ကျင့်ဝတ်နှင့် ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ရာများသည် ခရစ်ယာန်ပညာရှင်များနှင့် မွတ်စလင်ဒဿနိကပညာရှင်များကို သြဇာသက်ရောက်ခဲ့သည်။ သောမတ်စ်အကွိုင်းနပ်စ်၊ မိုင်စတာအက်ခါ့ဒ်၊ နှင့် ဒဿနိကပညာရှင် လိုင်ဘနစ်တို့သည် မိုင်မိုနိုင်းဒီးစ်ထံမှ အခြေခံဒဿနိကအတွေးအခေါ်များကို ဆွဲယူခဲ့သည်။

Maimonides (1135–1204) was the most remarkable of all Jewish scholars and philosophers of the Middle Ages. Born in Spain, he came to fame as the head of Jewry in Egypt. His Arabic commentary on the Mishnah gave real meaning to many obscure sentences of the ancient rabbis, and extracted from them ethical and dogmatic values. His works influenced Christian scholastics and Moslem philosophers alike. Thomas Aquinas, Meister Eckhart, and even the philosopher Leibnitz drew basic philosophical ideas from Maimonides.

ကိုးကားစာရင်း

Bibliography

The Apocrypha, Revised Standard Version. New York: Nelson, 1957. 250 pp. A handy edition of the RSV Apocrypha. See entry on pp. 84–87.

 

ဘေဘီလုံးတမန်တော်ကျမ်း။ အိုင်။ အီပ်စတိန်၏ တည်းဖြတ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုထားပြီး၊ မှတ်စုများ၊ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ နှင့် အညွှန်းများပါရှိသည်။ လန်ဒန်: ဆွန်စီနို ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၃၅–၄၈။ ၃၄ တွဲ။ ဘေဘီလုံးတမန်တော်ကျမ်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ဘာသာပြန်ဆိုထားသည်။ ဂျေရုဆလင်တမန်တော်ကျမ်းသည် ဘေဘီလုံးတမန်တော်ကျမ်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီး၊ မိုအိစ်ရှဝပ် (၁၈၇၁–၉၀) မှ ပြင်သစ်ဘာသာသို့သာ ခေတ်သစ်ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်၊ ၁၁ တွဲ။

The Babylonian Talmud. Translated into English with notes, glossary, and indexes under the editorship of I. Epstein. London: Soncino Press, 1935–48. 34 vols. Offers a complete translation of the whole Babylonian Talmud. The Jerusalem Talmud, about one third the size of the Babylonian, has been translated into only one modern language, French, by Moïse Schwab (1871–90), in 11 vols.

 

BOWKER, JOHN. တာဂမ်များနှင့် ရဗ္ဗိဆိုင်ရာ စာပေများ။ လန်ဒန်၊ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၆၉။ ၃၇၉ စာမျက်နှာ။

Bowker, John. The Targums and Rabbinic Literature. London: Cambridge University Press, 1969. 379 pp.

 

BURROWS, MILLAR. ပင်လယ်သေ စာလိပ်များ။ နယူးယောက်၊ ဗိုက်ကင်း စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၅၅။ ၄၃၅ စာမျက်နှာ။ ပင်လယ်သေ စာလိပ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရာတွင် အရေးပါသော ပညာရှင်တစ်ဦးမှ ရေးသားထားသော ယုံကြည်စိတ်ချရပြီး လူကြိုက်များသော ဖော်ပြချက်တစ်ခု။ စာလိပ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စွဲ၊ နောက်ခံသမိုင်း၊ အရေးပါမှုတို့ကို ဆွေးနွေးထားပြီး၊ ဒမတ်စကပ် စာတမ်း၊ ဟဗက္ကုတ် မှတ်ချက်စာအုပ်၊ စည်းကမ်းလမ်းညွှန်စာအုပ်၊ အလင်းသားများနှင့် အမှောင်သားများ၏ စစ်ပွဲမှ ရွေးချယ်ထားသော အပိုင်းများ၊ ကျေးဇူးတင်ရှိသည့် ဆာလံများမှ ရွေးချယ်ထားသော အပိုင်းများ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်များ ပါဝင်သည်။

