ရှင်မဿဲ နိဒါန်း အပိုင်း ၄

 

ဟေရုဒ်၏ ဆက်ခံသူများ

Herod’s Successors

ဟေရုဒ်သေဆုံးချိန်တွင် သူ၏သေတမ်းစာတစ်စောင်ကို ထားရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတွင် သူ၏နိုင်ငံကို မည်သူဆက်ခံရမည်ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုစည်းမျဉ်းများအရ သူအားထုတ်ကြိုးစားခဲ့သော နယ်မြေများကို သူ၏သားများဖြစ်သော အာခလော့စ်၊ ဟေရုဒ်အန်တီပါစ်နှင့် ဖိလိပ္ပုတို့အကြား ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။ အာခလော့စ်အား သူ၏အကြီးဆုံးသားအဖြစ် ဂျူဒီယာ၊ ဆမာရီယာနှင့် အိဒုမိယာတို့ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူ၏အုပ်ချုပ်နိုင်စွမ်းအပေါ် ရောမအာဏာပိုင်များက ယုံကြည်မှုမရှိသဖြင့် ၎င်းအား “လူမျိုးအုပ်သူ” ဟူသော “အဲသွန်နတ်” ဘွဲ့သာပေးခဲ့သည်။ ဟေရုဒ်အန်တီပါစ်သည် ဂါလိလဲနှင့် ပီရီယာတို့၏ “တဲထရတ်” ဖြစ်လာသည်။ ဤဝေါဟာရသည် မူလက “ပြည်နယ်၏လေးပုံတစ်ပုံအုပ်ချုပ်သူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပြည်နယ်ခွဲတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဖိလိပ္ပုသည်လည်း “တဲထရတ်” ဘွဲ့ကိုရရှိပြီး ပနိယပ်၊ အိတူရီယာ၊ ထရချိုနိတ်၊ ဂေါလနိတ်၊ ဘတာနဲယားနှင့် အော်ရာနိတ်စ်စသည့် အရှေ့မြောက်နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းအား ဟေရုဒ်များလက်အောက်တွင် ကြည့်ပါ။

When Herod died he left a will that determined who should inherit his kingdom. By its provisions the territories he had striven so earnestly and with such disregard of scruple to bring under one administration were divided among his sons, Archelaus, Herod Antipas, and Philip. Herod gave Archelaus, his oldest surviving son, Judea, Samaria, and Idumaea. Uncertain of his ability to rule, Rome granted him only the title “ethnarch,” meaning “ruler of the people.” Herod Antipas became “tetrarch” of Galilee and Peraea. This term, meaning originally “ruler of the fourth part of a province,” was applied in practice to the ruler of any provincial subdivision. Philip also received the title of “tetrarch” and the rulership of the northeast districts of Panias, Ituraea, Trachonitis, Gaulanitis, Batanaea, and Auranitis. See Palestine Under the Herodians.

 

အာခလော့စ် သူ၏ဖခင်သေဆုံးချိန်တွင် အာခလော့စ်သည် ဂျေရုဆလင်မြို့သားများကို စုရုံးခဲ့သည်။ ဗိမာန်တော်ဝင်းအတွင်း ရွှေရောင်ထီးနန်းပေါ်တွင်ထိုင်ကာ ၎င်းက လူထုအား ကောင်းသောစကားများနှင့် ကတိများဖြင့် မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ လူထုက အကျဉ်းသားများလွှတ်ပေးရန်၊ နိုင်ငံရေးရာဇဝတ်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်လျှော့ပေးရန်နှင့် အခွန်လျှော့ချပေးရန် တောင်းဆိုမှုများစွာ တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် ပသခါပွဲအချိန်ဖြစ်ပြီး မြို့တွင်လူအုပ်ကြီးစည်ကားနေသည်။ ဆူပူမှုဖြစ်ပေါ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် စစ်သားတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် ဗိမာန်တော်ဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်သားများသည် ခုခံမှုနှင့်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ပိုကြီးသောတပ်ဖွဲ့ရောက်လာသောအခါ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားကာ ဂျူးလူမျိုး သုံးထောင်ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆီးရီးယား၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဆဘိုင်းနပ်စ်သည် ရောမစစ်သားများရှိနေခြင်းကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုပြီး ဘဏ္ဍာငွေကို လုယက်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂါလိလဲနှင့် ဂျူဒီယာတွင် ကျယ်ပြန့်သောပုန်ကန်မှုတစ်ခု စတင်ခဲ့သည်။ ရောမတို့အား ဆန့်ကျင်သော ထိုသို့သောပုန်ကန်မှုများသည် သေချာပေါက် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ဆီးရီးယား၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဗာရပ်စ်သည် ပါလက်စတိုင်းသို့ လုံလောက်သောတပ်ဖွဲ့ဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး ပုန်ကန်မှုကို ငြိမ်းသတ်ကာ ဂျူးပုန်ကန်သူ နှစ်ထောင်ကို လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် သတ်ခဲ့သည်။

Archelaus.—Upon his father’s death, Archelaus called together the people of Jerusalem. Sitting aloft on a golden throne in the Temple enclosure, he addressed them with fair words and promises. The people reacted by presenting many demands, calling for the release of prisoners, the remission of punishment for those charged with political crimes, and a reduction of taxes. It was Passover time, and the city was crowded. Fearing that an outbreak might occur, a company of soldiers entered the Temple court to keep order. These soldiers met resistance, and when a larger detachment arrived a fight resulted, in which some three thousand Jews were killed. Then Sabinus, administrator of Syria, took advantage of the presence of Roman soldiery, and had them protect him while he robbed the treasury. When this occurred, a widespread revolt in Galilee and Judea began. Such uprisings against the Romans were, of course, doomed to failure. Varus, governor of Syria, came to Palestine with an adequate force, quelled the revolt, and crucified two thousand of the unfortunate Jewish rebels.

 

ထိုစဉ်အတွင်း အာခလော့စ်၊ အန်တီပါစ်နှင့် ဖိလိပ္ပုတို့သည် ၎င်းတို့၏ဖခင်၏နယ်မြေများအတွက် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုရန် ပါလက်စတိုင်းမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဂျူးလူမျိုးတစ်ဖွဲ့သည် ရောမသို့ရောက်ရှိလာပြီး ဟေရုဒ်၏သားများအောက်တွင်မဟုတ်ဘဲ ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တိုက်ရိုက်ထားရန် ဩဂတ်စတပ်စ်ထံတွင် အသနားခံခဲ့သည်။ သို့သော် ဩဂတ်စတပ်စ်သည် အာခလော့စ်အား “အဲသွန်နတ်” ထက်မြင့်သောဘွဲ့မပေးဘဲ ဟေရုဒ်၏သေတမ်းစာ၏စီစဉ်မှုများကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရုဒ်၏သားများသည် ၎င်းတို့၏ဖခင်၏နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန် လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်။

Meanwhile, Archelaus, Antipas, and Philip had left Palestine to make good their claims to the territory of their father. At the same time a deputation of Jews also appeared at Rome to plead with Augustus that they might be put under a Roman governor directly, rather than under Herod’s sons. But Augustus approved the arrangements of Herod’s will, except that he refused to Archelaus any title higher than that of ethnarch. Thus the sons of Herod took over the administration of their father’s kingdom.

 

အာခလော့စ်သည် သူ၏ဖခင်၏စရိုက်ကို အမွေဆက်ခံခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏စွမ်းရည်များမရှိခဲ့ပေ။ လူထုက ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှုသည် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ပြီး အာဏာရှင်ဆန်သည်ဟု တရားမျှတစွာ ညည်းညူခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၆ တွင် ဩဂတ်စတပ်စ်သည် ၎င်းအား ဂါလ်နိုင်ငံရှိ ဗီယန်းသို့ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဂျူဒီယာနှင့် ဆမာရီယာတို့သည် ဆီးရီးယားသို့ သိမ်းပိုက်ခံရပြီး ဆီးရီးယား၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှတစ်ဆင့် ဧကရာဇ်ထံတာဝန်ခံရသော ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဤစီစဉ်မှုသည် ဟေရုဒ်အာဂရစ်ပါး ၁၊ ဟေရုဒ်မဟာနှင့် သူ၏ဟတ်စမိုနီယန်ဇနီး မာရီယမ်နီ၏မြေးဖြစ်သူ၊ ဧကရာဇ်ကလစ်ဂူလာ၏အမိန့်ဖြင့် အေဒီ ၄၁ တွင် ဂျူဒီယာတွင် ဘုရင်ဖြစ်လာသည်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းအား ဟေရုဒ်များလက်အောက်တွင် ကြည့်ပါ။

Archelaus inherited his father’s character without his capabilities. The people complained justly that his reign was barbarous and tyrannical, and in a.d. 6 Augustus banished him to Vienne in Gaul. Judea and Samaria were annexed to Syria, and were put under a Roman procurator, who was answerable to the emperor through the governor of Syria. This arrangement continued until Herod Agrippa I, grandson of Herod the Great and his Hasmonaean wife Mariamne, became king in Judea in a.d. 41 by order of the emperor Caligula. See Palestine Under the Herodians.

 

ဟေရုဒ်အန်တီပါစ် ဟေရုဒ်အန်တီပါစ်သည် ဂါလိလဲနှင့် ပီရီယာကို အုပ်ချုပ်ရာတွင် အောင်မြင်မှုအတိုင်းအတာတစ်ခုရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ငွေကြေးအသုံးစွဲမှုတွင် မဆင်မခြင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏လှည့်ဖျားလိမ္မာမှုကြောင့် ဂါလိလဲတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ဩဂတ်စတပ်စ်၏ဆူးဆွမ်းမှုကို ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ယေရှုသည် ၎င်း၏စရိုက်ကို “မြေခွေးဟု” (လုကာ ၁၃:၃၂) ခေါ်ဆိုရာတွင် မှန်ကန်စွာ ဖတ်ရှုခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၄ တွင် ဧကရာဇ်တီဘီရီးယပ်စ်ထီးနန်းတက်ချိန်တွင် အန်တီပါစ်သည် ဧကရာဇ်၏မျက်နှာသာရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဂါလိလဲအိုင်၏အနောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ဧကရာဇ်အတွက် တီဘီရီးယပ်စ်မြို့ကို တည်ဆောက်ပြီး ထိုနာမည်ကို အိုင်တစ်ခုလုံးအတွက်လည်း ချဲ့ထွင်အမည်ပေးခဲ့သည်။ အန်တီပါစ်သည် ၎င်း၏တဲထရတ်နယ်မြေတွင် အခြားကျယ်ပြန့်သော ဆောက်လုပ်ရေးများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုများအားလုံးသည် ဟဲလင်နိုင်းဇေးရှင်းဦးတည်ချက်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ဂျူးဘာသာဝင်အဖြစ် ကြေငြာမှုသည် အတုအယောင်သာဖြစ်သည်။ အန်တီပါစ်သည် အေဒီ ၆၄-၆၃ တွင် ရောမတို့အား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော နဘာတီယန်အုပ်စိုးသူများ၏ဆက်ခံသူ အာရီတပ်စ်၏သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည် (၂ ကောရိန္တု ၁၁:၃၂ ကိုကြည့်ပါ)။

Herod Antipas.—Herod Antipas was fairly successful in ruling Galilee and Peraea. Though he was reckless in expenditures, his craftiness enabled him to keep peace in Galilee, and thus to avoid the rebuke of Augustus, who understood his treacherous tendencies. Jesus read his character rightly when He called him “that fox” (Luke 13:32). With the accession of Tiberius to the imperial throne in a.d. 14, Antipas found himself in good favor. He built and named for the emperor the city of Tiberias on the west shore of the lake of Galilee, and also extended that name to the whole lake. Antipas did other extensive building throughout his tetrarchy. All of his efforts were in the direction of Hellenization, and his own profession of Judaism was little better than a sham. Antipas married a daughter of Aretas (see 2 Cor. 11:32), of the line of Nabataean rulers which had fought against the Romans in the war of 64–63 b.c. (see p. 38).

 

အန်တီပါစ်သည် ရောမသို့သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် သူ၏တူမဖြစ်သူဖြစ်ပြီး ခယာမယားဖြစ်သူ ဟီရိုဒီးယပ်စ်နှင့် ပြန်လည်ရင်းနှီးခဲ့သည်။ ဟီရိုဒီးယပ်စ်သည် အန်တီပါစ်၏အကိုဝမ်းကွဲ အာရစ်စတိုဘူလပ်စ်၏သမီးဖြစ်ပြီး ဟေရုဒ်မဟာ၏သားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဟေရုဒ်ဖိလိပ္ပုနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။ အန်တီပါစ်သည် ဟီရိုဒီးယပ်စ်ကို စွဲလမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ရောမနေအိမ်ကို စွန့်လွှတ်ကာ ဂါလိလဲရှိ နန်းတော်သို့ပြောင်းရွှေ့ရန် ဝမ်းမြောက်စွာ သဘောတူခဲ့သည်။ ထို့နောက် အန်တီပါစ်သည် အာရီတပ်စ်၏သမီးကို စွန့်ပစ်ကာ သူ၏အကိုဝမ်းကွဲထံမှ ဟီရိုဒီးယပ်စ်ကို ယူခဲ့သည်။

On occasion when Antipas visited Rome he renewed his acquaintance with Herodias, who was both his niece and his sister-in-law. Herodias, a daughter of Antipas’ half brother Aristobulus, had married another of his half brothers (and her uncle), an obscure son of Herod the Great named Herod Philip. Antipas became infatuated with her, and she gladly consented to relinquish her Roman domicile for a Galilean palace. He then abandoned the daughter of Aretas and took Herodias from his half brother.

 

ဤရှက်ဖွယ်စီစဉ်မှုကို ယောဟန်ခရစ်ယာန်က ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ၎င်းကြောင့် ပထမဦးစွာ ၎င်းအား ထောင်ချခံရသည် (လုကာ ၃:၁၉)၊ ထို့နောက် ဟီရိုဒီးယပ်စ်နှင့် ၎င်း၏သမီး ဆလိုမီ၏ တောင်းဆိုမှုဖြင့် အန်တီပါစ်၏အမိန့်ဖြင့် မချီရပ်စ်ခံတပ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပွဲသိုက်တစ်ခုတွင် သတ်ဖြတ်ခံရသည် (မဿဲ ၁၄:၃-၁၂; ဂျိုဆီဖပ်စ် အန်တီကွီတီး xviii. ၅. ၂)။ အန်တီပါစ်သည် ယေရှုသည် ယောဟန်ခရစ်ယာန် သေခြင်းမှရှင်ပြန်ထမြောက်သူဖြစ်နိုင်သည်ဟု အယူသည်းစွာ ယုံကြည်ခဲ့သည် (မဿဲ ၁၄:၁)၊ ထို့ပြင် တစ်ချိန်က ၎င်းသည် ယေရှုကိုသတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ပုံရသည် (လုကာ ၁၃:၃၁)။ သို့သော် ယေရှု၏တရားစီရင်မှုတွင် ၎င်းသည် ဂျူးလူမျိုးများတောင်းဆိုသော သေဒဏ်ကို ပေးရန်ငြင်းဆိုခဲ့သည်၊ ထိုသေဒဏ်ကို ပိလတ်လည်း ပေးလိုမထင်ခဲ့ပေ (လုကာ ၂၃:၄-၂၅)။

It was this shameful arrangement that John the Baptist denounced, a condemnation that resulted first in his imprisonment (Luke 3:19, ), and then in his death at the command of Antipas when solicited by Herodias and her daughter Salome at a voluptuous banquet probably in the fortress of Machaerus (Matt. 14:3–12; Josephus Antiquities xviii. 5. 2). Antipas believed superstitiously that Jesus might be John the Baptist risen from the dead (Matt. 14:1, ), and at one time, at least, he seems to have sought to kill Him (Luke 13:31). At Jesus’ trial, however, he refused to deliver the sentence demanded by the Jews, a sentence Pilate also hoped to avoid imposing (Luke 23:4–25).

 

အန်တီပါစ်၏ယခင်ယောက္ခထီး အာရီတပ်စ်သည် ၎င်း၏သမီးကို ကွာရှင်းခံရခြင်းအတွက် အနှစ်ဆယ်နီးပါးအကြာတွင် လက်စားချေနိုင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၃၆ တွင် နယ်နမိတ်မျဉ်းများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုများကြောင့် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အာရီတပ်စ်သည် အန်တီပါစ်၏တပ်များကို ပြင်းထန်စွာ အနိုင်ယူခဲ့သည်။ အန်တီပါစ်သည် ရောမတပ်မှူး ဗီတဲလီးယပ်စ်အား ထိုရှုံးနိမ့်မှုကို လက်စားချေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သော်လည်း ဧကရာဇ်တီဘီရီးယပ်စ်သေဆုံးပြီးမကြာမီ ဗီတဲလီးယပ်စ်သည် စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

Almost ten years passed before Antipas’ former father-in-law, Aretas, could revenge himself for the divorce of his daughter. When quarrels over boundary lines between the territories of these kings led in a.d. 36 to war, Aretas inflicted a serious defeat upon Antipas’ troops. Antipas then ordered the Roman commander Vitellius to avenge the defeat, but before the latter could do so the emperor Tiberius died and Vitellius refused to participate in the war.

 

မင်းဆက်ပြောင်းလဲမှုများသည် အန်တီပါစ်ကို ထိခိုက်စေပြီး ၎င်း၏ကျဆုံးမှုကို အရှိန်မြှင့်စေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သစ် ကလစ်ဂူလာသည် အာရစ်စတိုဘူလပ်စ်၏သားဖြစ်သူ ဟီရိုဒ်အာဂရစ်ပါး ၁ ၏ ရင်းနှီးသောမိတ်ဆွေဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကလစ်ဂူလာသည် အာဏာရလာသည်နှင့် ဖိလိပ္ပုအုပ်ချုပ်ခဲ့သော အရှေ့မြောက်နယ်မြေများကို အာဂရစ်ပါးအား ဘုရင်ဘွဲ့ဖြင့်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူ၏အစ်ကိုအား ပြသခဲ့သော ဤမျက်နှာသာပေးမှုကြောင့် ဟီရိုဒီးယပ်စ်သည် မနာလိုဖြစ်ကာ အန်တီပါစ်အား ရောမသို့သွားပြီး ဘုရင်ဘွဲ့ကို တောင်းဆိုရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိတ်ဆန္ဒဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော်လည်း အန်တီပါစ်သည် အေဒီ ၃၉ တွင် ရောမသို့ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်တွင် အာဂရစ်ပါးသည် အန်တီပါစ်သည် ဧကရာဇ်စည်းမျဉ်းများကို ဖောက်ဖျက်ကာ စစ်လက်နက်များကို များပြားစွာ စုဆောင်းထားသည်ဟု ကလစ်ဂူလာထံ သတင်းပို့ခဲ့သည်။ ရောမသို့ရောက်ရှိသောအခါ အန်တီပါစ်သည် ဤစွပ်စွဲချက်မှန်ကြောင်း ဧကရာဇ်က အတင်းအကြပ်ဝန်ခံစေခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့်သူ၏ဇနီးကို ဂါလ်နိုင်ငံရှိ လိုင်ယွန်းသို့ ချက်ချင်းနှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကလစ်ဂူလာသည် ဂါလိလဲနှင့် ပီရီယာကို ဟီရိုဒ်အာဂရစ်ပါး ၁ ၏နယ်မြေများထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းအား ဟေရုဒ်များလက်အောက်တွင် ကြည့်ပါ။

Dynastic changes now involved Antipas and hastened his downfall. The new emperor, Caligula, was a close friend of Herod Agrippa I, a son of Aristobulus and brother of Herodias. Therefore as soon as Caligula came to power he gave to Agrippa the northeast territories that had been ruled by his uncle Philip, together with the title of king. Aroused to jealousy by this favor shown her brother, Herodias insisted that Antipas go to Rome and ask the same title for himself. Against his better judgment, Antipas set out in a.d. 39, but in the meantime Agrippa reported to Caligula that Antipas had transgressed imperial regulations by accumulating a huge store of military armaments. Upon his arrival in Rome, Antipas was compelled by the emperor to acknowledge the truth of this accusation, and was promptly banished with his wife to Lyons in Gaul. Caligula then added Galilee and Peraea to the territories of Herod Agrippa I. See Palestine Under the Herodians.

