ရာဇဝင်ချုပ် ပထမစာစောင် နိဒါန်း အပိုင်း ၈

 

ဗေလရှာဇာနှင့် မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်း။—သို့သော် နာဗိုနီဒပ်စ်၏ စိုးစံနှစ်ပြီးနောက် ကုရုမင်းကြီး၏ စိုးစံနှစ် ချက်ချင်း လိုက်လာသည်ဆိုပါက၊ “ခါလဒဲမင်းတို့၏” နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်သော ဗေလရှာဇာနှင့် သူ၏နိုင်ငံကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သော မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်းတို့သည် မည်သည့်နေရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသနည်း။

Belshazzar and Darius the Mede.—But where do Belshazzar, the last “king of the Chaldeans,” and Darius the Mede, who took over his kingdom, enter the picture if the reign of Cyrus followed immediately after that of Nabonidus?

 

ယခုအခါ ဗေလရှာဇာ၏ ဘုရင်အဖြစ်သည် သူ၏ခမည်းတော် နာဗိုနီဒပ်စ်၏ နောက်ပိုင်းတွင် သီးခြားရှိခဲ့သော သက္ကရာဇ်စဉ် ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ သူ၏ခမည်းတော်၏ နာမည်ဖြင့် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပြီဖြစ်သည်။ ဗေလရှာဇာကို ဘုရင်၏ သားကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခမည်းတော် အာရေဗျ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တေမာ (Tema) မြို့သို့ သွားရောက်စဉ်အတွင်း (နာဗိုနီဒပ်စ်၏ ၃ နှစ်မြောက်မှ အနည်းဆုံး ၁၁ နှစ်မြောက်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်) သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်လည်းကောင်း ဖော်ပြထားသော ရွှံ့ပြားစာစောင်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ “နာဗိုနီဒပ်စ်၏ ပါရှန်းကဗျာမှတ်တမ်း” (Persian Verse Account of Nabonidus) က နာဗိုနီဒပ်စ်သည် “သုံးနှစ်မြောက်တွင်” သူ၏ သားကြီးအား “ဘုရင်အဖြစ်ကို အပ်နှံခဲ့သည်” ဟု ဆိုသည်။ ယင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် စိုးစံနှစ် ၃ နှစ်မြောက် (၅၅၃/၅၂၊ နွေဦးမှ နွေဦး) ဟု နားလည်ကြသည်။ သို့သော် “သုံးနှစ်မြောက်” ဆိုသည်မှာ ဟာရန် (Haran) မြို့ရှိ ဗိမာန်တော်တစ်ခု ပြီးစီးပြီးနောက် ၃ နှစ်မြောက်ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟုလည်း အကြံပြုထားသည်။ ဤသားဖြစ်သူအား ဘုရင်အဖြစ် အပ်နှံခြင်းသည် နာဗိုနီဒပ်စ် တေမာမြို့ကို အောင်နိုင်ခြင်း မစတင်မီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ကျမ်းချက်က ဆိုထားသဖြင့်၊ ထို့အပြင် သူသည် ၇ နှစ်မြောက် စိုးစံနှစ်မတိုင်မီ ကတည်းက တေမာမြို့တွင် ရှိနေခဲ့သဖြင့်၊ ဤအရာသည် ၆ နှစ်မြောက်နှစ် (၅၅၀/၄၉) ထက် နောက်မကျနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗေလရှာဇာသည် ဗာဗုလုန်နိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရာထူးအဆင့်အတန်းအရ လက်အောက်ခံဖြစ်သော်လည်း အာဏာပိုင်စိုးမှုတွင် အမှန်တကယ် ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော ရွှံ့ပြားစာစောင်များသည် ထိုပြည်နယ်၏ အမည်ခံအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သော သူ၏ခမည်းတော် နာဗိုနီဒပ်စ်၏ နှစ်များဖြင့် ရက်စွဲသတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် သားဖြစ်သူနှင့် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သော ဗေလရှာဇာသည် ဒုတိယမြောက် အုပ်ချုပ်သူအနေဖြင့် ဒံယေလအား “နိုင်ငံတော်တွင် တတိယမြောက် အုပ်ချုပ်သူ” အဖြစ် ခန့်အပ်ရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းသည် သင့်လျော်ပါသည် (ဒံယေလ ၅:၁၆၊ ၂၉)။ ဗေလရှာဇာနှင့် ပတ်သက်၍ ဒံယေလကျမ်း အခန်းကြီး ၅ ဆိုင်ရာ အပိုဒ်ခွဲမှတ်စုကို ကြည့်ပါ။

It is now known that Belshazzar’s kingship was not a separate chronological period following that of his father Nabonidus, but a joint rule in his father’s name. Tablets have been found identifying Belshazzar as the king’s eldest son, and as his representative during the father’s absence at Tema, in northwestern Arabia (from probably the 3d to at least the 11th year of Nabonidus). The “Persian Verse Account of Nabonidus” says that Nabonidus “entrusted the kingship” to his eldest son “in the third year.” This is generally understood to mean in the 3d regnal year (553/52, spring to spring). However, it has been suggested that “the third year” refers to the 3d after the completion of a temple at Haran. Since the text says that this entrusting of the kingship to the son took place when Nabonidus was about to begin his conquest of Tema, and since he was in Tema before the 7th regnal year, this could not have been later than the 6th year (550/49). Thus for some years Belshazzar was an actual king, subordinate in rank but not in power in the government of Babylonia. Tablets written during his administration are dated in the years of his father, Nabonidus, the titular ruler of the land. Thus Belshazzar, the son and coregent, as the second ruler, could appropriately offer to make Daniel “third ruler in the kingdom” (Dan. 5:16, 29). On Belshazzar see Additional Note on Daniel 5.

သက္ကရာဇ်စဉ် စနစ်သည် ကျမ်းစာပြင်ပ ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများတွင် အမည်မသိရသေးသော “မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်း” အား အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ရန်၊ ဗေလရှာဇာအား အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ပါဝင်ရန် နေရာပေးထားသကဲ့သို့ပင် နေရာအလုံအလောက် ပေးထားသည်၊ သို့သော် သမ္မာကျမ်းစာမှတ်တမ်းမှတစ်ပါး ဗေလရှာဇာကို မသိရှိခဲ့ကြသော နေ့ရက်များ ရှိခဲ့ဖူးသည်။

The chronological scheme allows just as much room for “Darius the Mede”—a name yet unknown in extra-Biblical contemporary records—as a ruler as it does for Belshazzar as a ruler, though there was a day when the latter was unknown, except in the Bible record.

 

ဒါရိဟုခေါ်သော “ဘုရင်” တစ်ပါး နေထိုင်ပြီး စိုးစံခဲ့ခြင်းမှာ ငြင်းခုံစရာမရှိပါ။ ကျမ်းစာမှတ်တမ်းသည် ရှင်းလင်းပါသည်။ မေးခွန်းထုတ်စရာ တစ်ခုတည်းသော အချက်မှာ သူ၏ စိုးစံနှစ်နှင့် ကုရုမင်းကြီး၏ စိုးစံနှစ်တို့၏ ဆက်စပ်မှုဖြစ်သည်။ သူသည် ကုရုမင်းကြီး မတိုင်မီ သို့မဟုတ် သူနှင့် ခေတ်ပြိုင်အဖြစ် စိုးစံခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ယခုအခါ ထိုခေတ်က ဗာဗုလုန်မှတ်တမ်းများနှင့် ပသိုလမိ၏ ကျမ်းရင်းတို့က ကုရုမင်းကြီး၏ စိုးစံနှစ်ကို နာဗိုနီဒပ်စ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်ပြီးနောက် ချက်ချင်း စတင်သည်ဟု ရေတွက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကုရုမင်းကြီးနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်း၏ စိုးစံနှစ်သည် ကျမ်းစာနှင့် လောကမှတ်တမ်းများနှင့် ဟန်ချက်ညီမည် ဖြစ်သည်။

That a “king” called Darius lived and reigned is not in question. The Bible record is clear. The only point in question is the relationship of his reign to that of Cyrus. It is evident that he reigned either before Cyrus or contemporaneously with him. Now the Babylonian records of that time and the Canon of Ptolemy count Cyrus’ reign as beginning immediately after the last year of Nabonidus. Therefore a reign of Darius the Mede contemporary with Cyrus would be in harmony with Scripture and secular records.

 

ဗာဗုလုန်ကျဆုံးချိန်မှစ၍ ကုရုမင်းကြီးသည် အမြင့်ဆုံးအာဏာကို ဆုပ်ကိုင်ထားသည်ဟု ရှုမြင်ရခြင်း၏ နောက်ထပ်အကြောင်းရင်းတစ်ခုကို၊ ကျမ်းစာက သူသည် ထိုမြို့ကြီးနှင့် ယင်းက ကိုယ်စားပြုသော အင်ပါယာကြီးကို အောင်နိုင်သူ ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ခြင်းဟူသော အချက်မှ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ ဆွဲထုတ်နိုင်ပါသည် (ဟေရှာယ Lazy ၄၅:၁ ကိုကြည့်ပါ)။

A further reason for viewing Cyrus as holding supreme power from the time of Babylon’s fall may reasonably be drawn from the fact that the Bible forecast that he was to be the conqueror of that great city, and thus of the great empire it represented (see Isa. 45:1).

