ရှင်မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်း ၉

 

အခန်းကြီး - ၉

^{chapter 9}

 

^{၂။ ခရစ်တော်သည် လေဖြတ်ရောဂါသည်တစ်ဦးကို ပျောက်ကင်းစေတော်မူသည်၊ ၉။ မဿဲကို အခွန်စည်းကြပ်ရာနေရာမှ ခေါ်ယူတော်မူသည်၊ ၁၀။ အခွန်စည်းကြပ်သူများနှင့် အပြစ်သားများနှင့်အတူ စားသောက်တော်မူသည်၊ ၁၄။ သူ၏တပည့်တော်များ အစာရှောင်မထားသည်ကို ခုခံကာကွယ်ပေးတော်မူသည်၊ ၂၀။ သွေးဆင်းရောဂါသည်ကို ပျောက်ကင်းစေတော်မူသည်၊ ၂၃။ ယာဣရု၏သမီးကို သေခြင်းမှ ထမြောက်စေတော်မူသည်၊ ၂၇။ မျက်မမြင်နှစ်ဦးကို မျက်စိမြင်နိုင်စွမ်းပေးတော်မူသည်၊ ၃၂။ နတ်ဆိုးစွဲသူ စကားမပြောနိုင်သူကို ပျောက်ကင်းစေတော်မူသည်၊ ၃၆။ လူအုပ်ကြီးကို သနားညှာတာတော်မူသည်။}

^{2 Christ curing one sick of the palsy, 9 calleth Matthew from the receipt of custom, 10 eateth with publicans and sinners, 14 defendeth his disciples for not fasting, 20 cureth the bloody issue, 23 raiseth from death Jairus’ daughter, 27 giveth sight to two blind men, 32 healeth a dumb man possessed of a devil, 36 and hath compassion of the multitude.}

 

^{၁။ သူသည် သင်္ဘောထဲသို့ ဝင်တော်မူသည်။ မဿဲ ၉:၁ သည် ဂဒရနှင့်နတ်ဆိုးစွဲသူနှစ်ဦး၏ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးဖြစ်သည် (မဿဲ ၈:၂၈ မှ ၉:၁; မာကု ၅:၂၁ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ ဤနေရာတွင် အခန်းကြီးခွဲခြားမှုသည် မဿဲ ၉ ၏ အခန်းကြီး ၁ နှင့် ၂ အကြားတွင် ရှိသင့်သည်။}

^{1. He entered into a ship. Matt. 9:1 is the concluding statement of the narrative of the two demoniacs of Gadara (Matt. 8:28 to 9:1; see on Mark 5:21). The chapter division here should come between vs. 1 and 2 of Matt. 9.}

 

^{သူ၏မြို့။ ဆိုလိုသည်မှာ ကပေနာအုံဖြစ်သည် (မာကု ၁:၂၉ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။}

^{His own city. That is, Capernaum (see on Mark 1:29).}

 

^{၂။ လေဖြတ်ရောဂါသည်။ [အိမ်မိုးပေါ်မှ ကြိုးဖြင့်ချထားသော လေဖြတ်သူ၊ မဿဲ ၉:၂-၈ = မာကု ၂:၁-၁၂ = လုကာ ၅:၁၇-၂၆။ အဓိကမှတ်ချက်: မာကု။]}

^{2. Sick of the palsy. [The Paralytic Lowered Through the Roof, Matt. 9:2–8=Mark 2:1–12=Luke 5:17–26. Major comment: Mark.]}

 

^{၂။ လေဖြတ်ရောဂါသည်။ [အိမ်မိုးပေါ်မှ ကြိုးဖြင့်ချထားသော လေဖြတ်သူ၊ မဿဲ ၉:၂-၈ = မာကု ၂:၁-၁၂ = လုကာ ၅:၁၇-၂၆။ အဓိကမှတ်ချက်: မာကု။]} 

^{9. Matthew. [Call of Levi Matthew, Matt. 9:9=Mark 2:13, 14=Luke 5:27, 28. Major comment: Mark.]}

 

^{၁၀။ ယေရှုသည် စားပွဲတွင်ထိုင်တော်မူသည်။ [မဿဲ၏ဧည့်ခံပွဲ၊ မဿဲ ၉:၁၀-၁၃ = မာကု ၂:၁၅-၁၇ = လုကာ ၅:၂၉-၃၂။ အဓိကမှတ်ချက်: မာကု။]} 

^{10. Jesus sat at meat. [Matthew’s Feast, Matt. 9:10–13=Mark 2:15–17=Luke 5:29–32. Major comment: Mark.]}

 

^{၁၃။ သွားပြီး သင်ယူကြလော့။ ကျမ်းတတ်ဆရာများနှင့် ဖာရိရှဲများသည် ၎င်းတို့၏ကျမ်းစာလိပ်များကို ယူဆောင်လာခြင်းမရှိသဖြင့်၊ ခရစ်တော်က ၎င်းတို့အား အကြံပြုထားသော အကြောင်းအရာကို လေ့လာရန် တရားစရပ်သို့ဖြစ်စေ၊ ၎င်းတို့၏အိမ်သို့ဖြစ်စေ ပြန်သွားရမည်။}

^{13. Go ye and learn. The scribes and Pharisees would not have their Scripture rolls with them, and would have to return either to the synagogue or to their homes in order to study the topic Christ suggested to them.}

 