 

ဖိလိပ္ပု ဟေရုဒ်၏အုပ်ချုပ်မှုဆက်ခံသူ တတိယသားဖြစ်သော ဖိလိပ္ပုသည် ၎င်း၏ညီအစ်ကိုများနှင့် ကွဲပြားသောစရိုက်ရှိသည်။ ဖိလိပ္ပု၏အုပ်ချုပ်မှုသည် “အောင်မြတ်ခြင်း” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အနှစ်သုံးဆယ်ခုနစ်နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်စဉ်တွင် ၎င်းသည် တရားမျှတမှုအတွက် အယူခံမှုများကို အမြဲလက်ခံပြီး ၎င်း၏နယ်မြေများအတွင်း လှည့်လည်သွားလာရင်း တင်ပြလာသောအမှုများကို ကြားနာရန် အသင့်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏နယ်မြေများသည် ညီအစ်ကိုများ၏နယ်မြေများထက် ကြီးမားသော်လည်း စီးပွားရေးအရ နိမ့်ကျနေသည်။ ရောနှောနေထိုင်သောလူဦးရေနှင့်အတူ ဤနယ်မြေများတွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ဖိလိပ္ပုလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်မျှမဖြစ်ခဲ့ပေ။ ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှုသည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာတွင် ငြိမ်းချမ်းမှုရှိခဲ့သည်။ ဟီရိုဒီးယပ်စ်၏သမီး ဆလိုမီနှင့် ၎င်း၏လက်ထပ်မှုသည် ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှု၏နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် ဂါလိလဲနှင့် ပီရီယာရှိ အန်တီပါစ်နှင့် ဖော်ရွေသောဆက်ဆံရေးကို လွယ်ကူခဲ့သည်။

Philip.—Herod’s third son to succeed to rulership, Philip, was of a different caliber from his brothers. It has been said that Philip “made his leadership a blessing.” Throughout his rule of 37 years he was always open to any appeal for justice, ever ready as he went about his territories to hear any case brought before him. Though his holdings were large compared with those of his brothers, they were economically retarded. With a mixed population, these territories experienced repeated uprisings, but never under Philip. His reign was one of peace in both domestic and foreign affairs. His marriage to Salome, a daughter of Herodias, facilitated friendly relations with Antipas in Galilee and Peraea during the closing years of his reign.

 

ဖိလိပ္ပုသည် ၎င်း၏မိခင် ဂျေရုဆလင်မြို့မှ ကလီယိုပက်ထရာမှတစ်ဆင့် ဂျူးလူမျိုးသွေးသား ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဟေရုဒ်မဟာ၏အခြားသားများကဲ့သို့ ၎င်းသည် နှလုံးသားထဲတွင် ပုဂံဘာသာဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂျူးအုပ်ချုပ်သူများအနက် ပထမဆုံးအနေဖြင့် ၎င်း၏အကြွေစေ့များပေါ်တွင် လူပုံရိပ်များကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဤသို့သော ဟဲလင်နိုင်းဇေးရှင်းသို့ ဦးတည်သောသဘောထားများသည် ၎င်း၏အဓိကအားဖြင့် ပုဂံဘာသာဝင်များဖြစ်သော လူထုအတွက် စိတ်အနှောင့်အယှက်မဖြစ်ခဲ့ပေ။

Although of Jewish blood through his mother, Cleopatra of Jerusalem, Philip, like the other sons of Herod the Great, was a pagan at heart. He was the first Jewish ruler to place human images on his coins. Such tendencies toward Hellenization were, of course, not an annoyance to his largely pagan people.

 

ဖိလိပ္ပု၏မြို့တော်သည် ပန်ဘုရားကို ရှေးယခင်က ကိုးကွယ်ရာ ပနိယပ်တွင်ရှိပြီး ဂျော်ဒန်မြစ်၏ရင်းမြစ်တစ်ခုအနီးတွင်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ၎င်းသည် မြို့ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး ဧကရာဇ်အား ဂုဏ်ပြုရန် ဆီဇာရီယာဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ အခြားထိုနာမည်တူမြို့နှင့် ခွဲခြားရန် ဤမြို့ကို ဆီဇာရီယာဖိလိပ္ပိုင်ဟု မကြာခဏခေါ်ဆိုခဲ့သည် (မဿဲ ၁၆:၁၃; မာကု ၈:၂၇)။ ဖိလိပ္ပုသည် ဂါလိလဲအိုင်၏အရှေ့မြောက်ကမ်းခြေရှိ ဘတ်စိုင်ဒါကိုလည်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး ဩဂတ်စတပ်စ်၏သမီး ဂျူလိယပ်အတွက် ဂျူလိယပ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။

Philip’s capital was at Paneas, the ancient sanctuary of the god Pan, near one of the sources of the Jordan River. Here he rebuilt and beautified the city, and called it Caesarea in honor of the emperor. In distinction from the other place of that name on the Mediterranean, this city was often known as Caesarea Philippi (Matt. 16:13; Mark 8:27). Philip also rebuilt Bethsaida on the northeast shore of the Sea of Galilee, and named it Julias, for the daughter of Augustus.

 

တီဘီရီးယပ်စ်နှင့် ဂျူးလူမျိုးများ ဖိလိပ္ပုနှင့် အန်တီပါစ်တို့သည် အေဒီ ၁၄ မှ ၃၇ အထိ ရောမဧကရာဇ် တီဘီရီးယပ်စ်၏ မိတ်ဆွေဖြစ်မှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျူးလူမျိုးများက သူတို့သည် ဤမျက်နှာသာကို မမျှဝေရဟု ခံစားခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ဧကရာဇ်နှင့် ခက်ခဲသောဆက်ဆံရေးကို တီဘီရီးယပ်စ်၏ လှည့်ဖျားသောအကြံပေးဖြစ်သူ ဆီဂျာနပ်စ်ကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၉ တွင် ရောမဂျူးအချို့ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သော ငွေလိမ်မှုကြောင့် တီဘီရီးယပ်စ်သည် မြို့တော်မှ ဂျူးလူမျိုးအားလုံးကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤအမိန့်ကို တင်းကြပ်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သလားဆိုသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ချိန်တည်းတွင် ဧကရာဇ်၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆီးနိတ်က ရောမမြို့မှ ဂျူးလူငယ်လေးထောင်ကို ဆာဒီနီယာကျွန်းပေါ်ရှိ ဓားပြများကို တိုက်ခိုက်ရန် စစ်မှုထမ်းရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဂျူးလူမျိုးများအတွက် အထူးခက်ခဲမှုဖြစ်ခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများသည် ယခင်က ရောမစစ်တပ်တွင် ဝန်ဆောင်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိခဲ့ပြီး ဤလူငယ်စစ်သားအချို့သည် ဝန်ဆောင်မှုကို ငြင်းဆိုခြင်းကြောင့် ဒုက္ခခံစားခဲ့ရသည် (ဂျိုဆီဖပ်စ် အန်တီကွီတီး xviii. ၃. ၅; တာစီတပ်စ် အန်နယ်လ်စ် ii. ၈၅)။

Tiberius and the Jews.—Philip, and also Antipas, enjoyed the friendship of Tiberius, the Roman emperor, a.d. 14–37, but the Jews themselves felt that they did not share this good favor, and blamed their difficult relations with the emperor upon Sejanus, a treacherous counselor of Tiberius. In a.d. 19, because of an embezzlement in which certain Roman Jews had been involved, Tiberius banished all Jews from the capital. Whether this edict was strictly enforced is questionable. However, at the same time, apparently with the approval of the emperor, the Senate drafted 4,000 of the younger Jews of Rome to fight brigands on the island of Sardinia. This was particularly a hardship, for the Jews had up to this time been largely exempted from service in the armed forces of Rome, and some of these young conscripts suffered for their refusal to serve (Josephus Antiquities xviii. 3. 5; Tacitus Annals ii. 85).

 

 

ဂျူဒီယာတွင် ရောမအုပ်ချုပ်ရေး

VII. Roman Government in Judea

 

အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ အာခလော့စ်ကို ဖယ်ရှားခံရသောအခါ ၎င်း၏နယ်မြေများသည် ရောမပြည်နယ် ဆီးရီးယားသို့ သိမ်းပိုက်ခံရသည်။ ဧကရာဇ်ပြည်နယ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဂျူဒီယာသည် ဆီးနိတ်ထံတာဝန်ခံသော အခြားပြည်နယ်များကဲ့သို့ ပရိုကွန်ဆယ်မဟုတ်ဘဲ ဧကရာဇ်၏အေးဂျင့်ဖြစ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခံရသည်။

The Procurators.—When Archelaus was deposed, his territories were annexed to the Roman province of Syria. As part of an imperial province, Judea was consequently ruled by a procurator, an agent of the emperor, rather than by a proconsul responsible to the Senate, as were many of the other provinces.

 

ဂျူဒီယာရှိ ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ၏ ဌာနချုပ်သည် ဆီဇာရီယာတွင်ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပြည်နယ်တပ်ဖွဲ့များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော သေးငယ်သောစစ်တပ်တစ်ခုကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၏လစာကို ဧကရာဇ်ဘဏ္ဍာမှ ပေးချေသော်လည်း ၎င်းသည် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ၎င်း၏ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို တိုးတက်စေရန် အခွင့်အလမ်းအချို့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခွင့်အလမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ၎င်းသည် ရောမနိုင်ငံသားများဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သူများမှလွဲ၍ သေရေးရှင်ရေးအထိ တရားစီရင်ရေးတွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာရှိခြင်းဖြစ်သည်။

The headquarters of the Roman procurators in Judea was at Caesarea. There they had a small army at their disposal, made up largely of provincial troops. Although the salary of the procurator was paid from the imperial treasury, he also had certain opportunities for improving his financial affairs while in office. One of these arose from the fact that he had supreme authority in judicial matters, even to the extent of life and death, except over those persons who could prove they were Roman citizens.

 

အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၏အာဏာအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုနှစ်ခုရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင် ၎င်းသည် ဧကရာဇ်နှင့် ဆီးရီးယား၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူးထံတွင် တာဝန်ခံရပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဂျူးဆန်ဟီဒရင်သည် ၎င်း၏အာဏာကို မကျော်လွန်စေရန် အမြဲသတိထားစောင့်ကြည့်နေသည်။ သို့သော် ရာထူး၏နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကြောင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်ရာထူးကို ၎င်း၏သဘောတူညီမှုဖြင့်သာ ဖြည့်စွမ်းခဲ့သည်။

There were two main checks upon the procurator’s authority. He was answerable, on the one hand, to the emperor, and also more locally to the legate of Syria, and on the other, less formally, to the Jewish Sanhedrin, which was ever on guard to see that he did not exceed his authority. At the same time, however, because of the political implications of the office, the high priesthood was filled only by his consent.

 

အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို မည်မျှသတိဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သည်ဖြစ်စေ—သူတို့သည် အမြဲသတိမထားခဲ့ပေ—ဂျူးလူမျိုးများကို စိတ်ကျေနပ်အောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ဂျူဒီယာသို့ရောက်ရှိလာခြင်းသည် ဂျူးလူမျိုးနိုင်ငံ၏အဆုံးသတ်ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်ဟု မှန်ကန်စွာ ဆိုခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများသည် နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကျေနပ်မှုမရှိခဲ့ပေ။

No matter how carefully the procurators exercised their powers—and they were by no means always cautious—they were not able to satisfy the Jewish people. It has been rightly said that the coming of the Roman procurators to Judea marked the beginning of the end of the Jewish nation, because the Jewish people refused to be content under foreign rule.

 

အခွန်စည်းကြပ်ခြင်း အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများရောက်ရှိလာခြင်းနှင့်အတူ ရောမအခွန်စည်းကြပ်မှုလည်း ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဤအတွက် လူဦးရေကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် သန်းခေါင်စာရင်းတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ယေရှု၏မွေးဖွားချိန်တွင် သန်းခေါင်စာရင်းတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းနှင့်အတူ အခွန်စည်းကြပ်မှုရှိခဲ့သလားဆိုသည်မှာ မသိရှိရပေ (လုကာ ၂:၁ ကိုကြည့်ပါ)။

Taxation.—With the appointment of procurators came Roman taxation. This necessitated a census with a classification of population. An enrollment already had taken place at the time of the birth of Jesus, but whether this was accompanied by a tax is not known (see on Luke 2:1).

 

အာခလော့စ်နေရာတွင် ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ကိုပိုနီးယပ်စ်က အုပ်ချုပ်မှုစတင်သောအခါ အခွန်စည်းကြပ်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤအခွန်သည် နှစ်မျိုးဖြစ်သည်—လူဦးရေအခွန် (ထရီဘူတမ် ကပိတစ်) နှင့် မြေအခွန် (ထရီဘူတမ် အာဂရီ)။ ဤအခွန်နှစ်ခုစလုံးသည် ဂျူးလူမျိုးများအတွက် အလွန်စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်—လူဦးရေအခွန်သည် ကျွန်ခံရခြင်း၏သက်သေအဖြစ် (ဂျိုဆီဖပ်စ် အန်တီကွီတီး xviii. ၁. ၁)၊ မြေအခွန်သည် မြေကို အမှန်တကယ်ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်ပြီး ၎င်း၏အကျိုးကျေးဇူးများကို ပေးအပ်သူဖြစ်သော ယေဟိုဗာအား စော်ကားခြင်းအဖြစ်ဖြစ်သည်။

When the first procurator, Coponius, took over the rule of Judea in place of Archelaus, a tax was levied. This was of two kinds, a poll tax (tributum capitis) and a land tax (tributum agri). Both of these were deeply offensive to the Jews: the poll tax as an evidence of enslavement (Josephus Antiquities xviii. 1. 1); the land tax as an offense to Jehovah, the real owner of the land and the dispenser of its bounties.

 

ဂျူးလူမျိုးများသည် ဤအခွန်ကြောင့် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့သော်လည်း ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး ဂျိုအာဇာက ၎င်းတို့အနက်များစွာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ပေးဆောင်ရန် ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သို့သော် တစ်ချိန်တည်းတွင် ဂျူဒပ်စ်အမည်ရှိ ဂါလိလဲသားတစ်ဦးက လူများစွာကို ပုန်ကန်ရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ရောမဆီးရီးယားအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ကွီရင်နီးယပ်စ်က ဤပုန်ကန်မှုကို ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့သည် (ဂျိုဆီဖပ်စ် အန်တီကွီတီး xviii. ၁. ၁)။ ဂျူဒပ်စ်၏ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ဇီလော့တ်များ၏အစဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည် (စာမျက်နှာ ၅၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ဂါမလီယဲလ်က ခရစ်ယာန်များကို ပြင်းထန်သောအရေးယူမှုမပြုရန် ဆန်ဟီဒရင်အား အကြံပေးခဲ့စဉ်တွင် ဤပုန်ကန်မှုကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည် (တမန်တော် ၅:၃၈)။

Although the Jews were thoroughly aroused over this tax, the high priest Joazar persuaded many of them to pay it peacefully. At the same time, however, a radical leader named Judas the Galilean stirred up a large number of persons to revolt. Quirinius, the Roman governor of Syria, suppressed this uprising with great sternness (Josephus Antiquities xviii. 1. 1). This movement under Judas probably marks the beginning of the Zealots (see p. 54). It was to this uprising that Gamaliel referred when he advised the Sanhedrin to take no drastic action against the Christians (Acts 5:38, ).

 

ဤအချိန်မှစ၍ ရောမတို့သည် ဂျူးလူမျိုးများကို တိုက်ရိုက်အခွန်စည်းကြပ်ရန် ထပ်မံကြိုးစားမှုမပြုတော့ဘဲ၊ အခွန်များကို ကန်ထရိုက်တာများဖြစ်သော နယူးတက်စတမင့်တွင် ပါဝင်သော ပြည်သူ့အခွန်ကောက်သူများ (ပြည်သူ့အား) ထံသို့ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ဤသူများသည် အလွန်အမင်းမုန်းတီးခံရပြီး တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ရှားခံခဲ့ရသည် (မဿဲ ၁၁:၁၉; ၂၁:၃၁)။ လေဝိမဿဲသည် ဤအမုန်းတရားခံရသောအဆင့်မှဖြစ်သည်။ ယေရှုက ၎င်းကို မိတ်ဆွေအဖြစ်လက်ခံခဲ့ခြင်း (မဿဲ ၉:၉-၁၃) သည် မျိုးချစ်ဂျူးများအတွက် အံ့ဩစရာဖြစ်ခဲ့သည်။

From this time on the Romans made no further attempt to tax the Jews directly. Rather, they farmed the taxes out to contractors, the publicans (publicani) of the New Testament. These men were hated and avoided as much as possible (Matt. 11:19; 21:31). Levi Matthew was of this despised class. That Jesus would accept him as an associate (Matt. 9:9–13) was an astonishment to the patriotic Jews.

 

ဆန်ဟီဒရင်—ဆန်ဟီဒရင်သည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရောမအုပ်ချုပ်ရေး၏ တရားဝင်အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်သော်လည်း ဘာသာရေးရာ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးကိစ္စများတွင် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဆင့်အတန်းမြင့်မားပြီး ဩဇာရှိသူ ၇၀ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဂျူးလူမျိုးများ၏ အဓိကအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂျူဒီယာဒေသတွင်သာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသော်လည်း ၎င်း၏သဘောထားနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဂျူးလူမျိုးများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ သို့သော် ဒေသဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ဂျူဒီယာဒေသတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၁ ဖွဲ့ထံတွင် ထားရှိပြီး ဆန်ဟီဒရင်သည် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အရေးပါသောကိစ္စများကိုသာ ဆုံးဖြတ်သည်။ ၎င်းသည် ဥပဒေများထုတ်ပြန်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်ရန် ရဲတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ထားရှိသည် (မဿဲ ၂၆:၄၇; ယောဟန် ၇:၃၂)။ သို့သော် ရောမလူမျိုးများ၏ အလုံးစုံထိန်းချုပ်မှုကြောင့် ၎င်း၏အဓိကတာဝန်မှာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယေရှုကဲ့သို့ လူထုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သော မမှန်ကန်သည့်ပရောဖက်များနှင့် ထွက်ပေါ်လာသောဂိုဏ်းဂဏများကို ဖိနှိပ်ရန် ဆောင်ရွက်သည်။ ရှင်ပေါလုသည် ယုံကြည်ခြင်းမပြောင်းလဲမီ ခရစ်ယာန်များကို ဤအခြေခံဖြင့် နှိပ်စက်ခဲ့သည် (တမန်တော် ၉:၁)။ နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာ၌ ၎င်းသည် ဆင်တူသောစွဲချက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည် (တမန်တော် ၂၄:၆-၉)။ ဆန်ဟီဒရင်သည် ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဆွေးနွေးဖြေရှင်းပြီး ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း၏ အရည်အချင်းနှင့် ခန့်အပ်မှုကို ကြီးကြပ်သည်။ သို့သော် ဤအရေးကြီးသောရာထူးအတွက် ဟေရုဒ်မင်းဆက်နှင့် ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အာဏာသုံးတတ်သည်။ ဆန်ဟီဒရင်သည် ရောမလူမျိုးများအပေါ် အာဏာမရှိသော်လည်း ဗိမာန်တော်ကို ညစ်ညမ်းစေမှုကိစ္စတွင် ရောမလူမျိုးကိုပင် ကွပ်မျက်နိုင်သည် (ဂျိုဆီဖတ်စ်၊ စစ်ပွဲ vi. ၂. ၄ [၁၂၆])။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဗိမာန်တော်၏ ဂျူးမဟုတ်သူများအတွက်ဖွင့်ထားသောနေရာနှင့် ဂျူးလူမျိုးများအတွက်နေရာကို ပိုင်းခြားထားသော နံရံတွင် တင်ထားခဲ့သော ကမ္ဗည်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် “ဗိမာန်တော်ပတ်လည်ရှိ အတားအဆီးနှင့် နံရံအတွင်းသို့ နိုင်ငံခြားသားများ ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုရ။ ဖမ်းမိသူမည်သူမဆို ၎င်း၏သေခြင်းအတွက် တာဝန်ယူရမည်” ဟု သတိပေးထားသည်။ ဤကမ္ဗည်း၏ မိတ္တူတစ်ခုကို နှစ်ပေါင်း သုံးပုံတစ်ပုံရာစုနီးပါးအကြာ၌ ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။

The Sanhedrin.—The Sanhedrin, while a characteristically Jewish body and not an integral part of the Roman governmental administration, nevertheless exercised some influence in civil and political as well as in strictly religious affairs. Composed of 70 men of the highest repute and influence, it was the chief governing body for the Jewish people. Although it had jurisdiction only in Judea, the effect of its attitudes and decisions was felt among Jews throughout the world. At the same time the Sanhedrin did not interfere with local jurisdiction, which was in the hands of 11 regional bodies of elders throughout Judea. Rather, it reserved for itself matters national in scope and significance. It passed ordinances and enforced them, for which purpose it had a body of police at its disposal (Matt. 26:47; John 7:32). However, because of the over-all control of the Romans, its concern was largely religious. Thus it dealt with false prophets, such as Jesus was supposed to be, and with upstart sects that needed to be suppressed lest they disturb the people. It was upon such a basis that Paul persecuted the Christians before his conversion (Acts 9:1, ). Years later he himself barely escaped from similar prosecution (Acts 24:6–9). The Sanhedrin also discussed and settled points of doctrine and supervised the qualifications and appointment of the high priest, although in the case of this important officer both the Herods and the Roman procurators now and again interposed their authority. Over the Romans the Sanhedrin had no authority except in regard to profanation of the Temple, in which case the Jews could even execute a Roman (Josephus War vi. 2. 4 [126]). In 1871 an inscription was discovered that once had been posted in the Temple upon the wall separating the court of the Gentiles from that of the Israelites. It warned: “Let no foreigner enter within the barrier and enclosing wall about the Temple. But whoever may be caught shall be responsible for his own death that will follow.” A duplicate of this inscription was found nearly three quarters of a century later.

