တောလည်ရာကျမ်း ၂၁

 

အခန်းကြီး - ၂၁

^{Chapter 21}

 

^{၁ ဣသရေလလူတို့သည် အချို့ဆုံးရှုံးမှုဖြင့် ဟော်မာမြို့၌ ခါနန်လူတို့ကို ဖျက်ဆီးကြသည်။ ၄ လူတို့သည် မကျေမနပ်ပြောဆိုကြသဖြင့် မီးမြွေများဖြင့် ဘေးဒဏ်ခံရသည်။ ၇ သူတို့သည် နောင်တရပြီး ကြေးဝါမြွေရုပ်ဖြင့် အနာပျောက်ကြသည်။ ၁၀ ဣသရေလလူတို့၏ ခရီးသွားမှုမျိုးစုံ။ ၂၁ ရှိဟုန်ကို အောင်မြင်ပြီး၊ ၃၃ ဩဂါကိုလည်း အောင်မြင်သည်။}

^{1 Israel with some loss destroy the Canaanites at Hormah. 4 The people murmuring are plaqued with fiery serpents. 7 They repenting are healed by a brasen serpent. 10 Sundry journeys of the Israelites. 21 Sihon is overcome, 33 and Og.}

 

^{၁. အရတ်မင်း။ ဤအမည်သည် နေရာတစ်ခုကို ရည်ညွှန်းနိုင်ပြီး၊ ကျမ်းပိုဒ်ကို “ခါနန်လူ အရတ်မင်း” ဟု ဖတ်နိုင်သည် (ယောရှုမှတ်စာ ၁၂:၁၄၊ တရားသူကြီးမှတ်စာ ၁:၁၆၊ ၁ ရာဇဝင်ချက် ၈:၁၅ ကိုကြည့်ပါ)။ အရတ်သည် ကာဒေ့ရှ်မြို့မှ မိုင် ၅၀ ခန့် မြောက်ဘက်နှင့် ဟေဗြုန်မြို့မှ မိုင် ၁၇ ခန့် တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး၊ ယနေ့တွင် တယ်လ်အာရတ်ဟု လူသိများသည်။}

^{1. King Arad. The name may refer to the place, making the verse read, “And when the king of Arad the Canaanite” (see Joshua 12:14; Judges 1:16; 1 Chron. 8:15). Arad is about 50 mi. north of Kadesh and 17 south of Hebron, and is known today as Tell ‘Arâd.}

 

^{သူလျှိုလမ်း။ “သူလျှိုလမ်း” ဟုမဟုတ်ဘဲ “အာသာရိမ်လမ်း” ဟု ဘာသာပြန်သင့်သည်။ ဟေဗြဲစကားလုံး “လမ်း” နောက်တွင် သင့်လျော်သော နာမည်တစ်ခု လိုအပ်ပြီး၊ ထိုလမ်းကိုအသုံးပြုခဲ့သော ခရီးသွားများ၏ အမည်မဟုတ်ပါ။}

^{By the way of the spies. Rather, “by the way of Atharim.” To translate the Hebrew expression by the words “of the spies,” is to assume an unjustified philological identity between two words where none exists. Grammatically, a proper noun is required after the Hebrew word for “way,” and not a designation of certain travelers who had used the road.}

 

^{အကျဉ်းသား။ မင်းသည် ခရီးသွားတန်းနောက်ဆုံးတွင် သို့မဟုတ် နယ်စပ်တွင် လူအနည်းငယ်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပုံရသည်။ အကယ်၍ အဓိကတပ်ကို အင်အားဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့လျှင်၊ တိုက်ပွဲတွင် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ မှတ်တမ်းတင်ထားဖွယ်ရှိသည်။}

^{Prisoners. The king apparently cut off a few stragglers in the rear or on the borders of the line of march; for had he attacked the main body in force, there would likely have been some account of battle casualties.}

 

^{၂. သစ္စာဂတိပြု။ ဤသည်မှာ အရတ်မင်းကို အပြစ်ပေးရာတွင် ယေဟိုဝါထံမှ အကူအညီတောင်းခံသည့် ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၂၈:၂၀၊ တရားသူကြီးမှတ်စာ ၁၁:၃၀၊ ၁ ရာ ၁:၁၁၊ ၂ ရာ ၁၅:၈ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{2. Vowed a vow. This is a form of request to Jehovah for help in punishing the king of Arad (see Gen. 28:20; Judges 11:30; 1 Sam. 1:11; 2 Sam. 15:8).}

 

^{သူတို့၏မြို့များကို လုံးလုံးဖျက်ဆီးမည်။ စကားလုံးအရ “သူတို့၏မြို့များကို ငါအပ်နှံမည်” ဟူ၍ဖြစ်ပြီး၊ ဝတ်ပြုရာ ၂၇:၂၉ တွင် “အပ်နှံရာ” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံး၏ မူလအဓိပ္ပာယ်ကို အသုံးပြုထားသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်မှာ ထိုမြို့များ၏ သိမ်းဆည်းရမိသည့် ပစ္စည်းများကို ဘုရားသခင်နှင့် သူ၏ဝတ်ပြုရေးအတွက် အပ်နှံရမည်ဖြစ်သည် (တရားဟောရာ ၇:၁, ၂၊ ယောရှု ၆:၁၇, ၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။ ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံထားသည့်အရာများကို လောကီအသုံးအဆောင်အဖြစ် မသုံးနိုင်ပါ။}

^{Utterly destroy their cities. Literally, “I will dedicate their cities,” using the verb root of the word translated “devoted” in Lev. 27:29. The import of this is that the spoils of those cities should be devoted to God and His service (see Deut. 7:1, 2; Joshua 6:17, 21). When anything was devoted to God it could not be put to secular use.}

 

^{၃. ခါနန်လူတို့ကို အပ်နှံပေးတော်မူသည်။ သူတို့၏ သစ္စာဂတိကို ဘုရားသခင်က လက်ခံတော်မူပြီး၊ ယောရှုသည် သန့်ရှင်းသောပြည်သို့ ဝင်ရောက်သောအခါ ၎င်းတို့ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည် (ယောရှုမှတ်စာ ၁၂:၁၄)။}

^{3. Delivered up the Canaanites. In harmony with their vow, which the Lord accepted, Joshua effected their destruction upon entering the Holy Land (Joshua 12:14).}

 

^{ဟော်မာ။ “ဖျက်ဆီးခြင်း” ဟူသော စကားလုံးသည် ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံပြီး လူသားအတွက် ပြန်လည်ရွေးယူ၍မရသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ဤစကားလုံး၏ ကျမ်းပိုဒ် ၂ တွင် “လုံးလုံးဖျက်ဆီးသည်” ဟု ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်ထံ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအမည်သည် မြို့နှင့် ၎င်း၏အနီးတစ်ဝိုက်ကို ရည်ညွှန်းပုံရသည် (တောလည်ရာကျမ်း ၁၄:၄၅၊ တရားဟောရာ ၁:၄၄၊ ယောရှုမှတ်စာ ၁၂:၁၄၊ ၁၅:၃၀)။}