Burrows, Millar. The Dead Sea Scrolls. New York: The Viking Press, 1955. 435 pp. A reliable yet popularly written account of the Dead Sea scrolls by a scholar who has played a prominent part in their discovery and publication. Includes an account of their discovery, discussion of their date, background, and importance, and English translations of The Damascus Document, The Habakkuk Commentary, The Manual of Discipline, and selections from The War of the Sons of Light With the Sons of Darkness and from the Thanksgiving Psalms.

 

_______. ပင်လယ်သေ စာလိပ်များပေါ်တွင် နောက်ထပ်အလင်းရောင်။ နယူးယောက်၊ ဗိုက်ကင်း စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၅၈၊ ၁၉၆၉။ စာလိပ်များ၏ ဆက်လက်လေ့လာမှု၊ နောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိသော ဂူများမှ အပိုင်းများ၏ ဘာသာပြန်များနှင့် ချီကရန်/အက်စီန်း ဂိုဏ်းနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဆွေးနွေးထားသည်။

_______. More Light on the Dead Sea Scrolls. New York: Viking Press, 1958, 1969. A continuation of the study of the scrolls, including translations of pieces from caves found later; also a discussion of the relation of the Qumrân/Essene sect of Christianity.

 

CHARLES, R. H.၊ အယ်ဒီတာ။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ အက်ပိုခရီဖာ နှင့် ဆူဒီပီဂရဖီ၊ အတွဲများ။ အောက်စဖို့ဒ်၊ ကလဲရန်ဒန် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၁၃။ မှတ်ချက်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော နိဒါန်းများပါရှိသော ပညာရှင်ဆန်ဆန် ဝေဖန်ဘာသာပြန်တစ်ခု။ ချားလ်စ်မှ အကြံပြုထားသော အက်ပိုခရီဖယ်နှင့် ဆူဒီပီဂရဖီဆိုင်ရာ လက်ရာများ၏ ရက်စွဲများကို မကြာသေးမီက ပညာရှင်များက ပြုပြင်ခဲ့သည်။

Charles, R. H., ed. Apocrypha and Pseudepigrapha of the Old Testament, vols. Oxford: The Clarendon Press, 1913. A scholarly and critical translation, with many notes and extensive introductions. The dates of several of these Apocryphal and pseudepigraphical works as suggested by Charles have been modified by more recent scholars.

 

COHEN, ABRAHAM၊ အယ်ဒီတာ။ လူတိုင်း၏ တလ်မွဒ်။ နယူးယောက်၊ အီးပီဒတ်တန်၊ ၁၉၄၉။ ၄၀၃ စာမျက်နှာ။

Cohen, Abraham, ed. Everyman’s Talmud. New York: E. P. Dutton, 1949. 403 pp.

 

CROSS, FRANK M., JR. ချီကရန်၏ ရှေးဟောင်းစာကြည့်တိုက်နှင့် ခေတ်သစ်ကျမ်းစာလေ့လာမှုများ။ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု။ ဂါဒင်စီးတီး၊ နယူးယောက်၊ အန်ကာ စာအုပ်များ၊ ၁၉၆၁။ ၂၆၀ စာမျက်နှာ။ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများ၊ ချီကရန်ရှိ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၊ အက်စီန်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်ချက်များနှင့် ဆက်စပ်သော အစောပိုင်း ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်ဧဝံဂေလိတို့ကို ပါရှိသည်။

Cross, Frank M., Jr. The Ancient Library of Qumran and Modern Biblical Studies. Rev. ed. Garden City, N.Y.: Anchor Books, 1961. 260 pp. Includes the discoveries, the OT at Qumrân, and the Essenes and their beliefs in relation to the early church and to the Christian gospel.

