တရားဟောရာကျမ်း ၈

 

အခန်းကြီး - ၈

chapter 8

 

ဘုရားသခင်၏ သူတို့အား ဆက်ဆံပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နာခံမှုအတွက် တိုက်တွန်းချက်

An exhortation to obedience in regard of God’s dealing with them.

 

၁. ပညတ်တရားအားလုံး။ စကားလုံးအရ “ပညတ်တစ်ခုစီ” ဟု ဆိုလိုပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီကို အလေးပေးဖော်ပြပေမည် (အခန်း ၇:၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။

1. All the commandments. Literally, “each commandment,” perhaps stressing each one individually (see on ch. 7:11).

 

၂. လမ်းခရီးတစ်ခုလုံးကို သတိရပါ။ ဘုရားသခင်၏ လမ်းညွှန်မှု၏ သက်သေများသည် များပြားပြီး ထူးခြားသည်ဖြစ်ရာ၊ ဘုရားသခင်၏ နှိမ့်ချသောသားသမီးသည် ယုံကြည်မှုကို ဘယ်သောအခါမှ မဆုံးရှုံးရန် သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်အားငယ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ ဘုရားသခင်က ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သော အရာများစွာကို မေ့လျော့ခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်ထံမှ ဝေးကွာသွားပြီး မေ့လျော့ခြင်း၏ ဝေးလံသောနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်းများ လှမ်းမိသည် (ရောမ ၁:၂၁; LS ၁၉၆)။

2. Remember all the way. The evidences of God’s leading are both so many and so remarkable that the humble child of God need never lose confidence or become despondent. It is by forgetting the many things God has done for us that we take our first steps away from Him into the far country of forgetfulness (Rom. 1:21; LS 196).

 

၃. မုန့်ဖြင့်သာမဟုတ်။ ယေရှုသည် တောလမ်းဆုံးတွင် စာတန်၏ ပထမဆုံးသွေးဆောင်မှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင် မောရှေ၏ ဤထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကားခဲ့သည် (မဿဲ ၄:၄၊လုကာ ၄:၄)။

3. By bread only. It was from this statement of Moses that Jesus quoted in response to Satan’s first temptation in the wilderness (Matt. 4:4; Luke 4:4).

 

၄. သင်၏အဝတ်အစားများ မဟောင်းမလဲဖြစ်ခဲ့။ ဘုရားသခင်၏ အံ့ဖွယ်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုတစ်ခု (ဒီကာ ၂၉:၅၊ နေဟမိ ၉:၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။ သူတို့သည် အဝတ်အစားလုံလောက်စွာ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည့်နည်းလမ်းမရှိခဲ့ပုံရသည်။ မဟုတ်ပါက ဘုရားသခင်သည် သူတို့၏လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် ထူးခြားသောနည်းလမ်းများကို မလုပ်ဆောင်ခဲ့ပေ။ သူတို့ကိုယ်တိုင် မကူညီနိုင်သည့်အခါ ဘုရားသခင်က အစာအာဟာရ၊ သောက်ရေ၊ အကာအကွယ်နှင့် အခြားအရာများကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။

4. Thy raiment waxed not old. A miraculous intervention by God (see Deut. 29:5; Neh. 9:21). Apparently they were without means of providing sufficient clothing themselves; otherwise God would not have taken unusual steps to satisfy their requirements. God provided food, drink, protection, and other things when they could not help themselves.

 

ဖောင်းပွခြင်း။ ဤသို့ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် နေဟမိ ၉:၂၁ တွင်သာ အခြားတစ်နေရာတွင် ပေါ်လာပြီး၊ ၎င်း၏အဓိပ္ပာယ်သည် အနည်းငယ် မရေရာသည်။ ၎င်းသည် “အဖုအပိန့်ဖြစ်ခြင်း” ဟု ဆိုလိုနိုင်သည်။ သို့သော် တူညီသောမူလမှဆင်းသက်လာသော နာမ်စာလုံးသည် “မုန့်စိမ်း” (ထွက်မြောက်ရာ ၁၂:၃၄၊ ၃၉၊ ယေရမိ ၇:၁၈၊ဟောရှဲ ၇:၄) ဟု ဘာသာပြန်ထားပြီး၊ တဆေးဖြည့်သွင်းမှုကြောင့် ဖောင်းပွလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Swell. The word thus translated appears elsewhere only in Neh. 9:21, and its meaning is rather obscure. It could perhaps mean “to blister.” The noun from the same root, however, is translated “dough” (Ex. 12:34, 39; Jer. 7:18; Hosea 7:4), no doubt because it swells as a result of the fermentation of yeast.