^{Hormah. The word means “destruction,” in the sense of devoted to God, and therefore not redeemable for man’s use. The verb form of the same word is given in v. 2 as “utterly destroy,” that is, offer to God as a sacrifice. The name was apparently applied to the city and its environs (Num. 14:45; Deut. 1:44; Joshua 12:14; 15:30).}

 

^{၄. ကျူပင်လယ်လမ်း။ ဧဒုံပြည်မှ ဖြတ်သန်းခွင့်ငြင်းပယ်ခံရသဖြင့် လမ်းကြောင်းပြောင်းရသည်။ သူတို့သည် ဧဇျုံဂါဘာသို့ ခရီးသွားနေကြပြီး (တရားဟောရာ ၂:၈)၊ သန့်ရှင်းသောပြည်ကို နောက်ကျောပေးထားရသည်။ ကာဒေ့ရှ်နှင့် မောဘဒေသအကြား တပ်ချရာနေရာများအတွက် တောလည်ရာကျမ်း ၃၃:၄၁-၄၄ ကိုကြည့်ပါ။}

^{4. Way of the Red Sea. A detour was made necessary because they had been denied passage through Edom. They were now on their journey to Ezion-geber (Deut. 2:8), with their backs toward the Holy Land. For encampments between Kadesh and the region of Moab see Num. 33:41–44.}

 

^{ဣသရေလ၏ ခရီးလမ်းသည် အာရဗဟတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ဧဒုံ၏ တောင်ဘက်နယ်စပ်သို့ ဦးတည်သွားပြီး၊ ထို့နောက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြောက်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ကာ ဧဒုံနှင့် မောဘတို့၏ အရှေ့ဘက်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။}

^{Israel’s route of march led southward through the ‘Araba to the southern border of Edom, and thence eastward. Finally, turning northward, they passed to the east of both Edom and Moab (PP 428, 433; see note on p. 577).}

 

^{လမ်းကြောင်းကြောင့်။ စကားလုံးအရ “လမ်းပေါ်တွင်” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ အားပေးမှုလျော့နည်းစေသော အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ သူတို့ခရီးသွားနေသော အာရဗဟသည် ကျောက်ခဲများနှင့် သဲများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော မြေပြန့်ဖြစ်ပြီး၊ များသောအားဖြင့် ပူပြီး ခြောက်သွေ့သည်။ ထို့ပြင်၊ သူတို့သည် ခါနန်ပြည်သို့ ဝင်ရောက်မည့်အစား နောက်ပြန်လှည့်ခရီးသွားနေရကြောင်း သဘောပေါက်သည်။}

^{Because of the way. Literally, “on the way.” There were a number of discouraging factors. The part of the country through which they were traveling, the Arabah, is a barren plain strewn with stones and sand, and usually hot and dry. In addition, they realized they were marching with their backs turned to Canaan, instead of entering it.}

 

^{၅. ငါတို့ကို ယူဆောင်လာသည်။ ဤတွင်အသုံးပြုထားသော ဟေဗြဲကြိယာ၏ပုံစံသည် ၎င်းတို့၏ စိတ်မရှည်မှု တိုးပွားလာသည့် လက္ခဏာဖြစ်ပြီး၊ “ငါတို့ကို တက်လာစေသည်” ဟူသော အကြောင်းပြပုံစံဖြစ်သည်။}

^{5. Brought us up. The form of the Hebrew verb here used is another sign of their growing impatience, being the causal form: “caused us to go up.”}

 

^{မုန့်မရှိ။ သူတို့တွင် အစားအစာများစွာရှိသော်လည်း၊ ကောင်းကင်မှပေးသော အစားအစာ၏ တသမတ်တည်းဖြစ်မှုကို ပုန်ကန်ကြသည်။}

^{No bread. They had an abundance of food, but were rebellious about the monotony of their heavenly diet.}

 

^{ပေါ့ပါးသောမုန့်။ “ပေါ့ပါးသော” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော ဟေဗြဲစကားလုံးသည် သမ္မာကျမ်းတွင် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မတွေ့ရဘဲ၊ “ပေါ့ပါးသည်” ဟူသော မူလအဓိပ္ပာယ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ တန်ဖိုးနည်းဟု ယူဆခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လူတို့သည် အီဂျစ်ပြည်၏ အမျိုးမျိုးသော အရသာပြင်းသော အစားအစာများကို တွေးတောနေကြသည်။}

^{Light bread. The Hebrew word translated “light,” which occurs nowhere else in the Bible, is from the root “to be light,” that is, to hold in low esteem. The people were thinking of the varied and spicy foods of Egypt.}

 

^{၆. မီးမြွေများ။ စကားလုံးအရ “မြွေများ၊ မီးလျှံများ” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ “မီးလျှံ” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် အခြားနေရာများတွင် “ရှာဖိမ်များ” ဟု ဖော်ပြသည် (ဟေရှာယ ၆:၂, ၆)။ ၎င်းသည် “မီးရှို့သည်” ဟူသော မူလအဓိပ္ပာယ်မှဖြစ်ပြီး (ယောရှုမှတ်စာ ၁၁:၉၊ ဟေရှာယ ၄၄:၁၆၊ ယေဇကျေလ ၄၃:၂၁)၊ မြွေများကို မီးမြွေဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ ကိုက်ခံရမှုကြောင့် ပြင်းထန်သော ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။}

^{6. Fiery serpents. Literally, “the serpents, the fiery ones.” The word translated “fiery” elsewhere appears as “seraphims” (Isa. 6:2, 6). It is from the root “to burn” (Joshua 11:9; Isa. 44:16; Eze. 43:21). The serpents were called fiery on account of the violent inflammation caused by their bite (PP 429).}

 

^{ဣသရေလလူများစွာ သေဆုံးသည်။ သေဆုံးမှုများသည် ဘုရားသခင်၏ အကာအကွယ်လက်ကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သူတို့ခရီးသွားနေသော ဒေသသည် မြွေများ၊ ကင်းမြီးကောက်များ စသည်ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည် (တရားဟောရာ ၈:၁၅)။ ထို့ကြောင့်၊ နေ့စဉ်ဘုရားသခင်၏ အံ့ဖွယ်အကာအကွယ်များရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဘုရားသခင်သည် သူ၏အကာအကွယ်ကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး မြွေများကို လူတို့ကို တိုက်ခိုက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။}

^{Much people of Israel died. The deaths were due to the withdrawal of the protecting hand of God. The part of the country through which they were traveling was infested with snakes, scorpions, etc. (Deut. 8:15); hence, every day provided miracles of divine protection. But now the Lord withdrew His protection and allowed the snakes to attack the people.}

 

 

^{၆. အံ့ဖွယ်ကာကွယ်ထားခံရသည်။ ၎င်းတို့၏ ကျေးဇူးမသိတတ်မှုနှင့် ဘုရားသခင်ကို ဆန့်ကျင်၍ ညည်းညူမှုအတွက် အပြစ်ပေးရန်၊ သခင်ဘုရားသည် မီးမြွေများကို ၎င်းတို့ကို ကိုက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို မီးမြွေဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ ကိုက်ခံရမှုက နာကျင်သော ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းနှင့် လျင်မြန်စွာ သေဆုံးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်အထိ ဣသရေလလူများသည် တော၌ ဤမြွေများမှ အဆက်မပြတ် အံ့ဖွယ်ကာကွယ်ထားခံရသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့ခရီးသွားနေသော တောသည် အဆိပ်ပြင်းမြွေများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။}