^{ငါသည် သနားကရုဏာကို အလိုရှိ၏။ သို့မဟုတ် “ငါသည် သနားကရုဏာကို လိုလားသည်” (ဟောရှဲ ၆:၆ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ ဤနေရာတွင် အသုံးပြုထားသည့် “သနားကရုဏာ” သည် စရိုက်လက္ခဏာကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ ဘုရားသခင်က ၎င်း၏လူများအား ထင်ဟပ်စေလိုသော စရိုက်လက္ခဏာများဖြစ်သည် (မဿဲ ၁၉:၁၉; ၂၂:၃၉ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ ထိုနည်းတူ “ယဇ်ပူဇော်ခြင်း” သည် ဘာသာရေးပုံစံများကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ၎င်းတို့သည် လက်တွေ့ဘာသာရေးကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ဆိုးရွားသောသဘောထားရှိသည် (၂တိ ၃:၅ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ ဤသဘောအရ “သနားကရုဏာ” သည် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ “ယဇ်ပူဇော်ခြင်း” သည် အကျင့်ဖြင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဘာသာရေး၏ အသက်ဝိညာဉ်မပါဘဲ ဘာသာရေးပုံစံများသည် တန်ဖိုးမရှိဟု ခရစ်တော်က မိန့်တော်မူသည်။ မာကု ၇:၇-၉၊ ၁၃; ယောဟန် ၄:၂၃၊ ၂၄ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း။}

^{I will have mercy. Or, “I desire mercy” (see Hosea 6:6). As used here, “mercy” may be said to stand for character, that is, for the traits of character that God would have His people reflect (see on Matt. 19:19; 22:39). Similarly “sacrifice” stands for the forms of religion, which have an unfortunate tendency to eclipse practical religion (see 2 Tim. 3:5). In this sense “mercy” represents righteousness by faith as “sacrifice” does righteousness by works. The forms of religion without the vital spirit of religion, Christ says, are worthless. See on Mark 7:7–9, 13; John 4:23, 24.}

 

^{ဘုရားသခင်သည် ဂျူးဘာသာရေးထုံးတမ်းစဉ်လာကို ၎င်းကိုယ်တိုင်က ဘာသာရေးဘဝ၏ စံနမူနာအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားခြင်းမဟုတ်ပေ။ ၎င်းတို့တွင် ရှေးယခင်ယဇ်ပူဇော်ခြင်းများသည် တန်ဖိုးမရှိပေ (ဟေဗြဲ ၉:၉; ၁၀:၁-၁၁ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ သခင်ဘုရားသည် ပြင်ပကိစ္စများတစ်ခုတည်းဖြင့် မနှစ်သက်ပေ (မိက္ခာ ၆:၇ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ ဘုရားသခင်က လူသားထံမှ တောင်းဆိုသည်မှာ “ဖြောင့်မတ်စွာပြုလုပ်ရန်၊ သနားကရုဏာကို ချစ်မြတ်နိုးရန်နှင့် သင်၏ဘုရားသခင်နှင့် နှိမ့်ချစွာလျှောက်လှမ်းရန်” ဖြစ်သည် (မိက္ခာ ၆:၈ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။ “နာခံခြင်း” သည် အမြဲတမ်း “ယဇ်ပူဇော်ခြင်း” ထက် သာ၍ကောင်းသည် (၁ရာ ၅:၂၂; မဿဲ ၇:၂၁-၂၇; မာကု ၇:၇-၉ တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း)။}

^{God did not ordain the Jewish ceremonial system because, in itself, it represented His ideal of religious life. In themselves, the ancient sacrifices had no value (see Heb. 9:9; 10:1–11). The Lord is not pleased with externals alone (see Micah 6:7). What God requires of man is “to do justly, and to love mercy, and to walk humbly with thy God” (see Micah 6:8). “To obey” has always been “better than sacrifice” (see 1 Sam. 5:22; see on Matt. 7:21–27; Mark 7:7–9).}

 

^{၁၄. ယောဟန်၏ တပည့်များ။ [အချည်းစည်းမေးမြန်းခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော မေးခွန်း၊ မဿဲ ၉:၁၄–၁၇ = မာကု ၂:၁၈–၂၂ = လုကာ ၅:၃၃–၃၉။ အဓိကမှတ်ချက်- မာကု။]}

^{14. The disciples of John. [The Question About Fasting, Matt. 9:14–17=Mark 2:18–22=Luke 5:33–39. Major comment: Mark.]}

 

^{၁၈. ဤအရာများကို မိန့်တော်မူနေစဉ်။ [ယာဣရု၏သမီးနှင့် ရောဂါသည်မိန်းမ၊ မဿဲ ၉:၁၈–၂၆ = မာကု ၅:၂၁–၄၃ = လုကာ ၈:၄၀–၅၆။ အဓိကမှတ်ချက်- မာကု။] မဿဲအဆိုအရ၊ ယာဣရု (မာကု ၅:၂၂ ကိုကြည့်ပါ) သည် အခန်းကြီး ၉:၁၄–၁၇ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဆွေးနွေးမှုအတွင်း ခရစ်တော်ထံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ ယာဣရုသည် ခရစ်တော်ကို မဿဲ၏အိမ်တွင် တွေ့ခဲ့သည်ဟူသော DA ၃၄၂ ၏ဖော်ပြချက်နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ၊ မဿဲ၏အိမ်တွင်ကျင်းပသော ပွဲခံခြင်း၊ ဖာရိရှဲများ၏ “အခွန်စည်းကြပ်သူများနှင့် အပြစ်သားများနှင့်” စားသောက်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော ကန့်ကွက်မှု၊ အချည်းစည်းမေးမြန်းခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော မေးခွန်း၊ နှင့် ယာဣရု၏သမီးကို ရှင်ပြန်ထမြောက်စေခြင်းတို့သည် ရက်ပိုင်းအတွင်း ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်။}