 

၅. သင့်ကို ဆုံးမသည်။ ဘုရားသခင်၏ ဆုံးမခြင်းသည် အမြဲတမ်း ပညာပေးရန်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုက္ခဆင်းရဲမှုကို ရိုးရှင်းစွာ ပေးရန်မဟုတ် (ဟေဗြဲ ၁၂:၅-၁၁၊ ဗျာဒိတ် ၃:၁၉)။ ကောရိန္သု ၂ ၈:၈; တိမောသေ ၁ ၃:၁၀ တွင် “စမ်းသပ်သည်” သို့မဟုတ် “သက်သေပြသည်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော ဂရိဘာသာစကားမှ ကြိယာသည်၊ စမ်းသပ်ပြီးသောအရာကို အတည်ပြုရန် ရည်ရွယ်သည့် စမ်းသပ်မှုကို အကြမ်းဖျင်းဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်၏ ဆုံးမခြင်းသည် ဤသို့ဖြစ်သည် (ယောဘ ၂၃:၁၀၊ ယေရမိ ၉:၇)။

5. Chasteneth thee. The discipline of God is always educational, never merely to inflict suffering and distress (Heb. 12:5–11; Rev. 3:19). The Greek verb translated “prove” or “proved” in 2 Cor. 8:8; 1 Tim. 3:10, almost invariably implies testing done in order to place approval upon what is so tested. Thus it is with the chastening of God (Job 23:10; Jer. 9:7).

 

၆. သူ၏လမ်းများတွင် လျှောက်လှမ်းပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်သောလမ်းများထက် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၈:၂၀; ၁ရာဇဝင် ၃:၁၄ ကိုကြည့်ပါ)။

6. Walk in his ways. Rather than in ways of our own choosing (see Ex. 18:20; 1 Kings 3:14).

 

၇. ကောင်းသောပြည်။ ခေတ်သစ်ပါလက်စတိုင်းသည် ဤဖော်ပြချက်နှင့် မတူညီပါ။ ရာစုနှစ်များစွာ မြေကို မဆင်မခြင်အသုံးပြုခြင်းနှင့် ရေထိန်းချုပ်မှုနှင့် တိုက်စားမှုကို ထိန်းချုပ်ပေးသော သစ်ပင်များကို ဖယ်ရှားခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ မြေဩဇာကို ကုန်ခန်းစေခဲ့သည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ထိုခေတ်က အီဂျစ်လူမျိုး၏ ဖော်ပြချက်များသည် ယနေ့ဖြစ်ပေါ်နေသည့်ပုံစံထက် ပိုမိုဆွဲဆောင်မှုရှိသော ပုံရိပ်ကို ပေးစွမ်းသည်။

7. A good land. Modern Palestine is quite unlike this description. It is likely that centuries of using the land carelessly and denuding it of the heavy stands of timber, that controlled water and erosion, depleted its fertility. Contemporary Egyptian descriptions of the land offer a far more attractive picture than it presents today.

 

၈. ဂျုံနှင့်မုယောစပါး။ အဓိကသီးနှံများ။

8. Wheat, and barley. The basic grain crops.

 

သင်္ဘောသဖန်းပင်နှင့် သလဲပင်များ။ သံလွင်ပင်နှင့်အတူ၊ ဤသည်များသည် ရှေးပါလက်စတိုင်း၏ အဓိကသစ်သီးပင်များဖြစ်သည်။

Fig trees, and pomegranates. Together with the olive tree, these were the principal fruit trees of ancient Palestine.

 

၉. ၎င်း၏ကျောက်များသည် သံဖြစ်သည်။ သံသည် သေမင်းပင်လယ်အောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယနေ့ထိုဒေသမှ သံကို တင်ပို့လျက်ရှိသည်။ တရားသူကြီးများခေတ်တွင် ဖိလိတ္တိလူမျိုးများသည် သံထုတ်လုပ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည် (၁ရာ၊ ၁၃:၁၉-၂၂)။ ၎င်းတို့၏သံသည် အာရှမိုင်းနားမှ ဖြစ်ပေါ်လာဖွယ်ရှိသည်။ ဒါဝိဒ်ခေတ်တွင် ဖိလိတ္တိလူမျိုး၏ အာဏာပြိုကွဲသွားသည့်အခါမှသာ ဣသရေလတွင် သံကို သာမန်အသုံးပြုလာခဲ့သည်။

9. Whose stones are iron. Iron was foundin the mountainous country south of the Dead Sea. Iron is exported from this region today. During the time of the judges the Philistines held a monopoly over the fabrication of iron (1 Sam. 13:19–22). Their iron probably came from Asia Minor. It was only in the time of David, when the power of the Philistines was broken, that iron came into common use in Israel.