^{6. Had Been Miraculously Preserved.—To punish them for their ingratitude, and complaining against God, the Lord permitted fiery serpents to bite them. They were called fiery, because their bite produced painful inflammation, and speedy death. The Israelites, up to this time, had been preserved from these serpents in the wilderness, by a continual miracle; for the wilderness through which they traveled was infested with poisonous serpents (4SG 41).}

 

^{သေစေသော ဆုံးဖြတ်ချက်။ ၎င်းတို့သည် ဤနည်းဖြင့် သက်သာရာရရန် မိုက်မဲမှုကို အကြောင်းပြပြီး ရပ်တန့်ခဲ့ကြသူများရှိသည်။ ကြေးဝါအပိုင်းအစတစ်ခုကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် အနာပျောက်မည်ဟူသော အယူအဆသည် ၎င်းတို့၏စိတ်ထဲတွင် အဓိပ္ပာယ်မရှိပေ။ ၎င်းတို့က “ငါတို့မကြည့်ဘူး” ဟုဆိုကြပြီး၊ ဤဆုံးဖြတ်ချက်သည် သေစေသည်။ ပြင်ဆင်ထားသော အစီအမံကို လက်မခံသူအားလုံး သေဆုံးခဲ့သည်။}

^{A Fatal Decision}

^{A Fatal Decision.—There were those who stopped to reason regarding the foolishness of looking for relief to this means. That they should be healed by looking at a piece of brass was absurd to their minds, and they said, “We will not look.” This decision was fatal, and all who would not accept the provision made perished.}

 

^{ကြေးဝါမြွေသည် တော၌ မြှောက်ထားခံရပြီး၊ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ကြည့်ရှုသူများ အနာပျောက်ကြမည်ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ၊ ဘုရားသခင်သည် လူတို့အား ပြန်လည်ထူထောင်ပေးသော၊ အနာပျောက်စေသော သတင်းစကားကို ပေးပို့တော်မူပြီး၊ လူသားနှင့် လောကီအရာများမှ အာရုံလွှဲကာ ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်ရန် တောင်းဆိုသည်။ သူသည် သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် အာဏာနှင့်အတူ သူ၏လူများအား သမ္မာတရားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူသည် သမ္မာတရားကို ရှာဖွေဆုတောင်းနေသူများအတွက် သူ၏စကားတော်ကို ဖွင့်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် ဤတမန်များသည် ၎င်းတို့ရရှိခဲ့သော သမ္မာတရားကို လူများထံ ပေးအပ်သောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဣသရေလလူများကဲ့သို့ မယုံကြည်ကြပေ။ မနာခံသောတမန်များဖြင့် ယူဆောင်လာသော သမ္မာတရားကို လူများစွာသည် ငြင်းပယ်ကြသည်။}

^{The brazen serpent was uplifted in the wilderness that those who looked in faith might be made whole. In like manner God sends a restoring, healing message to men, calling upon them to look away from man and earthly things, and place their trust in God. He has given His people the truth with power through the Holy Spirit. He opened His Word to those who were searching and praying for truth. But when these messengers gave the truth they had received to the people, they were as unbelieving as the Israelites. Many are cavilling over the truth brought to them by humble messengers (MS 75, 1899).}

 

 

 

^{၇. ငါတို့သည် အပြစ်ပြုမိပြီ။ လူတို့သည် ဘုရားသခင်ရှေ့တွင် နှိမ့်ချလာကြပြီး၊ သူတို့၏ စွပ်စွဲချက်များသည် မမှန်ကြောင်း သိရှိသည်။}

^{7. We have sinned. The people became humble before God, knowing that their accusations against Him were false.}

 

^{သခင်ထံဆုတောင်းပါ။ ယောဘ၏ သူငယ်ချင်းများအတွက် ဆုတောင်းချက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ (ယောဘ ၄၂:၁၀)။}

^{Pray unto the Lord. Compare Job’s petition for his friends (Job 42:10).}

 

 

^{၈. မီးမြွေတစ်ကောင်။ လူတို့ကို ဒုက္ခပေးနေသော မြွေအမျိုးအစားကို ပုံတူပြုလုပ်ထားသည်။}

^{8. A fiery serpent. A replica of the kind of serpent that was plaguing the people.}

 

^{တိုင်တစ်ခုပေါ်တွင်။ “တိုင်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် စစ်ရေးအဆောင်အယောင်အဖြစ် အသုံးပြုသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၁၇:၁၅ တွင် “ယေဟိုဝါ-နိဿိ” ဟူ၍ “ယေဟိုဝါ၊ ငါ၏အဆောင်အယောင်” အဖြစ်ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် “အလံ” (ဆာလံ ၆၀:၄)၊ “အမှတ်အသား” (ဟေရှာယ ၁၁:၁၀)၊ “အဆောင်အယောင်” (ယေရမိ ၅၁:၂၇) အဖြစ်လည်း ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် တပ်ထဲတွင် အားလုံးမြင်နိုင်ရန် လုံလောက်သော အမြင့်ရှိသည်။}

^{Upon a pole. The word translated “pole” is the one used of a military standard. It occurs in Ex. 17:15, Jehovah-nissi, “Jehovah, my standard.” Also as “banner” (Ps. 60:4), “ensign” (Isa. 11:10), and “standard” (Jer. 51:27). Whatever it was, the pole was high enough to be seen throughout the camp.}

 

^{၉. မြွေကိုကြည့်သောအခါ။ လူတို့သည် မြွေသည် လာမည့်ကယ်တင်ရှင်၏ သင်္ကေတဖြစ်ကြောင်း သိရှိသည်။ မြွေကိုကြည့်ရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ကြည့်ရှုခြင်းသည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် တွဲလျက်ရှိရမည်ကို သဘောပေါက်သည်၊ အကြောင်းမှာ မြွေတွင် အနာပျောက်စွမ်းအား မရှိပေ။ ဘုရားသခင်ကို မြွေကိုကြည့်ရုံမျှဖြင့် အနာပျောက်နိုင်သော်လည်း၊ ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်ခြင်းမရှိပါက အကျိုးမရှိပေ (ယောဟန် ၃:၁၄, ၁၅ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{9. When he beheld the serpent. The people knew that the serpent was a symbol of the coming Saviour. They also realized that it was not sufficient simply to look at the serpent, but that the looking must be accompanied by faith, since there was no healing in the serpent itself. It was possible to gaze at the image without being healed, if there was no exercise of faith in God as the divine Healer. Similarly, offerings unaccompanied by faith were unavailing (see John 3:14, 15; PP 430, 431).}

 

^{၁၀. ဩဗုတ်တွင် တပ်ချသည်။ ဩဗုတ်မတိုင်မီ (ကျမ်း ၃၃:၄၁-၄၃) ဣသရေလလူတို့သည် မောရှေဤနေရာတွင် မဖော်ပြသော နေရာနှစ်ခုတွင် တပ်ချခဲ့သည်။ ဩဗုတ်၏ တည်နေရာကို မသိရှိရပေ။}