^{18. While he spake these things. [Jairus’ Daughter and the Invalid Woman, Matt. 9:18–26=Mark 5:21–43=Luke 8:40–56. Major comment: Mark.] Matthew states that it was during the discussion recorded in vs. 14–17 that Jairus (see Mark 5:22) came to Christ. Couple with this the statement in DA 342 that Jairus found Christ at the home of Matthew, and it becomes clear that there is a close chronological relationship between the feast in Matthew’s home, the protest of the Pharisees about Christ’s eating with “publicans and sinners,” the question about fasting, and the raising of Jairus’ daughter.}

 

^{ယခုပင် သေပြီဖြစ်သည်။ မာကု (အခန်း ၅:၂၃၊ ၃၅ ကိုကြည့်ပါ) နှင့် လုကာ (အခန်း ၈:၄၂၊ ၄၉ ကိုကြည့်ပါ) တို့၏ ဖော်ပြချက်များအရ၊ ယာဣရုက တောင်းဆိုချိန်တွင် သမီးသည် အမှန်တကယ် သေဆုံးမသွားသေးဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့ပြောသလို “သေလုမတတ်” ဖြစ်နေခဲ့သည်။ မဿဲ၏ဖော်ပြချက်သည် မာကုနှင့် လုကာ၏ဖော်ပြချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်သည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။ ယင်းအစား၊ မဿဲအဆိုအရ၊ ခရစ်တော်ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ပါက သေဆုံးမှုသည် မလွှဲမရှောင်သာဖြစ်သည်ဟု ဖခင်က ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်မတိုင်မီ မကြာမီဖြစ်ပွားခဲ့သော (လုကာ ၇:၁၁ ကိုကြည့်ပါ) နိမ်မြို့မှ မုဆိုးမ၏သားကို ရှင်ပြန်ထမြောက်စေခြင်းကို ဖခင်သိရှိခဲ့မခဲ့သည်ကို ဆိုရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဖြစ်နိုင်ချေမှာ ၎င်းသည် သတင်းကို ကြားသိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။}

^{Even now dead. From the narrative as given in Mark (see ch. 5:23, 35) and Luke (see ch. 8:42, 49) it is clear that the girl was not actually dead when Jairus made his request, but was, as we would say, “all but dead.” Matthew’s statement is not to be considered in disagreement with those of Mark and Luke; rather, according to Matthew, the father speaks of death as being certain unless Christ intervenes. Whether the father knew of the raising of the son of the widow at Nain, which had taken place shortly before this (see on Luke 7:11), it is not possible to say. Most likely he had heard the report.}

 

^{၂၇. မျက်မမြင်နှစ်ဦး။ [မျက်မမြင်နှစ်ဦး၊ မဿဲ ၉:၂၇–၃၁။ မှတ်ချက်- မဿဲ။ မာကု ၈:၂၂–၂၆၊ ၁၀:၄၆–၅၂ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ။ ဂါလိလဲဆုံးခန်းပိတ်အကြောင်း၊ အံ့ဖွယ်များအကြောင်း စာမျက်နှာ ၂၀၈–၂၁၃ ကိုကြည့်ပါ။] ဤအံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်သည် အေဒီ ၂၉ ဆောင်းဦးကာလတွင် ကပြူနံမြို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပေလိမ့်မည်။ ဗေသစဒတွင် ကုသခြင်း (မာကု ၈:၂၂–၂၆ ကိုကြည့်ပါ) သည် တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ယေရိခိုမြို့ရှိ ဗာတိမဲအား ကုသခြင်း (မာကု ၁၀:၄၆–၅၂ ကိုကြည့်ပါ) သည် တစ်နှစ်ခွဲကျော်အကြာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ကတည်းက မျက်စိမမြင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ထရာကိုမာရောဂါကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ သမ္မာကျမ်းတွင်ဖော်ပြထားသော နယ်မြေများတွင် အဖြစ်များခဲ့သည်။}

^{27. Two blind men. [Two Blind Men, Matt. 9:27–31. Comment: Matthew. Cf. Mark 8:22–26; 10:46–52. See Closing Galilean Ministry; on miracles pp. 208–213.] This miracle probably occurred in Capernaum during the autumn of a.d. 29. The healing at Bethsaida (see Mark 8:22–26) occurred about one year later, and that of Bartimaeus at Jericho (see Mark 10:46–52) more than a year and a half later. From ancient times blindness, very often caused by trachoma, has been common in Bible lands.}

 

^{ဒါဝိဒ်၏သား။ ၎င်းတို့က ဤအသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုခြင်းသည် မျက်မမြင်များက ယေရှုကို မေရှိယအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြောင်း ဖော်ပြသည် (အခန်း ၁:၁ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{Son of David. Their use of this term indicates that the blind men recognized Jesus as the Messiah (see on ch. 1:1).}

 

^{၂၈. အိမ်ထဲသို့ ဝင်လာသည်။ ဤနေရာတွင် ထူးခြားစွာဖော်ပြမထားသော်လည်း၊ ဤအိမ်သည် ပေတရု၏အိမ်ဖြစ်နိုင်သည်။ တိကျသော နာမ်စားအသုံးပြုမှုသည် ၎င်းသည် တစ်ခုသော အိမ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုပြီး၊ ယေရှုကိုယ်တိုင် ကပြူနံမြို့တွင် နေထိုင်ရာ အိမ်ဖြစ်နိုင်သည် (မာကု ၁:၂၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ယေရှုသည် မျက်မမြင်များကို လမ်းပေါ်တွင် မကုသခဲ့သည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြမထားပေ။}

^{28. Come into the house. Though not so designated here, this may well have been the house of Peter. Use of the definite article implies that it was some certain house, probably that in which Jesus Himself resided while in Capernaum (see on Mark 1:29). Why Jesus did not heal the blind men in the street, is not mentioned.}

 