 

ကြေးဝါ။ “ကြေးနီ” သို့မဟုတ် “ထည်ကြေး” (ကြေးနီနှင့် သံဖြူပေါင်းစပ်ထားသောသတ္တုစပ်) ဟု ဆိုရမည်။ ကြေးဝါ (ကြေးနီနှင့် သွပ်ပေါင်းစပ်ထားသောသတ္တုစပ်) သည် ရှေးခေတ်တွင် မသိရှိခဲ့ပါ။ ကြေးနီသည် သေမင်းပင်လယ်နှင့် အာကာဘာပင်လယ်ကွေ့ကြားရှိ ဝါဒီအာရဗာတွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သည်။ ကြေးနီပစ္စည်းများကို ဆောလမင်၏ အာကာဘာပင်လယ်ကွေ့ထိပ်ရှိ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဧဇိယုန်ဂါဘာတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေရာမှ “တာရှိရှသင်္ဘော” သို့မဟုတ် “သန့်စင်သင်္ဘော” များသည် ရွက်လွှင့်ခဲ့သည် (၁ရာဇဝင် ၁၀:၂၂ ကိုကြည့်ပါ)။

Brass. Rather, “copper” or “bronze,” an alloy of copper and tin. Brass, an alloy of copper and zinc, was unknown in ancient times. Copper was mined in the Wadi Arabah, between the Dead Sea and the Gulf of Aqaba. Copper artifacts were found at Ezion-geber, Solomon’s port at the head of that gulf, from which sailed “ships of Tarshish,” or “refinery ships” (see on 1 Kings 10:22).

 

၁၀. သင်၏ဘုရားသခင်ထံသို့ ကောင်းကြီးပေးပါ။ ကျေးဇူးတင်ကြောင်းကို ခံစားရုံသာမက ဖော်ပြရန်လည်း လိုအပ်သည်။ ကျေးဇူးတရားမရှိပါက လူသည် တိရစ္ဆာန်နှင့် များစွာကွာခြားမည်မဟုတ်ပါ။ စစ်မှန်သော စိတ်နှလုံးမြင့်မြတ်မှုသည် ကောင်းကင်မှပေးသော ကောင်းချီးများနှင့် လူသားများ၏ ကူညီမှုများအတွက် ကျေးဇူးတင်ခြင်းဖြင့် စတင်သည် (ဆာလံ ၁၀၃:၂)။

10. Bless the Lord thy God. Gratitude should be expressed as well as felt. Without gratitude man is little better than a dumb brute. True nobility of soul begins with appreciation for the blessings of Heaven and the kindnesses of our fellow men (Ps. 103:2).

 

၁၁. မမေ့လျော့ပါနှင့်။ အခန်း ၆:၁၂ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။

11. Forget not. Compare ch. 6:12.

 

၁၂. ကောင်းမွန်သောအိမ်များ။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများသည် ဤလောက၏အရာများနှင့် မလွှဲမရှောင်စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်။ ခရစ်ယာန်သည် ဘုရားသခင်ကို ပထမဦးစားပေးထားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဘဝ၏လိုအပ်ချက်များအတွက် သူ့ကို ယုံကြည်ရမည် (မဿဲ ၆:၃၃)။ မကြာခဏဆိုသလို ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤ“အရာများ”ကို ပထမဦးစားပေးထားပြီး ကောင်းကင်ဘုံကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် “ထပ်ပေါင်း” ရနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်တတ်သည်။

12. Goodly houses. Material possessions often lead to undue concern with the things of this world. The Christian is to make God first, and trust Him for the needs of life (Matt. 6:33). Too often we are prone to make these “things” first and hope that in some way heaven will be “added” to us.