^{10. Pitched on Oboth. Previous to Oboth (ch. 33:41–43) the Israelites had pitched in two other places that Moses does not mention here. The site of Oboth has not been determined.}

 

^{၁၁. ဣယေ-အာဘာရိမ်။ စကားလုံးအရ “အာဘာရိမ်၏အပျက်အစီးများ” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ပထမစကားလုံးသည် “ကျောက်ပုံ” သို့မဟုတ် “အပျက်အစီးများ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အိုင်နှင့် တူညီသော မူလအဓိပ္ပာယ်မှဖြစ်သည်။ ဒုတိယစကားလုံးသည် “တစ်ဖက်ကမ်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး၊ “ဟေဗြဲလူများ” ဟူသော စကားလုံးကို ရရှိသည့် မူလဖြစ်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ယူဖရေးတီးမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းမှ ဖြတ်ကူးလာသူများ—ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့က ဣယေ-အာဘာရိမ်ကို “ဟေဗြဲလူများ၏နေရာများ” ဟု ဘာသာပြန်ကြသည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၁၀:၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{11. Ije-abarim. Literally, “the ruins of the Abarim.” The first word is from the same root as Ai, which means “stone heap,” or “ruins.” The second means “the other side,” and is the one from which we get the word “Hebrews,” that is, the ones who passed over from the other side—immigrants from beyond the Euphrates. Accordingly, some would translate Ije-abarim as “the places of the Hebrews” (see on Gen. 10:21).}

 

^{မောဘရှေ့တွင်ရှိသည်။ မောဘ၏တော (တရားဟောရာ ၂:၈)။ ဣသရေလလူတို့သည် ယခုအခါ မြောက်ဘက်သို့ ခရီးသွားနေကြသည်။}

^{Which is before Moab. The wilderness of Moab (Deut. 2:8). The Israelites were now going northward.}

 

^{၁၂. ဇါရက်ချိုင့် [ဇေရက်]။ စကားလုံးအရ “ဇါရက်ချောင်း” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ချောင်းရေသည် ပူပြင်းသောရာသီတွင် ခြောက်သွေ့သည်။ ဤစကားလုံးသည် အာရဗီမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယ၏ အူဒူဘာသာစကားတွင် အသုံးပြုပြီး၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်၏ တူးမြောင်းများအတွက် အသုံးပြုသည်။ “ဇါရက်ချိုင့်” သည် ယခုအခါ ဝါဒီအယ်လ်-ဟေဆာ ဟု လူသိများပြီး၊ သေမင်းပင်လယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ထောင့်တွင် ဝင်ရောက်သော ချောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်တွင် ဇါရက်သည် ဧဒုံနှင့် မောဘကို ပိုင်းခြားခဲ့သည်။}

^{12. Valley of Zared [Zered]. Literally, the “stream of Zared.” Its bed would be dry in the hot season. This word is in use in the Urdu language of India, derived through the Arabic, and applied to the canals of the Punjab. The “valley of Zared” is now known as the Wadi el–Hesa, a stream that enters the Dead Sea at its southeastern corner. Anciently, the Zared divided Edom from Moab.}

 

^{၁၃. အာနုန်။ အာနုန်မြစ်သည် ယခုအခါ ဝါဒီအယ်လ်-မိုဂျစ်မှတစ်ဆင့် စီးဆင်းပြီး၊ ၎င်းသည် ပေ ၁၇၀၀ နက်ရှိုင်းပြီး မိုင် ၂ ကျယ်ဝန်းသော မောဘမိုးပြင်ထဲသို့ ဖြတ်ထွင်းထားသည်။ ၎င်း၏ချောင်းကျယ်သည် ဂရန်းကင်ညွန်၏ သေးငယ်သော ပုံစံဖြစ်သည်။}

^{13. Arnon. The Arnon River flows through the present Wadi el Mojib, which is some 1,700 ft. deep and 2 mi. broad, cut into the plateau of Moab. Its gorge is a miniature Grand Canyon.}

 

^{တော၌။ ဣသရေလလူတို့သည် မောဘ၏အရှေ့ဘက်၊ ကိဒေမုတ်တော၌ ရှိနေသေးသည် (တရားဟောရာ ၂:၂၆)။}

^{In the wilderness. The Israelites were still eastward of Moab, in the wilderness of Kedemoth (Deut. 2:26).}

 

^{မောဘနှင့် အာမောရိလူများကြား။ အာနုန်မြစ်သည် အာရဗီမြင့်ရာပြည်တွင် စတင်ပြီး သေမင်းပင်လယ်သို့ စီးဝင်သည်။ မောဘ၏ နယ်မြေသည် မြစ်၏တောင်ဘက်တွင် ရှိပြီး၊ အာမောရိလူများ၏ နယ်မြေသည် မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၁၀:၁၆ ကိုကြည့်ပါ)။ မောဘလူများသည် ရှိဟုန်ကြောင့် အာနုန်မြစ်၏ တောင်ဘက်သို့ အတင်းအကျပ် ပြောင်းရွှေ့ခံခဲ့ရသည် (တောလည်ရာကျမ်း ၂၁:၂၆၊ တရားသူကြီးမှတ်စာ ၁၁:၂၂)။}

^{Between Moab and the Amorites. The river Arnon rises in the highlands of Arabia and empties into the Dead Sea. The territory of Moab lay to the south of the river, and that of the Amorites to the north (see on Gen. 10:16). The Moabites had been forced south of the Arnon by Sihon (Num. 21:26; Judges 11:22).}

 

^{၁၄. ကျမ်းစာ။ ယာရှရ်ကျမ်းစာကဲ့သို့ (ယောရှုမှတ်စာ ၁၀:၁၃၊ ၂ ရှမွေလမှတ်စာ ၁:၁၈)၊ ဤမှတ်တမ်းသည် ပျောက်ဆုံးသွားသည်။}

^{14. The book. Like the book of Jasher (Joshua 10:13; 2 Sam. 1:18), this record has been lost.}

 

^{ကျူပင်လယ်တွင်ပြုခဲ့သည်များ။ ဟေဗြဲစကားလုံးကို စကားလုံးအရ ဘာသာပြန်လျှင် “ဝါဟပ်တွင် သုဖ” ဖြစ်သည်။ ဝါဟပ်သည် မြို့တစ်မြို့၏ အမည်ဖြစ်သည်။ သုဖသည် စကားလုံးအရ “လေဆင်နှာမောင်း” (ယောဘ ၃၇:၉၊ သုတ္တံကျမ်း ၁၀:၂၅၊ ဟေရှာယ ၂၁:၁၊ ၆၆:၁၅၊ ဟောရှေ ၈:၇ စသည်ဖြင့်)၊ လေဆင်နှာမောင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ချိုင့်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဒေသဖြစ်နိုင်သည် (တရားဟောရာ ၁:၁)။ လေဆင်နှာမောင်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ဘက်မှ လာတတ်သည် (ယောဘ ၃၇:၉၊ ဟေရှာယ ၂၁:၁)။ ကျမ်းပိုဒ် ၁၂-၁၆ တွင် ဖော်ပြထားသော အခြားနေရာများသည် သုဖသည် အာနုန်မြစ်၏ မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည်ဟု အကြံပြုသည်။ အချို့က ၎င်းကို နီဗိုတောင်မှ မိုင် ၈ ခန့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ခါရိဘတ်သုဖဟု သတ်မှတ်ကြသည်။}