 

ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းသည် ဆန်ဟီဒရင်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည် (မဿဲ ၂၆:၅၇)။ သို့သော် ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ၎င်းကို အစည်းအဝေးခေါ်ယူနိုင်သည်။ သေဒဏ်ပြစ်ဒဏ်ကိစ္စတွင်သာ ၎င်း၏ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၏ ခွင့်ပြုချက်လိုအပ်သည်။ စတီဖန်အား ကျောက်ခဲနှင့်ပေါက်သတ်မှုတွင် ဆန်ဟီဒရင်သည် လာဘ်ထိုးမှုကို အသုံးပြုခဲ့သည် (AA ၉၈, ၉၉, ၁၀၁)။

Although the high priest was the presiding officer of the Sanhedrin (see Matt. 26:57), the procurator could call it into session. Only in case of a death sentence, however, were its decisions subject to the procurator’s approval. In the case of Stephen’s stoning, the Sanhedrin resorted to bribery (AA 98,  99, 101).

 

ပုံတိယုပိလတ်—အေဒီ ၂၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပုံတိယုပိလတ်သည် ရောမအုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်လာသည်။ ၎င်း၏ ပြင်းထန်ပြီး မတောင့်တင်းသော အုပ်ချုပ်မှုပုံစံသည် ဂျူးလူမျိုးများအတွင်း ပုန်ကန်မှုစိတ်ဓာတ်ကို မျက်နှာပြင်သို့ ယူဆောင်လာသည်။

After the uprising over the taxation levied by Coponius, affairs in Palestine were relatively quiet for many years. At the same time, however, the legalism and aloofness of the Pharisees, the intensity of the Zealots, who were slowly growing in numbers and influence, and the religious earnestness of the people in general encouraged a spirit of restlessness. It was during these years that Jesus was quietly and thoughtfully growing to maturity in Nazareth.

 

ပိလတ်သည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ ဘက်လိုက်မှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး ရောမတပ်များ၏ အလံများကို ယေရုဆလင်မြို့သို့ ယူဆောင်လာရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းကို အောင်မြင်ရန် ညအခါတွင် စစ်သားများကို အလံများသယ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ဤသတင်းပျံ့နှံ့သွားသောအခါ ဂျူးလူမျိုးများသည် စီဆရာမြို့သို့ သွားရောက်ပြီး စစ်သားများ၏ ဓားများကို မမှုဘဲ ပိလတ်ထံ ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ဤတုံ့ပြန်မှုကြောင့် ပိလတ်သည် အလံများကို ယေရုဆလင်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။

Pontius Pilate.—About a.d. 26 Pontius Pilate became procurator. His harsh and unbending character, as revealed by his methods of governing, brought to the surface the spirit of revolt that had been smoldering among the Jewish people.

 

ယေရုဆလင်မြို့၏ ရေပေးဝေမှုတိုးမြှင့်ရန် ပိလတ်သည် ရေပိုက်လိုင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ဗိမာန်တော်၏ ဘဏ္ဍာငွေများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး လူထုက ဗိမာန်တော်ပိုင်ဆိုင်မှုကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုအပေါ် ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ပိလတ်သည် လူထုကို သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော ဖိနှိပ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည် (ဂျိုဆီဖတ်စ်၊ ရှေးဟောင်းသာဓက xviii. ၃. ၂)။ ၎င်းသည် ဧကရာဇ်တိဗရီယပ်စ်၏ နာမည်ပါသော ကျမ်းပိုဒ်ပါ ဒိုင်းများကို မြို့တွင် ထူထောင်ခဲ့ပြီး မြို့သည် ထပ်မံဆူပူလာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ကိုယ်တိုင်က ဒိုင်းများကို ဖယ်ရှားရန် အမိန့်ပေးမှသာ ဆူပူမှု ငြိမ်သက်သွားသည်။

Pilate attempted, at the outset, to bring the hated banners of the Roman legions into the city of Jerusalem, in the face of Jewish prejudice. To accomplish this, he had his soldiers carry them in at night. When this became known, a large delegation of irate Jews went to Caesarea, where, unintimidated by the drawn swords of the soldiers, they pressed into Pilate’s presence to protest his act. In the face of such reaction he soon found it wise to withdraw the army banners from Jerusalem.

 

ယေရုဆလင်မြို့၏ ရေပေးဝေမှုတိုးမြှင့်ရန် ပိလတ်သည် ရေပိုက်လိုင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤစီမံကိန်းအတွက် ဗိမာန်တော်၏ ဘဏ္ဍာငွေများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး လူထုက ဗိမာန်တော်ပိုင်ဆိုင်မှုကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုအပေါ် ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ပိလတ်သည် လူထုကို သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော ဖိနှိပ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည် (ဂျိုဆီဖတ်စ်၊ ရှေးဟောင်းသာဓက xviii. ၃. ၂)။ ၎င်းသည် ဧကရာဇ်တိဗရီယပ်စ်၏ နာမည်ပါသော ကျမ်းပိုဒ်ပါ ဒိုင်းများကို မြို့တွင် ထူထောင်ခဲ့ပြီး မြို့သည် ထပ်မံဆူပူလာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ကိုယ်တိုင်က ဒိုင်းများကို ဖယ်ရှားရန် အမိန့်ပေးမှသာ ဆူပူမှု ငြိမ်သက်သွားသည်။

To obtain a much-needed increase to the water supply of Jerusalem, Pilate built an additional aqueduct. For this project he used funds from the Temple treasury, and when the people reacted violently to such disregard for Temple property, he quelled them by a bloody massacre (Josephus Antiquities xviii. 3. 2). He followed up this offense by erecting in the city votive shields carrying the name of the emperor Tiberius. This threw the city once more into an uproar, and only when the emperor himself ordered the shields to be taken down was the tumult quieted.

 

အေဒီ ၃၁ ခုနှစ် နွေဦးတစ်နံနက်တွင် ဂျူးဘာသာ၏ အခြေခံသမ္မာတရားများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ သင်ကြားနေသော ယေရှုနာဇရက်မှ လူတစ်ဦးကို ပိလတ်ထံ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ယေရှုအား ဘုရားသခင်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ပိလတ်သည် ဘုရားသခင်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုကို ဂရုမစိုက်သော်လည်း ပုန်ကန်မှုကို ဂရုစိုက်သည်။ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုက ယေရှုသည် ပုန်ကန်သူမဟုတ်ကြောင်း ပိလတ်ကို စိတ်ကျေနပ်စေခဲ့သည်။ စီရင်ချက်ချမှုမှ ရှောင်လွှဲရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ၎င်းသည် ယေရှုကို ယေရုဆလင်တွင်ရှိနေသော ဟေရုဒ်အန္တိပါထံ ပို့ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ယေရှုသည် ဟေရုဒ်၏ နယ်မြေတွင် ကြီးပြင်းပြီး သာသနာပြုမှုအများစုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဟေရုဒ်က တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ငြင်းဆိုပြီး ယေရှုကို ပိလတ်ထံ ပြန်ပို့ခဲ့သည်။ ပိလတ်သည် လူအုပ်ကို ကြောက်ရွံ့ပြီး ၎င်းတို့က အကယ်၍ ယေရှုကို လွှတ်ပေးပါက ဧကရာဇ်၏ မိတ်ဆွေမဟုတ်ဟု အော်ဟစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ယေရှုကို အပြစ်မရှိကြောင်း ဝန်ခံထားသော်လည်း သေဒဏ်ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများ၏ ယေရှုအပေါ် သဘောထားသည် ပိလတ်အတွက် ထူးဆန်းစွာ ထင်ဟပ်ပြီး ယခင်နှစ်အနည်းငယ်က ဂျူးဒပ်ဂလိလီ ပုန်ကန်ခဲ့စဉ် ၎င်းတို့က သူ့ကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်။ ယေရှုသည် ကောင်းမှုသာလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းသောဘဝကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ယေရှုအား သေဒဏ်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုသည် ပိလတ်၏ ၎င်းတို့အပေါ် လေးစားမှုကို တိုးမြှင့်ပေးမည်မဟုတ်ပေ။

One early morning in the spring of a.d. 31, a Man who had been quietly teaching the great basic truths the Jewish religion had always accepted, was brought before Pilate. This Man, Jesus of Nazareth, was accused of blasphemy and sedition. Although Pilate was not concerned with blasphemy, he was with sedition. Investigation, however, satisfied him that Jesus was not seditious. In the hope that he might avoid passing judgment in the case, he sent Him to Herod Antipas, who happened to be in Jerusalem, for it was in Herod’s territory that Jesus had grown up and spent much of His ministry. But Herod refused jurisdiction, and sent Jesus back to Pilate. Pilate feared the mob, which cried out that he would be no friend of Caesar if he let the prisoner go. Thus he sentenced to death One who, he confessed, was innocent. The attitude of the Jews toward Jesus must have seemed strange to Pilate, for a few years before, when Judas the Galilean had revolted they had sought to defend him. Jesus had done only good and had taught only a life of peace. Their insistence on His death could hardly have increased Pilate’s respect for them.

 

ပိလတ်သည် ဂျူဒီယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် အနည်းဆုံး နောက်ထပ်ငါးနှစ်ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နောက်ဆုံးနှစ်များသည် အထူးသဖြင့် မောရှေ၏ သန့်ရှင်းသောပစ္စည်းများကို ရှာဖွေရန် ဂရိဇိမ်တောင်တွင် စုဝေးခဲ့သော ဆမာရိလူမျိုးများကို သတ်ဖြတ်မှုဖြင့် ပိုမိုဆိုးရွားခဲ့သည်။ ဆမာရိလူမျိုးများက ဤရက်စက်မှုကို ပိလတ်၏ ဆီးရီးယားရှိ အကြီးအကဲဖြစ်သော ဗီတိလိယပ်စ်ထံ တိုင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပိလတ်အား ရောမမြို့တွင် ဧကရာဇ်တိဗရီယပ်စ်ထံ သူ၏လုပ်ရပ်များကို ရှင်းပြရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး နေရာတွင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအသစ်တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် စီဆရာမြို့တွင် ပုံတိယုပိလတ်၏ နာမည်နှင့် ရာထူးကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခေတ်ပြိုင်ရောမကမ္ဗည်းတစ်ခုတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။

Pilate was governor of Judea at least five years more. His closing years were marred, especially, by the massacre of a group of Samaritans who had gathered at Mt. Gerizim to witness the discovery of sacred vessels supposedly hidden there by Moses. When the Samaritans reported this atrocity to Vitellius, Pilate’s immediate superior in Syria, he ordered Pilate to account for his actions before Tiberius at Rome, and appointed a new procurator in his place. In 1961, at Caesarea, the name and title of Pontius Pilate were found for the first time on a contemporary Roman inscription.

 

မာဆဲလပ်စ်—နောက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်သော မာဆဲလပ်စ်လက်ထက်တွင် ဧကရာဇ်တိဗရီယပ်စ်၏ ဆက်ခံသူဖြစ်သော ကာလီဂူလာသည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားအဖြစ်ကြေညာပြီး သူ၏ရုပ်ထုများကို ဗိမာန်များတွင် ထည့်သွင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒရိယာမြို့တွင် ဂျူးလူမျိုးများသည် လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီး (အေဒီ ၁၇၀ ခန့်တွင် အန်တီအိုကပ်စ်အီဖါနိစ်၏ နှိပ်စက်မှုမှ ထွက်ပြေးလာသော ဂျူးလူမျိုးများက အလက်ဇန္ဒရိယာရှိ ဂျူးကိုလိုနီသို့ စုဝေးခဲ့သည်) ပြဿနာဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကာလီဂူလာ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် အလက်ဇန္ဒရိယာရှိ ဂျူးလူမျိုးများနှင့် ဂရိလူမျိုးများအကြား တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။ လူအုပ်ကြီးသည် ဂျူးဘုရားကျောင်းများစွာကို ဖျက်ဆီးပြီး ဧကရာဇ်၏ ရုပ်ထုများကို အချို့တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများက ရုပ်ထုများကို လက်မခံသည့်အတွက် ကာလီဂူလာသည် ယေရုဆလင်ဗိမာန်တော်တွင် ၎င်း၏ရုပ်ထုကို အတင်းထည့်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒရိယာရှိ ဂျူးလူမျိုးများသည် ဖီလို၊ ထင်ရှားသော ဂျူးဒဿနပညာရှင်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဖွဲ့စည်းပြီး ရောမမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကာလီဂူလာနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့သော်လည်း ဧကရာဇ်က မည်သည့်အခွင့်အရေးမျှ မပေးခဲ့ပေ။

Marcellus.—Under Marcellus, the next procurator, a serious outbreak threatened when Tiberius’ successor, the self-infatuated Caligula, declared himself a god and ordered statues of himself set up in temples. There was trouble in Alexandria, where perhaps a third of the population was Jewish. (Many Jews had fled Palestine around 170 b.c. to avoid persecution by Antiochus Epiphanes and had flocked to the Jewish colony in Alexandria.) In Caligula’s reign, fighting between Alexandrian Jews and Greeks resulted in the loss of many lives. The mob destroyed many synagogues and set up statues of the emperor in others. Caligula, incensed at the Jewish refusal to accept any images, determined to place his statute in the Jerusalem Temple by force. In self-defense the Alexandrian Jews formed a large delegation under the spokesmanship of Philo, the famous Jewish philosopher of Alexandria, and this group proceeded to Rome. Although they succeeded in procuring an audience with Caligula, the emperor refused to grant them concessions of any kind.

 

ယေရုဆလင်ရှိ ဂျူးလူမျိုးများသည် ကာလီဂူလာ၏ အမိန့်ကို ကြားသိသောအခါ အန္တရာယ်အတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အကယ်၍ ကာလီဂူလာ အေဒီ ၄၁ တွင် သေဆုံးခြင်းမရှိခဲ့ပါက အကျိုးဆက်များ ထိန်းမနိုင်ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ၎င်း၏ဆက်ခံသူ ကလောဒီယပ်စ်က ဤအမိန့်ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။

When the Jews in Jerusalem heard of the decree of Caligula, they prepared for the worst. Rioting followed, and the situation would almost certainly have gotten out of hand had not the death of the mad Caligula in a.d. 41 brought a solution to the problem. Claudius, his successor, canceled the hated decree.

 

ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ တစ်—ဧကရာဇ်ကလောဒီယပ်စ်၏ ပထမဆုံးလုပ်ရပ်များထဲမှတစ်ခုမှာ ၎င်း၏မိတ်ဆွေ ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ တစ်ကို အေဒီ ၄၁ တွင် ဧကရာဇ်ရာထူးရရှိရန် ကူညီခဲ့မှုအတွက် ဆုချီးမြှင့်ရန်ဖြစ်သည်။ ကလောဒီယပ်စ်က ဂလိလဲ၊ ပီရီယာ၊ နှင့် အရှေ့မြောက်နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်နေသော ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာထံ ဂျူဒီယာနှင့် ဆမာရိကို ထပ်မံပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟေရုဒ်မဟာမင်း၏ နယ်မြေများသည် ဂျူးအုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးလက်အောက်တွင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သည် (ဟေရုဒ်မင်းဆက်လက်ထက်တွင် ပါလက်စတိုင်းကို ကြည့်ပါ)။

Herod Agrippa I.—One of the first acts of the emperor Claudius was to reward his friend, King Herod Agrippa I, for the part he had played in arranging the emperor’s accession to the throne in a.d. 41. Claudius added Judea and Samaria to the territories of Galilee, Peraea, and the northeast, which Herod Agrippa already ruled. Thus the territories once held by Herod the Great were again united under a Jewish ruler (see Palestine Under the Herodians.).

 

ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ တစ်သည် ပါလက်စတိုင်းကို ထူးချွန်သောအုပ်ချုပ်မှုပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏အုပ်ချုပ်မှုကို ဂျူဒီယာ၏ ရွှေရောင်နေ့ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ရည်ရွယ်ချက်မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဂျူးဥပဒေများကို ဂရုတစိုက် လိုက်နာခဲ့ပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ထိန်းသိမ်းကာ သတ်မှတ်ထားသော ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဖာရိရှဲများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခဲ့ပြီး မစ်ရှနာအရ ၎င်းတို့က ၎င်းကို “ညီ” ဟု ခေါ်ဆိုလိုလောက်သည်။ သို့သော် ပါလက်စတိုင်းပြင်ပတွင် ၎င်း၏အဘိုး ဟေရုဒ်မဟာမင်းကဲ့သို့ ဟေလင်နစ်ယဉ်ကျေးမှုကို ထောက်ခံသူဖြစ်သည်။ ဘီရီတပ်စ် (ဘေရွတ်) မြို့တွင် ပြဇာတ်ရုံနှင့် အားကစားကွင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဂရိအားကစားပွဲများကို သင့်လျော်သည်ဟု ယူဆသည့်အခါတိုင်း ပျော်ရွှင်စွာ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ အခြားနေရာများတွင်လည်း ၎င်း၏ ရက်ရောမှုနှင့် ဂရိယဉ်ကျေးမှုကို စိတ်ဝင်စားမှုကို ပြသခဲ့သည်။

Herod Agrippa I gave to Palestine such an excellent rule that his reign was called a golden day for Judea. Whatever his motives, he lived in careful observance of the laws of the Jews, keeping the ceremonies and carrying out the appointed sacrifices. So well did he get along with the Pharisees that, according to the Mishnah, they were willing to call him “brother.” However, outside of Palestine, Agrippa, like his grandfather Herod the Great, was a patron of Hellenistic culture. In the neighboring city of Berytus (Beirût) he erected a theater and an amphitheater, and enjoyed Greek games there whenever he thought it wise to do so. In other places also he manifested his generosity and his interest in Greek culture.

 

ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာသည် ဂျူးလူမျိုးများနှင့် ဖော်ရွေသော အတိုင်းအတာအထိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ရန်သူဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျူးလူမျိုးများကို “ပျော်ရွှင်စေရန်” ဂျိမ်းစ်၊ ယောဟန်၏ညီကို သတ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပေတရုကို ဖမ်းဆီးပြီး ထောင်ချခဲ့သည် (တမန်တော် ၁၂:၁-၃)။ ကောင်းကင်တမန်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကသာ ပေတရုအား ၎င်း၏သူငယ်ချင်းနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဂျိမ်းစ်ကဲ့သို့ ကံကြမ္မာမှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။

To the degree that Agrippa was friendly to the Jews, to that degree he was an enemy of Christianity. Because it “pleased the Jews,” he put James, the brother of John, to death. For the same reason he also had Peter arrested and put in prison (Acts 12:1–3). Only the intervention of angelic power prevented Peter from suffering the same fate as his friend and colleague, James.

 

ထို့နောက်မကြာမီ (အေဒီ ၄၄) ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ တစ်သည် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဂျိုဆီဖတ်စ် (ရှေးဟောင်းသာဓက xix. ၈. ၂) နှင့် တမန်တော်မှတ်တမ်း (အခန်း ၁၂:၂၀-၂၃) တို့က ဤဇာတ်လမ်းကို ပြောပြသည်။ ဂျူဒီယာ-ဆမာရိပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော စီဆရာတွင် အဂရိပ္ပာသည် ငွေရောင်တောက်ပနေသော လှပသောအဝတ်အစားများဖြင့် တရားစီရင်ရာထိုင်ခုံတွင် ထိုင်နေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူထုကို မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ် နေရောင်ခြည်က ၎င်းအပေါ်ထွန်းလင်းခဲ့ပြီး လူထုက “၎င်းသည် လူ၏အသံမဟုတ်၊ ဘုရား၏အသံဖြစ်သည်” ဟု အော်ဟစ်ခဲ့သည်။ ဤချီးကျူးမှုများကို နားထောင်နေစဉ် ၎င်းသည် ပြင်းထန်သောနာကျင်မှုဖြင့် ဒဏ်ခတ်ခံရပြီး ငါးရက်အတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ လုကာက ၎င်း၏သေဆုံးမှုသည် ဘုရား၏တရားစီရင်မှုဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည် (တမန်တော် ၁၂:၂၃)။

Shortly after this (a.d. 44) Herod Agrippa I died. Both Josephus (Antiquities xix. 8. 2) and the inspired record in Acts (ch. 12:20–23) tell the story. At Caesarea, the capital of the Judean-Samaritan province, Agrippa, beautifully clothed in glittering silver, was seated upon a judgment seat. As he addressed the people, the sun shone upon him, and they cried out, “It is the voice of a god, and not of a man.” While he was listening to these adulations, he was smitten with severe pain, and died within five days. Luke declares that his death was a judgment of God (Acts 12:23).