 

၁၃. သင်ပိုင်ဆိုင်သမျှအရာ။ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် သဘာဝအားဖြင့် မကောင်းမှုမဟုတ်ပါ။ သို့သော် ၎င်းကို စုဆောင်းရန်နှင့် ကိုယ်ပိုင်သုံးဆောင်မှုအတွက် ဆုပ်ကိုင်ထားရန် ကြိုးစားရာတွင် လူသားများ စွဲလမ်းလာပြီး ဘုရားသခင်ကို မေ့လျော့တတ်သည်။ အာဗြဟံနှင့် လောတ်တို့ စည်းစိမ်ဥစ္စာရရှိလာသောအခါ သူတို့ကြားတွင် ရန်ဖြစ်မှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၁၃:၆-၇)။ ခရစ်ယာန်များ “စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသူ” ဖြစ်လာပြီး ၎င်းနှင့်အတူ ကျေနပ်မှုရရှိသောအခါ ပိုမိုတည်မြဲသော တန်ဖိုးရှိသည့်အရာများတွင် ဆင်းရဲလာတတ်သည် (ဗျာဒိတ် ၃:၁၇)။ “ဤလောက၏ဆင်းရဲသားများ” သည် “ယုံကြည်ခြင်းတွင် ချမ်းသာသူ” ဖြစ်ကြသည် (ယာကုပ် ၂:၅)။

13. All that thou hast. Wealth is not of itself evil. It is the human tendency, however, to become engrossed in attempts to accumulate it and to hold on to it for personal pleasure, and forget God in the process. It was when Abram and Lot became wealthy that strife arose between them (Gen. 13:6, 7). It is when Christians become “rich, and increased with goods” and feel content therewith that they wax poor in things of more permanent worth (Rev. 3:17). It is often “the poor of this world” who prove to be “rich in faith” (James 2:5).

 

၁၄. မာန်ထောင်လွှားခြင်း။ ဆိုလိုသည်မှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် သာယာဝပြောမှုသည် မိမိကိုယ်ပိုင်ကြိုးစားမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟူသော မာန်ဖြစ်သည် (အခန်းကြီး ၁၇:၂၀ ရှိ ဘုရင်တစ်ပါး၏တာဝန်များအတွက် အကြံဉာဏ်ကို ကြည့်ပါ၊ ဟောရှဲ ၁၃:၆ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ)။

14. Lifted up. That is, in pride that wealth and prosperity are due to one’s own efforts (see v. 18). Note the counsel given as to the duties of a king (ch. 17:20), and compare Hosea 13:6.

 

၁၅. ကြောက်မက်ဖွယ်တော။ အခန်း ၁:၁၉ ကိုကြည့်ပါ။

15. Terrible Wilderness. See on ch. 1:19.

 

မီးမြွေများ။ တော၌ရှိရာ ၂၁:၆ ကိုကြည့်ပါ။

Fiery serpents. See on Num. 21:6.

 

ကင်းမြီးကောက်များ။ ယုဒပြည်တောင်ပိုင်းရှိ သဲကန္တာရဒေသတွင် သာမန်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်း၏ အခြားနေရာများတွင် အနည်းငယ်သာရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် မျိုးစိတ်ရှစ်မျိုးခန့်ရှိပြီး၊ အကြီးဆုံးမှာ လက်မ ၈ ခန့်ရှည်သည်။ ကင်းမြီးကောက်ကိုက်ခံရခြင်းသည် အလွန်နာကျင်စေနိုင်သည်။

Scorpions. A common nuisance in the desert country south of Judah, and less so elsewhere in Palestine. Some eight varieties exist there, the largest being some 8 in. in length. Scorpion bites can be extremely painful.

 

မိုးခေါင်ခြင်း။ စကားလုံးအရ “ရေငတ်သောမြေ” (ဆာလံ ၁၀၇:၃၃၊ ဟေရှာယ ၃၅:၇ ကိုကြည့်ပါ)။

Drought. Literally, “thirsty ground” (see Ps. 107:33; Isa. 35:7).

 

ကျောက်မီးသွေး။ ဒီကာ ၃၂:၁၃ နှင့် ဆာလံ ၁၁၄:၈ တွင်လည်း ထပ်မံဖော်ပြထားသည်။ သမ္မာကျမ်းစာတွင် အသုံးပြုထားသော “ကျောက်မီးသွေး” သည် မည်သည့်မာကျောသောကျောက်တုံးကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဓားအချို့ကို ကျောက်မီးသွေးဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည် (ယောရှု ၅:၂)။ ပုံဆောင်အားဖြင့်၊ ကျောက်မီးသွေးသည် သစ္စာရှိမှုနှင့် တာဝန်ကို ကိုယ်စားပြုသည် (ဟေရှာယ ၅၀:၇)။

Flint. The same occurs also in Deut. 32:13 and Ps. 114:8. As used in the Bible “flint” may refer to any hard rock. Some knives were made of flint (Joshua 5:2). Figuratively, flint stands for loyalty and devotion to duty (Isa. 50:7).