^{What he did in the Red sea. More accurately, by a literal translation of the Hebrew, “Waheb in Suphah.” Waheb was thename of a town. Suphah, literally, “whirlwind” (as in Job 37:9; Prov. 10:25; Isa. 21:1; 66:15; Hosea 8:7; etc.), perhaps a valley or region where whirlwinds were common (see Deut. 1:1, RSV). Whirlwinds generally came from the south (Job 37:9; Isa. 21:1). The other places mentioned in the context (Num. 21:12–16) lend weight to the suggestion that Suph lay to the north of the Arnon. Some have identified it with Khirbet Sufa, some 8 mi. southeast of Mt. Nebo.}

 

^{၁၅. မောဘ၏နယ်စပ်။ ကျမ်းပိုဒ် ၁၄ နှင့် ၁၅ တွင် ယေဟိုဝါ၏စစ်ပွဲများကျမ်းမှ ကိုးကားချက်များသည် အာမောရိလူများသည် ဤနေရာများကို မောဘလူများထံမှ အတင်းအဓမ္မသိမ်းယူခဲ့ကြောင်း အကြံပြုသည်။ ဣသရေလလူတို့သည် အာမောရိလူများ၏ နယ်မြေနှင့် မောဘ၏နယ်စပ်ထက်ကျော်လွန်နေဖွယ်ရှိသည်။}

^{15. The border of Moab. The quotations in vs. 14 and 15, from the book of the wars of Jehovah, suggest that the Amorites had forcibly taken these places from the Moabites. The Israelites were probably in Amorite territory and beyond the borders of Moab.}

 

^{၁၆. ဘေယာ။ ၎င်းသည် “ရေတွင်း” ဟူသော ဟေဗြဲစကားလုံးဖြစ်သည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၂၁:၁၉, ၂၅, ၃၀; ၂၆:၁၅ စသည်ဖြင့်)။ ၎င်းသည် ဘေယာ-ဧလိမ် သို့မဟုတ် ဧလိမ်၏ရေတွင်း (ဟေရှာယ ၁၅:၈) ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယာယီအကြံပြုထားသည်။}

^{16. Beer. This is the usual Hebrew word for “well” (Gen. 21:19, 25, 30; 26:15; etc.). It has been tentatively suggested that this is the Beer-elim, or the well of Elim (Isa. 15:8).}

 

^{၁၇. ၎င်းကိုသီချင်းဆိုကြလော့။ အရှေ့ဒေသများတွင် ရေတွင်းကောင်းတစ်ခု၏ အရေးပါမှုကို ချဲ့ကားဖော်ပြရန် ခက်ခဲသည်။ ရေတွင်းများသည် သီချင်းဖြင့် ချီးမွမ်းခြင်းခံရပြီး၊ လူများအကြား ပြင်းထန်သော အငြင်းပွားမှုများ၏ အကြောင်းအရာဖြစ်သည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၂၁:၂၅၊ ၂၆:၁၅-၂၂၊ တရားသူကြီးမှတ်စာ ၁:၁၅၊ ယောဟန် ၄:၁၂ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ)။}

^{17. Sing ye unto it. It is difficult to exaggerate the importance of a good well in Eastern countries. Wells were the objects of praise in song, and of violent dispute among men Gen. 21:25; 26:15–22; Judges 1:15; cf. John 4:12).}

 

^{၁၈. တရားပေးသူ။ ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၄၉:၁၀ တွင် “တရားစီရင်ရာ” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးနှင့် တူညီသည်။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်ဘက်မှ အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို အကြံပြုသည်။ မြေပြင်သည် ပျော့ပျောင်းသော သဲဖြစ်သည်။ အကြီးအကဲ ၇၀ ဦးနှင့် အနွယ်များ၏ ခေါင်းဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ လှံတံများကို သဲထဲသို့ ထိုးသွင်းသောအခါ၊ ဘုရားသခင်သည် ရေအလုံအလောက်စီးဆင်းစေပြီး၊ သက်ရှိရေတွင်းတစ်ခုဖြစ်ပေါ်စေသည်။}

^{18. The lawgiver. From the same word translated “sceptre” in Gen. 49:10. This suggests a miracle on God’s part. The ground was soft sand. As the 70 elders and the heads of the tribes thrust their staves into the sand, God caused the water to flow abundantly, so as to form a well of living water.}

 

^{မတ္တနာ။ တည်နေရာမသိရှိပါ။ ယခုအခါ အယ်လ်-မဒီယိနေဟု သတ်မှတ်ဖွယ်ရှိသည်။}

^{Mattanah. Site unknown. Possibly to be identified with the modern el–Medei–yineh.}

 

^{၁၉. နဟလျဲလ်မှ ဘာမုတ်သို့။ မောဘ၏ နယ်စပ်တွင်။ နဟလျဲလ်၊ “ဘုရားသခင်၏ချောင်း” သည် ဝါဒီဇာဂါမိုင်န်ဟု ယာယီသတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုနည်းတူ၊ ဘာမုတ်၊ “မြင့်သောနေရာများ” သည် ဘာမုတ်-ဗာလ (ယောရှုမှတ်စာ ၁၃:၁၇) သို့မဟုတ် “ဗာလ၏မြင့်သောနေရာများ” (တောလည်ရာကျမ်း ၂၂:၄၁) နှင့် တူညီနိုင်သည်။}

^{19. From Nahaliel to Bamoth. On the borders of Moab. Nahaliel, “the wadi of God,” which has been tentatively identified with the Wadi Zerga Ma‘in. Similarly, Bamoth, “heights,” may be the same as Bamoth–baal (Joshua 13:17, or “the high places of Baal” (Num. 22:41).}

 

^{၂၀. မောဘ၏ နယ်မြေ။ စကားလုံးအရ “မောဘ၏ လယ်ကွင်း” ဟူ၍ဖြစ်ပြီး၊ မောဘတောင်းပန်သော ဒေသကို ရည်ညွှန်းပုံရသည်။}

^{20. The country of Moab. Literally, “the field of Moab,” probably referring to the region claimed by Moab.}

 

^{ပိသ္ဂါ။ ပိသ္ဂါတောင်သည် အနောက်ပိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးကို ကြည့်ရှုနိုင်သော ခမ်းနားသောမြင်ကွင်းကို ပေးသည်။ အမည်သည် “ဖြတ်သည်”၊ “ခွဲသည်” ဟူသော ကြိယာမှဆင်းသက်လာပြီး၊ ဆက်စပ်သော နာမ်သည် “ချောက်ကမ်းပါး” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး၊ မောဘမိုးပြင်သည် သေမင်းပင်လယ်နှင့် ယော်ဒန်ချိုင့်ဝှမ်းသို့ မတ်စောက်စွာ ဆင်းသွားရာ ပြတ်တောက်ပြတ်ရွှင်သော အစွန်းကို ရည်ညွှန်းသည် (တောလည်ရာကျမ်း ၂၃:၁၄၊ တရားဟောရာ ၃:၂၇၊ ၃၄:၁)။ သေမင်းပင်လယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်စွန်း၊ ယေရိခေါမြို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင်တည်ရှိပြီး၊ ပိသ္ဂါသည် ယခုအခါ ရာ့စအယ်စီယာဂါဟဟု လူသိများသည်။}