 

နောက်ပိုင်းအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ—ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ တစ်၏ သားဖြစ်သော ဟေရုဒ်အဂရိပ္ပာ နှစ်သည် ၎င်း၏ဖခင်သေဆုံးချိန်တွင် အသက် ၁၇ နှစ်သာရှိသေးသည်။ ဧကရာဇ်ကလောဒီယပ်စ်သည် ဤလူငယ်အား ပါလက်စတိုင်းကဲ့သို့ ဆူပူမှုများရှိသော နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန် မယုံကြည်ရန် အကြံပြုခံရသည်။ ထို့ကြောင့် ပါလက်စတိုင်းသည် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်လာပြီး ကူစပီယပ်စ်ဖာဒပ်စ်ကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် ဖီလို ဂျူဒီးယပ်စ်၏ တူဖြစ်သော ဂျူးလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သည့် တိဗရီယပ်စ်အလက်ဇန္ဒါက ဆက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော် အလက်ဇန္ဒါသည် ဂျူးယုံကြည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ယုံကြည်ခြင်းစွန့်လွှတ်မှုက ဂျူးလူမျိုးများကို မကျေနပ်စေခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့၏ မုန်းတီးမှုသည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ မျက်စိတွင် မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော ဂျူးဒပ်ဂလိလီ၏ သားများဖြစ်သည့် ဂျိမ်းစ်နှင့် ဆီမွန်ကို အလက်ဇန္ဒါက ကပ်မျှည်တင်သတ်သောအခါ ဇီလော့များက ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၄၈ တွင် အလက်ဇန္ဒါကို ကူမနပ်စ်က ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဟေရုဒ်မင်းဆက်လက်ထက်တွင် ပါလက်စတိုင်းကို ကြည့်ပါ။

Later Procurators.—Herod Agrippa I had a son of the same name, who at the time of his father’s death was but 17 years old. The emperor Claudius was advised not to entrust to this young man the government of such a turbulent country as Palestine. It became, therefore, a province again, and Cuspius Fadus was made procurator. After more than a year he was followed by a Jew, Tiberius Alexander, a nephew of Philo Judaeus. But Alexander had given up the Jewish faith, and the very fact that he was an apostate made him unsatisfactory to the Jews. Their hatred was such that when he crucified James and Simon, sons of Judas the Galilean, a patriotic figure in Jewish minds, the Zealots revolted. In a.d. 48 Alexander was succeeded by Cumanus. See Palestine Under the Herodians.

 

အကယ်၍ ကူမနပ်စ်ထက် ပိုမိုကျွမ်းကျင်သောသူတစ်ဦးသည် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်လာခဲ့ပါက နိုင်ငံကို ငြိမ်းချမ်းစေနိုင်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သို့သော် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသစ်သည် လူထု၏ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော သေးငယ်သော်လည်း စိတ်ဆိုးဖွယ်ဖြစ်ရပ်များကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် လူထု၏ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုကြောင့် ပြည်နယ်ကို ဆက်လက်ဆူပူမှုဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဗိမာန်တော်ဝင်းအတွင်း စစ်သားတစ်ဦးက ဝတ်ပြုသူများကို စော်ကားသောအခါ ကူမနပ်စ်သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူကို အပြစ်မပေးဘဲ ဖြစ်ရပ်ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့ရာ ၎င်း၏စစ်သားများက လူထုထဲတွင် လူပေါင်း တစ်ထောင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ရောမအရာရှိတစ်ဦးကို ဓားပြများက လုယက်ပြီး အဝတ်အချည်းစည်းဖြစ်အောင် လုပ်သောအခါ ကူမနပ်စ်သည် အနီးဝန်းကျင်ရွာများကို လုယက်ရန် စစ်သားများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စစ်သားတစ်ဦးက ဥပဒေစာအုပ်ကို ဖျက်ဆီးသောအခါ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူကို ကွပ်မျက်ခြင်းဖြင့်သာ ဆူပူမှုကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ အခြားအခါတစ်ခုတွင် ယေရုဆလင်သို့ ပွဲတော်တက်ရောက်ရန် လာသော ဂလိလီလူမျိုးအချို့ကို ဆမာရိလူမျိုးများက တိုက်ခိုက်ပြီး အများအပြားကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ လာဘ်ထိုးမှုတစ်ခုအတွက် ကူမနပ်စ်သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ ဆမာရိလူမျိုးများကို ကာကွယ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ လက်စားချေလိုသော ဂျူးလူမျိုးများက ဆမာရိလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ကူမနပ်စ်သည် ၎င်းတို့ကို ပြင်းထန်စွာ အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ လူထု၏ ပေါက်ကွဲမှုကို တားဆီးရန် ကူမနပ်စ်ကို အေဒီ ၅၂ တွင် ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။

Had a more skillful man than Cumanus come to the procuratorship, it is possible that the land might have been quieted, but the new governor permitted a number of small but irritating incidents to take place, which, because of the desperation of the people, kept the province in a constant state of turmoil. When a soldier in the Temple court insulted the worshipers, Cumanus, instead of punishing the offender, so handled the matter that in the resulting riot his soldiers killed a thousand people. When a Roman official was robbed and stripped by thieves, the procurator sent soldiers to plunder all the neighboring villages. When one of the soldiers tore in pieces a volume of the law, a riot was prevented only by the execution of the offender. At another time some Galileans on their way to a feast in Jerusalem were set upon by Samaritans, and many of them killed. In return for a bribe, Cumanus agreed to shelter the offending Samaritans. When revengeful Jews attacked the Samaritans, Cumanus punished them severely. To prevent an eruption of the people, Cumanus was recalled in a.d. 52.

 

ဖီလိတ်—ကူမနပ်စ်ကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဧကရာဇ်ကလောဒီယပ်စ်၏ ဝန်ကြီးဖြစ်သော ပါလပ်စ်၏ ညီဖြစ်သူ အန်တိုနီယပ်စ်ဖီလိတ်က ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဖီလိတ်သည် ဆမာရိ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို အုပ်ချုပ်နေသူဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏အတွေ့အကြုံသည် ယခုရရှိသော ပိုမိုကြီးမားသော တာဝန်များအတွက် ပြင်ဆင်မှုအနည်းငယ်သာ ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ရောမသမိုင်းပညာရှင် တာစီတပ်စ်က ၎င်းအား “ရက်စက်မှုနှင့် တပ်မက်မှုတိုင်းကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ကျွန်၏စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဘုရင်၏အာဏာကို ကိုင်စွဲခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြသည် (သမိုင်း v. ၉; လို့ဘ်ထုတ်ဝေမှု၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၉၁၊ ၁၉၃)။ ဖီလိတ်သည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို လုံးဝနားမလည်နိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို စိတ်ပျက်အားငယ်စေသော အခြေအနေများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် ဆန္ဒမရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် အဂရိပ္ပာ တစ်၏ သမီးဖြစ်သော ဒရူစီလာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည် (ဟပ်စမိုနီယံများနှင့် ဟေရုဒ်များကို ကြည့်ပါ)။

Felix.—Cumanus was succeeded in the procuratorship of Judea by Antonius Felix, a freedman and brother of Pallas, minister of the emperor Claudius. Felix may already have been governor of part of Samaria, but if so, his experience there seems to have done little to prepare him for the larger responsibilities he now received. Tacitus, a Roman historian, says of him that he “practised every kind of cruelty and lust, wielding the power of king with all the instincts of a slave” (Histories v. 9; Loeb ed., vol. 2, pp. 191, 193). Felix seemed utterly unable to understand the temper of the Jewish people, and lacked any desire to ameliorate the conditions that aggravated them to desperation. He married Drusilla, a daughter of Agrippa I (see The Hasmonaeans and the Herods).

 

မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း သြဇာအာဏာတိုးပွားလာခဲ့သော ဇီလော့များသည် ယခုအခါ အရေအတွက်များစွာ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး မျိုးချစ်ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်သော ဖာရသီများသည် ဇီလော့များ၏ အစွန်းရောက်မှုများကို ကြောက်ရွံ့စွာ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ထို့ထက်ပိုဆိုးသည်မှာ ဤအချိန်တွင် ဆီကာရီအမည်ရှိ သို့မဟုတ် “ဓားထိုးသူများ” ဟုခေါ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤအဖွဲ့သည် ဂျူဒီယာတွင် ဂျူးလူမျိုးများသာ ကျန်ရှိရန် အလွန်ပြင်းပြစွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဤရည်မှန်းချက်ကို ၎င်းတို့ကိုယ်ကိုသော်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏နိုင်ငံအတွက်သော်လည်းကောင်း မည်သည့်စရိတ်ဖြင့်မဆို အောင်မြင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဤအဆုံးအတွက် ၎င်းတို့သည် ရောမလူမျိုးများအပေါ် အနည်းငယ်သော စာနာမှုပြသသူများကို ခြိမ်းခြောက်မှု၊ လုယက်မှုနှင့် လုပ်ကြံမှုများကို လိုအပ်သလို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကျေးလက်ဒေသတစ်လျှောက် ၎င်းတို့သည် ရွာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး အိမ်များကို လုယက်ကာ လူများကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

The Zealots, who had grown in influence during recent years, now greatly increased in numbers, and the Pharisees, patriotic Jews though they were, viewed with dread the extremes to which the Zealots were going. To make matters worse, there arose at this time an organization called the Sicarii, or “daggermen.” This group were unrelentingly determined that no one but Jews should remain in Judea. They sought to achieve this goal at any cost to themselves or to their country. To this end they used intimidation, plundering, and assassination when necessary, against anyone who showed the least sympathy for the Romans. Throughout the countryside they burned villages, plundered houses, and put people ruthlessly to death.

 

ပညာရှိတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့လျှင် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခဲ့ဖွယ်ရှိသော်လည်း ဖီလစ်သည် ထိုသို့သောသူမဟုတ်ခဲ့ပေ။ သူသည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ လေးစားမှုကို အနည်းဆုံးပင် ရရှိနိုင်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့၏ အစွန်းရောက်မျိုးချစ်သမားများ၏ လေးစားမှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ သူ၏ပြင်းထန်သော အစီအမံများသည် အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် မတရားသော ခေါင်းဆောင်များ၊ မိမိကိုယ်ကို ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်ဟု ကြွေးကြော်သူများသည် အချည်းနှီးသော ကတိများဖြင့် လူထုကို ဆွဲဆောင်ကာ ၎င်းတို့၏ သေဆုံးမှုနှင့် ရောမလူမျိုးများကို ပြင်းထန်စွာ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေရုံမှလွဲ၍ မည်သည့်အောင်မြင်မှုမျှ မရရှိသော ဆူပူမှုများသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

A wise man might have been able to restore peace, but Felix was not such a man. He seemed completely unable in any way to win the regard of the Jews, and particularly that of their fanatical patriots. The severity of his measures simply aggravated the situation. In reaction, disorderly leaders, professed prophets, sprang up, who attracted the people by vain promises and led them into tumults that accomplished nothing except their own death and the intense irritation of the Romans.

 

တရားဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော ဂျူးခေါင်းဆောင်များသည် အခြေအနေကို ပြုပြင်ရန် အနည်းငယ်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကျမ်းတတ်သူများသည် ဓမ္မပညာကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ဗိမာန်တော်မှ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်များကို တတ်နိုင်သမျှ ရယူရန် လောဘထက်သန်ခဲ့သည်။ လွှမ်းမိုးထားသော ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့သည် ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့အတွက် အလွန်လောဘကြီးခဲ့ရာ ထိုအဖွဲ့မှမဟုတ်သော ယဇ်ပုရောဟိတ်အချို့သည် အစာငတ်မွတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဇီလော့များ၏ အလျင်စလိုလုပ်ဆောင်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏အကျိုးဆက်များကို ကြောက်ရွံ့သော ရှေးရိုးစွဲသူများသည် မုန်တိုင်းကို ငြိမ်းစေရန် အနည်းငယ်သာ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သာမန်လူထုသည် သိုးထိန်းမရှိသော သိုးများနှင့် တူသည်။ ဤအရာအားလုံးသည် တိုရာအပေါ် ပြင်းထန်သော စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် ဥပဒေ၏ သေးငယ်သော ထုံးတမ်းများကို ဖြည့်ဆည်းလိုသော အစွဲအလမ်းကြီးသော ဆန္ဒတစ်ခုသို့ တဖြည်းဖြည်းဦးတည်သွားခဲ့သည်။

The properly constituted Jewish leaders did little to remedy the situation. The scribes were concerned with theology, and the priests with greedily securing from the Temple all the material profits they possibly could. So greedy for tithes was the dominant priestly clique, that it is said that some of the priests who were not of that party died for want of food. The conservatives, who feared the rashness of the Zealots and its consequences, were able to do little to quiet the storm. The common people were like sheep without a shepherd. All of this gradually led to an intensity of concern for the Torah and a fanatic desire to fulfill the minute observances of the law.

 

ဤအချိန်အတွင်း ပေါလုသည် သူ၏ ကြီးမားသော သာသနာပြုခရီးများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖီလစ်က ထပ်ခါတလဲလဲ ကိုင်တွယ်ခဲ့ရသော အစွဲအလမ်းကြီးသော လူအုပ်တစ်ခုက ယေရုဆလင်ဗိမာန်တော်တွင် ပေါလုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အနောက်အာရှမိုင်နာမှ ဂျူးလူမျိုးအချို့က ပေါလုအား ဗိမာန်တော်ထဲသို့ ဂျင်တိုင်လူမျိုးတစ်ဦးကို ခေါ်ဆောင်လာသည်ဟု မမှန်ကန်စွာ စွပ်စွဲခဲ့သောအခါ ဤဆူပူမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ပေါလုကို တော်လှန်သူအဖြစ် ဖီလစ်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သော်လည်း သူသည် တော်လှန်မှုအကြောင်း မပြောဘဲ “ဖြောင့်မတ်မှု၊ သပ်ရပ်မှု၊ နှင့် လာမည့်တရားစီရင်မှု” အကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ “ဖီလစ်က တုန်လှုပ်ခဲ့သည်” (တမန်တော်များ ၂၄:၂၅) ဆိုသည်မှာ အံ့သြစရာမဟုတ်ပေ။

It was during this time that Paul conducted his great missionary tours, and it was by just such a fanatical mob as Felix had repeatedly dealt with that the apostle was attacked while in the Temple at Jerusalem. This riot arose when certain Jews from western Asia Minor falsely accused Paul of desecrating the Temple by bringing a Gentile into it. Though Paul was brought before Felix as a revolutionary, he spoke, not of insurrection, but of “righteousness, temperance, and judgment to come.” Little wonder that “Felix trembled” (Acts 24:25).

 

ကလောဒီးယပ်နှင့် ဂျူးလူမျိုးများ ကလောဒီးယပ် (အေဒီ ၅၄ တွင် ကွယ်လွန်) သည် သူ၏ အုပ်ချုပ်မှု အလယ်လောက်တွင် ဂျူးလူမျိုးများကို ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၈:၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ဤပြင်းထန်သော လုပ်ဆောင်မှု၏ အကြောင်းအမျိုးမျိုးမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရပါ။ ဆူတန်းနီးယပ်က “ဂျူးလူမျိုးများသည် ခရစ္စတပ်စ်၏ လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် မကြာခဏ ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့် သူ [ကလောဒီးယပ်] သည် ၎င်းတို့ကို ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်” ဟု ရိုးရှင်းစွာ ဖော်ပြထားသည် (The Lives of the Caesars v. ၂၅; Loeb ed., vol. ၂, p. ၅၃)။ ဤစာပိုဒ်၏ လက်တင်စာသားကို ခရစ္စတပ်စ်ကို ဆန့်ကျင်၍ ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု နားလည်နိုင်သည်။ ဤအမည်ဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကို အခြားမှတ်တမ်းများတွင် မသိရှိရဘဲ၊ နောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်များက ၎င်းကို ခရစ်တော်၊ ခရစ္စဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည် (လက်တန်တီးယပ်စ် The Divine Institutes iv. ၇; တာတူလီယန် Apology ch. ၃ ကို ကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ဂျူးလူမျိုးများသည် ခရစ်တော်၏ နောက်လိုက်များကို ဆန့်ကျင်၍ ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ရောမမြို့ပြင်ပတွင် ဂျူးလူမျိုးများသည် ခရစ်ယာန်များ လုပ်ဆောင်နေသည့်နေရာတိုင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည် (တမန်တော်များ ၁၄:၂–၆, ၁၉; ၁၇:၅–၉, ၁၃; ၁၈:၁၂–၁၇; ၁၉:၈ ကို ကြည့်ပါ)၊ ထို့ကြောင့် မြို့တော်တွင်လည်း ဂျူးလူမျိုးများက ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့လျှင် အံ့သြစရာ မရှိပါ။

Claudius and the Jews.—Probably toward the middle of his reign Claudius (died a.d. 54) expelled the Jews from Rome (see Acts 18:2). The reasons for this drastic action are not entirely clear. Suetonius simply says that “since the Jews constantly made disturbances at the instigation of Chrestus, he [Claudius] expelled them from Rome” (The Lives of the Caesars v. 25; Loeb ed., vol. 2, p. 53). It is possible to understand the Latin of this passage as meaning that the disturbances arose against Chrestus. No character by this name is known from any other record, and later Christians interpreted it as meaning Christus, Christ (see Lactantius The Divine Institutes iv. 7; Tertullian Apology ch. 3). Thus it would be against, not in favor of, the followers of Christ that the Jews would have rioted. Inasmuch as outside of Rome the Jews raised tumults wherever Christians showed themselves at work (see Acts 14:2–6, 19; Acts 17:5–9, 13; 18:12–17; 19:8, ), it would not be surprising if the Jews did the same in the capital.

 

သို့သော် တစ်ချိန်တည်းတွင် ကလောဒီးယပ်သည် သူ၏ ရှေ့ဆက်များ၏ ဟီရော့ဒ်များအပေါ် နှစ်သက်ဖွယ်မူဝါဒကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤမူဝါဒသည် ထိုအချိန်တွင် ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုနီးပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကလောဒီးယပ်သည် ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပ သေဆုံးပြီးနောက် အေဒီ ၄၄ တွင် ၎င်း၏သား၏ တောင်းဆိုမှုများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သော်လည်း၊ လေးနှစ်ခန့်အကြာ အာဂရစ်ပ၏ ဦးလေး၊ အန်တီလီဗန်နွန်ရှိ ချဲလ်စစ်ဘုရင် သေဆုံးပြီးနောက်၊ ကလောဒီးယပ်သည် အေဒီ ၅၀ တွင် ထိုနိုင်ငံကို ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပ II ထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဧကရာဇ်သည် ၎င်းကို ဖိလစ်ပု တက်ထရာ့ခ် တစ်ချိန်က ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ပါလက်စတိုင်းအရှေ့မြောက်ပိုင်း ပိုမိုကြီးမားသော နယ်မြေများသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် နီရို ဧကရာဇ်က ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထပ်မံတိုးချဲ့ပေးခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၆–၇၃ စစ်ပွဲတွင် ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပ II သည် ဂျူးလူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်၍ ရောမလူမျိုးများဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းအောက်ရှိ ဟီရော့ဒ်များကို ကြည့်ပါ။

At the same time, however, Claudius continued the favorable policy of his predecessors toward the Herods, which by now was almost traditional. Although Claudius had disregarded the claims of Herod Agrippa’s son upon his father’s death in a.d. 44, yet after the latter’s uncle, the king of Chalcis in the Anti-Lebanon, died some four years later, Claudius gave his kingdom in a.d. 50 to the young Herod Agrippa II. Later the emperor promoted him further by transferring him to the larger territories in northeast Palestine once held by Philip the tetrarch. Still later Nero added to his holdings. In the war of a.d. 66–73, Herod Agrippa II sided with the Romans against the Jews. See Palestine Under the Herodians.

 

ပေါစီးယပ် ဖက်စတပ်စ် အေဒီ ၆၀ ခန့်တွင် ဖီလစ်ခ်သည် ရောမမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပေါစီးယပ် ဖက်စတပ်စ်သည် ပါလက်စတိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် သူ၏နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဖက်စတပ်စ်သည် စွမ်းရည်ရှိပြီး ရိုးသားသူဖြစ်သော်လည်း၊ လျင်မြန်စွာ ယိုယွင်းလာသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို ရေရှည်တိုးတက်မှုဖြစ်ပေါ်စေရန် နောက်ကျလွန်းစွာ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးသက်တမ်းသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသော အစဉ်အလာမပြတ်မှု၊ ဇီလော့တ်များ၏ အင်အားတိုးလာမှု၊ နှင့် ဆီကာရီများ၏ ပိုမိုပြင်းထန်လာသော ဖိနှိပ်မှုများဖြင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်သာ အုပ်ချုပ်ပြီးနောက် ဖက်စတပ်စ်သည် ရာထူးတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဤအုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ပေါလ်ကို ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တောင်းဆိုမှုအရ နီရို ဧကရာဇ်ထံ ရုံးတင်စစ်ဆေးရန် ပို့ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည် (တမန်တော်များ ၂၅:၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။ ပါလက်စတိုင်းအောက်ရှိ ဟီရော့ဒ်များကို ကြည့်ပါ။

Porcius Festus.—Probably in a.d. 60, Felix returned to Rome, and Porcius Festus took his place as procurator in Palestine. Festus was able and honest, but came on the scene too late to accomplish any lasting improvement in the rapidly disintegrating political situation. Consequently his procuratorship was distinguished only by the continuance of disorder, the rising strength of the Zealots, and the increasing defiance of the Sicarii. After only two years Festus died in office. It was this procurator who sent Paul, at his own request, to stand trial before Nero (Acts 25:11, ). See Palestine Under the Herodians.