^{ယုံကြည်သလား။ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်ခြင်းကို မလေ့ကျင့်ပါက၊ ခရစ်တော်သည် ၎င်းတို့အတွက် တန်ခိုးတော်ကို မပြသနိုင်ပေ။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်စေ၊ ဝိညာဉ်ရေးရာဖြစ်စေ ကောင်းချီးများ ပေးအပ်ခံယူရန်အတွက်၊ လူ၏ယုံကြည်ခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးနှင့် တွေ့ဆုံပြီး ပူးပေါင်းရမည်ဖြစ်သည် (ဟေဗြဲ ၁၁:၆ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{Believe ye? Without the exercise of faith on their part Christ would not be able to exercise His power in their behalf. Man’s faith must rise to meet and to unite with the power of God in order that blessings, whether physical or spiritual, may be imparted and received (see Heb. 11:6).}

 

^{၂၉. ထို့နောက် ထိတော်မူသည်။ ကုသရာတွင် ထိတွေ့ခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်အတွက် မာကု ၁:၃၁ ကိုကြည့်ပါ။}

^{29. Then touched. For the meaning and purpose of the healing touch see on Mark 1:31.}

 

^{၃၀. တင်းကြပ်စွာ မှာထားတော်မူသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ယေရှုသည် ၎င်းတို့ကို ပြင်းထန်စွာ အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင်၊ ၎င်းသည် ယေရှု၏မျက်နှာနှင့် အသံထဲတွင် ပြင်းထန်သော အမူအရာကို ရည်ညွှန်းပေလိမ့်မည်။ ခရစ်တော်သည် အချို့သော အံ့ဖွယ်များကို လူသိရှင်ကြား မဖြစ်စေရန် တားမြစ်ရသည့်ရည်ရွယ်ချက်အတွက် မာကု ၁:၄၃ ကိုကြည့်ပါ။}

^{30. Straightly charged. That is, Jesus commanded them sternly. Here, this no doubt refers to the stern expression on Jesus’ face and in His voice. As to Christ’s purpose in thus forbidding publicity for certain miracles see on Mark 1:43.}

 

^{၃၁။ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသည်။ လူနာတစ်ဦးအား ထင်ရှားကျော်ကြားမှုကို ရှောင်ရှားရန် ညွှန်ကြားချက်ကို လျစ်လျူရှုခြင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ (မာကု ၁:၄၅ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{31. Spread abroad. Compare the neglect of the leper to heed the injunction against publicity (see on Mark 1:45).}

 

^{၃၂။ သူတို့ထွက်သွားစဉ်။ [စကားမပြောနိုင်သော နတ်ဆိုးစွဲသူ၊ မဿဲ ၉:၃၂–၃၄။ မှတ်ချက်၊ မဿဲ။ ဂါလိလဲဓမ္မအမှုပြီးဆုံးခြင်းကို ကြည့်ပါ၊ အံ့ဖွယ်အမှုများအကြောင်း စာမျက်နှာ ၂၀၈–၂၁၃။] “သူတို့” ဟူသောစကားသည် မျက်မမြင်နှစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းပုံရသည်၊ သူတို့သည် ယခုလေးတင် ပျောက်ကင်းခဲ့ပြီး၊ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ပေတရု၏အိမ်တွင် (အခန်းကြီး ၂၈ ကိုကြည့်ပါ)၊ ဤနတ်ဆိုးစွဲသူသည် ယေရှုထံသို့ ရောက်လာချိန်တွင် အိမ်မှထွက်ခွာနေကြသည်။}

^{32. As they went out. [A Dumb Demoniac, Matt. 9:32–34. Comment: Matthew. See Closing Galilean Ministry; on miracles pp. 208–213.] The word “they” evidently refers to the two blind men who had just been healed, possibly in the home of Peter (see on v. 28), and who were leaving the house at the very time this demoniac came to Jesus.}

 

^{သူတို့ခေါ်ဆောင်လာသည်။ လူတစ်ဦးသည် ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်စေ၊ ဝိညာဉ်ဖြစ်စေ ပျောက်ကင်းရန် ယေရှုထံသို့ လာရောက်ရန် စွမ်းရည်သို့မဟုတ် ယုံကြည်ခြင်းမရှိပါက၊ သူ့ကို ခေါ်ဆောင်လာရန် စိတ်ဝင်စားသော တစ်ဦးဦးရှိခြင်းသည် ကံကောင်းသည် (မာကု ၂:၂, ၃ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{They brought. When a man lacks the ability or the faith to come to Jesus for the healing of either body or soul, he is fortunate to have someone interested enough in him to bring him (cf. Mark 2:2, 3).}

 

^{စကားမပြောနိုင်သူ။ ဂရိဘာသာဖြင့် kōphos၊ “ထုံထိုင်းသော” သို့မဟုတ် “မထက်မြက်သော” (လုကာ ၁:၂၂ ကိုကြည့်ပါ)။ kōphos ကို နာမ်အဖြစ်သုံးသည့်အခါ၊ အကြောင်းအရာပေါ်မူတည်၍ “စကားမပြောနိုင်သူ” သို့မဟုတ် “နားမကြားသူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိနိုင်သည်။}

^{A dumb man. Gr. kōphos, “blunted,” or “dull” (see on Luke 1:22). Used as a noun kōphos could mean either “a dumb [man]” or “a deaf [man],” depending on the context.}

 

^{နတ်ဆိုး။ ထိုအစား “နတ်ဆိုးတစ်ဦး”။ သမ္မာကျမ်းခေတ်က နတ်ဆိုးစွဲခြင်းအကြောင်း ဆွေးနွေးချက်အတွက် မာကု ၁:၂၃ ကိုကြည့်ပါ။}

^{A devil. Rather, “a demon.” For a discussion of demon possession in Bible times see on Mark 1:23.}

 