 

DANBY, HERBERT၊ ဘာသာပြန်။ မစ်ရှနာ။ လန်ဒန်၊ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၅၄။ ၈၄၄ စာမျက်နှာ။ မှတ်ချက်များပါရှိသော ပညာရှင်ဆန်ဆန် မစ်ရှနာ ဘာသာပြန်တစ်ခု။ အာရ်ဒီဘားနက်မှ ပြင်သစ်ဘာသာမှ ဘာသာပြန်သည်။ လန်ဒန်၊ ဗယ်လင်တိုင်း၊ မစ်ချယ်လ် အင်း ကုမ္ပဏီလီမိတက်၊ ၁၉၅၄။ ၁၉၅ စာမျက်နှာ။ ပန်းကန်ပြား ၄ ခု။ မြေပုံ ၁ ခု။ ချီကရန်ဂိုဏ်းနှင့် ဆက်စပ်သော ပြဿနာများကို ဆက်လက်ဆွေးနွေးထားသည်။

Danby, Herbert, trans. The Mishnah. London: Oxford University Press, 1954. 844 pp. A scholarly translation of the Mishnah, with notes. Translated from the French by R. D. Barnett. London: Vallentine, Mitchell & Co., Ltd., 1954. 195 pp. 4 plates. 1 map. Further discussion of problems connected with the Qumrân sect.

 

GOODENOUGH, ERWIN R. ဖိုင်လိုဂျူဒီးယပ်စ်သို့ နိဒါန်း။ ဒုတိယပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု။ နယူးယောက်၊ ဘားန်း အင်း နိုဘယ်၊ ၁၉၆၃။ ၁၆၇ စာမျက်နှာ။

Goodenough, Erwin R. An Introduction to Philo Judaeus. 2d ed., rev. New York: Barnes and Noble, 1963. 167 pp.

 

JOSEPHUS, FLAVIUS. ဂျူးရှေးဟောင်းသမိုင်း၊ ဂျူးစစ်ပွဲ။ စာမျက်နှာ ၈၁ ရှိ ဖော်ပြချက်ကို ကြည့်ပါ။

Josephus, Flavius. The Jewish Antiquities; and The Jewish War. See entry on p. 81.

 

KLAUSNER, JOSEPH. ဣသရေလရှိ မက်ဆီယာနစ်အယူအဆ။ နယူးယောက်၊ မက်မီလန် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၅၅။ ၅၄၃ စာမျက်နှာ။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းပရောဖက်များ၊ အက်ပိုခရီဖာ နှင့် ဆူဒီပီဂရဖီ၊ မစ်ရှနာနှင့် ဘရိုင်သဗ်များတွင် တွေ့ရသော ဂျူးများ၏ မက်ဆီယာနစ်ယုံကြည်ချက်ကို လေ့လာမှုတစ်ခု၊ အသိအမှတ်ပြုထားသော အာဏာပိုင်တစ်ဦးမှ ရေးသားသည်။

Klausner, Joseph. The Messianic Idea in Israel. New York: The Macmillan Company, 1955. 543 pp. A study of the

MIELZINER, MOSES. တလ်မွဒ်သို့ နိဒါန်း။ ပြန်လည်ထုတ်ဝေမှု။ နယူးယောက်၊ ဘလော့ခ်ထုတ်ဝေရေးကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၆၈။ ၄၁၅ စာမျက်နှာ။

Messianic belief of the Jews as found in the Old Testament prophets, the Apocrypha and pseudepigrapha, the

MOORE, GEORGE FOOT. ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ ပထမရာစုနှစ်များတွင် ဂျူးဘာသာ၊ တန်နာအိမ်ခေတ်။ ကိန်းဘရစ်ချ်၊ ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၂၇။ ၂ အတွဲ။

Mishnah and Baraithas, by a recognized authority.

Mielziner, Moses. Introduction to the Talmud. Reprint ed. New York: Bloch Publishing Co., 1968. 415 pp.

Moore, George Foot. Judaism in the First Centuries of the Christian Era, the Age of the Tannaim. Cambridge: Harvard University Press, 1927. 2 vols.