 

ဂျိမ်းစ်၏ သေဆုံးမှု ဖက်စတပ်စ် သေဆုံးပြီးနောက် သူ၏ဆက်ခံသူ မရောက်ရှိမီ၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီး အာနနပ်စ်သည် သခင်ဘုရား၏ ညီတော်ဖြစ်သူ ဂျိမ်းစ်ကို ဆန်ဟီဒရင်ရှေ့သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဤဂျိမ်းစ်သည် ဆယ့်သုံးနှစ်ခန့်အကြာ ဂျေရုဆလင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သူနှင့် ဂျိမ်းစ်စာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ ဂျူးခေါင်းဆောင်များသည် သူ့ကို နှင့် အခြားသူများကို “ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်သည်” ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ ဂျိုဆီးဖပ်စ်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအသစ်သည် ထိပ်သီးဂျူးလူမျိုးများထံမှ ဆန္ဒပြမှုများ လက်ခံရရှိသောအခါ၊ အာနနပ်စ်အား ဆန်ဟီဒရင်ကို စုဝေးခေါ်ဆောင်ပြီး ၎င်း၏ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ သေဒဏ်ပေးခဲ့သည့်အတွက် ပြင်းထန်စွာ ဆူပူခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်ကြီးရာထူးကို ထိန်းချုပ်ထားသော ဟီရော့ဒ် အာဂရစ်ပ II သည် အာနနပ်စ်ကို သုံးလသာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခဲ့သည် (ဂျိုဆီးဖပ်စ် Antiquities xx. ၉. ၁)။

The Death of James.—Just after the death of Festus and before the arrival of his successor, Ananus, the high priest, brought before the Sanhedrin James, the Lord’s brother. This was probably the same James who had presided at the Council of Jerusalem some thirteen years before, and had also written the Epistle of James. The Jewish leaders stoned him to death along with some others for “breaking the law.” Josephus states that when the new procurator received protests from leading Jews, he sternly rebuked Ananus for assembling the Sanhedrin and delivering a death sentence without his consent. Herod Agrippa II, who controlled the high priesthood, removed Ananus from office after a tenure of only three months (Josephus Antiquities xx. 9. 1).

 

အယ်လ်ဘီနပ်စ်။—ဖတ်စတပ်စ်၏ဆက်ခံသူမှာ အယ်လ်ဘီနပ်စ်ဖြစ်ပြီး၊ ဂျူဒီးယားတွင် စည်းကမ်းပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် တင်းကျပ်သောအမိန့်များနှင့် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူသည် ဆီကာရီများကို ချက်ချင်းဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ဆီကာရီများကလည်း ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ထိရောက်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏နည်းဗျူဟာတစ်ခုမှာ အဆင့်မြင့်ဂျူးလူကြီးတစ်ဦးကို ပြန်ပေးဆွဲကာ၊ သူ၏အသက်ကို ခြိမ်းခြောက်၍ ရောမသို့ဖမ်းဆီးထားသော ၎င်းတို့၏ဖြစ်စဉ်များကို လွှတ်ပေးရန် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအား တောင်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဟီရိုဒ် အာဂရစ်ပာ ၂ က ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းသစ်တစ်ဦးခန့်အပ်သောအခါ ယဇ်ပုရောဟိတ်များအကြား ပြင်းထန်သောကွဲပြားမှုတစ်ခုပေါ်ပေါက်လာပြီး အနည်းငယ်သောဆူပူမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

Albinus.—Festus’ successor was Albinus, who arrived doubtless under stern orders to restore order in Judea. He proceeded at once against the Sicarii, who in turn resisted the more sharply and effectively. One of their devices was to kidnap a highly placed Jew, and under threat of taking his life, demand that the high priest secure from the Romans the liberation of their fellows who were held prisoners. The situation was further complicated by a bitter division among the priests, which arose when Herod Agrippa II appointed a new high priest. This brought about petty riots.

 

ဂျူဒီးယား၏ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်မည့်အစား၊ အယ်လ်ဘီနပ်စ်သည် ပိုမိုသောဒုက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က “သူမကျူးလွန်သော ယုတ်မာမှုပုံစံမရှိခဲ့” (စစ်ပွဲ ii. ၁၄. ၁ [၂၇၂]; လို့ဘ်ထုတ်ဝေမှု၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၄၂၉) ဟုဆိုသည်။ သူ၏ငွေကြေးလောဘသည် အကန့်အသတ်မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုများကို လုယက်ခဲ့ပြီး၊ ပုံမှန်ထက် ပိုမိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော အခွန်များကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ ရာဇဝတ်သားများကို လွှတ်ပေးရန် လာဘ်ငွေများကို လွတ်လပ်စွာလက်ခံခဲ့ပြီး၊ ရောမတို့အား ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်နေသော ဂျူးများအား ငွေဖြင့် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခဲ့သည်။

Instead of being a cure for the troubles in Judea, Albinus was the cause of more. Josephus declares that “there was no form of villainy which he omitted to practise” (War ii. 14. 1 [272]; Loeb ed., vol. 2, p. 429). His greed for money knew no bounds. He plundered private property, imposed more burdensome taxes than usual, freely accepted bribes for the release of criminals, and even went so far as to grant immunity, for money, to those Jews who were actively carrying on sedition against the Romans.

 

ဤအုပ်ချုပ်မှုအမှားကြောင့် ဇီလော့တို့သည် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက်လာပြီး၊ ဆီကာရီများသည် ပိုမိုရန်လိုလာသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ချစ်မြတ်နိုးသူများသည် ၎င်းတို့၏အသက်ကို ကြောက်ရွံ့စွာနေထိုင်ခဲ့ရပြီး တရားမျှတမှုအတွက် မျှော်လင့်ချက်မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် ရောမသို့ အယူခံဝင်သောအခါ၊ အယ်လ်ဘီနပ်စ်အား အိမ်သို့ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်းသတင်းကို လက်ခံရရှိသောအခါ၊ သူသည် ပုန်ကန်သူများကို ချီးမြှောက်ခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း၊ နှင့် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူခြင်းဖြင့် အခြေအနေများကို ငြိမ်းချမ်းစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤဖရိုဖရဲအုပ်စုများကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းသည် အခြေအနေများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးသည် မီးလောင်လွယ်သောပစ္စည်းများအလား ဖြစ်လာခဲ့သည်။

In response to this misrule the Zealots became still more inflamed and the Sicarii more aggressive. Peace-loving people lived in fear of their lives and without hope of justice. When they appealed to Rome, Albinus was ordered home. Receiving word of his recall, he endeavored to quiet matters by appeasing the seditious elements with flattery, cajolery, and bribes. This catering to disorderly groups only worsened matters, and the whole country became like a mass of combustible material, ready to ignite.

 

ဖလိုရပ်စ်။—ဂတ်ဆီးယပ်စ် ဖလိုရပ်စ်သည် အယ်လ်ဘီနပ်စ်ကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ ပိုမိုဆိုးရွားသော ခန့်အပ်မှုတစ်ခုကို ခဲယဉ်းစွာ ပြုလုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဖလိုရပ်စ်သည် သူ့ရှေ့မှအုပ်ချုပ်သူပြုလုပ်ခဲ့သော မိုက်မဲမှု၊ မစဉ်းစားမှု၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ နှင့် ယုတ်မာမှုများကို အားလုံးပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့၊ လူသိရှင်ကြား၊ နှင့် တရားဝင်သလို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က “ဂတ်ဆီးယပ်စ် ဖလိုရပ်စ်သည် သူ့ကို [အယ်လ်ဘီနပ်စ်] နှိုင်းယှဉ်လျှင် သီလရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်လွင်စေခဲ့သည်” (စစ်ပွဲ ii. ၁၄. ၂ [၂၇၇]; လို့ဘ်ထုတ်ဝေမှု၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၄၃၁) ဟုဆိုသည်။ ဖလိုရပ်စ်သည် အေဒီ ၆၄ တွင် ပါလက်စတိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ စစ်ပွဲဖြစ်ပေါ်ရန် မလွှဲမရှောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျူးအုပ်စုများသည် ရောမလက်နက်သိုလှောင်ရုံများကို အကြိမ်ကြိမ်လုယက်ခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဂျူးပုန်ကန်သူအချို့သည် စစ်ပွဲအတွက် ကောင်းစွာတပ်ဆင်ထားခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၅ ပသခါပွဲတွင်၊ ဆီးရီးယားအုပ်ချုပ်သူ ဆတ်စတီးယပ်စ် ဂါလပ်စ်သည် ၎င်း၏ပြည်နယ်များသို့ ခရီးလှည့်လည်ရန် ဂျေရုဆလင်သို့ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ လူအုပ်ကြီးတစ်စုသည် သူ့ထံသို့ အယူခံဝင်ခဲ့ပြီး ဖလိုရပ်စ်အား ၎င်း၏လက်အောက်ခံဖြစ်သူအား ဆုံးမရန်ကတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဖလိုရပ်စ်သည် သူ့ကိုယ်သူမျှတကြောင်း ခံဝန်ခဲ့ပြီး၊ ဂျူးများ၏အဆက်မပြတ်မနာခံမှုမှတ်တမ်းကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ပြဿနာများအတွက် ၎င်းတို့ကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။

Florus.—Gessius Florus succeeded Albinus, and a more unhappy appointment could scarcely have been made. Florus did all the foolish, inconsiderate, violent, and wicked things that his predecessor had done, and did them boldly, openly, and as of right. Josephus says, “Gessius Florus made him [Albinus] appear by comparison a paragon of virtue” (War ii. 14. 2 [277]; Loeb ed., vol. 2, p. 431). See Palestine Under the Herodians.

Florus arrived in Palestine in a.d. 64. It was inevitable now that war must come. Repeatedly bands of Jews had robbed stores of Roman arms, and thus some of the Jewish partisans were well equipped for war. At the Passover of a.d. 65, when the governor of Syria, Cestius Gallus, came to Jerusalem on a tour of his provinces, a crowd of petitioners waited upon him, asking redress. Gallus promised to admonish Florus, who was his subordinate, but when he did so, Florus justified himself, and blamed the Jews for the difficulties. Their past record of insubordination gave color, of course, to Florus’ arguments.

 

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလိုရပ်စ်သည် ၎င်း၏ရှက်ဖွယ်ကောင်းသောအပြုအမူကို ဖုံးကွယ်ရန် ဂျူးများနှင့် စစ်ပွဲဖြစ်ပေါ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပုံရသည်။ သူသည် ပုန်ကန်မှုကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ စစ်ပွဲသည် မကြာမီဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က ရောမတို့အား ဆန့်ကျင်သော ပုန်ကန်မှုသည် အေဒီ ၆၆ နွေဦးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (စစ်ပွဲ ii. ၁၄. ၄ [၂၈၄–၂၈၈])။ ဖလိုရပ်စ်သည် ဂျူးများထံမှ လာဘ်ငွေများကို လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဆီဇယ်ရီးယားရှိ ဂျူးဘုရားကျောင်းကို ဂုဏ်သိက္ခာဖျက်သော ဂရိများကို အပြစ်ပေးကာ လက်စားချေရန် ၎င်းတို့အား ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဤအကြပ်အတည်းအခိုက်တွင်၊ သူသည် ဘုရားကျောင်းဘဏ္ဍာမှ ငွေထောင့်ခုနစ်သာလန့်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ငွေပေါင် တစ်ထောင့်နှစ်ရာခုနစ်ဆယ့်ငါးပေါင်ကို “ဧကရာဇ်၏လိုအပ်ချက်” ဟူသောအကြောင်းပြချက်ဖြင့် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်က လူထုကို ပြင်းထန်စွာ နှိုးဆွခဲ့ပြီး၊ အချို့သည် “ဆင်းရဲသား” အတွက် ငွေစုဆောင်းရန် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ဖလိုရပ်စ်သည် ဤစော်ကားမှုကို ဂျူးများကို တိုက်ခိုက်ရန် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် သူ၏စစ်သားများသည် ဂျေရုဆလင်ရှိ ဈေးတွင် လူတိုင်းကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ အိမ်များထဲသို့ ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ကာ လူများ၊ အမျိုးသမီးများ၊ နှင့် ကလေးများကို လုယက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဖလိုရပ်စ်သည် ယခင်အုပ်ချုပ်သူများ မကျူးလွန်ရဲသော အရာများကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ရောမသူရဲကောင်းအဆင့်ရှိဂျူးများကို ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်းမရှိဘဲ လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် ရိုက်သတ်ခဲ့သည်။ ဂျိုးဆီးဖပ်စ်က ဤဖြစ်ရပ်တွင် အမျိုးသားများ၊ အမျိုးသမီးများ၊ နှင့် ကလေးများ စုစုပေါင်း သုံးထောင့်ခြောက်ရာကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ဟီရိုဒ် အာဂရစ်ပာ ၂ ၏ညီမ ဘာနစ်သည် ဤသတ်ဖြတ်မှုကို မျက်မြင်သက်သေဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဖလိုရပ်စ်၏လက်ကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ထပ်သွေးထွက်သံယိုမှုကို တားဆီးရန် သူမ၏ကြိုးပမ်းမှုများ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။

At the same time it appears that Florus hoped for a war with the Jews in order to hide his own shameful conduct. Repeatedly, and apparently purposely, he seemed to induce rebellion, and war was not long in coming. Josephus dates the beginning of the rebellion against the Romans from an event that occurred in the spring of a.d. 66 (War ii. 14. 4 [284–288]). Florus accepted bribes from Jews that permitted them to avenge themselves, without fear of punishment, upon Greeks who had dishonored a synagogue in Caesarea. When this affair was at a crisis point, he demanded from the Temple treasury 17 talents, that is, 1,275 pounds, of silver, under excuse of its being for “Caesar’s need.” This aroused the people thoroughly, and in irony a few began to collect money for the “destitute.” Florus used this insult as a pretext to attack the Jews. The next day his soldiers in Jerusalem massacred everyone in the market place, broke into homes, and looted and killed men, women, and children. Florus went beyond what any previous governor had dared to do, and even crucified, without a trial, Jews who had been given Roman knightly rank. Josephus numbers the men, women, and children killed in this affair at 3,600. Bernice, the sister of Herod Agrippa II, was a witness to the massacre and sought to stay Florus’ hand. However, her efforts to prevent further bloodshed proved unsuccessful.

 

သတ်ဖြတ်မှုနောက်တစ်နေ့တွင်၊ ဖလိုရပ်စ်သည် စော်ကားမှုအကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရောမတို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာတွေ့ဆုံရန် စုဝေးနေသော လူထုကို စစ်သားနှစ်တပ်ဖွဲ့ဖြင့် ဖိစီးခဲ့သဖြင့် ဂျူးများပိုမိုသေဆုံးခဲ့သည်။

The day after the massacre more Jews lost their lives when, under another pretext of insult, Florus had two cohorts of soldiers override a multitude gathered to meet the Romans in peace.

 

ဟီရိုဒ် အာဂရစ်ပာ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု။—အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် မရှိခဲ့သော ဟီရိုဒ် အာဂရစ်ပာ ၂ သည် ယခုပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး၊ ဂျေရုဆလင်လူထုအား ရောမတို့နှင့် ပဋိပက္ခတစ်ခုကို မစဉ်းစားရန်၊ မည်သည့်ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်မဆို ငြိမ်းချမ်းရေးပြုလုပ်ရန် အလေးအနက်မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ သူသည် လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ခိုက်ရမည့်အချိန်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်တစ်ရာက ပေါ်မပိလူးရောက်ရှိချိန်ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ယခုအားလုံးရောမအောက်တွင် ကျရောက်နေသော အင်ပါယာကြီးများနှင့် နာမည်ကျော်မြို့များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းတို့ပုန်ကန်ပါက ကမ္ဘာ့မဟာမိတ်များမရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားသခင်ပင် ရောမတို့၏ဘက်တွင်ရှိပုံရသည်၊ မဟုတ်ပါက ၎င်းတို့သည် ဤမျှကြီးမားသောအင်ပါယာကို တည်ဆောက်နိုင်မည်မဟုတ်ဟု လူထုကို သတိပေးခဲ့သည်။ ရောမတို့အား ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မှုသည် ဂျူဒီးယားရှိလူထု၊ မြို့တော်၊ နှင့် ၎င်းတို့၏လှပသောဘုရားကျောင်းသာမက၊ ပြည်ပရှိ ဂျူးများအတွက်ပါ ဘေးဥပဒ်သို့သာ ဦးတည်စေမည်ဖြစ်သည်၊ “အကြောင်းမှာ” ဟု ဘုရင်ကဆိုသည်၊ “ကျွန်ုပ်တို့၏လူမျိုးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမပါဝင်သော ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးတစ်မျိုးမရှိပါ” (စစ်ပွဲ ii. ၁၆.၄ [၃၉၈]; လို့ဘ်ထုတ်ဝေမှု၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၄၇၉)။

Herod Agrippa’s Intervention.—Herod Agrippa II, who had been absent in Alexandria, now returned and made an earnest speech to the people of Jerusalem, urging them not to contemplate a conflict with the Romans, but rather to make peace at any cost. He pointed out that the time to have fought for liberty was when Pompey came to Judea, one hundred years before. He referred to the great empires and famous cities of the past which now were all subject to Rome. He reminded the people that they would have no earthly allies to join them if they revolted, and that even God seemed to be on the side of the Romans, else they could not have built so great an empire. Rebellion against the Romans could lead only to disaster, not only to the people in Judea, to the city, and to their beautiful Temple, but also to the Jews abroad, “for there is,” said the king, “not a people in the world which does not contain a portion of our race” (War ii. 16.4 [398]; Loeb ed., vol. 2, p. 479).

 

ဘုရင်၏အကြံပေးချက်အရ ဂျေရုဆလင်လူထုသည် မြို့အတွင်းရှိ ပျက်စီးနေသောအဆောက်အအုံများ၊ အထူးသဖြင့် ဘုရားကျောင်းနယ်မြေအတွင်း၊ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်နှင့် ကြွေးကျန်နေသောအခွန်များကို စုဆောင်းပေးဆောင်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော် အာဂရစ်ပာက ဖလိုရပ်စ်အား လက်အောက်ခံရန် တိုက်တွန်းသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဒေါသထွက်လာပြီး ဘုရင်ကို ဂျေရုဆလင်မှ နှင်ထုတ်ရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အာဂရစ်ပာသည် ၎င်း၏ပိုင်နက်သို့ ပြန်လည်သွားခဲ့သည်။

At the king’s advice the people of Jerusalem consented to busy themselves with the rebuilding of damaged structures in the city, particularly in the Temple precincts, and to collect and pay such taxes as were in arrears. But when Agrippa urged them to submit to Florus, they became so incensed that they voted the king’s banishment from Jerusalem. Agrippa thereupon returned to his own dominions.

VIII. ဂျူးရောမ စစ်ပွဲ၊

VIII. The Jewish-Roman War,

အေဒီ ၆၆–၇၃

a.d. 66–73

 

တော်လှန်မှု၏အစ—အေဒီ ၆၆ နွေရာသီတွင် စစ်ပွဲကိုဖြစ်ပေါ်စေမည့် အဖြစ်အပျက်နှစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျူးတော်လှန်သူများသည် ရောမတို့ထံမှ မာဆာဒါခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ယဇ်ပုန်းများသည် ရောမနှင့် ဧကရာဇ်အတွက် နေ့စဉ်ပူဇော်သက္ကာကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ ဂျူးအစွန်းရောက်သူများ၏ ဖိအားပေးမှုအောက်တွင် ယဇ်ပုန်းများသည် နိုင်ငံခြားသားများ၏ ပူဇော်သက္ကာများကို ဗိမာန်တော်တွင် လက်ခံမည်မဟုတ်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ နေ့စဉ်ပူဇော်သော သိုးသငယ်နှစ်ကောင်နှင့် နွားထီးတစ်ကောင်အတွက် အနည်းဆုံး ဧကရာဇ်ဘဏ္ဍာမှ ထောက်ပံ့မှုအချို့ရှိခဲ့သည်။

The Beginnings of the Revolt.—In the summer of 66 two things happened, either of which meant war. Jewish insurgents captured from the Romans the fortress of Masada; and the priests stopped offering the daily sacrifice for Rome and for the emperor. Under pressure from fanatical Jews, the priests effected this by ruling that no offerings from foreign hands should be received in the Temple, and at least some of this daily offering of two lambs and a bull had been provided from the imperial treasury.