^{၃၃။ စကားမပြောနိုင်သူပြောဆိုနိုင်လာသည်။ ဤသည်မှာ ပျောက်ကင်းခြင်း၏ ထိတွေ့နိုင်သော သက်သေဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ နောက်ထပ်လပေါင်းများစွာအတွက် နောက်ဆုံးမှတ်တမ်းတင်ထားသော အံ့ဖွယ်အမှုဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်ခုမှာ နောက်နွေဦးတွင် လူ ၅,၀၀၀ ကို ကျွေးမွေးခြင်းဖြစ်သည်။ ယေရှုသည် ဂါလိလဲဒုတိယခရီးစဉ်ပြီးနောက် ဆောင်းရာသီအတွက် အနားယူသွားခဲ့သလားဟု မဖော်ပြထားပါ။ ယေရှု၏ အံ့ဖွယ်အမှုများစွာကြောင့် လူကြိုက်များသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုသည် ကယ်တင်ရှင်၏ အဓိကရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် လူတို့၏စိတ်နှလုံးနှင့် ဘဝများတွင် ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်ကို တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို မှေးမှိန်စေသည်။}

^{33. The dumb spake. This was tangible evidence of healing. This is the last recorded miracle for several months, the next being that of feeding the 5,000 the following spring. Whether Jesus went into retirement for the winter after the second tour of Galilee is not stated. Popular excitement occasioned by the many miracles of Jesus tended to obscure the Saviour’s main objective in performing them—the advancement of the kingdom of heaven in the hearts and lives of men.}

 

^{၃၄။ ဖာရိရှဲများကဆိုသည်။ အခန်းကြီး ၁၂:၂၄ ကိုကြည့်ပါ။ ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ခရစ်တော်ကို တိတ်ဆိတ်စေရန် သို့မဟုတ် လူများကို သူ့ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်စေရန် စိတ်အားထက်သန်လာသဖြင့်၊ ဖာရိရှဲများသည် သူ၏အံ့ဖွယ်အမှုပြုနိုင်သောစွမ်းအားသည် ခရစ်တော်သည် စာတန်နှင့်မဟာမိတ်ဖြစ်သည်ဟူသော သက်သေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်စေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ မဿဲက ဤတွင် ယေရှု၏အကြောင်းပြန်မှုကို မမှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းသည် ဖာရိရှဲများသည် ဤပြောဆိုချက်ကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် မထုတ်ဖော်ခဲ့ဘဲ၊ လူများအကြားတွင် ဖြန့်ဝေခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ညွှန်ပြသည်။}

^{34. The Pharisees said. See on ch. 12:24. Probably becoming desperate to silence Christ or to turn the people against Him, the Pharisees sought to have it believed that His miracle-working power constituted evidence that Christ was in league with Satan. The fact that Matthew here records no answer on the part of Jesus suggests the possibility that the Pharisees did not advance this claim in His presence, but rather circulated it among the people.}

 

^{၃၅။ ယေရှုသွားတော်မူ၏။ [ဒုတိယဂလိလဲခရီးစဉ်၊ မဿဲ ၉:၃၅=လုကာ ၈:၁–၃။] အကြောင်းမူလား၊ အခန်း ၉:၃၆ သည် တတိယဂလိလဲခရီးစဉ်အတွက် တပည့်တော်တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးအား ယေရှု၏ညွှန်ကြားချက်ပေးရာကဏ္ဍကို စတင်ဖော်ပြပြီး၊ ထိုကဏ္ဍသည် တပည့်တော်များက ဂလိလဲ၏မြို့များနှင့်ရွာများသို့ ခရီးထွက်သွားစဉ်အတွင်း ယေရှု၏လုပ်ဆောင်မှုကို ဖော်ပြသည့်ထုတ်ပြန်ချက်ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည် (အခန်း ၁၁:၁)၊ ထို့ကြောင့် အခန်း ၉:၃၅ သည် ဒုတိယဂလိလဲခရီးစဉ်အတွက် အနှစ်ချုပ်ထုတ်ပြန်ချက်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မဿဲသည် ပထမဂလိလဲခရီးစဉ်အတွက် အလားတူအနှစ်ချုပ်ထုတ်ပြန်ချက်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည် (အခန်း ၄:၂၃ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{35. Jesus went. [Second Galilean Tour, Matt. 9:35=Luke 8:1–3. Major comment: Luke.] Because ch. 9:36 opens the section dealing with Christ’s instruction to the Twelve preparatory to the Third Galilean Tour, and that the section closes with a statement of Christ’s activity during the time the Twelve made their itinerary of the towns and villages of Galilee (ch. 11:1), ch. 9:35 probably stands as a summary statement for the Second Galilean Tour. Matthew records a similar summary statement for the First Galilean Tour (see on ch. 4:23).}

 

^{မြို့များနှင့်ရွာများအားလုံး။ ဂလိလဲတွင် ရွာပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ရှိသည့်အချက်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ (လုကာ ၈:၁ ကိုကြည့်ပါ)၊ ယေရှု၏ ဂလိလဲသာသနာပြုခရီးတိုတောင်းသော တစ်နှစ်ကျော်ကာလအတွင်း ရွာအားလုံးကို လည်ပတ်ရန်မှာ ခက်ခဲသည် သို့မဟုတ် မဖြစ်နိုင်ပေ။}

^{All the cities and villages. Evidently a typical Hebraistic hyperbole. In view of the fact that there were some 200 villages in Galilee (see on Luke 8:1), it would have been difficult if not impossible for Jesus to visit every one of them during His brief Galilean ministry of little more than one year.}

 

^{သွန်သင်ခြင်း။ ယေရှု၏ စည်းဝေးကျောင်းတွင်သွန်သင်ခြင်းအတွက် မာကု ၁:၃၉၊ လုကာ ၄:၁၅၊ ၁၆ ကိုကြည့်ပါ။}