 

ဗာဗုလုန်ကျဆုံးသောအခါ၊ မီးဒီးယားအမျိုးအနွယ်ဖြစ်သော ဒါရိသည် “ခါလဒဲနိုင်ငံကို အုပ်စိုးသော ဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်” (ဒံယေလ ၉:၁)။ ဗာဗုလုန်ကို အနိုင်မခံနိုင်သော အောင်နိုင်သူ ကုရုမင်းကြီးသည် (ဟေရှာယ ၄၅:၁) တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများတွင် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် စာရင်းသွင်းခံရပြီး ပါရှန်းအင်ပါယာသစ်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော်လည်း၊ သူသည် နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်များကြောင့် မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်းအား အချို့သော ဘုရင့်အထူးအခွင့်အရေးများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆခြင်းသည် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှုမရှိသည်မဟုတ်ပါ။ ဤယူဆချက်အပေါ် အခြေခံ၍ ကုရုမင်းကြီးသည် မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ပြောဆိုနိုင်သည်။

When Babylon fell, Darius, “of the seed of the Medes … was made king over the realm of the Chaldeans” (Dan. 9:1). Even though Cyrus, the invincible conqueror of Babylon (Isa. 45:1), was at the same time listed in the contemporary records as ruler, and had control of the new Persian Empire, it is not unreasonable to assume that he allowed Darius the Mede certain royal prerogatives for political reasons. On this assumption we may speak of Cyrus as taking over at the death of Darius the Mede.

 

မှုတ်သွင်းခံမှတ်တမ်းနှင့် ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများအကြား ဟန်ချက်ညီမှုကို အမြဲရှာဖွေသော ဤကျမ်းစာမှတ်ချက်သည် မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်းအား “ဘုရင်” တစ်ပါးအဖြစ် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ဗာဗုလုန်ပြိုလဲပြီးနောက် ချက်ချင်းအုပ်ချုပ်သော အောင်နိုင်သူအဖြစ် ကုရုမင်းကြီးကို ယုံကြည်ခြင်းတို့အကြား မဖြစ်မနေ လိုအပ်သော ပဋိပက္ခမရှိဟူသော ရှုထောင့်ကို တင်ပြထားသည်။

This commentary, which seeks always to find a harmony between the inspired record and contemporary historical documents, sets forth the view that no necessary conflict exists between belief in Darius the Mede as a “king,” and also in Cyrus as a conqueror ruling immediately upon the collapse of Babylon.

 

မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်းသည် “ဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီးနောက်” မည်မျှကြာအောင် စိုးစံခဲ့သည်ကို ကျမ်းစာက မပြောထားပါ၊ သူ၏ ပထမနှစ်ကိုသာ ဖော်ပြထားသည် (ဒံယေလ ၉:၁၊ အခန်း ၁၁:၁ ကိုလည်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ)။ ဗာဗုလုန်တို့၏ ရေတွက်မှုအရ၊ သူ၌ ပထမနှစ်ရှိခဲ့သည်ဟူသော အချက်သည် သူသည် အနည်းဆုံး နှစ်နှစ်၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော—သူ၏ နန်းတက်နှစ်နှင့် သူ၏ ပထမနှစ်တို့တွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြလိမ့်မည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၇၊ ၁၃၈ ကိုကြည့်ပါ)။ သူနှင့်ပတ်သက်၍ နောက်ထပ်ဖော်ပြချက်မရှိခြင်းသည် သူ၌ ဒုတိယနှစ်မရှိခဲ့ခြင်းကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ထိုအချိန်ခန့်တွင် ကုရုမင်းကြီးကိုယ်တိုင်က သူယခင်က ဒါရိအား ခွင့်ပြုခဲ့သော ထိုဘုရင့်ဂုဏ်ပုဒ်များ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည် (မှတ်စု ၁၀ ကိုကြည့်ပါ)။

The Bible does not say how long Darius the Mede reigned after he “was made king”; it merely mentions his 1st year (Dan. 9:1; cf. ch. 11:1). By the Babylonian reckoning, the fact that he had a 1st year would indicate that he ruled at least parts of two years—his accession year and his year 1 (see Vol. II, pp. 137, 138). The absence of any further mention of him may mean that he never had a year 2, and that about that time Cyrus himself took over those royal honors or functions he had formerly allowed to Darius (see note 10).

 

ကုရုမင်းကြီး၏ ပထမနှစ်သည် အင်ပါယာအသစ်ကို စတင်သည်။—ဗာဗုလုန်အရင်းအမြစ်များက ဗာဗုလုန်ကျဆုံးခြင်းကို ၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် သတ်မှတ်ပြီး၊ ကုရုမင်းကြီး၏ ပထမနှစ်ကို ၅၃၈ ခုနှစ် နွေဦးတွင် စတင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းက ဗာဗုလုန်အင်ပါယာကို ဆက်ခံသော ပါရှန်းဦးဆောင်မှုအောက်ရှိ အင်ပါယာအသစ်၏ ပထမနှစ်အဖြစ် ၅၃၈ ခုနှစ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြနေသည်။ ကုရုမင်းကြီးသည် ဗာဗုလုန်ကို မအောင်နိုင်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်၊ ပထမတွင် အန်ရှန် (Anshan) ၏ဘုရင်၊ ထို့နောက် ပါရှား၏ဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မီးဒီးယား (ယခင် အဆီးရီးယားအင်ပါယာ၏ နယ်မြေအများစုအပါအဝင်) နှင့် အာရှမိုင်းနားရှိ လုဒိ (Lydia) တို့ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည် (နာဗိုနီဒပ်စ် ရာဇဝင်ချုပ်၊ ကုရုမင်းကြီး၏ ကျောက်စာတိုင်၊ ဟေရိုဒိုးတပ်စ် i.46, 73, 75, 87, 88, 127-130၊ စထရာဘို xv.3.8၊ ဒီယိုဒိုးရပ်စ် စီကျူးရပ်စ် ii.34.6, 7 တွင် ကိုးကားထားသော စတီစီးယပ်စ် တို့ကိုကြည့်ပါ၊ ဇီနိုဖွန်သည် သူ၏ ဆိုင်ရိုပီဒီယာ i.1.4, i.5. 2-5, vii.5.37, 58, 70, viii.1.5-11, viii.5.17-19 တွင် မတူညီသော ပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြထားသည်)။ သို့သော် ကုရုမင်းကြီးသည် ဗာဗုလုန်ကို သိမ်းပိုက်မိသောအခါ၊ ရှေးဟောင်းဆီမိုက်ယဉ်ကျေးမှု၏ မိခင်မြို့တော်၏ အရှင်သခင်ဖြစ်လာခြင်းဖြင့် သူ၏ ဂုဏ်သတင်းကို အတိုင်းအဆမရှိ တိုးပွားစေခဲ့သည်၊ ထို့ကြောင့် သူ၏ ဗာဗုလုန်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း ပထမနှစ်ကို သူ၏ စိုးစံခြင်း ပထမနှစ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ သူ၏ ဗာဗုလုန်နိုင်ငံသားများထံ ထုတ်ပြန်သော ကြေညာချက်တွင် သူသည် မိမိကိုယ်ကို “စကြဝဠာ၏ဘုရင်၊ ကြီးမြတ်သောဘုရင်၊ တန်ခိုးကြီးသောဘုရင်၊ ဗာဗုလုန်၏ဘုရင်၊ ဆူမာနှင့် အက္ကတ်၏ဘုရင်၊ ကမ္ဘာ့ရပ်ဝန်းဒေသများ၏ဘုရင် ကုရု” ဟု ဂုဏ်ယူစွာ ကမ္ပည်းထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကုရုမင်းကြီးသည် ဆီမိုက်ကမ္ဘာကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ်ကမ္ဘာကို လွှမ်းခြုံကာ အိန္ဒိယနယ်စပ်အထိ ကျယ်ပြန့်သော ပါရှန်းအင်ပါယာကြီးကို အလုံးစုံပြည့်စုံစေရန် အီဂျစ်နိုင်ငံ (နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားဖြစ်သူက ထည့်သွင်းမည့်) သာ လိုအပ်တော့သည်။

Cyrus’ First Year Begins New Empire.—It has been explained that the Babylonian sources place the fall of Babylon late in 539 and year 1 of Cyrus as beginning in the spring of 538. That accounts for the importance of 538 as marking the 1st year of the new empire, under Persian leadership, that succeeded the Babylonian. Cyrus had ruled as king for a number of years before he conquered Babylon, first of Anshan, then of Persia, afterward adding Media (including much of the territory of the former Assyrian Empire), and Lydia in Asia Minor (see the Nabonidus Chronicle; the Cyrus Cylinder; Herodotus i.46, 73, 75, 87, 88, 127–130; Strabo xv.3.8; Ctesias, cited in Diodorus Siculus ii.34.6, 7; Xenophon tells a different story in his Cyropaedia i.1.4; i.5. 2–5; vii.5.37, 58, 70; viii.1.5–11; viii.5.17–19). But when Cyrus captured Babylon, he immeasurably increased his prestige in becoming master of the mother-city of ancient Semitic civilization, and thus the 1st year of his control of Babylon was called the 1st year of his reign. In his proclamation to his Babylonian subjects he proudly styled himself “Cyrus, king of the universe, great king, mighty king, king of Babylon, king of Sumer and Akkad, king of the world quarters.” Thus Cyrus conquered the Semitic world, and he lacked only Egypt (later to be added by his son) to round out the great Persian Empire, one that embraced the eastern Mediterranean world and stretched to the borders of India.