 

စစ်ပွဲကိုရှောင်ရှားလိုသော ဂျူးလူမျိုးများထဲမှ ရှေးရိုးစွဲသူများသည် အကျပ်အတည်းကို သဘောပေါက်ခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်သူများကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် ဖလိုရပ်စ်ထံသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ခုနှင့် ဘုရင်အဂရစ်ပါထံသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ခု စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဖလိုရပ်စ်က အကြောင်းမပြန်ခဲ့သော်လည်း အဂရစ်ပါက စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းရန် ကူညီရန် မြင်းသည်တပ်ဖွဲ့ ၂၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။

The conservatives among the Jews who wished to avoid war realized the desperate crisis that had come, and, unable to influence the insurrectionists, sent two delegations, one to Florus and the other to King Agrippa. Florus made no reply, but Agrippa sent 2,000 cavalry to help them keep order.

 

ဤအချိန်တွင် အစွန်းရောက်ပါတီ၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ အယ်လီအာဇာသည် ယဇ်ပုန်းချုပ်၏ဆွေမျိုးဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းမြို့နှင့် ဗိမာန်တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အဂရစ်ပါ၏ မြင်းသည်တပ်ဖွဲ့နှင့်အတူ ရှေးရိုးစွဲသူများသည် အထက်ပိုင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် တော်လှန်သူများကို ဗိမာန်တော်အဆောက်အအုံမှ ဖယ်ရှားရန်ကြိုးစားသောအခါ တစ်ပတ်ကြာ သွေးထွက်သံယိုဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးတွင် အသေအပျောက်များခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အကုန်တွင် ပွဲတော်တစ်ခုရောက်လာသောအခါ လူအများအပြားသည် ဆီကာရီများနှင့်အတူ ဗိမာန်တော်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အင်အားမမျှသဖြင့် ရှေးရိုးစွဲသူများသည် အထက်ပိုင်းမြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီး ဂျေရုဆလင်မြို့မှ လုံးဝထွက်ပြေးသွားသူများ သို့မဟုတ် နန်းတော်တွင် ခိုလှုံခဲ့သူများဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လုံခြုံစွာ ထွက်ခွာခွင့်ရခဲ့သည်။ ရောမစစ်သားများသည် မျှော်စင်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သော်လည်း မကြာမီတွင် ဝိုင်းထားခံရသည်။ သို့သော်လည်း ထိုအချိန်တွင် ဆီကာရီများသည် ယဇ်ပုန်းချုပ်နှင့် သူ၏အစ်ကိုကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အစွန်းရောက်သူများ၏ အုပ်စုများသည် တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ တိုက်ခိုက်နေခဲ့သည်။ တော်လှန်မှုသည် မိမိကိုယ်မိမိ ဖျက်ဆီးတော့မည်ဟု ထင်ရသည်။ ပြည်သူများသည် တိုက်ခိုက်နေသော အုပ်စုများကို ငြိမ်းချမ်းရေးပြုလုပ်ရန် အချည်းနှီး တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နန်းတော်မျှော်စင်တွင် ကျန်ရှိသော ရောမစစ်သားအနည်းငယ်သည် လက်နက်ချရန်ကမ်းလှမ်းသောအခါ သစ္စာဖောက်ကာ သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။

By this time Eleazar, leader of the radical party and a relative of the high priest, had occupied the lower city and the Temple. The conservatives, with Agrippa’s cavalry, occupied the upper city. When they sought to drive the insurgents out of the Temple precincts there followed a week’s bloody conflict, with great slaughter on both sides. The close of the week brought a feast day, when a number of people pressed into the Temple with many of the Sicarii. Outnumbered, the conservatives retired from the upper city, and either escaped from Jerusalem entirely or took refuge in the palace, from which they were afterward given safe-conduct. The Roman soldiers took to the towers, but soon found themselves besieged there. However, in the meantime Sicarii had killed the high priest and his brother, and factions of the extremists were fighting among themselves. Indeed it seemed almost as if the rebellion might destroy itself. The people pleaded in vain with the warring factions to make peace. When the few Roman soldiers now left in the palace tower offered to surrender, they were treacherously massacred.

 

ဂျူးလူမျိုးများ၏ သွေးထွက်သံယိုများ—ဂျူးလူမျိုးများသည် ဂျေရုဆလင်တွင် လက်နက်ချခဲ့သော လီဂျံစစ်သားအနည်းငယ်ကို သုတ်သင်နေစဉ်၊ ဆီဆာရီးယားမြို့ရှိ ဂျင်တိုင်းများသည် ထကြွလာပြီး ဂျိုဆီဖပ်စ်အဆိုအရ တစ်နာရီအတွင်း ဂျူးလူမျိုး ၂၀၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည် (စစ်ပွဲ ii. ၁၈. ၁ [၄၅၇])။ ဖလိုရပ်စ်က ကျန်ရှိသူများကို ရေယာဉ်များသို့ သံကြိုးဖြင့်ပို့ဆောင်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဂျူးများသည် မာခဲရုစ်နှင့် ဂျရီကိုမြို့များတွင် ဂျင်တိုင်းများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဖိလိတ္တိဧရိယာ၊ ဖိုနီးရှားနှင့် ဆီးရီးယားအထိ တိုးချဲ့ထားသော အရှေ့မြောက်ပြည်နယ်များတွင်လည်း ဂျင်တိုင်းများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

Now the Jews became involved in a series of unbelievably bloody massacres. Just as they were wiping out the handful of legionaries who had surrendered at Jerusalem, the Gentiles of Caesarea arose, and in one hour, according to Josephus, killed more than 20,000 Jews there (War ii. 18. 1 [457]). Florus ordered the remnant sent in chains to the galleys. In retaliation the Jews killed Gentiles in such cities as Machaerus and Jericho, where the latter were in the minority. They also massacred Gentiles in the regions of old Philistia, Phoenicia, and the northeast provinces, extending up into Syria.

 

ဂျော်ဒန်မြစ်အနီးရှိ စကီသိုပိုလစ် (ဘက်ရှန်) တွင် ဒေသခံဂျူးများသည် ဂျူးတော်လှန်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို တွန်းလှန်ရန် ၎င်းတို့၏ ဂျင်တိုင်းအိမ်နီးချင်းများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂျင်တိုင်းများနှင့် လုံခြုံရေးရရှိရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သစ္စာဖောက်မှုကို သံသယရှိသဖြင့် ဂျင်တိုင်းဒေသခံများသည် ဤဂျူးများကို တိုက်ပွဲပြီးဆုံးသည်အထိ သစ်တောထဲသို့ ဆုတ်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သုံးရက်အကြာတွင် ၎င်းတို့သည် ဂျူးလူမျိုး ၁၃၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ အခြားမြို့များရှိ ဂျင်တိုင်းများသည်လည်း ဂျူးများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ထောင်နှင့်ချီသော လူများကို သတ်ဖြတ်ကာ ထောင်နှင့်ချီသောသူများကို သံကြိုးဖြင့် ချုပ်နှောင်ခဲ့သည်။ အလှမ်းဝေးသည့် အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားသောအခါ ရောမစစ်သားများသည် ဂျူးများကို တိုက်ခိုက်ပြီး ဂျိုဆီဖပ်စ်အဆိုအရ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးငယ် ၅၀၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည် (စစ်ပွဲ ii. ၁၈. ၈ [၄၉၇])။

At Scythopolis (Beth-shan) near the Jordan River on the border of Galilee and Samaria, the local Jews joined with their Gentile neighbors in resisting the attacking hordes of Jewish insurrectionists, hoping thereby to guarantee later safety for themselves with the Gentiles. Suspicious of treachery, the Gentile inhabitants ordered these local Jews to withdraw to a grove until the battle was over. Three days later they massacred all these Jews, who are said to have numbered 13,000. Gentiles in other cities also attacked the Jews, and thousands were slain and more thousands put in chains. As far away as Alexandria, when a riot occurred, Roman soldiers fell upon the Jews and killed, according to Josephus, 50,000 men, women, and children (War ii. 18. 8 [497]).

 

ဆတ်စတီးယပ်စ်ဂါလပ်စ်၏ စစ်ရေး—ဆီးရီးယားအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဆတ်စတီးယပ်စ်ဂါလပ်စ်သည် ယခုအခါ စစ်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် လီဂျံစစ်သား ၁၂၀၀၀၊ မြင်းသည်တပ်ဖွဲ့ ၁၀၀၀ နှင့် ခြေလျင်စစ်သား၊ လေးသမားများနှင့် မြင်းစီးသူများပါဝင်သော အင်အား ၁၅၀၀၀ နီးပါးရှိသော အရန်တပ်ဖွဲ့များကို ဦးဆောင်ကာ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ဂျူးတော်လှန်သူများကို လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

The Campaign of Cestius Gallus.—The governor of Syria, Cestius Gallus, now took a hand. Leading a force of some 12,000 legionaries with 1,000 cavalry and nearly 15,000 auxiliaries composed of foot soldiers, archers, and mounted men, he marched down the coast pursuing the Jewish insurrectionists, who fled before him.

 

ပိုလီမိုင်းစ်တွင် ဂျူးများသည် သူဖြတ်သွားသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းပြီး ရောမစစ်သား ၂၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဆတ်စတီးယပ်စ်သည် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်ပြီး ဂျိုပါသို့ရောက်သောအခါ ဂျူးလူမျိုး ၈၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ အခြားမြို့များတွင်လည်း အလားတူ ရက်စက်မှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဂါလီလီသို့ သူစေလွှတ်သော အင်အားကြီးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုတွင် ဂျူးများသည် အောင်မြင်ရန်ထင်မှတ်သည့်အခါမှသာ တိုက်ခိုက်ကာ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ရောမတို့က ဂျူးလူမျိုး ၂၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

At Ptolemais the Jews waited until he had passed on, and then slew a garrison of 2,000 soldiers. Cestius continued south, and when he reached Joppa, he put more than 8,000 Jews to the sword. In other towns he carried out similar atrocities. In Galilee, into which he sent a strong detachment, the Jews fled, fighting only when they thought they could do so successfully; there the Romans killed some 2,000 of them.

 

အေဒီ ၆၆ ဆောင်းဦးရာသီတွင် ဆတ်စတီးယပ်စ်သည် ဂျေရုဆလင်မြို့ပေါ်သို့ တပ်ဖွဲ့အားလုံးကို စုစည်းချီတက်ခဲ့သည်။ သူသည် တဲများပွဲတော်ကျင်းပနေစဉ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဥပုသ်နေ့ဖြစ်နေသော်လည်း ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို စွန့်လွှတ်ကာ ဆတ်စတီးယပ်စ်၏တပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ရန် ထွက်လာခဲ့သည်။ ရောမနှင့်ဂျူးနှစ်ဖက်စလုံးကို အံ့အားသင့်စေသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ရောမတပ်ဖွဲ့များကို ချိုးဖျက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိုဆီဖပ်စ်အဆိုအရ ခြေလျင်တပ်ဖွဲ့နှင့် မြင်းသည်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု၏ ဘေးထိုးတိုက်ခိုက်မှုကသာ ဆတ်စတီးယပ်စ်၏တပ်ဖွဲ့များကို ကယ်တင်ခဲ့သည်။ ရောမစစ်သား ၅၀၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့ပြီး ဂျူးများမှာ ၂၂ ဦးသာ ဆုံးရှုံးခဲ့သည် (စစ်ပွဲ ii. ၁၉. ၂ [၅၁၉])။ ဤအချိန်တွင် အဂရစ်ပါသည် ဂျူးများထံသို့ သံတမန်တစ်ဦးစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့၏တုံ့ပြန်မှုမှာ သံတမန်တစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်ပြီး နောက်တစ်ဦးကို ဒဏ်ရာရစေခဲ့သည်။ ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ တော်ဝင်ပါတီ၏ မြို့တံခါးဖွင့်ပေးမည်ဟူသော ကတိဖြင့် အားတက်လာပြီး ဆတ်စတီးယပ်စ်သည် တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းကာ ဗိမာန်တော်၏ မြောက်ဘက်တံတိုင်းအထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အံ့အားသင့်ဖွယ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆတ်စတီးယပ်စ်သည် သူ၏တပ်ဖွဲ့များကို ဆုတ်ခွာစေခဲ့ပြီး ဂျုဒီးယားတောင်ကုန်းများထဲတွင် မဟာဗျူဟာမြောက်အနေအထားဆိုးရွားသည့်နေရာတွင် တပ်စွဲခဲ့သဖြင့် ဂျူးများသည် သူ့ကို တိုက်ခိုက်ကာ ခြေလျင်တပ်ဖွဲ့ ၅၀၀၀ ကျော်နှင့် မြင်းသည်တပ်ဖွဲ့ ၅၀၀ နီးပါး၊ အရာရှိများစွာအပါအဝင် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများစွာကို သိမ်းယူခဲ့သည်။

In the autumn of a.d. 66, Cestius next concentrated his entire force upon Jerusalem. He arrived during the celebration of the Feast of Tabernacles, and although it was Sabbath, the Jews abandoned their religious rites and rushed out to attack Cestius’ troops. To the amazement of both Romans and Jews, they broke the Roman ranks. Indeed, Josephus declares that only a flank attack by a force of footmen and cavalry saved Cestius’ forces. More than 500 Roman soldiers were killed, whereas the Jews lost only 22 men (War ii. 19. 2 [519]). At this point Agrippa sent an embassy to the Jews; their reaction was to attack his representatives, killing one and wounding the other. Encouraged by a promise of the royalist party in Jerusalem to open the gates for him, Cestius then gathered his troops to a fresh assault, and penetrated as far as the north wall of the Temple. Then an astounding thing happened: Cestius withdrew his troops, and placed himself strategically in such a poor position among the Judean hills that the Jews were able to attack him and kill more than 5,000 infantry and nearly 500 cavalry, including many officers, as well as to capture much matériel.

 

မုန်တိုင်း၏ ငြိမ်သက်မှု—ဆတ်စတီးယပ်စ်၏ ရှုံးနိမ့်မှုနှင့် ဆုတ်ခွာမှုသည် ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ ရှေးရိုးစွဲဂျူးများအား ထွက်ပြေးရန် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။ အချို့သည် အဂရစ်ပါနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး၊ အချို့သည် တိုင်းပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းသောနေရာများကို ရှာဖွေခဲ့ကာ၊ အချို့သည် တိုင်းပြည်မှ လုံးဝထွက်ခွာခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင် ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်များသည် မဿဲ ၂၄:၁၅–၁၉ တွင် ယေရှု၏ သတိပေးချက်အတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ စတုတ္ထရာစုခရစ်ယာန်သမိုင်းပညာရှင် ယူဆီဘီးယပ်စ်အဆိုအရ ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်များသည် စစ်ပွဲမစတင်မီ ပရောဖက်များထံမှ သတိပေးချက်ရရှိခဲ့ပြီး ပျက်စီးမည့်မြို့မှ ထွက်ပြေးကာ ပီရာအရှိ ပေလာမြို့တွင် ခိုလှုံရန် အကြံပြုခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခုအခါ ထွက်ပြေးရန် အခွင့်အရေးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဂျုဒီးယားတွင် ဤသက်သာသောကာလအတွင်း၊ ဒမတ်စကပ်စ်မြို့ရှိ ဂျူးများသည် ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာရှိ ဂျင်တိုင်းများသည် ၎င်းတို့ကို သံသယဖြင့် အားကစားရုံတွင် ပိတ်လှောင်ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျေရုဆလင်မြို့တွင် ဂျူးများ၏ အောင်မြင်မှုကို သိရှိသောအခါ တစ်ရက်အတွင်း ၁၀၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

A Lull in the Storm.—The defeat and withdrawal of Cestius gave many of the conservative Jews a chance to flee from Jerusalem. Some of them joined Agrippa, others sought quiet in country places, and still others left the country entirely. It was at this time that the Christians in Jerusalem fled in accordance with the warning of Jesus recorded in Matt. 24:15–19. According to Eusebius, the 4th-century church historian, the Christians in Jerusalem had been warned by prophets before the war began that they should leave the doomed city and find refuge at Pella in Peraea. They now took this opportunity to make good their escape (Ecclesiastical History iii. 5. 3). During this time of comparative peace in Judea, however, the Jews of Damascus suffered bitterly. The Gentiles there had penned them up in the gymnasium under suspicion. When they learned of the Jewish victory in Jerusalem, they massacred more than 10,000 of them in one day.

 

ဂျိုဆီဖပ်စ်—မတ်သီယပ်စ်၏သား ဂျိုးဇက်ဖ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဖလေဗီးယပ်စ်ဂျိုဆီဖပ်စ်အဖြစ် စစ်ပွဲ၏သမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်လာပြီး ဂါလီလီသို့ တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ သူ၏လုပ်ဆောင်မှုအစီအစဉ်သည် အခြားဗိုလ်ချုပ်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ဥပမာပြပေးပုံရသည်။ သူသည် လူထု၏မိတ်ဆွေဖြစ်မှုကို ရယူရန်ကြိုးစားခဲ့ပြီး၊ ခံတပ်များတည်ဆောက်ကာ တပ်ဖွဲ့များကို လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏လုပ်ငန်းစတင်ချိန်တွင် လက်နက်အမျိုးမျိုးဖြင့် တပ်ဆင်ထားသော လူ ၁၀၀၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၅၀၀၀ သည် စစ်ဆင်ရေးအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဇီလော့တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂစ်ချာလာကို တပ်ဖွဲ့အချို့ တာဝန်ပေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဂျွန်သည် ဂျိုဆီဖပ်စ်၏ခေါင်းဆောင်မှုကို ငြင်းပယ်ပြီး သူ့ကိုဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

The combination of disaster in the provinces and unexpected victory over Cestius at Jerusalem led the Jews finally to attempt some sort of unity. Eleazar, an extremist, gained command in the city, while generals went out to rally the forces of the Jews in various areas.

Josephus.—Joseph, son of Matthias, later, as Flavius Josephus, to be historian of the war, was assigned to Galilee. His program of action was probably illustrative of the endeavors of other generals. He sought to gain the friendship of the people, built fortifications, and trained troops. At the beginning of his work he had 100,000 men equipped with whatever kind of weapons he could find, of whom 65,000 were ready for action. He entrusted John of Gischala, a Zealot, with some troops, but eventually John repudiated Josephus’ leadership and fought against him.

 

ဗက်စပေးရှင်း၏ရောက်ရှိလာမှု—ရောမသည် ပုန်ကန်နေသော ဂျုဒီးယားကို အင်ပါယာ၏ ဒဏ်ရာတစ်ခုအဖြစ်သာမက၊ ပုန်ကန်မှုကူးစက်နိုင်သော ဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နီရိုသည် ဆီးရီးယားတွင် စစ်ဦးစီးဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖလေဗီးယပ်စ်ဗက်စပေးရှင်းကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂျာမန်များကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဗြိတိန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံလည်း ရှိခဲ့သည်။ ဗက်စပေးရှင်းသည် နီရိုနှင့်အတူ ဂရိခရီးစဉ်တွင် ရှိနေစဉ် ဆီးရီးယားတာဝန်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ သူသည် ဆီးရီးယားသို့ထွက်ခွာပြီး အန်တီအုတ်မြို့တွင် သူ၏တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းခဲ့သည်။ ဤအတောအတွင်း ဂျူးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် အက်စကလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရောမစစ်သား အနည်းငယ်ပါဝင်သော တပ်စခန်းတစ်ခုက အနိုင်ယူခဲ့ပြီး ဂျူးဗိုလ်ချုပ်နှစ်ဦးနှင့် လူ ၁၀၀၀၀ ကို ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။

The Coming of Vespasian.—Rome viewed rebellious Judea not merely as a sore spot in the empire, but as an infectious center of rebellion that might spread. Nero decided, therefore, to appoint as general in supreme command of Syria a lifelong professional soldier, Flavius Vespasianus. Not only had he campaigned successfully against the Germans and had subjugated Britain; he also had political experience. Vespasian was with Nero on a tour in Greece when the emperor decided to give the Syrian commission to him. Vespasian proceeded to Syria and gathered his army at Antioch. While this was in progress a force of Jews attacked Ascalon. They were defeated by a small Roman garrison and lost two generals and 10,000 men.

 

ဂါလီလီ၏သိမ်းပိုက်မှု—ဗက်စပေးရှင်းသည် မြို့တောင်ကာမယ်လမြောက်ဘက်ရှိ ပိုလီမိုင်းစ်တွင် ဌာနချုပ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူ၏စွမ်းရည်ထက်မြက်သောသား တိုင်တပ်စ်နှင့်အတူ စစ်သား ၆၀၀၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၃၅၀၀၀ ခန့်သည် ရှေ့တန်းစစ်သားများဖြစ်သည်။

The Subjugation of Galilee.—Vespasian established his headquarters at Ptolemais, on the coast north of Mt. Carmel. There, with the aid of his capable son, Titus, he gathered some 60,000 troops, of whom about 35,000 were first-line soldiers.