^{Pisgah. Mt. Pisgah offers a magnificent view across the whole of western Palestine. The name comes from a verb meaning “to cut,” “to split”; the related noun means “cliff,” and is applied to the broken, jagged edge of the Moabite plateau where it descends steeply toward the Dead Sea and the valley of the Jordan (Num. 23:14; Deut. 3:27; 34:1). Situated near the northeastern end of the Dead Sea, opposite Jericho, Pisgah is now known as Râs es–Siyâghah.}

 

^{ယေရှိမုန်ကို မျှော်ကြည့်သည်။ စကားလုံးအရ “သဲကန္တာရှေ့သို့ မျှော်ကြည့်သည်” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ယေရှိမုန်သည် “ဖျက်ဆီးရာနေရာ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသော နာမ်ဖြစ်ပြီး၊ “ဖျက်ဆီးခံရသည်” ဟူသော ကြိယာမှဖြစ်ပြီး၊ ဣသရေလခရီးသွားခဲ့သော သဲကန္တာရများ (တရားဟောရာ ၃၂:၁၀၊ ဆာလံ ၆၈:၇) နှင့် သေမင်းပင်လယ်၏ မြောက်ဘက်ရှိ ဖျက်ဆီးခံရသော မြေကို ရည်ညွှန်းသည် (၁ ရာ ၂၃:၁၉, ၂၄၊ ၂၆:၁, ၃)။}

^{Looketh toward Jeshimon. Literally, “which looks toward the face of the desert.” Jeshimon is a noun meaning “waste place,” from the verb “to be desolate,” and is used of deserts through which Israel journeyed (Deut. 32:10; Ps. 68:7), and of the desolate land north of the Dead Sea (1 Sam. 23:19, 24; 26:1, 3).}

 

^{၂၁. ရှိဟုန်။ ဣသရေလလူတို့သည် ရှိဟုန်၏ နိုင်ငံနယ်စပ်တွင်ရှိသော ကိဒေမုတ်တော၌ ရှိနေကြသည် (တရားဟောရာ ၂:၂၆) । အာမောရိလူများ၏ နယ်မြေသည် ဣသရေလအား ကတိပေးထားသော နယ်မြေတွင် ပါဝင်သည်။ အာမောရိလူများသည် အမ္မုန်လူများ၊ ဧဒုံလူများ၊ မောဘလူများကဲ့သို့ ဣသရေလလူများနှင့် ဆွေမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ ခါနန်လူမျိုးမှဖြစ်သည် (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၁၀:၁၆၊ တရားဟောရာ ၁:၇, ၁၉, ၂၇)။ ရှိဟုန်ကို အာမောရိလူများ၏မင်း (ဤကျမ်းပိုဒ်အတိုင်း)၊ ဟေရှဘုန်၏မင်း (တရားဟောရာ ၂:၂၆, ၃၀)၊ သို့မဟုတ် နှစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်အမည်ဖြင့် (တရားဟောရာ ၁:၄၊ ၃:၂) ဖော်ပြသည်။ ဟေရှဘုန်သည် မင်း၏နေထိုင်ရာ သို့မဟုတ် တော်ဝင်မြို့ဖြစ်သည်။}

^{21. Sihon. The Israelites were in the wilderness of Kedemoth, which lay on the borders of the kingdom of Sihon (Deut. 2:26). The land of the Amorites was included in the territory promised to Israel. The Amorites were not akin to the Israelites as were the Ammonites, the Edomites, and the Moabites, but were of Canaanite stock (Gen. 10:16; Deut. 1:7, 19, 27). Sihon is called king of the Amorites, as in this verse, or king of Heshbon (Deut. 2:26, 30), or is identified by a combination of the two names (Deut. 1:4; 3:2). Heshbon was the king’s residence or royal city.}

 

^{၂၂. ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုပါ။ ဣသရေလလူတို့သည် ဧဒုံသို့ ယခင်ပို့ခဲ့သော သတင်းစကားနှင့် ဆင်တူသော ငြိမ်းချမ်းရေးသတင်းစကားကို ပို့ခဲ့သည် (ကျမ်း ၂၀:၁၄)၊ သို့သော် ရှိဟုန်ကို အောင်နိုင်ရန် အမိန့်ပေးထားသည် (တရားဟောရာ ၂:၂၆, ၂၄)။}

^{22. Let me pass through. The Israelites sent a message of peace similar to the one previously sent to Edom (ch. 20:14), although orders had been given to conquer Sihon (Deut. 2:26, 24).}

 

^{၂၃. ယဟဇ်။ မောဘမိုးပြင်ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရုဗင်နယ်မြေ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာသည်။ တိကျသော တည်နေရာကို မသိရှိရပါ (တရားဟောရာ ၂:၃၂၊ ဟေရှာယ ၁၅:၄၊ ယေရမိ ၄၈:၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{23. Jahaz. Perhaps a city in the plain of Moab, later a part of the territory of Reuben. The exact site is unknown (see Deut. 2:32; Isa. 15:4; Jer. 48:21).}

 

^{ဣသရေလကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည်။ ဣသရေလလူတို့သည် ၎င်းတို့အောင်မြင်မည်ဟု အာမခံခဲ့သည် (တရားဟောရာ ၂:၃၁)။ အာမောရိလူများသည် ဖျက်ဆီးခံရရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည် (ယောရှုမှတ်စာ ၃:၁၀)၊ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် ဘုရားသခင်၏လူများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ထွက်လာခြင်းဖြင့် ဘေးဒုက္ခကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။}

^{Fought against Israel. The Israelites had been assured they would be victorious (Deut. 2:31). The Amorite people were destined to destruction (Joshua 3:10), and they themselves now invited disaster by coming out intending to destroy God’s people.}

 

^{၂၄. ဣသရေလသည် သူ့ကိုတိုက်ခိုက်သည်။ စစ်ပွဲတွင် အသစ်ဖြစ်သော ဣသရေလအတွက် အားတက်စရာအောင်ပွဲဖြစ်ပြီး၊ မကြာသေးမီက မောဘကို အောင်မြင်ခဲ့သော ရန်သူအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။}

^{24. Israel smote him. A heartening victory for Israel, new to warfare, over an enemy who had recently been victorious over Moab.}

 

^{အာနုန်မှ ယဗ္ဗုတ်အထိ။ အာနုန်သည် ရှိဟုန်၏ နယ်မြေ၏ တောင်ဘက်နယ်စပ်ဖြစ်ပြီး (ကျမ်းပိုဒ် ၁၃)၊ ယဗ္ဗုတ်သည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်၊ ယော်ဒန်မြစ်သည် အနောက်ဘက်နယ်စပ်ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အမ္မုန်လူများရှိသည်။ ယဗ္ဗုတ်သည် ယခုအခါ ခေတ်သစ်ဟေဗြဲတွင် ၎င်း၏ရှေးအမည်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။}