 

နေဗုခဒ်နေဇာ၏ ရွှေမြို့တော်၏ ဘုန်းအသရေတွင် ခဏတာပွင့်လန်းခဲ့သော သက်တမ်းတိုလှသည့် နီယို-ဗာဗုလုန်အင်ပါယာသည် ဒံယေလ၏ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံ လေးခုအနက် ပထမဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ ရှေးဟောင်းဆီမိုက်ကြီးစိုးမှု၏ နောက်ဆုံးအဆင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ဒံယေလ၏ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ကုရုမင်းကြီး၏ ပါရှန်းအင်ပါယာသစ်သည် အင်ဒို-ဥရောပလူမျိုးများထံသို့ ဦးဆောင်မှု ကူးပြောင်းခြင်းကို မှတ်သားစေခဲ့ပြီး၊ ထိုလူမျိုးများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဂရိနှင့် ရောမလူမျိုးများမှတစ်ဆင့် ဥရောပကို ကာလရှည်ကြာ ကြီးစိုးသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့သည်။

The short-lived Neo-Babylonian Empire, flowering briefly in the glories of Nebuchadnezzar’s golden city, was the first of Daniel’s series of four world powers, but also the last phase of ancient Semitic domination. Now the second of Daniel’s series, Cyrus’ new Persian Empire, marked the passing of leadership to the Indo-European peoples, who later, through the Greeks and Romans, were to develop the civilization that gave Europe its long dominant position.

 

ဂျူးလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကုရုမင်းကြီး၏ ပထမနှစ်။—ကျမ်းစာဖော်ပြချက်များအရ ဂျူးသုံ့ပန်းများအား ယုဒပြည်သို့ ပြန်ခွင့်ပြုသည့် ကုရုမင်းကြီး၏ အမိန့်တော်သည် သူ၏ ပထမနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် (ရာဇဝင်ချုပ်ဒုတိယစောင် ၃၆:၂၂၊ ဧဇရ ၁:၁၊ ဧဇရ ၅:၁၃)။ ဗာဗုလုန်ကျဆုံးခြင်းသည် ၅运行 ခုနှစ်၏ တိရှရိလ (၇ လမြောက်) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် (စာမျက်နှာ ၉၄ ကိုကြည့်ပါ)၊ ဗာဗုလုန်ရွှံ့ပြားစာစောင်များ၏ ရေတွက်မှုအရ ကုရုမင်းကြီး၏ ၁ နှစ်မြောက်သည် ၅၃၈ ခုနှစ် နွေဦးတွင် စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူးလူမျိုးများသည် ကွဲပြားစွာ ရေတွက်ကြသည်၊ သူတို့၏ လူမှုရေးဆိုင်ရာ နှစ်များသည် ဆောင်းဦးတွင် စတင်ခဲ့သည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၀၈-၁၁၀၊ ၁၁၆ ကိုကြည့်ပါ)။ မြို့တော်သည် ဂျူးနှစ်သစ်ကူးနေ့ ကုန်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စနစ်သစ်၏ ပထမဆုံး ဂျူးနှစ်သည် ၅၃၈ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီရှိ နောက်ထပ်ရောက်ရှိလာမည့် ဂျူးနှစ်သစ်ကူးနေ့၊ တိရှရိလ ၁ ရက်ထက် စော၍ မစတင်နိုင်ပါ။ ဂျူးတို့၏ ရေတွက်မှုအရ ထိုအမိန့်တော်ကို ၅၃၇ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယင်းကို အမှန်တကယ် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်းမပြုမီ အချိန်အတန်ကြာကတည်းက မဖြစ်မနေ ထုတ်ပြန်ခဲ့ရသည်။ အကယ်၍ အမိန့်တော်ကို ၅၃၇ ခုနှစ်တွင် ပေးခဲ့ပြီး သုံ့ပန်းများ၏ ခရီးစဉ်သည် ၅၃၆ ခုနှစ် နွေဦးတွင် လိုက်ပါလာခဲ့ပါက၊ ဤအရာသည် ယေရမိ၏ အနှစ် ၇၀ ကို ပြည့်စုံစေလိမ့်မည်။ ဂျူးတို့၏ ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦးအထိ ရေတွက်သောနှစ် ၅၃၇/၃၆ တွင် မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်းသည် (ဂျူးနှစ် ၆၀၆/၀၅ တွင်ရှိသော) ၆၀၅ ခုနှစ် နွေရာသီနှောင်းပိုင်းတွင် သုံ့ပန်းဘဝစတင်ချိန်မှစ၍ အားလုံးအကျုံးဝင်သော အနှစ် ၇၀ ဖြစ်နေဆဲပင် ဖြစ်လိမ့်မည်။

Cyrus’ First Year in Relation to the Jews.—According to Scripture statements Cyrus’ decree permitting the Jewish exiles to return to Judea was issued in his first year (2 Chron. 36:22; Ezra 1:1; Ezra 5:13). Since the fall of Babylon took place in Tishri (the 7th month) of 539 (see p. 94), the year 1 of Cyrus began, by the reckoning of the Babylonian tablets, in the spring of 538. But the Jews reckoned differently; their civil years began in the autumn (see Vol. II, pp. 108–110, 116). The city fell after the Jewish New Year’s Day had passed. Hence the first Jewish year of the new regime could not have begun before the next Jewish New Year, Tishri 1, in the autumn of 538. By Jewish reckoning the decree might have been promulgated late in 537. It was necessarily issued some considerable time before the actual migration. If the decree was given in 537, and the journey of the exiles followed in the spring of 536, this would fulfill the 70 years of Jeremiah. A repatriation in the Jewish fall-to-fall year 537/36 would still be 70 years, inclusive, from the beginning of the Exile in the late summer of 605 (in the Jewish year 606/05).

ရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များသည် အနှစ် ၇၀ ကို နေဗုခဒ်နေဇာ စိုးစံနှစ်စတင်ချိန်ခန့်မှ ကုရုမင်းကြီး စိုးစံနှစ်စတင်ချိန် အနီးအနားတစ်နေရာအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်စေသည်၊ သို့သော် တိကျသော ဘီစီ ရက်စွဲများကို သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲသည်။ ထိုကာလအပိုင်းအခြား၏ အဆုံးနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက်တစ်ခုထက်မက တင်ပြထားပြီးဖြစ်သည်၊ နည်းလမ်းကွာခြားချက်မှာ ကုရုမင်းကြီးနှင့် မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်းတို့ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အနက်ဖွင့်ဆိုချက်အပေါ် မူတည်သည်။ သုံ့ပန်းဘဝအတွက် ရက်စွဲများသည် ဒံယေလ၏ အချိန်ကာလ ပရောဖက်ပြုချက်များတွင် ပါဝင်သော ရက်စွဲများကဲ့သို့ အဓိကကျသော အချက်များမဟုတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့် ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ မဟုတ်ပါ။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ၊ ရက်သတ္တပတ် ၇၀ ကဲ့သို့သော အသေးစိတ်၊ ရေရှည်ပရောဖက်ပြုချက်သည် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော အခြေခံပေါ်တွင် ရှိနေသည် (ယင်း၏ စတင်သည့်အချက်အတွက် အပိုင်း ၈ ကိုကြည့်ပါ)။

The available information enables us to establish the 70 years as extending from about the time of the beginning of Nebuchadnezzar’s reign to somewhere near the beginning of Cyrus’ reign, but the exact b.c. dates are difficult to fix. More than one explanation has been offered in regard to the end of the period, the difference in method depending on the interpretation of the data concerning Cyrus and Darius the Mede. The dates for the captivity are not pivotal points as are the dates involved in the time prophecies of Daniel; hence are not matters of doctrine. A detailed, long-term prophecy like the 70 weeks, on the other hand, is on an entirely different basis (on its starting point see Section VIII).

ဥပမာအားဖြင့်၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာသည် တစ်ချိန်က စိတ်ရှုပ်ထွေးစရာဖြစ်ခဲ့သော ဗေလရှာဇာ၏ ပြဿနာကို ရှင်းလင်းပေးခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ မီးဒီးယားလူမျိုး ဒါရိမင်း၊ ကုရုမင်းကြီး၏ စိုးစံနှစ်နှင့် ယေရမိ၏ အနှစ် ၇၀ ပြီးဆုံးခြင်းတို့အပေါ် တစ်နေ့နေ့တွင် ပိုမို၍ အလင်းပြနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရပါသည်။

It is to be hoped that just as archeology has cleared up the once-puzzling problem of Belshazzar, for instance, it will someday throw more light on Darius the Mede, the reign of Cyrus, and the end of the 70 years of Jeremiah.