^{Teaching. For the synagogue teaching of Jesus see on Mark 1:39; Luke 4:15, 16.}

 

^{စည်းဝေးကျောင်းများ။ စာမျက်နှာ ၅၆-၅၈ ကိုကြည့်ပါ။}

^{Synagogues. See pp. 56-58.}

 

^{နိုင်ငံတော်၏ဧဝံဂေလိတရား။ မာကု ၁:၁ ကိုကြည့်ပါ။}

^{The gospel of the kingdom. See on Mark 1:1.}

 

^{ရောဂါအားလုံး။ အခန်း ၄:၂၃ ကိုကြည့်ပါ။ တပည့်တော်များကို ဟောပြောရန်စေလွှတ်စဉ် ယေရှုက ဤတန်ခိုးကိုလည်း ၎င်းတို့အား ပေးအပ်ခဲ့သည် (အခန်း ၁၀:၁)။}

^{Every sickness. See on ch. 4:23. The disciples were likewise given this power when Christ sent them out to preach (ch. 10:1).}

 

^{လူများထဲတွင်။ ဤစကားလုံးများကို ဤနေရာတွင် ဖယ်ထုတ်ရန် စာသားဆိုင်ရာသက်သေများက ထောက်ခံသော်လည်း (စာမျက်နှာ ၁၄၆ ကိုကြည့်ပါ)၊ အခန်း ၄:၂၃ တွင် ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားကြောင်း သက်သေပြသည်။}

^{Among the people. Textual evidence favors (cf. p. 146) the omission of these words here, but attests their inclusion in ch. 4:23.}

 

^{၃၆။ လူထုကိုမြင်တော်မူသောအခါ။ [တတိယဂလိလဲခရီးစဉ်၊ မဿဲ ၉:၃၆ မှ ၁၁:၁=မာကု ၆:၇–၁၃=လုကာ ၉:၁–၆။ ခရစ်တော်၏သာသနာပြုခြင်း ပြီးဆုံးခြင်း၊ ကိုယ်တော်၏သာသနာပြုခြင်းကိုကြည့်ပါ။] ထို့ကြောင့် မဿဲသည် တတိယဂလိလဲခရီးစဉ်ကို စတင်ဖော်ပြပြီး၊ ၎င်းသည် အေဒီ ၂၉-၃၀ ဆောင်းရာသီအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည် (DA ၃၅၉၊ ၃၆၄ ကိုကြည့်ပါ၊ မာကု ၁:၃၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ခရီးစဉ်ကိုယ်တိုင်နှင့်ပတ်သက်သော ဖြစ်ရပ်များကို အနည်းငယ်သာဖော်ပြထားပြီး၊ ဇာတ်ကြောင်းအားလုံးနီးပါးသည် တပည့်တော်တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးကို စေလွှတ်ရန်အတွက် ယေရှု၏ညွှန်ကြားချက်များကို ဖော်ပြရန် အပ်နှံထားသည်။ တပည့်တော်များနှင့်ပတ်သက်သော ထူးခြားဖြစ်ရပ်တစ်ခုမျှ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းမရှိပြီး၊ ယေရှု၏ဖြစ်ရပ်အနေဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်မှာ နာဇရက်သို့ ဒုတိယအကြိမ်လည်ပတ်ခြင်းသာဖြစ်သည် (မဿဲ ၁၃:၅၄–၅၈)။ တတိယခရီးစဉ်နှင့် ယခင်ခရီးစဉ်နှစ်ခုတို့၏ ဆက်နွယ်မှုအတွက် မာကု ၁:၃၉ ကိုကြည့်ပါ။}

^{36. When he saw the multitudes. [Third Galilean Tour, Matt. 9:36 to 11:1=Mark 6:7–13=Luke 9:1–6. Major comment: Matthew. See Closing Galilean Ministry; The Ministry of Our Lord.] Thus Matthew begins his account of the Third Galilean Tour, which was conducted during the winter of a.d. 29–30 (see DA 359, 364; see on Mark 1:39). Little is said of events on the tour itself, almost all of the narrative being devoted to Christ’s instruction to the Twelve preparatory to sending them out. No particular incident is recorded so far as the disciples themselves are concerned, and the only experience recorded of Christ is His second visit to Nazareth (Matt. 13:54–58). For the relationship of the third tour to the two preceding tours see on Mark 1:39.}

 

^{တတိယအကြိမ်ခရီးစဉ်တွင် တကျိပ်နှစ်ပါးသည် နှစ်ယောက်စီအတွဲလိုက်ထွက်သွားကြပြီး ယေရှု၏ဓမ္မအမှုတော်တွင် သူတို့သတိပြုမိခဲ့သော မူများကို ကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်သည်။ တကျိပ်နှစ်ပါးတို့သည် ဤသို့လုပ်ဆောင်နေစဉ် ယေရှုကိုယ်တိုင်လည်း အခြားတပည့်များစွာနှင့်အတူ ထွက်သွားခဲ့သည် (လုကာ ၁၀:၁ ကိုကြည့်ပါ၊ ဒီအေ ၄၈၈ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ)။ “လူအများ” ဟူသောစကားသည် တကျိပ်နှစ်ပါးကို စေလွှတ်ရခြင်း၏ နောက်ထပ်အကြောင်းတစ်ခုကို ညွှန်ပြသည်—ဒုတိယခရီးစဉ်အတွင်း ခရစ်တော်ထံသို့လာသော လိုအပ်ချက်များကြောင့် “လုပ်သားများ” သည် အလွန်နည်းပါးနေသည်ကို ထင်ရှားစေသည် (မဿဲ ၉:၃၇ ကိုကြည့်ပါ)။ တတိယခရီးစဉ်သည် ခရစ်တော်၏ဓမ္မအမှုတော်ကို အရေးပါသောတိုးချဲ့မှုတစ်ခုအဖြစ် မှတ်သားခဲ့သည် (ဒီအေ ၃၉၅ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{On the third tour the Twelve were to go out two by two and apply the principles they had observed in the ministry of Jesus. While the Twelve were thus engaged Jesus Himself went out, accompanied by many other disciples (see Luke 10:1; cf. DA 488). Reference to the “multitudes” points to another reason for the sending forth of the Twelve—the demands upon Christ during the second tour made it apparent that the “labourers” were too “few” (see Matt. 9:37). The third tour marked an important extension of Christ’s ministry (see DA 395).}