 

PHILO, JUDAEUS. လက်ရာများ။ စာမျက်နှာ ၈၁ ရှိ ဖော်ပြချက်ကို ကြည့်ပါ။

Philo, Judaeus. Works. See entry on p. 81.

 

RAHLFS, ALFRED၊ အယ်ဒီတာ။ ဆက်ပ်တူဂျင်တာ၊ ဆိုလိုသည်မှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၊ လက်စ်ဆပ်တူဂျင်တာ စကားပြန် ၇၀ အရ။ စတုတ္ထထုတ်ဝေမှု။ ၂ အတွဲ။ စတပ်ဂတ်၊ ဝူရ်တမ်ဘာဂစ်ရှ်ခ် ဘိုင်ဘယ်လ်အန်စတာလတ်၊ ၁၉၇၁။ လက်စ်ဆပ်တူဂျင်တာ၏ စံချိန်မီ၊ ဝေဖန်ထုတ်ဝေမှု၊ အကန့်အသတ်ရှိသော ဝေဖန်ရေးသုံးကိရိယာများနှင့်။

Rahlfs, Alfred, ed. Septuaginta; id est Vetus Testamentum Graece iuxta LXX Interpretes. 4th ed. 2 vols. Stuttgart: Württembergische Bibelanstalt, 1971. A standard, critical ed. of the LXX, with a limited critical apparatus.

 

ROWLEY, H. H. အပိုကာလစ်တစ်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှု။ ဒံယေလမှ ဗျာဒိတ်ကျမ်းအထိ ဂျူးနှင့် ခရစ်ယာန် အပိုကာလစ်များ၏ လေ့လာမှု။ ဒုတိယထုတ်ဝေမှု။ လန်ဒန်၊ လတ်တရ်ဝါ့သ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ [၁၉၅၂]။ ၂၀၅ စာမျက်နှာ။ ဂျူးများအကြား အပိုကာလစ်နှင့် မက်ဆီယာနစ်ဆိုင်ရာ တွေးခေါ်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ခြေရာခံထားသော တိုတောင်းသော၊ ပညာရှင်ဆန်ဆန် စစ်တမ်းတစ်ခု၊ ခရစ်ယာန် အပိုကာလစ်စာပေအတွက် နောက်ခံဖြစ်လာသည်။

Rowley, H. H. The Relevance of Apocalyptic. A Study of Jewish and Christian Apocalypses From Daniel to the Revelation. 2d ed. London: Lutterworth Press, [1952]. 205 pp. A short, scholarly survey tracing the development of apocalyptic and Messianic thinking among the Jews, which formed a background for Christian apocalyptic literature.

 

_______. ဇဒိုကိုက် အပိုင်းအစများနှင့် ပင်လယ်သေ စာလိပ်များ။ အောက်စဖို့ဒ်၊ ဘေစယ်လ် ဘလက်ဝဲလ်၊ ၁၉၅၂။ ၁၃၃ စာမျက်နှာ။ စာလိပ်များနှင့် ဆက်စပ်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကောင်းမွန်စွာ စစ်တမ်းတစ်ခု၊ ၁၉၅၂ အထိ ပင်လယ်သေ စာလိပ်များဆိုင်ရာ ၃၇ စာမျက်နှာ ကိုးကားစာရင်းပါရှိသည်။

_______. The Zadokite Fragments and the Dead Sea Scrolls. Oxford: Basil Blackwell, 1952. 133 pp. A good survey of the historical problems connected with the scrolls; contains a 37-page bibliography on the Dead Sea scrolls to 1952.

 

SCHÜRER, EMIL. ယေရှုခေတ်က ဂျူးလူမျိုး၏ သမိုင်း။ စာမျက်နှာ ၄၃ ရှိ ဖော်ပြချက်များကို ကြည့်ပါ။ ဟာလာခါနှင့် မစ်ရှနာ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ကောင်းမွန်သော သမိုင်းကို ပါရှိသည်။

Schürer, Emil. A History of the Jewish People in the Time of Jesus Christ. See entries on p. 43 above. Contains a good history of the development of the Halakah and the Mishnah.