အခြား အနှစ် ၇၀ ကာလအပိုင်းအခြား နှစ်ခုကို အပိုင်း ၆ တွင် ရှင်းပြပါမည်။

Two other 70-year periods will be explained in section VI.

 

VI. ဗိမာန်တော် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကာလအပိုင်းအခြား

တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ် စတင်ခြင်း။—ကုရုမင်းကြီး၏ အမိန့်တော်အရ ယုဒမင်းသား ဇေရုဗဗေလသည် သုံ့ပန်း ၄၂,၃၆၀ ဦးကို သူတို့၏ မွေးရပ်မြေသို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည် (ဧဇရ ၁၊ ၂ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့နောက် ဇေရုဗဗေလ၏ ရှေ့ဆောင်များသည် ယေရုရှလင်မြို့တွင် စုရုံးခဲ့ကြပြီး၊ ၇ လမြောက် ၁ ရက်နေ့တွင် ပျက်စီးနေသော ဗိမာန်တော်၏ ရင်ပြင်ရှိ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်တွင် ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဝတ်ပြုမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ကြသည် (ဧဇရ ၃:၁-၆)။ သူတို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ဒုတိယနှစ်၏ ၂ လမြောက်ဖြစ်သော နောက်ထပ်ရောက်ရှိလာမည့် နွေဦးရာသီသို့ ရောက်မှသာ (ငယ် ၈)၊ သူတို့၏ ဗိမာန်တော်အသစ်၏ အုတ်မြစ်ကို စတင်ချခဲ့ကြသည်၊ ထိုအခါ ယခုလက်ရှိ သေးငယ်သော အစပြုမှုနှင့် အတိတ်က ဘုန်းအသရေတို့အကြား နာကျင်ဖွယ် ကွာခြားချက်ကြောင့် လူကြီးများသည် ငိုကြွေးကြသော်လည်း လူအစုအဝေးကမူ ဝမ်းမြောက်လွန်း၍ ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

VI. The Period of the Rebuilding of the Temple

Building Program Begun.—Under Cyrus’ decree Zerubbabel, a prince of Judah, led 42,360 exiles to their homeland (see Ezra 1, 2). Then Zerubbabel’s pioneers gathered at Jerusalem, and on the 1st of the 7th month reinstituted the sacrificial services on the rebuilt altar in the court of the ruined Temple (Ezra 3:1–6). Not until the following spring, in the 2d month of the 2d year of their return (v. 8), did they begin to lay the foundation of their new sanctuary, and the painful contrast between the present small beginning and the past glory made the old men weep while the multitude shouted for joy.

ဒါရိမင်း ၁ ၏ နန်းစံသည်အထိ အဟန့်အတားများ။—ထို့နောက် ဧဇရက ရှမာရိပြည်နယ်တစ်ဝက်ရှိ ဂျူးလူမျိုးများ၏ ရန်သူများသည် (၄ ရာဇဝင် ၁၇:၂၃၊ ၃၄၊ ဧဇရ ၄:၂၊ ၉:၁ ကိုကြည့်ပါ) ဦးစွာအကူအညီပေးပြီးနောက် အဟန့်အတားများပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူတို့သည် “ပါရှားဘုရင် ကုရုမင်းလက်ထက်မှစ၍ ပါရှားဘုရင် ဒါရိမင်းလက်ထက်အထိ သူတို့၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ပျက်ပြားစေရန် အကြံပေးများကို ငှားရမ်းခဲ့ကြသည်” (ဧဇရ ၄:၅)။ ဧဇရ ၄ ၏ အစီအစဉ်သည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း ဤဘုရင်များ၏ အစီအစဉ်သည် မည်သည့်တိကျသောရက်စွဲများနှင့်မဆို ဗိမာန်တော်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းသည် “ဒါရိမင်း၏ နန်းစံဒုတိယနှစ်အထိ ရပ်တန့်သွားသည်” (ဧဇရ ၄:၂၄) ဟူသောအချက်နှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။ ဒါရိမင်း ၁ ၏ ဤဒုတိယနှစ်သည် ဘီစီ ၅၂၀/၁၉ ဖြစ်သည်။

Hindrances Until the Reign of Darius I.—Then, says Ezra, the adversaries of the Jews in the half-pagan province of Samaria (see on 2 Kings 17:23, 34; Ezra 4:2; 9:1) offered first help and then hindrance. They “hired counsellors against them, to frustrate their purpose, all the days of Cyrus king of Persia, even until the reign of Darius king of Persia” (Ezra 4:5). The sequence of Ezra 4 is debated, but the order of these kings has no bearing on any definite dates or on the fact that the reconstruction of the Temple “ceased unto the second year of the reign of Darius” (Ezra 4:24). This 2d year of Darius I was 520/19 b.c.

ဒါရိမင်း ပထမအုပ်စိုးချိန်အထိ အနှောင့်အယှက်များ။—ထို့နောက်၊ တည်ဆောက်ရေးအစီအစဉ် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သော စိတ်ပျက်အားငယ်ဖွယ် ကာလရှည်ကြီးပြီးနောက်၊ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော သုံ့ပန်းများ၏ လျော့ပါးသွားသော စိတ်အားထက်သန်မှုကို ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်တွင် ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့ထံမှ သတင်းစကားများဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်စေခဲ့သည် (ဧဇရ ၅:၁၊ ၂)။ သူတို့သည် ဗိမာန်တော်တွင် ပြန်လည်အလုပ်လုပ်ကြသည်၊ ထိုအခါ ယုဒပြည် ပါဝင်သော “မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း” ပြည်နယ်၏ ဘုရင်ခံ တတ်နဲ (Tatnai) က တည်ဆောက်ရေးအတွက် သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို တောင်းခံခဲ့သည်။ ခွင့်ပြုချက်ရှိသည်ဟူသော သူတို့၏ အခိုင်အမာပြောဆိုချက်ကို ဧကဗတန် (Ecbatana) မြို့တွင် ကုရုမင်းကြီး၏ အမိန့်တော်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းဖြင့် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည် (ဧဇရ ၆:၂၊ အနားသတ်မှတ်စု)။ ဒါရိမင်းသည် ကိုယ်တိုင် တစ်ဆူတည်းသော ဘုရားကို ကိုးကွယ်သူဖြစ်ပြီး ကုရုမင်းကြီး၏ သဘောထားကြီးသော မူဝါဒများကို အတုယူသူဖြစ်သဖြင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကူညီပံ့ပိုးမှု ပေးခဲ့သည်။

Construction Resumed in Reign of Darius.—After the long period of discouragement, during which the building program had ceased, the flagging zeal of the returned exiles was renewed by messages from the prophets Haggai and Zechariah in the 2d year of Darius (Ezra 5:1, 2). They set to work on the Temple again, whereupon Tatnai, the governor of the province of “Beyond the River,” of which Judea was a part, asked for their authorization for the construction. Their claim to having authorization was verified by the finding of Cyrus’ decree in Ecbatana (Ezra 6:2, margin). Darius, who was himself a monotheist and an imitator of the liberal policies of Cyrus, offered financial aid.

အမိန့်တော် သုံးရပ်အောက်တွင် ဗိမာန်တော် ပြီးစီးခြင်း။—ထို့နောက် ကန့်ကွက်မှုများကို ထိရောက်စွာ ဖယ်ရှားပြီးနောက်၊ ပရောဖက်များ၏ စိတ်အားထက်သန်သော ဦးဆောင်မှုဖြင့် “ဣသရေလအမျိုး၏ ဘုရားသခင်၏ အမိန့်တော်အတိုင်း၊ ပါရှန်းဘုရင် ကုရု၊ ဒါရိ၊ အာတဇေရုတို့၏ အမိန့်တော်အတိုင်း တည်ဆောက်၍ ပြီးစီးကြ၏။ ဒါရိမင်းကြီး စိုးစံသော ၆ နှစ်မြောက်၊ အာဒါလလ ၃ ရက်နေ့တွင် ထိုဗိမာန်တော် ပြီးစီးလေ၏” (ဧဇရ ၆:၁၄၊ ၁၅)၊ သို့မဟုတ် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ၅၁၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမှန်တကယ် တည်ဆောက်ခြင်းသည် ဗိမာန်တော်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဤကျမ်းချက်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ဘုရင်သုံးပါးအနက် ဒုတိယမြောက်ဘုရင် စိုးစံစဉ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်—ကုရုမင်း၏ အမိန့်တော် (၅၃၇ ခန့်)၊ ဒါရိမင်း ပထမ၏ အမိန့်တော် (၅၂၀ နောက်ပိုင်း တစ်ချိန်ချိန်)၊ နှင့် အာတဇေရုမင်း ပထမ၏ အမိန့်တော် (၄၅၈/၅၇)—သို့သော် တတိယမြောက် အမိန့်တော်ဖြစ်သော အာတဇေရုမင်း၏ အမိန့်တော်အောက်တွင် ဗိမာန်တော်၌ နောက်ထပ် အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည် (ဧဇရ ၆:၁၄ နှင့် ၇:၂၇ ဆိုင်ရာ မှတ်ချက်များကိုကြည့်ပါ)။ ဧဇရသည် ဤအမိန့်တော်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော နှစ်အဖြစ် ၄၅၇ ခုနှစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အပိုင်း ၈ နှင့် ၉ ကိုကြည့်ပါ။

The Temple Finished Under Three Decrees.—Then with opposition effectively removed, and with the enthusiastic leadership of the prophets, “they builded, and finished it, according to the commandment of the God of Israel, and according to the commandment of Cyrus, and Darius, and Artaxerxes king of Persia. And this house was finished on the third day of the month Adar, which was in the sixth year of the reign of Darius the king” (Ezra 6:14, 15), or approximately March 12, 515 b.c. Thus the actual building was finished in the reign of the second of the three kings mentioned in this text as issuing decrees in relation to the Temple—the edicts of Cyrus (about 537), Darius 1 (sometime after 520), and Artaxerxes I (458/57)—but further work was done on the Temple under the third decree, that of Artaxerxes (see on Ezra 6:14 and 7:27). On 457 as the year in which Ezra put this decree into effect, see Sections VIII and IX.

ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်တွင် ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်ခြင်း ပြန်လည်စတင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဧဇရ၏ မှတ်တမ်းတွင် ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ သူတို့၏ကျမ်းစောင်များသည် နောက်ထပ် ဆွေးနွေးရမည့် ဤကာလအတွင်းရှိ တိကျသော ရက်စွဲအချို့ကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။

Ezra’s account of the resumption of the Temple construction in the 2d year of Darius mentions the prophets Haggai and Zechariah, whose books furnish several additional specific dates in this period that must be discussed next.

ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့၏ သက္ကရာဇ်စဉ်။—ဟဂ္ဂဲကျမ်းနှင့် ဇာခရိကျမ်းတို့ရှိ ရက်စွဲ ၇ ခုကို အတူတကွ စဉ်းစားပါမည်၊ အကြောင်းမှာ တစ်ခုမှတစ်ပါး အားလုံးသည် ဒါရိမင်း ပထမ၏ ၂ နှစ်မြောက်တွင် ကျရောက်သောကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ ပရောဖက်နှစ်ဦးသည် ခေတ်ပြိုင်များနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ ဖြစ်ကြသဖြင့် ပြက္ခဒိန်တစ်ခုတည်းကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤရက်စွဲများသည် တိကျပါသည်၊ ၎င်းတို့အနက် နှစ်ခုသာ မရေရာပါ၊ အကြောင်းမှာ ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်ကို ဗာဗုလုန်-ပါရှန်းတို့၏ နွေဦးမှ နွေဦးအထိ ရေတွက်သော ပြက္ခဒိန်ဖြင့် ရေတွက်ရမည်လော သို့မဟုတ် ဂျူးလူမျိုးတို့၏ ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦးအထိ ရေတွက်သော လူမှုရေးဆိုင်ရာ နှစ်ပြက္ခဒိန်ဖြင့် ရေတွက်ရမည်လော ဟူသည့်အချက်အပေါ် ထင်မြင်ချက် ကွဲပြားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒါရိမင်းသည် သူ၏ နန်းတက်ခြင်းကို ၅၂၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီမှစ၍ ရေတွက်ခဲ့သောကြောင့်၊ သူ၏ ဗာဗုလုန် ၁ နှစ်မြောက်သည် ၅၂၁ ခုနှစ် နွေဦး၊ ဗာဗုလုန်နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ၂ နှစ်မြောက်သည် ၅၂၀ ခုနှစ် နွေဦးတွင် စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျူးတို့၏ ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦးအထိ ရေတွက်သော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြက္ခဒိန်တွင် သူ၏ နန်းတက်နှစ် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ထပ် ဂျူးနှစ်သစ်ကူးနေ့ ရောက်ရှိလာသော ၅၂၁ ခုနှစ် ဆောင်းဦးတွင် သူ၏ ၁ နှစ်မြောက် စတင်မည်ဖြစ်ကာ၊ သူ၏ ၂ နှစ်မြောက်သည် ၅၂၀ ခုနှစ် ဆောင်းဦးတွင် စတင်မည်ဖြစ်သည်။ ဒါရိမင်း၏ နှစ်များသည် ဂျူးပြက္ခဒိန်အရ အမြဲတမ်း နှစ်ဝက်မျှ နောက်ကျ၍ စတင်ခဲ့သည်။

The Chronology of Haggai and Zechariah.—The seven dates in the books of Haggai and Zechariah will be considered together, since all but one of them fell in the 2d year of Darius I, and since the two prophets, being contemporaries and colleagues, presumably used the same calendar. These dates are specific; and only two of them are uncertain, because of difference of opinion as to whether the 2d year of Darius is to be reckoned in the Babylonian-Persian spring-to-spring calendar or by the Jewish fall-to-fall civil calendar. Since Darius reckoned his accession from the autumn of 522, his Babylonian year 1 began in the spring of 521, at the Babylonian New Year’s Day, and his year 2 began in the spring of 520. But his accession year in the Jewish fall-to-fall civil calendar would end, and his 1st year begin, in the autumn of 521, when the next Jewish New Year’s Day came; and his 2d year would begin in the autumn of 520. Darius’ years always began a half-year later by the Jewish calendar.

ဗာဗုလုန်နှစ်ကို လ ၁ မှ ၁၂ ထိ ရေတွက်သော်လည်း၊ ဂျူးနှစ်သည် ၇ လမြောက်တွင် စတင်ပြီး ၆ လမြောက်တွင် ပြီးဆုံးသဖြင့်၊ မည်သည့်သတ်မှတ်နှစ်တွင်မဆို လများ၏ အစဉ်လိုက်သည် ၎င်းသည် မည်သည့်အမျိုးအစားဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ဟဂ္ဂဲကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော ဖြစ်ရပ်များကို သူက သမိုင်းစဉ်အလိုက် တင်ပြထားခြင်းဖြစ်ပါက၊ ၆ လမြောက်ပြီးနောက် ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်တွင် ၇ လမြောက် လိုက်လာသည် (ဟဂ္ဂဲ ၁:၁၅၊ ၂:၁)၊ ယင်းက ဟဂ္ဂဲသည် ထိုနှစ်ကို လ ၁ မှ ၁၂ ထိ ပါဝင်သည်ဟု ရေတွက်နေပြီး နွေဦးရာသီရှိ ၁ လမြောက် (နိသန်လ) မှ စတင်ကြောင်း ညွှန်ပြလိမ့်မည်။ ယင်းကို ကျမ်းစာမှတ်ချက်ပေးသူများနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ယင်းသည် ဇာတ်ကြောင်း၏ အစဉ်လိုက်ဖြစ်ရုံသာမက ဗာဗုလုန်ပြည်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော ရေတွက်မှုဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Since the Babylonian year was reckoned by months 1 through 12, while the Jewish year began with the 7th month and ended with the 6th, the order of months in any specified year indicates which type it was. If the events described in Haggai are presented by him in chronological order, then the 6th month was followed by the 7th in Darius’ 2d year (Haggai 1:15; 2:1); and this would indicate that Haggai was reckoning that year as consisting of months 1 through 12, beginning with the 1st month (Nisan), in the spring. This has been assumed by commentators and historians generally, not only because it is the order of the narrative, but because that was the reckoning used in Babylonia.

ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်သည် နွေဦး သို့မဟုတ် ဆောင်းဦး ရေတွက်မှု နှစ်ခုစလုံးအရ ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ၅၂၀/၁၉ ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းစွာ အတည်ပြုထားပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့၏ လပြက္ခဒိန် ရက်စွဲများသည် ပထမနှစ်ခု (ဟဂ္ဂဲ ၁:၁၊ ၁၅) မှလွဲ၍ ကျန်ရက်စွဲများကို ဘီစီ တန်ဖိုးများနှင့် အသေအချာ သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဆောင်းဦးနှင့် နွေဦးနှစ်များ ထပ်တူကျနေသည့် နှစ်ဝက်အတွင်း ကျရောက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

It is well established that the 2d year of Darius was 520/19 b.c., by either spring or fall reckoning. Then the lunar-month dates of Haggai and Zechariah, with the exception of the first two (Haggai 1:1, 15), can be assigned b.c. equivalents with certainty, for they fall in the half year in which the fall and spring years overlap.¹¹

ရက်စွဲများကို ဟဂ္ဂဲကျမ်းတွင် ပါရှိသည့် အစဉ်လိုက်အတိုင်း ဤနေရာတွင် စာရင်းပြုစုထားပြီး၊ ဇာခရိကျမ်း၏ ရက်စွဲများကို သင့်လျော်သော နေရာတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရက်အလိုက် မှန်ကန်နိုင်ဖွယ်ရှိသော ဘီစီ တန်ဖိုးများကို (ပထမနှစ်ခုမှလွဲ၍) နောက်ဆုံးကော်လံတွင် ထည့်သွင်းထားသည် -

The dates are listed here in the order in which they occur in Haggai, with those of Zechariah inserted in place. The b.c. equivalents, probably correct approximately to the day, except for the first two, are added in the last column:

ကျမ်းချက်		လ	ရက်	နှစ်	ဘီစီ တန်ဖိုး
ဟဂ္ဂဲ	၁:၁	၆	၁	ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်	[ဩဂုတ် ၂၉၊ ၅၂၀?]
	၁:၁၅	၆	၂၄	“	[စက်တင်ဘာ ၂၁၊ ၅၂၀?]
	၂:၁	၇	၂၁	“	အောက်တိုဘာ ၁၇၊ ၅၂၀
ဇာခရိ	၁:၁	၈		“	အောက်တိုဘာ/နိုဝင်ဘာ ၅၂၀
ဟဂ္ဂဲ	၂:၁၀၊ ၁၈၊ ၂０	၉	၂၄	“	ဒီဇင်ဘာ ၁၈၊ ၅၂၀
ဇာခရိ	၁:၇	၁၁	၂၄	“	ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၊ ၅၁၉
	၇:၁	၉	၄	ဒါရိမင်း၏ ၄ နှစ်မြောက်	ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၅၁၈
Text		Month	Day	Year	b.c. Equivalent
Haggai	1:1	6	1	2d of Darius	[Aug. 29, 520?]
	1:15	6	24	“	[Sept. 21, 520?]
	2:1	7	21	“	Oct. 17, 520
Zech.	1:1	8		“	Oct./Nov. 520
Haggai	2:10, 18, 20	9	24	“	Dec. 18, 520
Zech.	1:7	11	24	“	Feb. 15, 519
	7:1	9	4	4th of Darius	Dec. 7, 518

 

ဇာခရိ၏ အနှစ် ၇၀ ကာလအပိုင်းအခြားများ။—ယေရမိ၏ သုံ့ပန်းဘဝ ကြိုတင်ဟောကိန်းအပြင်၊ သုံ့ပန်းဘဝနှင့် ဆက်စပ်ပြီး အတိတ်ကို ပြန်ပြောင်းကြည့်သည့်အနေဖြင့် ဖော်ပြထားသော အခြား အနှစ် ၇၀ ကာလအပိုင်းအခြား နှစ်ခုရှိကြောင်း သတိပြုမိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယေရုရှလင်နှင့် ယုဒပြည်အပေါ် “အမျက်တော်ထွက်ခြင်း” အနှစ် ၇၀ နှင့် (ဗိမာန်တော်ဖျက်ဆီးခံရခြင်းကို အောက်မေ့သတိရသောအားဖြင့်) ၅ လမြောက်တွင် အစာရှောင်ခြင်း အနှစ် ၇၀ တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဒါရိမင်း၏ ၂ နှစ်မြောက်နှင့် ၄ နှစ်မြောက်တွင် အသီးသီး ရက်စွဲသတ်မှတ်ထားသော ဇာခရိ၏ သတင်းစကားနှစ်ခုတွင် ဖော်ပြထားသည် (ဇာခရိ ၁:၇၊ ၁၂၊ ၇:၁၊ ၃-၅)၊ သို့မဟုတ် ၅၂၀/၁၉ နှင့် ၅၁၈/၁၇ ဘီစီ တွင်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဤအရာများသည် ကာလတစ်ခုစီ၏ အနှစ် ၇၀ မြောက်နှစ်ဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ တစ်ခုစီ၏ ၁ နှစ်မြောက်နှစ်သည် အသီးသီး ၅၈၉/၈၈ နှင့် ၅၈၇/၈၆ ဖြစ်ခဲ့လိမ့်မည်။ ယခုအခါ၊ ဤကာလများနှင့် ကိုက်ညီသော ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုမှာ အကောင်းဆုံး အထောက်အထားများအရ ဘီစီ ၅၈၉/၈၈ တွင် သတ်မှတ်ထားသော နေဗုခဒ်နေဇာ၏ ယေရုရှလင်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်း စတင်ခြင်းနှင့် ၅၈၆ ခုနှစ် နွေရာသီ (ဆိုလိုသည်မှာ ၅၈"၇/၈၆၊ ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦး) ရှိ (၅ လမြောက်တွင်) ဗိမာန်တော် ဖျက်ဆီးခံရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤကာလအပိုင်းအခြားနှစ်ခုကို အားလုံးအကျုံးဝင်သော အနှစ် ၇၀ ၏ တိကျသော အချိန်ကာလဖော်ပြချက်များအဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ အချို့က ဤအရာများကို ယေရမိ၏ အနှစ် ၇၀ ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ရှင်းပြကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် သီးခြားစီဖြစ်ပုံရသည် (မှတ်စု ၁၀ ကိုကြည့်ပါ)။

Zechariah’s Seventy-Year Periods.—It has been noted that, in addition to Jeremiah’s prediction of the captivity, there were two other 70-year periods related to the Exile, both mentioned in retrospect. These were the 70 years of “indignation” against Judah and Jerusalem and the 70 years of the fast of the fifth month (in commemoration of the destruction of the Temple), in two messages of Zechariah dated respectively in the 2d and 4th years of Darius (Zech. 1:7, 12; 7:1, 3–5), or 520/19 and 518/17 b.c. If these were the 70th year of each period, the 1st year of each was, respectively, 589/88 and 587/86. Now, two events appropriate to these periods are the beginning of the siege of Jerusalem by Nebuchadnezzar, assigned on the best evidence to 589/88 b.c., and the destruction of the Temple (in the 5th month) in the summer of 586 (that is, 587/86, fall to fall). Thus these two periods may be understood as accurate time statements of 70 years, inclusive. Some explain these as referring to the 70 years of Jeremiah. But they have every appearance of being separate (see note 10).

 

VII. ရွှေဟရုမင်း (Xerxes) စိုးစံစဉ်အတွင်း ဧသတာဝတ္ထု၏ သက္ကရာဇ်စဉ်

ဧသတာကျမ်းရှိ အာရွှေရုမင်းကို ရွှေဟရုမင်း (Xerxes) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံထားကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ဟေဗြဲဘာသာဖြင့် သူ၏နာမည်စာလုံးပေါင်း (’Achashwerosh) သည် ခေတ်ပြိုင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ပါရှိသောအရာနှင့် ဆင်တူသောကြောင့် ဖြစ်သည် (ဧသတာ ၁:၁ ဆိုင်ရာ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)။ ရွှေဟရုမင်း၏ စိုးစံနှစ်ကို ပသိုလမိ၏ ကျမ်းရင်းမှသာမက၊ ရက်စွဲနှစ်မျိုးပါရှိသော အီလစ်ဖန်တိုင် (Elephantine) ပပ္ပုရုစာစောင်မှလည်း သိရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် ဧသတာဝတ္ထု၏ သက္ကရာဇ်စဉ်သည် မည်သည့်ပြဿနာမျှ မရှိပါ။ သုံ့ပန်းဘဝနောက်ပိုင်း ဗာဗုလုန်လအမည်များ၏ ဂျူးပုံစံကို သက်သေပြနေသော လများသည် ၎င်းတို့၏ အစဉ်လိုက်အရ စိုးစံနှစ်များကို နွေဦးမှ သို့မဟုတ် ဆောင်းဦးမှ စတင်ရေတွက်သလောဟူသည်ကို ဆုံးဖြတ်မပေးပါ၊ အကြောင်းမှာ နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ နှစ်အရေအတွက်ကို မဖော်ပြထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးသည် ပါရှန်းမြို့တော်တွင် ဖြစ်ပွားသဖြင့်၊ ရက်စွဲများသည် ပါရှန်းရက်စွဲများ ဖြစ်နိုင်ပြီး ထို့ကြောင့် ဂျူးပြက္ခဒိန်အပေါ် သက်ရောက်မှုမရှိပါ။ ထိုခေတ်က ဗာဗုလုန်-ပါရှန်းပြက္ခဒိန်၏ တိကျသော ရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်ကို အလွန်သေးငယ်သော မှားယွင်းမှုအပိုင်းအခြားဖြင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖော်ပြပေးသည့် Parker-Dubberstein ဇယားများမှ ရရှိလာသော ဘီစီ တန်ဖိုးများအတွက် စာမျက်နှာ ၄၆၀ ကိုကြည့်ပါ။

VII. The Chronology of Esther, in the Reign of Xerxes

The identification of the Ahasuerus of the book of Esther with Xerxes is generally accepted today, since the spelling of his name in the Hebrew (’Achashwerosh) is similar to that appearing in contemporary documents (see on Esther 1:1). The reign of Xerxes is known, not only from Ptolemy’s Canon, but also from a double-dated Elephantine papyrus. Hence the chronology of Esther presents no problems. The months, which attest the postexilic Jewish form of the Babylonian month names, do not by their sequence determine whether the regnal years were counted from spring or fall, since the year number is not mentioned in connection with the later events. Since all the action takes place in the Persian capital, the dates are probably Persian, and hence have no bearing on the Jewish calendar. See p. 460 for the b.c. equivalents derived from the Parker-Dubberstein tables, which approximate with a very small margin of error the exact dating of the Babylonian-Persian calendar of that time.