 

၁၆. သင်၏နောက်ဆုံးတွင်။ ဆိုလိုသည်မှာ “နောက်ဆုံးတွင်” ဟူ၍ ဣသရေလလူမျိုးတို့၏ ကတိထားရာပြည်တွင် အခြေချမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် ၄၀ နှစ်ကြာ လှည့်လည်သွားလာမှု၏ နာကျင်ဖွယ်သင်ခန်းစာများနှင့် ကာနာန်ပြည်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် လုံခြုံမှုကို ရိုးရှင်းစွာ နှိုင်းယှဉ်ပြခြင်းဖြစ်သည် (ဟေဗြဲ ၁၂:၁၁ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤစကားရပ်သည် ဤနေရာတွင် ကမ္ဘာကြီး၏အဆုံးကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။

16. At thy latter end. That is, “in the end,” referring here to Israel’s settlement in the Promised Land. It simply draws a contrast between the painful lessons of the 40 years of wandering compared with the peace and security of Canaan (see Heb. 12:11). The expression here has no reference to the end of the world.

 

၁၇. ငါ၏စွမ်းအား။ လူသည် ၎င်း၏ ကောင်းသောအနေအထားအတွက် ဂုဏ်ယူပြီး မိမိကိုယ်ကို ဖန်တီးထားသူဟု ဝါကြွားတတ်သည်။

17. My power. Man is prone to take the credit for his good estate and to boast of being a self-made person.

 

၁၈. သင့်ကိုစွမ်းအားပေးသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ဖြစ်သမျှအရာအားလုံးနှင့် ပိုင်ဆိုင်သမျှအရာအားလုံးသည် ဘုရားသခင်ထံမှဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို သတိရှိခြင်းသည် လူတစ်ဦးကို နှိမ့်ချစေပြီး အချိန်ကာလ၏အရာများကို ၎င်းတို့၏ စစ်မှန်သောရှုထောင့်ဖြင့် မြင်နိုင်စေသည်။

18. Giveth thee power. All that we are and all that we have are from God. Consciousness of this fact keeps a man humble and enables him to view the things of time in their true perspective.

 

၁၉. အကယ်၍ သင်သည် လုံးဝမေ့လျော့လျှင်။ စကားလုံးအရ “အကယ်၍ မေ့လျော့ခြင်းဖြင့် သင်မေ့လျော့လျှင်” ဟူသော ဟေဗြဲဘာသာစကားပုံစံဖြစ်ပြီး၊ “သင်ဧကန်အမှန်သေရလိမ့်မည်” (ကမ္ဘာဦး ၂:၁၇ ကိုကြည့်ပါ) နှင့် “သင်လွတ်လပ်စွာစားနိုင်သည်” (ကမ္ဘာဦး ၂:၁၆ ကိုကြည့်ပါ) နှင့်ဆင်တူသည်။ ဤပုံစံစကားရပ်သည် အလေးပေးရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။

19. If thou do at all forget. Literally, “if forgetting thou shalt forget,” a typically Hebrew idiom similar to “thou shalt surely die” (see on Gen. 2:17) and “thou mayest freely eat” (see on Gen. 2:16). This idiomatic expression is used for emphasis.

 

ငါသက်သေပြသည်။ စကားလုံးအရ “ယနေ့သင့်အား ငါအတည်ပြုသည်”။ တရားစီရင်မှုနေ့တွင် ၎င်းတို့သည် ဘုရားသခင်က သတိပေးထားခြင်းမရှိဟု မပြောနိုင်ပေ (အခန်း ၃၀:၁၉၊ ၃၂:၄၆)။

I testify. Literally, “I affirm to you this day.” In the day of judgment they could not claim that God had not warned them (chs. 30:19; 32:46).

 

၂၀. နာခံမှုမရှိခြင်း။ စကားလုံးအရ “မကြားခြင်း”။ “နာခံသည်” ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးသည် ကြားပြီး လိုက်လျှောက်ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုလိုသည် (အခန်း ၇:၁၂)။

20. Not be obedient. Literally, “not hear.” The word translated “be obedient” means to hear and act accordingly (ch. 7:12).

 

ellen g. white comments

1-20 TM 420

2 Ed 39; 5T 49

2, 3 DA 121; PP 407

3 CH 371; CSW 27; DA 386; Ed 171; MB 83; 6T 347

4 PP 429

5 Ed 39; PP 407

7, 8 PP 128

7-9 PP 465

11-14 COL 291

15 COL 287; PP 428

17 COL 52, 291; 1T 562

17, 18 1T 536; 2T 652

18 AA 75; COL 351; CS 47,  138, 148; Ed 138; MH 212; PP 525; 3T 549; 5T 481; 6T 452; WM 15

19 PK 296

19, 20 COL 291