 

^{မူးလဲခြင်း။ စကားလုံးအရ “ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေခြင်း” ဟုဆိုလိုသည်။ စာသားဆိုင်ရာသက်သေများအရ (စာမျက်နှာ ၁၄၆ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါ) “ဒုက္ခရောက်နေခြင်း” သို့မဟုတ် “စိတ်ရှုပ်ထွေးနေခြင်း” ဟူသောဖတ်ရှုပုံကို ထောက်ခံသည်။}

^{Fainted. Literally, “were exhausted.” Textual evidence attests (cf. p. 146) the reading “distressed,” or “troubled.”}

 

^{ပြန့်ကျဲနေခြင်း။ ဂရိဘာသာစကား rhiptō သည် “လှဲချခြင်း”၊ “ပစ်ပေါက်ခြင်း” သို့မဟုတ် “လဲကျစေခြင်း” ဟုဆိုလိုသည်။ လူထုတစ်ရပ်လုံးသည် အလွန်စိတ်ဓာတ်ကျပြီး စိတ်ပျက်လျက်ရှိရာ သူတို့၏ဘာသာရေးအခြေအနေကို တိုးတက်စေရန် မည်သည့်ကြိုးစားမှုမျှ မပြုလုပ်တော့ပေ။ အရာများသည် သူတို့အတွက် မျှော်လင့်ချက်မရှိသည့်အလား ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် rhiptō ဟူသောစကားလုံးသည် “သိုးများ” ၏ “ပြန့်ကျဲနေခြင်း” ထက် ၎င်းတို့၏ “လဲကျနေသော” သို့မဟုတ် “အကူအညီမဲ့” အခြေအနေကို ပို၍ရည်ညွှန်းသည်။}

^{Scattered abroad. Gr. rhiptō, “to cast down,” “to hurl,” or “to lay prostrate.” Apparently the people as a whole were so thoroughly downcast and dejected that they no longer were putting forth any effort to improve their religious condition. Things looked hopeless to them. The word rhiptō thus does not refer so much to the scattering of the “sheep” as it does to their “prostrate” or “helpless” condition.}

 

^{သိုးထိန်းမရှိခြင်း။ တော်လှန်ရာ ၂၇:၁၇၊ ၁ ဘုရင်ခံ ၂၂:၁၇၊ ယေဇကျေလ ၃၄:၅ ကိုကြည့်ပါ။ ခရစ်တော်၏ခေတ်ကာလရှိ သိုးထိန်းအရာရှိများသည် ငှားရမ်းထားသူမျှသာဖြစ်ကြသည် (ယောဟန် ၁၀:၁၂၊ ၁၃ ကိုကြည့်ပါ)။ ကောင်းသောသိုးထိန်းသခင်ကိုယ်တိုင်ရောက်လာသောအခါ သူ၏သိုးများသည် ပြန့်ကျဲနေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။}

^{Having no shepherd. See Num. 27:17; 1 Kings 22:17; Eze. 34:5. The undershepherds of Christ’s day had proved to be no more than hirelings (see John 10:12, 13), and when the Good Shepherd Himself came, He found His sheep scattered.}

 

^{၃၇။ ထို့နောက်တွင် သူမြွက်ဆိုသည်။ ခရစ်တော်သည် ဤနေရာ (မဿဲ ၉:၃၇၊ ၃၈) တွင် တကျိပ်နှစ်ပါးအား မိန့်ဆိုသောစကားသည် နောက်ပိုင်းတွင် အလားတူအခြေအနေမျိုးတွင် ခုနစ်ဆယ်ယောက်အား မိန့်ဆိုခဲ့သောစကားနှင့် စကားလုံးအားဖြင့် ရောထွေးနေသည် (လုကာ ၁၀:၂ ကိုကြည့်ပါ)။ မာကု ၂:၁၀ တွင်ဖော်ပြထားသည်ကို ကြည့်ပါ။}

^{37. Then saith he. What Christ here (vs. 37, 38) says to the Twelve is almost word for word what He later said to the Seventy under similar circumstances (Luke 10:2). See on Mark 2:10.}

 

^{ရိတ်သိမ်းခြင်း။ ရိတ်သိမ်းခြင်းသည် နောက်ဆုံးတရားစီရင်ခြင်း၏သင်္ကေတအဖြစ် မကြာခဏအသုံးပြုခဲ့သည် (မဿဲ ၃:၁၀၊ ၁၂၊ ၁၃:၃၀၊ ၃၉ ကိုကြည့်ပါ)။ တစ်နှစ်ကျော်ခန့်အကြာတွင် ယေရှုသည် ဆီခါရှိ ဆမာရိလူများအတွက် သူ၏ဓမ္မအမှုတော်နှင့်ဆက်စပ်၍ ရိတ်သိမ်းခြင်း၏ပုံသဏ္ဌာန်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် (ယောဟန် ၄:၃၅–၃၈ ကိုကြည့်ပါ)။}

^{Harvest. The harvest was often used as a symbol of the last great judgment (see chs. 3:10, 12; 13:30, 39). More than a year earlier Jesus had used the figure of the harvest in connection with His ministry for the Samaritans of Sychar (see John 4:35–38).}