 

ပိုလီမိုင်းစ်ရှိ ဤတည်နေရာသည် ဗက်စပေးရှင်းအား ဂါလီလီကို တိုက်ခိုက်ရန် အနေအထားပေးခဲ့သည်။ သူ၏တပ်ဖွဲ့များနှင့် ဂျူးများအကြား သေးငယ်ပြီး သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျိုဆီဖပ်စ်၏တပ်ဖွဲ့သည် ရောမတို့ရှေ့တွင် ပြိုကွဲသွားခဲ့ပြီး၊ ရောမတို့သည် ဆက်လက်ချီတက်ရင်း နောက်ထပ်ပုန်ကန်မှုကို သတိပေးရန် အရာအားလုံးကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဂျိုဆီဖပ်စ်သည် သူ၏တပ်ဖွဲ့အကြွင်းအကျန်များနှင့်အတူ ဂျိုတာပါတာမြို့တွင် တပ်စွဲခဲ့ပြီး ဗက်စပေးရှင်းက ၎င်းကို ချက်ချင်းဝိုင်းထားခဲ့သည်။ အံ့အားသင့်စွာ၊ ထိုမြို့သည် အင်အားမမျှသော်လည်း ၄၇ ရက်ကြာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းခံရသောအခါ (အေဒီ ၆၇ ဇူလိုင်လ) ရောမတို့သည် ဂျူးလူမျိုး ၄၀၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဝိုင်းထားစဉ်အတွင်း နောင်လာမည့်ရောမဧကရာဇ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ ထရာဂျန်သည် အနီးအနားရှိ ဂျဖါမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဂျူးလူမျိုး ၂၇၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ကာ ၂၀၀၀ ကို ကျွန်အဖြစ်ရောင်းချခဲ့သည်။ ဆမာရီယာတွင် ရောမတို့သည် ဂါရိဇင်တောင်တွင် တိုက်ပွဲအတွင်း လူ ၁၁၀၀၀ ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

This location at Ptolemais put Vespasian in a position to attack Galilee. Small, bloody battles resulted between his troops and the Jews. The army of Josephus melted before the Romans, who, as they advanced, destroyed everything as a warning against further revolt. With the remnant of his troops, Josephus took up his position in Jotapata, which Vespasian immediately besieged. Surprisingly, the town held out against great odds for 47 days. When it fell (July of a.d. 67), the Romans massacred 40,000 Jews. While the siege was in progress, Trajan, father of the future Roman emperor of that name, captured nearby Japha, where he killed 27,000 Jews and sold 2,000 more into slavery. In Samaria the Romans destroyed 11,000 persons in battle at Mt. Gerizim.

 

ဂျိုဆီဖပ်စ်သည် ဂျိုတာပါတာမှ စစ်သားအနည်းငယ်နှင့် ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ဂူတစ်ခုတွင် ခိုလှုံကာ၊ သဘောတူညီချက်အရ စစ်သားတစ်ဦးချင်းစီသည် အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ဂျိုဆီဖပ်စ်နှင့် နောက်ထပ်တစ်ဦးသာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် ရောမတို့ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။

Josephus fled from Jotapata with a few soldiers, and took refuge in a cave, where by agreement each soldier killed a fellow soldier in turn, until only Josephus and one other remained. These two surrendered to the Romans. (See under “Josephus,” p. 94, for further comment on this Jewish leader.)

 

ရောမတို့သည် ဂျိုပါကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် မုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် မြို့သူမြို့သားများခိုလှုံထားသော သင်္ဘောများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ရောမတို့သည် ကမ်းခြေသို့ ပုံကျလာသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း ၄၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး မြို့ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

The Romans next took Joppa. There a storm destroyed the ships upon which many of the inhabitants had taken refuge, and the Romans massacred those cast up on the beach. Altogether 4,000 were killed there, and the city was razed.

 

ဗက်စပေးရှင်း၏ ရက်စက်စွာ သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော နည်းလမ်းမှာ ဂျေရုဆလင်မြို့ပြင်ပရှိ ဂျူးဗဟိုဌာနများကို ဖျက်ဆီးပြီး မြို့တော်သို့ ထောက်ပံ့မှုများကို ဖြတ်တောက်ရန်ဖြစ်သည်။ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဂျေရုဆလင်မြို့ပေါ်သို့ တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၇ ဆောင်းရာသီတွင် ဂါလီလီနှင့် ကမ်းရိုးတန်းမြို့များတွင် ပုန်ကန်မှုများ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ ဂါလီလီတွင် ဂျိုဆီဖပ်စ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော ခေါင်းဆောင် ဂျွန်အော့ဂစ်ချာလာသည် ဂျေရုဆလင်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး စစ်ပွဲပါတီက သူ့ကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့သည်။

Vespasian’s ruthlessly bloody method was to destroy Jewish centers outside Jerusalem and thus to cut off supplies from the capital. He planned later to center his forces on Jerusalem. By the winter of a.d. 67 revolt had ceased in Galilee and the cities of the coast. John of Gischala, the leader in Galilee who had opposed Josephus, fled to Jerusalem, where the war party welcomed him warmly.

 

ဂျူးများအကြား တိုက်ခိုက်မှု—ရောမတို့သည် ဖျက်ဆီးခံရသော မြို့တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ကို ထားရှိခဲ့ရာ၊ ဓားပြများသည် ဝင်ရောက်လာပြီး သေးငယ်သော ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤမြို့များမှ ပြည်သူများသည် ဖြစ်နိုင်လျှင် ဂျေရုဆလင်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ကျွေးမွေးရန်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရန် လူဦးရေများလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို သဘောပေါက်လာပြီး ဓားပြများသည် စုပေါင်းလာကာ ဂျေရုဆလင်သို့ပြောင်းရွှေ့ပြီး အုပ်ချုပ်မှုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အကြမ်းဖက်မှုကို အလဟပြဖြစ်မည်ဟု မြင်သောကြောင့် ဆန့်ကျင်သည့် မြို့၏အကောင်းဆုံးလူများကို ဖမ်းဆီးပြီး ရောမတို့နှင့် ဆက်ဆံသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် အများအပြားကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

Fighting Among the Jews.—As the Romans left one devastated town after another behind them, groups of marauders moved in and carried on minor civil conflicts. The people of these towns fled when possible to Jerusalem, swelling the numbers there to be fed and kept in order. At last, sensing the importance of united action, the marauders came together and also moved into Jerusalem, where they took over control of affairs. They apprehended the best men of the city, who were opposed to violence because they saw its futility, and put many of them to death on the charge of treating with the Romans.

 

ပြည်သူများသည် ဤတရားမဝင်အစွန်းရောက်သူများကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်ရန် စုစည်းသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ဗိမာန်တော်ဧရိယာတွင် ခံတပ်တည်ဆောက်ကာ လုံးဝမထိုက်တန်သူတစ်ဦးကို ယဇ်ပုန်းချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ မြို့အတွင်းရှိ ရှေးရိုးစွဲသူများနှင့် ဗိမာန်တော်အတွင်းရှိ ဇီလော့များနှင့် ၎င်းတို့၏ ဓားလူသတ်သမားများအကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အိုင်ဒူမီယန်းများထံမှ အကူအညီတောင်းခံခဲ့ပြီး အင်အားကြီးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ရှေးရိုးစွဲပါတီ၏ အဖွဲ့ဝင်များကို ပြင်းထန်စွာ သတ်ဖြတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်ဒူမီယန်းများသည် ၎င်းတို့သည် မြို့၏အဆိုးဆုံးအုပ်စုကို ထောက်ခံမိသည်ကို သဘောပေါက်ခဲ့ပြီး၊ ဤအန္တရာယ်ကြီးမားသောအချိန်တွင် လှည့်စားခံရသည်ကို စိတ်ကုန်ကာ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဂျွန်အော့ဂစ်ချာလာသည် ယခုအခါ စစ်ပွဲကို နောက်ဆုံးအထိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသူများ၏ ခေါင်းဆောင်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။

When the people organized a revolt against these lawless extremists, the latter fortified themselves in the Temple area and chose by lot an entirely unworthy creature for high priest. A bitter fight followed between the conservatives in the city and the Zealots and their daggermen within the Temple walls. The latter appealed to the Idumaeans for help, and admitted a large force of them into the city. A particularly bloody massacre of members of the conservative party resulted. Later, the Idumaeans realized that they had been tricked into supporting the worst element in the city, and they withdrew, disgusted at having been thus caught at so dangerous a moment. John of Gischala now gained the leadership of those who were determined to carry on the war to the bitter end.

 

ဗက်စပေးယံ၏အရာရှိများက ဤအချိန်တွင် ယေရုဆလင်ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သော်လည်း သူက ယုဒလူများအား သူတို့၏စားနပ်ရိက္ခာများကုန်ဆုံးပြီး အချင်းချင်းတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားစေရန် ပညာရှိစွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၆၇-၆၈ ဆောင်းရာသီသည် နှိုင်းယှဉ်အားဖြင့် ငြိမ်သက်စွာ ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။

Vespasian’s officers urged him to move upon Jerusalem at this juncture, but he declined, wisely deciding to let the Jews exhaust their provisions and themselves in fighting one another. Thus the winter of 67–68 passed in comparative quiet.

 

အေဒီ ၆၈ နွေဦးရာသီအစတွင် ဗက်စပေးယံသည် ပေရယအာကို သိမ်းပိုက်ရန် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ယုဒယအာနှင့် အိဒုမယအာတို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ရန် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဇွန်လလယ်တွင် ရောမတို့သည် လူသူကင်းမဲ့နေသော ယေရိခိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

At the opening of spring in a.d. 68 Vespasian proceeded with the subjugation of Peraea, which he carried out with merciless and bloody efficiency. He then moved to complete the conquest of Judea and Idumaea. By mid-June the Romans occupied an almost deserted Jericho.

 

ဗက်စပေးယံဧကရာဇ်။—ဗက်စပေးယံသည် ယေရုဆလင်ကို ဝိုင်းထားရန်ပြင်ဆင်နေစဉ် နီရိုသေဆုံးသည့်သတင်းကြားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဂါလဗာနှင့် အိုသိုတို့၏ ရွေးကောက်ခံရပြီး လုပ်ကြံခံရမှုများကို အလျင်အမြန်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို အနီးကပ်ကြည့်ရှုခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အီဂျစ်နှင့် အနီးအရှေ့ဒေသရှိ တပ်များက သူ့ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ ယေရုဆလင်တိုက်ပွဲကို သူ၏ယုံကြည်စိတ်ချရသောသား တိုက်တပ်စ်အား လွှဲအပ်ပြီး ဗက်စပေးယံသည် ရောမသို့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ အိုသိုသေဆုံးပြီးနောက် ဧကရာဇ်နန်းတက်ရန်ကြိုးစားခဲ့သော ဗီတိလိယပ်စ်ကို ဗက်စပေးယံ၏ထောက်ခံသူများက ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး၊ သူသည် ဧကရာဇ်အဖြစ် တကယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

Vespasian the Emperor.—Vespasian was about to lay siege to Jerusalem when word came of Nero’s death. He looked on from a distance through the election and assassination in quick succession of Galba and Otho, and soon accepted his own election as emperor by troops in Egypt and Near East. Turning over to his trusted son, Titus, the management of the campaign against Jerusalem, Vespasian moved slowly toward Rome. Vitellius, who had sought the purple after Otho was killed, was himself put out of the way by partisans of Vespasian, and the latter became emperor in fact. See Palestine Under the Herodians.

 

ယုဒလူများ၏ ပြည်တွင်းစစ်။—ရောမတပ်များ ယာယီအနားယူနေစဉ်၊ ဆီမွန်ဘာဂီအိုရာဟူသော ယုဒခေါင်းဆောင်တစ်ဦးသည် ယုဒယအာနှင့် အိဒုမယအာတစ်လျှောက် လုယက်သတ်ဖြတ်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူသည် ယေရုဆလင်သို့ရောက်ရှိလာပြီး၊ အစပိုင်းတွင် သူ့ကိုဆန့်ကျင်ခဲ့သော ဇီလော့တချို့က သူ၏တပ်များနှင့်အတူ မြို့ထဲသို့ဝင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆီမွန်၏သား အဲလီယာဇာသည် ဆီမွန်ဘာဂီအိုရာကို ဆန့်ကျင်ရန် အုပ်စုသစ်တစ်ခုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ယေရုဆလင်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗက်စပေးယံ၏ စောင့်ဆိုင်းရန်မူဝါဒသည် ယုဒအစွန်းရောက်သူများအကြား ဂျွန်ဂစ္ဆလာ၊ ဆီမွန်နှင့် အဲလီယာဇာ၏ နောက်လိုက်များဟူ၍ သုံးဖွဲ့ခွဲထွက်သွားပြီး အချင်းချင်း ဖျက်ဆီးရာတွင် ရောမတို့၏လုပ်ငန်းကို ပိုမိုလွယ်ကူစေခဲ့သည်။

A Jewish Civil War.—With the Roman troops lying at rest for the moment, a Jewish leader by the name of Simon bar Giora began a marauding campaign through Judea and Idumaea, plundering and killing. Eventually he came before Jerusalem, where some of the Zealots, who at first had opposed him, admitted him with his forces. Then Eleazar, son of Simon, another insurgent leader, formed a new group to oppose Simon bar Giora, and civil war within Jerusalem broke out once more. Thus Vespasian’s policy of waiting was vindicated by the formation of three factions among the Jewish extremists: the followers of John of Gischala, those of Simon, and those of Eleazar, who by destroying one another made the Romans’ task easier.

 

ယေရုဆလင်ဝိုင်းထားခြင်း။—အေဒီ ၇၀ နွေဦးတွင် တိုက်တပ်စ်သည် သံလွင်တောင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ယေရုဆလင်ကို ဝိုင်းထားခဲ့သည်။ ယုဒလူများ၏ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်မှုများက ရောမတို့ကို နှောင့်နှေးစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်ရာတွင် ကစားခဲ့သော လှည့်ကွက်များက ဝိုင်းထားသူများကို ဒေါသထွက်စေပြီး မကြာမီလုပ်ဆောင်မည့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် ၎င်းတို့၏စိတ်ကို ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ ဝိုင်းထားခြင်း၏ဇာတ်လမ်းသည် တိုက်ခိုက်မှုနှင့် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ၊ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ၊ သေဆုံးသူဦးရေများလာခြင်းတို့၏ ထပ်တလဲလဲမှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ယုဒလူများသည် အစွန်းရောက်စွာ ရဲရင့်ခဲ့ပြီး ရောမတို့သည် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက်လာခဲ့သည်။ အန္တရာယ်ဖိအားအောက်တွင် ဇီလော့များအကြား အုပ်စုများသည် မတည်မငြိမ်သော စည်းလုံးညီညွတ်မှုတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော်လည်း၊ အေဒီ ၇၀ မေလ ၂၅ ရက်တွင် တိုက်တပ်စ်သည် အပြင်ဘက်တံတိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ပတ်အကြာတွင် ဒုတိယတံတိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မြို့အတွင်းတွင် ပသခါပွဲအချိန်တွင် လူထောင်ပေါင်းများစွာ စုပြုံရောက်ရှိနေခဲ့ပြီး ဆိုးရွားသော ဒုက္ခများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ယိုဆဖပ်စ်သည် ယုဒလူများအား လက်နက်ချရန် အချည်းနှီးတောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်းနှင့် ရောမတို့အား ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်တပ်စ်သည် မြို့တံတိုင်းအပြင်ဘက်တွင် ဖမ်းမိသော ယုဒလူများကို ကားစင်ရိုက်သတ်ခဲ့သည်။ မြို့တွင်း၌ စားနပ်ရိက္ခာများ ပြတ်လပ်လာပြီး ရောဂါများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယိုဆဖပ်စ်က မေလ ၁ ရက်မှ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်အတွင်း အလောင်းတစ်သိန်းကျော်ကို မြို့ပြင်သို့ သယ်ထုတ်ခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

The Siege of Jerusalem.—Titus occupied the Mount of Olives in the spring of a.d. 70 and laid siege to Jerusalem. Sallies by the Jews delayed the Romans, and the tricks they played in fighting infuriated the besiegers and prepared their minds for the unmitigated cruelties they were soon to commit. The story of the siege is dreary record of attacks and counterattacks, of sorties and bombardments, and of an increasing toll of death. The Jews were fanatically brave, and the Romans became bitterly angry. Under pressure of danger the factions among the Zealots effected a precarious union, but by May 25, a.d. 70, Titus had captured the outer wall, and a week later he held the second one. Within the city, where thousands had crowded together at the time of the Passover, misery was extreme. From outside the walls Josephus pleaded in vain with the Jews to surrender, but they continued to fight both among themselves and against the Romans. In full sight of the defenders Titus crucified the Jews he captured. Provisions ran short in the city and disease broke out. Josephus preserves a report that between May 1 and July 20, over 100,000 corpses were carried outside the city for burial.

 

မြို့ပျက်စီးခြင်း။—အဆုံးသတ်သည် ယခုအခါ မြင်သာလာခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်တွင် ရောမတို့သည် အန်တိုနီယာမျှော်စင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာ၌ တိုက်ပွဲများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရဲစွမ်းသတ္တိ၏ အံ့ဖွယ်များအတွက် အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။ ယုဒလူများ၏ အခြေအနေမည်မျှဆိုးရွားသည်ကို မသိရှိဘဲ၊ ရောမတို့သည် စိတ်ဓာတ်ကျမှုကို ခံစားခဲ့ရပြီး၊ တိုက်တပ်စ်သည် ၎င်းတို့ကို အားပေးရန် အလွန်ကြိုးစားခဲ့ရသည်။ အခြေအနေသည် ယခုအခါ လျင်မြန်စွာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ ယုဒမင်းမျိုးမှ အချို့သည် ရောမတို့ထံ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ အစာငတ်မွတ်မှုသည် တစ်လွှားဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် အလွန်စိတ်ပျက်အားငယ်မှုကြောင့် သူမ၏ နို့စို့ကလေးသားကို ကင်စားခဲ့သည်။

The Fall of the City.—The end was now in sight. On July 25 the Romans took the Tower of Antonia, where the fighting gave opportunity for marvels of personal valor. Not realizing how desperate was the state of the Jews, the Romans were seized by despondency, and Titus was barely able to rouse them from it. The situation now deteriorated rapidly. Some Jews of the nobility deserted to the Romans; famine was general, and a woman in deep despair even roasted and ate her infant son.

 

သြဂုတ်လ ၃၀ ရက်တွင် တိုက်တပ်စ်၏ အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဗိမာန်တော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ရောမစစ်သားများသည် ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် လူ့အသက်များကို ယူဆောင်ခြင်းမှ ထိန်းမရခဲ့ပေ။ တိုက်တပ်စ်သည် ရွှေရောင်ခုနစ်ခက်ဖယောင်းတိုင်နှင့် အခြားဆုဖလားများကို ရောမရှိ သူ၏အောင်ပွဲခံရန်အတွက် ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အခြားအားလုံးသည် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ မြို့အောက်ပိုင်းနှင့် အပေါ်ပိုင်းကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး၊ တံတိုင်းများကို ဖြိုချခဲ့သည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ခွင့်ပြုသလောက် မြို့ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဟေရောဒ်၏ နန်းတော်ရှိ မျှော်စင်သုံးခုမှလွဲ၍ ယေရုဆလင်တစ်ခုလုံးပျက်စီးခဲ့သည်။

On August 30, against Titus’ orders, the Temple was set on fire and destroyed. The Roman soldiers could not be restrained from taking both property and life. Titus succeeded in saving the golden seven-branched candle-stick and some other trophies for his triumph in Rome, but otherwise the ruin was complete. Both the lower and the upper city were set on fire, the walls were broken down, and as far as topography permitted, the site was leveled. Except for the three towers of Herod’s palace, all Jerusalem was destroyed.