^{From Arnon unto Jabbock. Arnon formed the southern boundary of Sihon’s territory (v. 13), Jabbok the northern, and the river Jordan the western boundary. On the eastlay the Ammonites. The Jabbok still bears its ancient name in modern Hebrew.}

 

^{Israel’s Campaign East of the Jordan}

 

 

^{အင်အားကြီးမားခဲ့သည်။ ပိုမိုနှစ်သက်ဖွယ်အနေဖြင့် “ယာဇာ” ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အမောရိလူမျိုးများနှင့် အမ္မုန်လူမျိုးများအကြားနယ်စပ်ရှိမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။}

^{Was strong. Preferably, “was Jazer,” a town on the border between the Amorites and the Ammonites.}

 

^{၂၅. ဤမြို့များအားလုံး။ ဆိုလိုသည်မှာ အမောရိလူမျိုးများ၏မြို့များဖြစ်သည့် အပိုဒ် ၂၅ မှ ၃၀ တွင်ဖော်ပြထားသောမြို့များဖြစ်သည်။}

^{25. All these cities. That is, the cities of the Amorites mentioned in vs. 25 to 30.}

 

^{ဟေရှဘုန်။ ဘုရင်၏နေထိုင်ရာနှင့်အစိုးရရုံးစိုက်ရာနေရာဖြစ်သော တော်ဝင်မြို့တော်။ ယော်ဒန်မြစ်အရှေ့ဘက်၊ ယေရိခေါမြို့မှ ၁၈ မိုင်အကွာရှိ ဟေရှဘန်အမည်ကို ထိန်းသိမ်းထားသော တောင်ကုန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် တယ်လ်ဟေ့စဘန်ဖြစ်သည်။}

^{Heshbon. The royal city, the dwelling place of the king and the seat of his government. The mound Tell Heṣbân, 18 mi. east of the Jordan across from Jericho, preserves the ancient name.}

 

^{ရွာများအားလုံး။ စာသားအရ “သူမ၏သမီးများအားလုံး” ဟုဆိုလိုပြီး၊ ဟေရှဘုန်မြို့ကို မိခင်မြို့တော်အဖြစ်ဖော်ပြပြီး၊ ရွာများသည် ၎င်း၏စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေးကျန်းမာမှုအတွက် မှီခိုနေရသောသားသမီးများအဖြစ်ဖော်ပြသည်။}

^{All the villages. Literally, “all her daughters,” referring to the city of Heshbon as the metropolis, or mother city, and to the villages as her offspring, dependent upon her for their economic and social health.}

 

^{၂၇. ဆိုရိုးစကားဖြင့်ပြောဆို။ သို့မဟုတ် “ဘဲလဒ်သီချင်းဆိုသူများ” (အာအက်စ်ဗွီ)။ ဤသည်မှာ အပိုဒ် ၂၇ မှ ၃၀ တွင်ဖော်ပြထားသော မောဘလူမျိုးများအပေါ် ရှိဟုန်၏အောင်ပွဲကိုရည်ညွှန်းသည့်သီချင်းကိုဆိုလိုသည်။ ယခုဣသရေလလူမျိုးများသိမ်းပိုက်ထားသောနယ်မြေသည် အမောရိလူမျိုးများပိုင်ဆိုင်ရာဖြစ်သည်။}

^{27. Speak in proverbs. Or, “ballad singers” (RSV). The reference is to the song of vs. 27 to 30 referring to the victory of Sihon over the Moabites. The territory now taken by Israel belonged to the Amorites.}

 

^{၂၈. မီးတောက်။ ၎င်းသည် ဟေရှဘုန်ပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေများကို ရှိဟုန်သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုရည်ညွှန်းပြီး၊ မီးနှင့်မီးလျှံသည် စစ်ပွဲ၏သင်္ကေတဖြစ်သည် (အာမုတ် ၁:၇၊ ၁:၁၀၊ ၁:၁၂၊ ၁:၁၄၊ ၂:၂၊ ၂:၅ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{28. A fire. This refers to the conquests by Sihon of the territories surrounding Heshbon, the fire and flames being a symbol of war (see Amos 1:7, 10, 12, 14; 2:2, 5).}

 

^{၂၉. ခမုရှ်။ မောဘလူမျိုးများ၏ဘုရား (၁ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၁:၇၊ ယေရမိ ၄၈:၇)၊ ၎င်းအား လူသားယဇ်ပူဇော်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤအကျပ်အတည်းတွင် ၎င်း၏ဝတ်ပြုသူများကို ကယ်တင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ (၄ ရာ ၃:၂၆၊ ၃:၂၇)။}

^{29. Chemosh. The god of the Moabites (1 Kings 11:7; Jer. 48:7), to whom human sacrifices were offered (2 Kings 3:26, 27), but who did not deliver his devotees in this crisis.}

 

^{သူ၏သားများကိုပေးအပ်ခြင်း။ ခမုရှ်သည် ၎င်း၏ဝတ်ပြုသူများကို မနှစ်သက်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို ရန်သူများလက်မှ ကယ်တင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ဟု ဆိုလိုသည် (ယေရမိ ၄၈:၁၃ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{Given his sons. Meaning that Chemosh was displeased with his worshipers and did not save them from their enemies (see Jer. 48:13).}

 

^{၃၀. ဒိဘုန်။ ယခုခေတ်ဒိဘန်သည် အာနုန်မြစ်မြောက်ဘက် ၃ မိုင်အကွာတွင်ရှိပြီး၊ ရှေးဒိဘုန်မြို့သည် ယခုအခါပြတ်သားနေသည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ထင်ရှားသောမောဘယုတ်ကျောက်စာကို ဤနေရာ၌တွေ့ရှိခဲ့သည် (ယေရမိ ၄၈:၁၈၊ ၄၈:၂၂)။}

^{30. Dibon. There is a modern Diban 3 mi. north of the Arnon (see Jer. 48:18, 22), adjacent to the ancient Dibon, which lies in ruins today. It was here that the famous Moabite Stone was found in 1868.}

 

^{နိုဖဟ်။ (တရားသူကြီးမှတ်တမ်း ၈:၁၁ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{Nophah. See Judges 8:11.}

 

^{မေဒဗ။ ယခုခေတ်မာဒဗဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အမည်သည် မောဘယုတ်ကျောက်စာတွင် မဟေဒဗအဖြစ်ပေါ်ထွက်လာသည်။}

^{Medeba. Identified with modern Madeba. Its name appears in the Moabite stone as Mehedeba.}

 

^{၃၁. အမောရိလူမျိုးများ၏ပြည်။ ယခုဣသရေလလူမျိုးများသိမ်းပိုက်ထားသောယော်ဒန်မြစ်အရှေ့ဘက်နယ်မြေသည် အမောရိလူမျိုးများ၏ပိုင်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ မောဘလူမျိုးများကို ၎င်းမှမောင်းထုတ်ခံခဲ့ရသည်။}