 

^{လုပ်သားများ နည်းပါးသည်။ ကြွယ်ဝသော ရိတ်သိမ်းမှုကို ရိတ်သိမ်းရန် လုပ်သားအနည်းငယ်သာ ရှိသောအခါ ကောင်းသော စပါးများစွာ မလွှဲမရှောင် ဆုံးရှုံးရမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်ထိ ကောင်းကင်နိုင်ငံအတွက် စပါးကို ရိတ်သိမ်းနေသော ဧဝံဂေလိရိတ်သိမ်းအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့သာရှိခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အစီအစဉ်များ ချမထားပါက၊ ဂါလိလညဒေသ၏ သေးငယ်သောနယ်မြေတွင်ပင် စပါးအများစု ဘယ်သောအခါမှ ရိတ်သိမ်းနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။}

^{Labourers are few. When there are but few laborers to reap an abundant harvest much good grain will inevitably be lost. Thus far there had been but one gospel harvest crew in the field gathering in the grain for the kingdom of heaven, and it was now apparent that unless broader plans were laid, most of the grain, even in the small region of Galilee, could never be gathered in.}

 

^{၃၈။ ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် ရိတ်သိမ်းခြင်း၏ သခင်ထံသို့ ဆုတောင်းကြလော့။ သူတို့၏ ဆုတောင်းခြင်းသည် ရိတ်သိမ်းခြင်း၏ သခင်သည် လုပ်သားများ လိုအပ်မှုကို ဂရုမစိုက်သည် သို့မဟုတ် သတိမထားမိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပေ။ ဆယ်နှစ်ဦးသော တပည့်တော်များသည် ဤလိုအပ်ချက်ကို ဆုတောင်းခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ရိတ်သိမ်းခြင်း၏ သခင်သည် ၎င်းတို့၏ နှလုံးသားများထံသို့ ၎င်းလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် ၎င်းတို့၏ ပုဂ္ဂိုလိက တာဝန်ကို ခံစားသိရှိစေရန် အခွင့်အလမ်းရရှိမည်ဖြစ်သည်။}

^{38. Pray ye therefore. Their prayer to the Lord of the harvest does not imply that He was unconcerned or unaware of the need of more laborers. The Twelve were to make this need the object of prayer in order that thus the Lord of the harvest might have an opportunity to bring to their own hearts conviction of their personal responsibility to meet that need.}

 

^{ဆုတောင်းခြင်းသည် အများအားဖြင့် ဘုရားသခင်အား သူမသိရှိမည်မဟုတ်သော အရာများကို အသိပေးရန် သို့မဟုတ် သူမလုပ်မည်မဟုတ်သော အရာများကို လုပ်ဆောင်ရန် ဖိအားပေးရန် ရည်ရွယ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ နှလုံးသားနှင့် စိတ်အတွေးများကို သူနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ပြင်ဆင်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်သည် တပည့်တော်များကို ဆုတောင်းခြင်း၏ အချိန်ကာလတစ်ခုသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည်မှာ သေချာသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဤအရေးတကြီး လိုအပ်ချက်သည် အဖွဲ့သားအားလုံးမှ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရပြီး ထိပ်တန်းအရာအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ဆုတောင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် ၎င်းတို့၏ ဆုတောင်းချက်များကို ဖြေကြားရာတွင် ဘုရားသခင်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ထွက်သွားရမည် (အခန်း ၁၀:၁၀ တွင် ကြည့်ပါ)။}

^{For the most part prayer is designed, not to inform God of what He would otherwise not know or to prevail upon Him to do what He would otherwise not do, but to condition our own hearts and minds to cooperate with Him. No doubt Christ led the disciples in a season of prayer, in which this urgent need, now felt keenly by all members of the little group, was made foremost. They were to pray, and then go forth in faith to cooperate with God in answering their own prayers (see on ch. 10:10).}

 

^{စေလွှတ်တော်မူပါ။ ဤနေရာတွင် “ရိတ်သိမ်းခြင်း၏ သခင်” သည် သွားရန် ဆန္ဒရှိသူများကို လုပ်သားများအဖြစ် စေလွှတ်မည်ဟူသော အရေးတကြီးမှုကို ဖော်ပြထားသည်။}

^{Send forth. Here is expressed the urgency with which it was anticipated the “Lord of the harvest” would send forth laborers found willing to go.}

^{ellen g. white comments}

^{1 DA 252; PK 73; 9T 121}

^{1–8 DA 267-271}

^{2 DA 640; MH 122; ML 7, 154; MM 147, 197; TM 352; 3T 168}

^{2–5 MH 76}

^{2–6 8T 202}

^{3 TM 71}

^{3–6 DA 269}

^{6 DA 821; MH 77; SC 50}

^{9 COL 47; DA 273; FE 359; GW 113}

^{9–12 Ev 58}

^{10 FE 482; MH 26, 197; 6T 173}

^{11 7T 18; WM 287}

^{11–13 DA 275}

^{12 GC 264; FE 135; MM 146; 3T 39; 7T 200; 8T 124}

^{13 FE 398; MM 50,  183, 251; 5T 629; 7T 18; WM 36, 193}

^{14 DA 276}

^{18, 19 DA 342; ML 229}

^{18–26 DA 342-348}

^{20–22 DA 343}

^{21 MH 59}

^{21, 22 ML 13}

^{24 DA 343}

^{25 ML 230}

^{29 7T 274}

^{34 CH 526; DA 321}

^{35 Ev 46}

^{36 MB 111}

^{36–38 6T 254}

^{37 ML 133}

^{38 DA 361; GW 243; 6T 420; 9T 199}