 

ယေရုဆလင်ဝိုင်းထားခြင်းနှင့် သိမ်းပိုက်ခြင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သတ်ဖြတ်မှု၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသည် ရောမစစ်ပွဲများ၏ သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ယုဒလူများသည် အချင်းချင်း သေသည်အထိ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး၊ ရောမတို့ကို အသက်များစွာ သတ်ဖြတ်လိုသည့် စိတ်ဆန္ဒဖြင့် စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အောင်နိုင်သူများသည် ယုဒလူထောင်ပေါင်းများစွာကို ကျွန်အဖြစ် ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ အခြားထောင်ပေါင်းများစွာကို မြို့ပြများရှိ ပြဇာတ်ရုံများတွင် သေဆုံးရန် ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ တိုက်တပ်စ်သည် အရပ်ရှည်ဆုံးနှင့် ချောမောဆုံးသော အကျဉ်းသားများကို ရောမရှိ သူ၏အောင်ပွဲခံပွဲအတွက် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အကျဉ်းသားတစ်သောင်းတစ်ထောင်သည် အကျဉ်းသားများကို အမျိုးအစားခွဲခြားရာတွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သော ရက်များအတွင်း အစာငတ်မွတ်သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယိုဆဖပ်စ်က ရောမတို့သည် အကျဉ်းသားကိုးသောင်းခုနစ်ထောင်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ သူက ဝိုင်းထားခြင်းမှ သေဆုံးသူများသည် တစ်သန်းတစ်သိန်းကျော်ဟူ၍ မယုံကြည်နိုင်လောက်သည့် အရေအတွက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု တွက်ချက်သည်။ သေဆုံးသူအများစုသည် ယုဒလူများဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် မြို့တွင်နေထိုင်သူများထက် ဧည့်သည်များဖြစ်ကြသည်ဟု သူက ဆိုသည် (စစ်ပွဲ vi. ၉. ၃ [၄၂၀, ၄၂၁])။ သိမ်းပိုက်မှု၏ ချက်ချင်းလုပ်ငန်းပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ တိုက်တပ်စ်သည် အကျဉ်းသားများနှင့် ဆုဖလားများကို ယူဆောင်ကာ ရောမသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး၊ လမ်းတစ်လျှောက် ၎င်းတို့ကို ပြသခဲ့သည်။ ရောမတွင် သူသည် ရောမဖိုရမ်ရှိ တိုက်တပ်စ်၏ အောင်ပွဲခံတံစဉ်ဖြင့် ယခုထိ အထိမ်းအမှတ်ပြုထားသည့် ခမ်းနားသော အောင်ပွဲခံချီတက်ပွဲကို ခံစားခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ဗိမာန်တော်မှ ခုနစ်ခက်ဖယောင်းတိုင်အပါအဝင် အခြားဆုဖလားများကို ပုံဖော်ထားသည်။

The savagery of the slaughter which marked the siege and capture of Jerusalem was perhaps the worst in the long history of Roman wars. The Jews fought one another to the death, and they fought the Romans with the courage of desperation, for the latter had no desire but to kill as many of them as possible. The conquerors sold thousands of Jews into slavery, and they sent other thousands to various cities to perish in the arenas. Titus reserved the tallest and handsomest of his captives for his triumph in Rome. It is said that 11,000 prisoners starved to death in the days that were spent in classifying and dividing the hordes of captives. Josephus estimates that the Romans took 97,000 prisoners. He calculates those who died from the siege to have reached the almost unbelievable figure of 1,100,000. He declares that the large majority of those who perished, though Jews, were visitors to the city rather than dwellers there (War vi. 9. 3 [420, 421]). With the immediate task of

 conquest over, Titus returned to Rome with his prisoners and trophies, exhibiting them on the way. At Rome he enjoyed a magnificent triumphal procession, which still is commemorated by the Arch of Titus in the Roman Forum. On it is portrayed, among other trophies, the seven-branched candlestick from the Temple (see illustration, Vol. III, p. 40).

ယုဒယအာတွင် သုံးနှစ်ကြာ တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ရောမတို့သည် ခံတပ်များကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု သိမ်းပိုက်ကာ ဖမ်းမိသော ယုဒလူများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျွန်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၇၃ မေလတွင် သွေးထွက်သံယိုဖြစ်စေသော ယုဒ-ရောမစစ်ပွဲသည် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။

Fighting continued in Judea for three years, while the Romans conquered fortress after fortress and either killed or enslaved the Jews they captured. By May of a.d. 73 the bloody Jewish-Roman war was over.

IX. စစ်ပြီးခေတ်

IX. The Postwar Period

 

ဗိမာန်တော်ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ ဆန်ဟီဒရင်ဖျက်သိမ်းခံရပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနည်းလမ်းအားလုံး ဖယ်ရှားခံရပြီးနောက်၊ ဆီနဂေါ့ဂ်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ယုဒလူများသည် လူမျိုးတစ်မျိုးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း၊ ဤအချိန်မှစ၍ ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံထက် ဘုရားကျောင်းတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူသင့်သည်။

With the Temple gone, the Sanhedrin dispersed, and all means of self-government removed, only the synagogue remained. Consequently, though the Jews were still a race, from this time on they should be looked upon rather as a church than as a nation.

 

ဘုရားကျောင်းတစ်ခုအနေဖြင့်၊ ယုဒလူများသည် ဆီနဂေါ့ဂ်ကို အာရုံစူးစိုက်ထားကာ ဘဝကို ပိုမိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းများ မပြုလုပ်တော့ဘဲ၊ အီဂျစ်ရှိ အိုနီယပ်စ်၏ ဗိမာန်တော်ပင်လျှင် ပိတ်သိမ်းခံရပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့သည် ယခုအခါ တရားတော်ကို ၎င်းတို့၏ ခွန်အားရင်းမြစ်အဖြစ်နှင့်၊ အနာဂတ်အတွက် မျှော်လင့်ချက်ကို မက်ဆီယာ ရောက်ရှိလာမည်ဟု ယုံကြည်ထားသည့်အရာပေါ်တွင် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ တရားတော်သည် ၎င်းတို့အား ဖြောင့်မတ်ခြင်း၏ အတွင်းစိတ်ယုံကြည်မှုကို ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ လူမျိုးတစ်မျိုးလုံး မှိုင်းမိုက်နေပြီး ၎င်းတို့၏စိတ်နှလုံးများသည် မအောင်မြင်မှုနှင့် အချည်းနှီးဖြစ်မှုခံစားချက်ဖြင့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်နေသောကြောင့် ပို၍လိုအပ်ခဲ့သည်။ မက်ဆီယာမျှော်လင့်ချက်သည် ၎င်းတို့အား နိုင်ငံပြန်လည်ထူထောင်ရေး အာမခံချက်နှင့်အတူ ၎င်းတို့ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ထက် ပို၍ရရှိမည့် ကတိတော်ကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ဤဝမ်းနည်းဖွယ်အချိန်တွင် ယုဒလူများသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံရေးဘဝကို မရရှိနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ရောမတို့သည် အင်ပါယာအတွင်း ၎င်းတို့၏နိုင်ငံရေးအခွင့်အရေးများကို ရုပ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆီနဂေါ့ဂ်များအသုံးပြုမှုကို လုံးဝဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။

As a church, the Jews centered their lives more than ever on the synagogue. With the sacrifices no longer offered, and even the temple of Onias in Egypt closed, they looked to the Law as their present source of strength, while they focused their hope for the future on the Messiah they believed would yet come. The Law brought them an inner conviction of righteousness, which was the more needed now since the whole people were immersed in gloom and their hearts were burdened with a sense of failure and futility. The Messianic hope brought them assurance of national restoration, together with the promise of even more than they had lost. Although the Jews in this sad time could have no political life of their own, the Romans did not withdraw their political rights in the empire or interfere at all with their use of the synagogues.

 

ဂျမ်နီယာကောင်စီ။—ဆန်ဟီဒရင်သည် အချို့ပြောဆိုသည့်အတိုင်း ယေရုဆလင်မှ အုပ်စုတစ်ခုအနေဖြင့် လွတ်မြောက်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ယပ်ဖာအောက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းမြို့ဖြစ်သော ဂျမ်နီယာ (ဂျဘ်နီ) တွင် ကောင်စီသစ်တစ်ခုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဤယုဒဘာသာ၏ဗဟိုချက်ကို ဦးဆောင်သူမှာ ဖရှီဆီဖြစ်သူ၊ ရဗ္ဗိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသောဆရာ ဟီလယ်၏တပည့်ဖြစ်သူ ယိုဟာနန်ဘင်ဇက္ကိုင်ဖြစ်သည်။ ယုဒစစ်ပွဲအတွင်း သူသည် ထိန်းသိမ်းရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇီလော့များ၏ ဦးဆောင်မှုက လူများကို မည်သည့်နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်ကို မြင်သောအခါ၊ သူသည် ယေရုဆလင်မှ အခေါင်းတစ်ခေါင်းဖြင့် လွတ်မြောက်ပြီး ရောမတို့ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ စစ်ပွဲပြီးနောက် သူသည် ဂျမ်နီယာတွင် ကောလိပ်တစ်ခုတည်ထောင်ရန် ခွင့်ပြုချက်ရရှိခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ယုံကြည်ချက်၊ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုနှင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသော ရဗ္ဗိများသည် ကောင်စီသစ်တည်ထောင်ရန် စုဝေးခဲ့သည်။

The Council of Jamnia.—The Sanhedrin did not escape as a body from Jerusalem, as some have said; rather, a new council was formed at Jammia (Jabneh), a town on the coast below Joppa. The leader of this new center of Judaism was Johanan ben Zakkai, a Pharisee, a rabbi, and a disciple of the famous teacher Hillel. During the Jewish war he was a conservative, and when he saw where the leadership of the Zealots had taken the people, he escaped from Jerusalem in a coffin and surrendered himself to the Romans. After the war he obtained permission to establish a college at Jamnia. Here rabbis of conviction, intellectual stature, and influence gathered to establish the new council.

 

ယုဒလူများသည် ယခုအခါ ရောမဗိမာန်အခွန်ပေးဆောင်ရန် ဖိအားပေးခံရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ယခင်က ၎င်းတို့၏ဗိမာန်တော်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သော ငွေများသည် ဂျမ်နီယာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေသော ကောင်စီသည် ရန်ပုံငွေရရှိခဲ့သည်။ ဤကောင်စီသည် နိုင်ငံရေးအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိသော်လည်း၊ ၎င်းသည် တရားတော်နှင့် ရဗ္ဗိများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များကို စည်းကမ်းချမှတ်ရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် တရားလမ်းညွှန်ကျမ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ တရားရေးရာကိစ္စများတွင် ကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ဒိုင်ယာစပါရာဟုခေါ်သော ပြန့်ကျဲနေသော ယုဒလူများအကြား သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ပို၍အရေးကြီးသည်မှာ၊ ဂျမ်နီယာကောင်စီသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ ကျမ်းစာရင်းကို တရားဝင်ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ အာပိုကရီဖာ ရေးသားချက်များ၏ အခွင့်အာဏာကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

Although the Jews were now compelled to pay the Roman temple tax, the money they had previously sent to their own Temple now came to Jamnia, and thus the council sitting there had funds. Although this council had no legislative or judicial powers in any political sense, it did lead out in codifying the law and the interpretations of the rabbis. Thus it began the work which later produced the Talmud. The decisions of the council in matters of the law made themselves felt among the dispersed Jews, known as the Diaspora. More important still, it was the council of Jamnia that officially reaffirmed the canon of the Old Testament. It refused to recognize the authority of the writings of the Apocrypha (see Vol. I, p. 43).

 

ထရာဂျန်လက်ထက်တွင် ပုန်ကန်မှု။—ဗက်စပေးယံ (အေဒီ ၆၉-၇၉) နှင့် တိုက်တပ်စ် (အေဒီ ၇၉-၈၁) လက်ထက်တွင် ယုဒလူများရရှိခဲ့သော လွတ်လပ်မှုသည် ဒိုမီရှင် (အေဒီ ၈၁-၉၆) လက်ထက်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကြောင့် ထင်ရှားသော ဒိုမီရှင်သည် ယုဒလူများကို ထပ်တူရက်စက်စွာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။ မိမိ၏လူမျိုးဝင်ကို ဖုံးကွယ်ရန်ကြိုးစားသော ယုဒလူမည်သူမဆို အပြစ်ပေးခံရပြီး၊ ယုဒဘာသာသို့ ကူးပြောင်းသူများသည် ပစ္စည်းဥစ္စာဆုံးရှုံးမှုနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုပင် ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ယုဒလူများ၏ လူမျိုးရေးအသိစိတ်ကို ထပ်မံခိုင်မာစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဒေါသခံစားမှုကို ထပ်မံဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

The Rebellion Under Trajan.—The freedom the Jews enjoyed under Vespasian (a.d. 69–79) and Titus (a.d. 79–81) disappeared under Domitian (a.d. 81–96). Noted for his persecution of Christians, Domitian was equally ruthless with the Jews. Any Jew who sought to conceal his nationality was punished, and proselytes to Judaism suffered loss of property and even of life. This persecution crystallized again the Jews’ sense of nationality, and once more aroused their feeling of outrage.

 

နာဗာ (အေဒီ ၉၆-၉၈) သည် ယုဒလူများ၏ ဥပဒေအရ အခွင့်အရေးများကို ပိတ်ပင်ခြင်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆယ့်ငါးနှစ်အကြာတွင် ၎င်းတို့၏ တည်နေသော ဒေါသခံစားမှုသည် ပေါက်ကွဲထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဆိုက်ရီနီ၊ အီဂျစ်နှင့် ဆိုက်ပရပ်စ်တို့တွင် ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်သူများထက် ၎င်းတို့၏ ဂျင်တိုင်းလူများကို တိုက်ခိုက်သည့် ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ထရာဂျန် (အေဒီ ၉၈-၁၁၇) သည် ပါသိယံများကို တိုက်ခိုက်ရန် သူ၏တပ်များကို ဦးဆောင်သောအခါ၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ ယုဒလူများသည် ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ ရောမတို့သည် ယုဒလူများ၏ ပုန်ကန်မှုတိုင်းကို တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို သနားကရုဏာမထားဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးမှုများစွာဖြင့် ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။

Nerva (a.d. 96–98) put an end to the disabilities of the Jews before the law. But 15 years later their simmering sense of outrage boiled over, and in Cyrene, Egypt, and Cyprus they broke out in revolt, attacking their Gentile neighbors rather than the political rulers. When the emperor Trajan (a.d. 98–117) led his troops against the Parthians, the Jews in Mesopotamia revolted. The Romans retaliated against every uprising of the Jews, and put them down without mercy and with heavy loss of life.

 

ဟဒရီယန်လက်ထက်တွင် ပုန်ကန်မှု။—နာဗာနှင့် ထရာဂျန်တို့ပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့၏ဆက်ခံသူ ဟဒရီယန် (အေဒီ ၁၁၇-၁၃၈) သည် ၎င်း၏ရာထူးဂုဏ်သိက္ခာကို သတိရှိပြီး ၎င်းကို အုပ်ချုပ်ရာတွင် ပြတ်သားသော လူကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခံရပေမည်။ သူသည် ခရီးသွားများပြားခဲ့ပြီး၊ သူ၏အင်ပါယာနှင့် ၎င်း၏လူများကို သိရှိခဲ့သည်။ သူသည် ဦးစွာရောမလူမျိုးဖြစ်ပြီး၊ ရောမနှင့် အင်ပါယာ၏ သာယာဝပြောရေးကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ သူသည် ထရာဂျန်လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သွေးထွက်သံယိုပုန်ကန်မှု၏ အကြွင်းအကျန်များကို သနားကရုဏာမထားဘဲ ဖျက်ဆီးရန် လုပ်ငန်းကို ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သည် အရေဖျားလှီးခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၃၀ တွင် ယေရုဆလင်ကို ဂျူးမဟုတ်သူမြို့အဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်နှင့် ဗိမာန်တော်နေရာတွင် ဂျူပီတာအတွက် နတ်ကွန်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယုဒလူများအတွက် ၎င်းတို့၏ဗိမာန်တော်ကို မကြာမီပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ကို အဆုံးသတ်စေရုံသာမက၊ ဂျူးမဟုတ်သူများ၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းများသည် ယေဟိုဗာ၏ သန့်ရှင်းသောနေရာကို အဆက်မပြတ် ညစ်ညမ်းစေမည်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့အတွက် ခံနိုင်ရည်မရှိသော အရာဖြစ်ခဲ့သည်။

The Revolt Under Hadrian.—Like Nerva and Trajan, their successor, Hadrian (a.d. 117–138), might be described as a good man, conscious of the dignity of his office and determined in its administration. He traveled much, and knew his empire and its people. He was first of all a Roman, concerned with the welfare of Rome and of the empire. Therefore, he completed without mercy the task of stamping out the remnants of the bloody revolt that had taken place under Trajan. The emperor forbade circumcision, and in a.d. 130 he ordered that Jerusalem should be rebuilt as a pagan city, with a shrine to Jupiter erected upon the Temple site. This was more than the Jews could bear, not only because it put an end to their hopes of soon rebuilding their own Temple, but also because it meant that heathen sacrifices would constantly defile Jehovah’s holy place.

 

ထို့ကြောင့်၊ အေဒီ ၁၃၂ တွင် ပါလက်စတိုင်းယုဒလူများသည် ထပ်မံပုန်ကန်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ရဗ္ဗိ အာကီဘား၏ အားပေးမှုဖြင့်၊ ၎င်းတို့သည် ပုန်ကန်မှု၏ခေါင်းဆောင် ဆီမွန်ဘာကိုချဘာကို မျှော်လင့်ထားသည့် မက်ဆီယာအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သည်။ သူ၏ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ၎င်းတို့သည် ရောမတို့ကို လူတိုင်းနီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲအတွက် ယိုဆဖပ်စ်က ဗက်စပေးယံလက်ထက်စစ်ပွဲအကြောင်း ပြည့်စုံစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတိုင်း အပြည့်အဝမှတ်တမ်းရှိခဲ့ပါက၊ ၎င်းသည် ရဲစွမ်းသတ္တိ၊ အစွန်းရောက်မှု၊ နှင့် သွေးထွက်သံယိုဖြစ်မှု၏ အံ့ဖွယ်ဇာတ်လမ်းကို ပြောပြပေလိမ့်မည်။ ရောမသမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယိုကပ်စီယပ်စ်က (သမိုင်း lxix. ၁၄) ခန့်မှန်းထားသည်မှာ ယုဒလူသိန်းငါးဆယ်ကျော်သည် တိုက်ပွဲတွင် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး၊ အစာငတ်မွတ်မှု၊ ရောဂါ၊ နှင့် စစ်ပွဲ၏ ပျက်စီးမှုများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသော အများပြည်သူများ၏ အရေအတွက်ကို မရေတွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ အေဒီ ၁၃၅ တွင်၊ သုံးနှစ်ခွဲကြာ ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲပြီးနောက်၊ ရောမတို့သည် ထပ်မံအောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ယုဒလူများသည် ၎င်းတို့၏အောင်နိုင်သူများရှေ့တွင် ထပ်မံပြိုလဲခဲ့ရသည်။ ယေရုဆလင်သည် အဲလီယာ ကပ္ပိတိုလီနာဟု အမည်ပြောင်းခံရပြီး、 ဂျူးမဟုတ်သူမြို့ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယုဒလူမည်သူမဆို သေဒဏ်ပေးခံရမည်ဖြစ်သည်။ ဗိမာန်တော်နေရာတွင် ဂျူပီတာအတွက် နတ်ကွန်းတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

Consequently, in a.d. 132 the Palestinian Jews rose once more in rebellion. Encouraged by the revered Rabbi Akiba, they hailed the leader of the uprising, Simon bar Cocheba, as the long-awaited Messiah. Under his leadership they fought, almost to a man, against the Romans. If for this war there were extant as full a record as Josephus gives of the war under Vespasian, it would tell an amazing story of courage, fanaticism, and bloodshed. Dio Cassius, the historian of Rome, estimates (History lxix. 14) that over half a million Jews lost their lives in the fighting, besides the unnumbered multitudes of civilians who succumbed to famine, disease, and the ravages of war. In a.d. 135, after three and one-half years of bitter warfare, the Romans were once more victorious, and the Jews again prostrate before their conquerors. Jerusalem, renamed Aelia Capitolina, became a Gentile city, which no Jew might enter upon pain of death. A temple to Jupiter was erected on the Temple site. See on Dan. 9:27.

 

ဤထပ်ခါတလဲလဲ ပုန်ကန်မှုများသည် ဂျူးလူမျိုးများကို ရောမအစိုးရနှင့် လူထုရှေ့တွင် မရေရာသော အလင်းတန်းအောက်သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကျိန်ဆဲခံရပြီး၊ လှောင်ပြောင်ခံရပြီး၊ ထပ်မံပုန်ကန်မည်ကို စိုးရိမ်စွာ စောင့်ကြည့်ခံရသည်။ ရောမလူမျိုးများက သူတို့ကို အထင်အမြင်သေးစွာ “ဒုတိယလူမျိုး” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ခရစ်ယာန်များကို ပို၍ပင် လှောင်ပြောင်စွာ “တတိယလူမျိုး” ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ သို့သော် အနှစ် ၇၅ နှစ်အကြာ၊ ကာရာကဲလာလက်ထက်တွင်၊ ဂျူးလူမျိုးများသည် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးရှိ လူများနှင့်အတူ ရောမနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအချိန်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ကွန်စတန်တိုင်း လက်ထက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အင်ပါယာ၏ တရားဝင်ဘာသာတစ်ခုဖြစ်လာသောအခါ (အေဒီ ၃၁၃)၊ ဂျူးလူမျိုးများသည် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးတွင် ပြင်းထန်သော အားနည်းချက်များနှင့် ထပ်မံရင်ဆိုင်ရသည်။

These repeated rebellions put the Jews in an equivocal light before the Roman government and people. They were cursed, sneered at, and ridiculed, and watched guardedly lest they again revolt. The Romans called them in contempt the “second race,” and they referred even more sneeringly to the Christians as the “third race.” But 75 years later, under Caracalla, the Jews shared with all the people of the empire the general gift of Roman citizenship. By this time, however, Christianity was growing steadily. When it became a legal religion of the empire under the emperor Constantine in a.d. 313, the Jews once more found themselves confronted with serious disadvantages generally throughout the empire.