 

STENNING, J. F.၊ အယ်ဒီတာ။ အိုင်ဇဲယား၏ တာဂမ်။ အောက်စဖို့ဒ်၊ ကလဲရန်ဒန် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၅၃။ ၂၃၂ စာမျက်နှာ။ အာရာမိုင်ခ်စာသားနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှစ်မျိုးစလုံးပါရှိသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရရှိနိုင်သော တာဂမ်များ၏ အနည်းငယ်သော အပိုင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

Stenning, J. F., ed. The Targum of Isaiah. Oxford: Clarendon Press, 1953. 232 pp. Contains both the Aramaic text and an English translation. This is one of the few parts of the Targums available in English.

 

STRACK H. L. တလ်မွဒ်နှင့် မစ်ဒရာရှ်သို့ နိဒါန်း။ ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် ပဉ္စမထုတ်ဝေမှု၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်။ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား၊ ဂျူးထုတ်ဝေရေးအသင်း အမေရိက၊ ၁၉၄၅။ ၃၇၄ စာမျက်နှာ။ ဆွေးနွေးထားသော အကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်သော အာဏာပိုင်လက်ရာတစ်ခု။

Strack H. L. Introduction to the Talmud and Midrash. English translation of the 5th German ed. Philadelphia: Jewish Publication Society of America, 1945. 374 pp. An authoritative work on the subject treated.

 

_______, နှင့် BILLERBECK, PAUL. တလ်မွဒ်နှင့် မစ်ဒရာရှ်မှ ဓမ္မသစ်ကျမ်းသို့ မှတ်ချက်။ မြူးနစ်ခ်၊ စီအိပ်ခ်ျဘက်ခ်ျရှ်ခ် ဗာလဂါဘွမ်ခ်ဟန်ဒလုံး၊ ၁၉၂၂–၂၈။ ၅ အတွဲ။ ဂျူးရဗ္ဗိဆိုင်ရာ စာပေများပေါ်တွင် အခြေခံထားသော ဓမ္မသစ်ကျမ်းအပေါ် မှတ်ချက်တစ်ခု။ ဂျူးစာပေများမှ ဂျာမန်ဘာသာပြန်ဖြင့် ကြွယ်ဝစွာ ကိုးကားထားခြင်းအတွက် အထူးတန်ဖိုးရှိသည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဂျူးနောက်ခံများအတွက် စံချိန်မီ ကိုးကားစာအုပ်တစ်ခု။

_______, and Billerbeck, Paul. Kommentar zum Neuen Testament aus Talmud und Midrasch. München: C. H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung, 1922–28. 5 vols. A commentary on the New Testament based on Jewish rabbinical material. Particularly valuable for its copious quotations from Jewish literature, in German translation. A standard reference work for the Jewish backgrounds of the New Testament.

 

URBACH, EPHARIM E. ပညာရှင်များ၊ ၎င်းတို့၏ အယူအဆများနှင့် ယုံကြည်ချက်များ။ ဂျေရုဆလင်၊ မက်ဂနက်စ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၇၅။ ၂ အတွဲ။

Urbach, Epharim E. The Sages: Their Concepts and Beliefs. Jerusalem: Magnes Press, 1975. 2 vols.

WOLFSON, H. A. ဖိုင်လို၊ ဂျူးဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ နှင့် အစ္စလမ်ဘာသာတို့တွင် ဘာသာရေးဒဿနအုတ်မြစ်များ။ ၂ အတွဲ။ ကိန်းဘရစ်ချ်၊ ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် စာနယ်ဇင်းတိုက်၊ ၁၉၄၇။

Wolfson, H. A. Philo: Foundations of Religious Philosophy in Judaism, Christianity, and Islam. 2 vols. Cambridge: Harvard University Press. 1947.