VIII. ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့၏ ခရီးစဉ်များ ရက်စွဲသတ်မှတ်ခြင်း

ကုရုမင်းကြီးစိုးစံစဉ်အတွင်း ကနဦး ပြန်လည်အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်၊ ဂျူးလူမျိုးများ မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း၏ နောက်ထပ်မှတ်တိုင်နှစ်ခုမှာ အာတဇေရုမင်း၏ အမိန့်တော်အရ (ရက်သတ္တပတ် ၇၀ ကာလအတွက် အရေးကြီးသော) ထိုမင်း၏ ၇ နှစ်မြောက်တွင် အခြားသုံ့ပန်းအစုအဝေးနှင့်အတူ ဧဇရ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် ၂၀ နှစ်မြောက်တွင် နေဟမိ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှစ်ခု၏ သက္ကရာဇ်စဉ်သည် (၁) အာတဇေရုအမည်ရှိသော ဘုရင်သုံးပါး (အာတဇေရု ပထမ၊ ၄၆၅-၄၂၃၊ အာတဇေရု ဒုတိယ၊ ၄၀၄-၃၅၉/၅၈၊ အာတဇေရု တတိယ၊ ၃၅၉/၅၈-၃၃၈/၃၇) အနက် မည်သည့်ဘုရင်က ဤဂျူးခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သနည်းဟူသည့်အချက်နှင့် (၂) ပါဝင်ပတ်သက်နေသော တိကျသော စိုးစံနှစ် သတ်မှတ်ချက်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းအပေါ် မူတည်သည်။

VIII. Dating the Journeys of Ezra and Nehemiah

After the initial resettlement in the reign of Cyrus, the next two milestones in the repatriation of the Jews were the arrival of Ezra with another company of exiles under a decree of Artaxerxes (important for the period of the 70 weeks) in the 7th year of that king and the coming of Nehemiah in the 20th year. The chronology of these two events depends on determining (1) which of three kings named Artaxerxes (Artaxerxes I, 465–423; Artaxerxes II, 404–359/58; Artaxerxes III, 359/58–338/37) commissioned these two Jewish leaders, and (2) the exact regnal-year dating involved.

ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့၏ အာတဇေရုမင်း။—ဤကာလ၏ သော့ချက်ကျသော ကျမ်းစာရက်စွဲများဖြစ်သည့် ၇ နှစ်မြောက်နှင့် ၂၀ နှစ်မြောက်နှစ်ရှိသော ဘုရင်သည် ရွှေဟရုမင်းကို ဆက်ခံသူ သူ၏သား အာတဇေရု ပထမဖြစ်သည်ဟု ယခင်က ပုံသေသတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်ကတည်းက ဧဇရကို အာတဇေရု ဒုတိယ၏ လက်ထက်တွင် သတ်မှတ်ရမည်ဟူသော ထင်မြင်ချက်ကို တင်ပြခဲ့ကြပြီး ပိုမိုလက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နေဟမိနှင့် ပထမဆုံး အာတဇေရုမင်းတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို အတည်ပြုပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ၄၀၇ ဘီစီ ဟု ရက်စွဲပါရှိသော အီလစ်ဖန်တိုင် ပပ္ပုရုစာစောင်တစ်ခုတွင် သံဘာလတ် (Sanballat) ၏ သားများအကြောင်း ဖော်ပြထားသောကြောင့် ဖြစ်သည် (နေဟမိ ၂ ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲမှတ်စု ၂ ကိုကြည့်ပါ)။

The Artaxerxes of Ezra and Nehemiah.—It was formerly taken for granted that the king whose 7th and 20th years are the key Biblical dates of this period was Artaxerxes I, son and successor of Xerxes, but since 1890 the opinion has been advanced, and increasingly accepted, that Ezra is to be dated in the time of Artaxerxes II. However, Nehemiah’s connection with the first Artaxerxes is regarded as established, since one of the Elephantine papyri, dated 407 b.c., mentions the sons of Sanballat (see Additional Note 2 on Nehemiah 2).

 

သို့ဖြစ်လျှင်၊ နေဟမိ၏ အာတဇေရုမင်းသည် အာတဇေရု ပထမဖြစ်ခဲ့ပါက၊ ဧဇရ-နေဟမိ ဇာတ်ကြောင်းသည် ဧဇရ၏ ယေရုရှလင်မြို့သို့ ခရီးစဉ်ကို ထိုဘုရင်၏ ၇ နှစ်မြောက်တွင်၊ နေဟမိထက် ၁၃ နှစ် စော၍ အသေအချာ သတ်မှတ်ပေးသည်။ နှစ်ဦးစလုံးသည် မြို့ရိုးအပ်နှံခြင်း အခမ်းအနားတွင် လူထု၏ အသိအမှတ်ပြုခံရသော ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည် (နေဟမိ ၁၂:၃၆၊ ၃၈)။ ထို့အပြင်၊ ၇ လမြောက် ၁ ရက်နေ့ဖြစ်သော နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ပညတ်တရားကျမ်းကို ဖတ်ကြားခြင်းသည် (နေဟမိ ၈:၁-၆၊ ၉)၊ ဧဇရအား ယုဒပြည်တွင် လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုကို တည်ထောင်ရန်နှင့် အစ္စရေးအမျိုးသားတို့အား ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တရားကို သွန်သင်ရန် အခွင့်အာဏာအပြည့်ဖြင့် ယေရုရှလင်မြို့သို့ မစေလွှတ်မီ (ဧဇရ ၇) နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ဖြစ်ပျက်ခဲ့ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပါ။ (ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့၏ ဆက်စပ်ရက်စွဲသတ်မှတ်ချက် ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုအတွက် ဧဇရကျမ်း အခန်းကြီး ၇ ဆိုင်ရာ အပိုဒ်ခွဲမှတ်စုကို ကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျမ်းစာပါ အစဉ်လိုက်ကို လက်ခံနိုင်ပြီး ဧဇရ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်းကို အာတဇေရု ပထမစိုးစံစဉ်တွင် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

If, then, the Artaxerxes of Nehemiah was Artaxerxes I, the narrative of Ezra–Nehemiah unquestionably places Ezra’s journey to Jerusalem in the 7th year of the same king, 13 years before Nehemiah’s. Both were recognized leaders of the community in the ceremony of the dedication of the walls (Neh. 12:36, 38). Furthermore, the reading of the law on New Year’s Day, the 1st of the 7th month (Neh. 8:1–6, 9), could hardly have happened many years before Ezra was sent to Jerusalem (Ezra 7) with full authority to establish the civil and religious administration in Judea and to teach the law of God in Israel (for a discussion of the relative dating of Ezra and Nehemiah, see Additional Note on Ezra 7). Therefore we may accept the Biblical order and place the return of Ezra in the reign of Artaxerxes I.

 

အာတဇေရု ပထမ နန်းတက်ခြင်း၏ အခြေအနေများ။—ဧဇရနှင့် နေဟမိ နှစ်ဦးစလုံးသည် အာတဇေရု ပထမ၏ သက္ကရာဇ်စဉ်ဖြင့် ရက်စွဲသတ်မှတ်ထားသောကြောင့်၊ ဤရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်အတွက် အရင်းအမြစ် အထောက်အထားများကို စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်ဘုရင်စာရင်းကို ပြုစုသူ မာနေသို (Manetho) နှင့် သူ့ကို လိုက်နာခဲ့သော အစောပိုင်း ခရစ်ယာန် သက္ကရာဇ်ပြုစုသူ နှစ်ဦးတို့က ရွှေဟရုမင်းကို လုပ်ကြံသူ အာတဘာနုစ် (Artabanus) အား ခုနစ်လ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသောကြောင့်၊ သမိုင်းပညာရှင် အနည်းငယ်က ရွှေဟရုမင်းနှင့် အာတဇေရုမင်းတို့အကြား တိုတောင်းသော စိုးစံနှစ်တစ်ခုကို ရေတွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရှေးဟောင်းဂရိသမိုင်းပညာရှင်များသည် အသေးစိတ်အချက်အလက်များတွင် ကွဲပြားကြသော်လည်း၊ အာတဇေရုကို အမှန်တကယ် ဘုရင်အဖြစ် တင်ပြကြသော်လည်း၊ အာတဘာနုစ်သည် သူ၏ခမည်းတော် ရွှေဟရုမင်းနှင့် သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် သူ၏အစ်ကိုကြီးကို လုပ်ကြံခဲ့ကြောင်း (စာမျက်နှာ ၆၁)၊ ထို့ပြင် မိမိကိုပါ ဖယ်ရှားပြီး ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် နန်းတက်ရန် စီစဉ်နေကြောင်း မသိရှိမီအထိ၊ ပလ္လင်နောက်ကွယ်မှ အမှန်တကယ် အာဏာရှိသူ အာတဘာနုစ်၏ လက်ခုပ်တွင်းမှ ရုပ်သေးရုပ်တစ်ခုအဖြစ် တင်ပြကြသည်။ ထိုအခါ အာတဇေရုသည် အာတဘာနုစ်ကို ကွပ်မျက်ပြီး နိုင်ငံတော်ကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ မကြာသေးမီအချိန်အထိ၊ ဤစိုးစံနှစ် ကူးပြောင်းမှုအတွက် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများတွင် ကွက်လပ်တစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ကုန်သွယ်ရေးရွှံ့ပြားစာစောင်တွဲများတွင် (စာမျက်နှာ ၈၆ ကိုကြည့်ပါ) ရွှေဟရုမင်း၏ နောက်ဆုံး (၂၁ နှစ်မြောက်) နှစ် သို့မဟုတ် အာတဇေရုမင်း၏ နန်းတက်နှစ်တွင် ရက်စွဲပါရှိသောအရာ တစ်ခုမျှမရှိပါ၊ အာတဘာနုစ်ကို ဖော်ပြထားသောအရာပင် လုံးဝမရှိပါ။

The Circumstances of Artaxerxes I’s Accession.—Since both Ezra and Nehemiah are dated by the chronology of Artaxerxes I, the source materials for this dating must be examined. A few historians have counted a short reign between Xerxes and Artaxerxes because the Egyptian king list of Manetho, and two early Christian chronographers who followed him, assigned seven months to Artabanus, the murderer of Xerxes. However the ancient Greek historians, while varying on the details, present Artaxerxes as the actual king but a puppet in the hands of Artabanus, the real power behind the throne, until he learned that Artabanus had murdered his father Xerxes and, indirectly, his older brother (p. 61), and also was planning to do away with him as well and ascend the throne openly. Thereupon Artaxerxes slew Artabanus and took over the kingdom. There was, until recently, a gap in the archeological evidence for this regnal transition. In the series of commercial tablets (see p. 86) from that period there are none dated in Xerxes’ last (21st) year or Artaxerxes’ accession year, and none even mentioning Artabanus.