^{31. The land of the Amorites. The territory Israel now occupied on the east side of the Jordan was that of the Amorites, and not of the Moabites, who had been driven from it.}

 

^{၃၂. ယာဇာ။ ယာဇာ၏တည်နေရာကို မသိရှိရပေ။ နေရာအမျိုးမျိုးကို အဆိုပြုထားသော်လည်း၊ မည်သည့်နေရာကိုမျှ တိကျစွာဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် ဂိလဒ်တောင်အနီးတွင်ရှိသည် (၄ ရာ ၂၄:၅၊ ၂၄:၆၊ ၁ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၆:၃၁)။ ဤမြို့ကိုသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် ဣသရေလသည် အမောရိလူမျိုးများကို အောင်နိုင်ခြင်းကို ပြီးစီးခဲ့သည်။}

^{32. Jaazer. The site of Jaazer is not known. Various places have been suggested, but none can be definitely identified. It was not far from Mt. Gilead (2 Sam. 24:5, 6; 1 Chron. 26:31). With the taking of this city Israel completed the conquest of the Amorites.}

 

^{၃၃. ဗာရှန်။ ဗာရှန်သည် ၎င်း၏အကောင်းဆုံးသောကျက်စားရာနေရာများကြောင့် ကျော်ကြားပြီး၊ ၎င်းတွင် နွားအကောင်ရေများစွာထွန်းကားခဲ့သည့်အပြင်၊ သပိတ်ပင်တောများကြောင့်လည်း ကျော်ကြားသည် (တရားဟောရာ ၃၂:၁၄၊ ဆာလံ ၂၂:၁၂၊ ယေဇကျေလ ၂၇:၆)။}

^{33. Bashan. Bashan was famous for its fine pasturelands, on which thrived large herds of cattle, and also for its oak forests Deut. 32:14; Ps. 22:12; Eze. 27:6).}

 

^{ဩဂ်။ ရှေ့ဟူးရိဖိမ်လူမျိုးများ၏ဆက်ခံသူတစ်ဦး (ကမ္ဘာဦး ၁၄:၅၊ ယောရှု ၁၂:၄၊ ၁၃:၁၂)။}

^{Og. A descendant of the mighty Rephaims Gen. 14:5; Joshua 12:4; 13:12).}

 

^{ဧဒရိ။ ၎င်းကို ဧဒရာသို့မဟုတ် ဒါရာ အဖြစ်ဖော်ထုတ်ထားပြီး၊ ဗောစရာမှ ၂၂ မိုင်အကွာအနောက်မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဗာရှန်၏ဒုတိယတော်ဝင်မြို့တော်ဖြစ်ပုံရသည် (တရားဟောရာ ၁:၄၊ ယောရှု ၁၂:၄၊ ၁၃:၁၂)၊ တိဗေရအာသမုဒ္ဒရာမှ ၃၀ မိုင်အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် ဟောရန်တောင်တန်းတောင်ဘက်စွန်းရှိ ယာမတ်မြစ်၏တစ်ဆင့်ခံအနီးတွင်ရှိသည် (တရားဟောရာ ၃:၁၊ ၃:၁၀)။ မြို့၏အပျက်အစီးများသည် ယခုခေတ်ရွာအောက်တွင်မြှုပ်နှံထားသည်။ ဩဂ်သည် ၎င်း၏ခံတပ်များအတွင်းတွင်နေခဲ့လျှင် ဣသရေလသည် ၎င်းကိုထိရောက်စွာမတိုက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဘုရားသခင်၏ပြင်ဆင်မှုအရ ဩဂ်သည် ၎င်း၏ခံတပ်များကိုစွန့်ခွာပြီး လွင်ပြင်တွင်စစ်တိုက်ခဲ့သည်။}

^{Edrei. This has been identified with Edrea or Der‘a, some 22 mi. northwest of Bosra. It was apparently the second royal city of Bashan (see Deut. 1:4; Joshua 12:4; 13:12), 30 mi. east-southeast of the Sea of Tiberias, and 30 mi. west of the Hauran range on the southern border of Bashan (Deut. 3:1, 10), near a branch of the Jarmuk. The ruins of the city are buried beneath the modern village. Had Og remained behind his fortified towers, Israel could scarcely have touched him. In the divine Providence he left his fortifications and gave battle in open country.}

 

^{၃၄. ၎င်းကိုမကြောက်နှင့်။ လူများ၏ဧရာမအရပ်ရှည်မှု (တရားဟောရာ ၁:၂၈၊ ၃:၁၁) နှင့် ၎င်းတို့၏ခံတပ်များ၏ကျော်ကြားမှုကြောင့် ဘုရားသခင်ထံမှဤသို့အာမခံချက်လိုအပ်ခဲ့သည်။}

^{34. Fear him not. Such an assurance from God was needed on account of the giant stature of the men (Deut. 1:28; 3:11), and the fame of their fortifications.}

 

^{၃၅. ၎င်းတို့သည် ဩဂ်ကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂ်၏စစ်တပ်ကိုအောင်နိုင်ပြီးနောက်၊ ဣသရေလသည် နောက်ထပ်အချို့သောနေရာများကိုခုခံထားခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးအောင်နိုင်မှုကို မနာရှေ၏သားယာဣရက အာဂုတ်ဒေသကိုဆုလာဘ်အဖြစ်ရရှိခဲ့သည် (တောလည်ရာ ၃၂:၃၉၊ ၃၂:၄၁၊ တရားဟောရာ ၃:၁၄)။}

^{35. They smote him. After defeating the army of Og, Israel occupied the whole country, except for some parts of it that held out awhile longer. The final conquest was accomplished by Jair, the son of Manasseh, who received the region of Argob as his reward (Num. 32:39, 41; Deut. 3:14).}

 

^{သူ၏သားများ။ (တရားဟောရာ ၃:၃ တွင်မဖော်ပြထားပါ)။}

^{And his sons. Not mentioned in Deut. 3:3.}

 

^{၎င်း၏ပြည်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ခံတပ်မြို့ ၆၀ နှင့် သေးငယ်သောမြို့များစွာပါဝင်သည် (တရားဟောရာ ၃:၄၊ ၃:၅၊ ယောရှု ၁၃:၃၀)။ ၎င်းကို မနာရှေအနွယ်ဝက်အားပေးအပ်ခဲ့သည် (တရားဟောရာ ၃:၁၃၊ ယောရှု ၁၃:၂၉၊ ၁၃:၃၀၊ ၁ ဓမ္မရာဇဝင် ၄:၁၃)။}

^{Possessed his land. This included some 60 fortified cities in addition to a number of smaller towns (Deut. 3:4, 5; Joshua 13:30). This was given to the half tribe of Manasseh, as already stated (Deut. 3:13; Joshua 13:29, 30; 1 Kings 4:13).}

 

^{ELLEN G. WHITE COMMENTS}

^{1-35 PP 427-437}

^{2-5 PP 428}

^{3 PP 434}

^{6, 7 PP 429}

^{6-9 8T 50}

^{8 FE 198}

^{8, 9 PP 430}

^{9 PP 434; 5T 202}

^{16-18 Ed 162}

^{33 PP 435}