 

ခေတ်ပြိုင်စာရွက်စာတမ်းများဖြင့် ရက်စွဲသတ်မှတ်ထားသော အာတဇေရု ပထမ၏ နှစ်များ။—ပသိုလမိ၏ ကျမ်းရင်းအရ အာတဇေရုမင်း စိုးစံခဲ့သော နှစ်များကို (စာမျက်နှာ ၈၆၊ ၈၇၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၅၂-၁၅၄ ကိုလည်းကြည့်ပါ) ကာလရှည်ကြာစွာ သိရှိခဲ့ကြသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ ဤရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်ကို အီဂျစ်ပြည်ရှိ ဂျူးလူမျိုးစုအခြေစိုက်ရာနေရာတွင် ထိုစိုးစံနှစ်၏ မတူညီသော နှစ် ၈ နှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ရက်စွဲနှစ်မျိုးပါရှိသည့် အရမိတ် ပပ္ပုရုစာစောင် ၈ ခုဖြင့် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီဂျစ်ပြက္ခဒိန်တွင် အာတဇေရုမင်း၏ ၁ နှစ်မြောက်နှစ်သည် သောသလ ၁ ရက် (ဒီဇင်ဘာ ၁၇)၊ ၄၆၅ ဘီစီ တွင် စတင်ခဲ့သည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ်မရှိပါ။ ၄၆၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂/၃ ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သော ဤပပ္ပုရုစာစောင်တစ်ခုတွင် “(ရွှေဟရုမင်း၏) ၂၁ နှစ်မြောက်၊ အာတဇေရုမင်းကြီး ပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်တော်မူသော နန်းတက်နှစ်” ဟု ရက်စွဲတပ်ထားသည်။ ယင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဂျူးစာရေးသည် အကြောင်းပြချက်အချို့ကြောင့် ရွှေဟရုမင်း၏ စိုးစံနှစ်များကို စွန့်ပယ်ရန်နှင့် အာတဇေရုမင်း၏ နာမည်တစ်ခုတည်းဖြင့် ရက်စွဲတပ်ရန် ဝန်လေးနေခဲ့သည်၊ အာတဇေရုမင်း ဘုရင်ဖြစ်နေပြီဆိုလျှင် ရွှေဟရုမင်းသည် အသေအချာ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် အီဂျစ်နှစ်တစ်နှစ်တွင် ရက်စွဲတပ်နေခြင်းမဟုတ်ပါ၊ အီဂျစ်နှစ် ၂၁ သည် ကုန်ဆုံးသွားပြီဖြစ်ပြီး၊ ယခုအခါ ၎င်းသည် ၁ နှစ်မြောက်နှစ် ဖြစ်နေသည်—အကြောင်းမှာ အီဂျစ်လူမျိုးများသည် ဘုရင်အသစ်တစ်ပါး တက်လာသော ပြက္ခဒိန်နှစ်၏ ကျန်ရှိသောအပိုင်းကို ထိုသို့ခေါ်ဆိုသောကြောင့် ဖြစ်သည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၈၊ ၁၃၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ထင်ရှားသည်မှာ ဤဂျူးစာရေးသည် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ပြက္ခဒိန်ကို အသုံးပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူးတို့၏ စိုးစံနှစ် ရေတွက်မှုသည် ဆောင်းဦးမှ ဆောင်းဦးအထိနှစ်ဖြင့် ဖြစ်သည် (အောက်ပါ စာမျက်နှာ ၁၀၅-၁၀７ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် ဇန်နဝါရီ ၃ ရက် ရက်စွဲသည် အာတဇေရုမင်း၏ နန်းတက်နှစ်တွင် ရှိနေသေးပါက၊ သူ၏ ၁ နှစ်မြောက်နှစ်သည် ၄၆၄ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီရှိ နောက်ထပ်ရောက်ရှိလာမည့် ဂျူးနှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။

The Years of Artaxerxes I Dated by Contemporary Documents.—The years of Artaxerxes’ reign according to Ptolemy’s Canon (see pp. 86, 87; also Vol. II, pp. 152–154) have long been known. In recent years this dating has been confirmed by eight double-dated Aramaic papyri written in a Jewish colony in Egypt (see pp. 88, 89 above) in eight different years of that reign. Thus Artaxerxes’ year 1 in the Egyptian calendar was, without doubt, that beginning on Thoth 1 (December 17), 465 b.c. One of these papyri, written January 2/3, 464, is dated in (Xerxes’) “year 21, accession year when King Artaxerxes sat on his throne.” The Jewish scribe who wrote that was for some reason reluctant to abandon Xerxes’ regnal years and date in Artaxerxes’ name alone, even though if Artaxerxes was king, Xerxes was certainly dead.¹² He was not dating in an Egyptian year; the Egyptian year 21 had ended, and this was now year 1—for so the Egyptians called the remainder of the calendar year in which a new king came in (see Vol. II, pp. 138, 139). Evidently this Jewish scribe was using his own calendar. The Jewish regnal reckoning was by a fall-to-fall year (pp. 105–107 below); therefore if a January 3 date was still in Artaxerxes’ accession year, his year 1 began at the next Jewish New Year, in the fall of 464.

 

၇ နှစ်မြောက်နှင့် ၂၀ နှစ်မြောက်နှစ်များကို ရှာဖွေခြင်း။—ဤပြက္ခဒိန်သုံးမျိုးအရ အာတဇေရုမင်း၏ ၁ နှစ်မြောက်နှစ်၊ ထို့အတူ ၇ နှစ်မြောက်နှင့် ၂၀ နှစ်မြောက်နှစ်များကိုပါ ဇယားကွက်ပြုစုနိုင်ပါသည် -

ပြက္ခဒိန်	၁ နှစ်မြောက်	၇ နှစ်မြောက်	၂၀ နှစ်မြောက်
အီဂျစ်ပြက္ခဒိန်အရ (ဒီဇင်ဘာ-ဒီဇင်ဘာ)	၄၆၅/၆၄	၄၅၉/၅၈	၄၄၆/၄၅
ဗာဗုလုန်-ပါရှန်းပြက္ခဒိန်အရ (နွေဦး-နွေဦး)	၄၆၄/၆၃	၄၅၈/၅၇	၄၄၅/၄၄
ဂျူးလူမှုရေးပြက္ခဒိန်အရ (ဆောင်းဦး-ဆောင်းဦး)	၄၆၄/၆၃	၄၅၈/၅၇	၄၄၅/၄၄

 

Locating the Seventh and Twentieth Years.—According to these three calendars the 1st year of Artaxerxes, and the years 7 and 20 as well, can be tabulated:

	Year 1	Year 7	Year 20
By the Egyptian calendar (Dec.–Dec.)	465/64	459/58	446/45
By the Babylonian–Persian (spring–spring)	464/63	458/57	445/44
By the Jewish civil calendar (fall–fall)	464/63	458/57	445/44

 

ကျမ်းစာရေးသူများသည် အီဂျစ်ပြက္ခဒိန်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြလိမ့်မည်ဟု ယူဆစရာ အကြောင်းပြချက်မရှိပါ။ ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့၏ ယေရုရှလင်မြို့သို့ ခရီးစဉ်များ၏ ဘီစီ ရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်သည်၊ ကျမ်းစာ၏ ရေတွက်မှုအရ၊ အာတဇေရုမင်း၏ ၇ နှစ်မြောက်နှင့် ၂၀ နှစ်မြောက်နှစ်များသည် နွေဦးရာသီရှိ ၁ လမြောက်မှ စတင်ခဲ့သလော သို့မဟုတ် ၆ လအကြာ ဆောင်းဦးရာသီရှိ ၇ လမြောက်မှ စတင်ခဲ့သလော ဟူသည့်အချက်အပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။

There is no reason to suppose that the Bible writers would have used the Egyptian calendar. The b.c. dating of the journeys of Ezra and Nehemiah to Jerusalem hinges on whether, by Biblical reckoning, Artaxerxes’ 7th and 20th years began with the 1st month, in spring, or with the 7th month, six months later.