ရာဇဝင်ချုပ် ပထမစာစောင် နိဒါန်း အပိုင်း ၆

  

ဧလုလလ နှစ်ဆယ့်ငါး (၂၅) ရက် (ဘီစီ ၄Check၄၄ ခုနှစ်တွင် စက်တင်ဘာလ နှစ်ဆယ့်တစ် (၂၁) ရက် ဖြစ်သည်) ၌ လုပ်ငန်း ပြီးဆုံးခဲ့သည် (နေဟမိ ၆:၁၅)။ မြို့ရိုးကို စိတ်စွဲမှတ်ဖွယ် အခမ်းအနားဖြင့် အပ်နှံပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ လူတန်းကြီး နှစ် (၂) ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တစ်ခုကို ဧဇရကလည်းကောင်း၊ အခြားတစ်ခုကို နေဟမိကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းတံခါးမှ စတင်ကာ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် မြို့ရိုးပေါ်၌ ဆန့်ကျင်ဘက်အရပ်သို့ လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြပြီး မြို့၏ မြောက်ဘက် အရှေ့ဘက်ထောင့်နားတွင် ဆုံတွေ့ခဲ့ကြကာ၊ ဗိမာန်တော်သို့ အတူတကွ ဝင်ရောက်ပြီး မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းတွင် ရရှိခဲ့သော အကူအညီအတွက် ဘုရားသခင်အား ချီးမွမ်းကာ ထိုနေ့ကို ယဇ်ပူဇော်မှုများဖြင့် ကျင်းပခဲ့ကြသည် (နေဟမိ ၁၂:၂၇-၄၃)။

On the 25th of Elul (September 21 in 444 b.c.) the work was finished (Neh. 6:15). The wall was dedicated by an impressive ceremony. Two processions were formed, one led by Ezra, the other by Nehemiah. Starting at the Valley Gate, both companies went on top of the walls in opposite directions until they met near the northeastern corner of the city, and jointly entered the Temple to give praises to God for the help received in their work, and to celebrate the day with sacrifices (Neh. 12:27–43).

နေဟမိသည် မိမိ၏ အဓိက တာဝန်ကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဂျေရုဆလင်မြို့အား ခိုင်ခံ့သော မြို့ရိုးတစ်ခု ပေးအပ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ အကျိုးရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းသော မြို့ဝန်သက်တမ်းကို စတင်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံးသော ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း တစ်ဆယ့်နှစ် (၁၂) နှစ်တိုင်တိုင် မိမိ၏ ပြည်သူများကို အမှုထမ်းခဲ့သည် (နေဟမိ ၅:၁၄)။ နေဟမိသည် ယုဒပြည်၏ အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး လူမျိုး၏ လူမှုရေးအကျိုးစီးပွားအတွက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သော်လည်း၊ မိမိပြည်သူများ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ကောင်းကျိုးကိုလည်း နက်ရှိုင်းစွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ အတိုးစားသူများကို သင့်လျော်သော ပြန်လည်ပေးဆပ်မှုများ ပြုလုပ်စေရန်နှင့် မိမိတို့၏ ဆင်းရဲသားချင်းများအပေါ် အခွင့်ကောင်းမယူရန် ကတိပြုစေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဂျူးကျွန်များကို မိမိငွေဖြင့် ဝယ်ယူကာ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိအတွက် မည်သည့် အခကြေးငွေကိုမျှ လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှင့် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ဝင်ငွေထဲမှ တရားဝင် အသုံးစရိတ်များကို ကျခံခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အာဏာနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သည့် အလေ့အထများစွာကို သူ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည် (နေဟမိ ၅:၁-၁၉)။ မည်သည့် မြို့ဝန်မျှ မိမိကဲ့သို့ အတ္တကင်းပြီး လူမှုရေးစိတ်ဓာတ်ရှိခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း နေဟမိက ပြောပြထားပြီး၊ သူသည် ဘုရားသခင်ထံမှ ဆုလာဘ်ကို ရရှိရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည် (နေဟမိ ၅:၁၅၊ ၁၉)။

After Nehemiah had completed his main task and given Jerusalem a fortified wall, he settled down to a fruitful and peaceful work of governorship. For 12 years he served his people during his first term of office (Neh. 5:14). Although Nehemiah was the secular head of Judea in the first place, and worked in the social interests of the nation, he was also deeply interested in the spiritual welfare of his people. We find him abolishing a number of abuses of power and wealth by forcing the usurers to make proper restitution and to promise not to take advantage of their poor fellow citizens, by buying and liberating Jewish slaves, by refusing to accept any payments for himself, and by defraying from his own means his official expenses (Neh. 5:1–19). No governor, Nehemiah tells us, had ever been so unselfish and socially minded as he, and he expected to receive a divine reward for his acts of kindness (Neh. 5:15, 19).

သူသည် မြို့ရိုးပြီးစီးသွားပြီးနောက် မြို့တော်ကြီးမှာ လူသူကင်းမဲ့လုနီးပါး ဖြစ်နေသည်ကို မြင်သောအခါ ဂျေရုဆလင်မြို့၌ လူပြန်လည်နေထိုင်စေရန် အစီအမံများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ လူဦးရေစာရင်းကို ကောက်ယူခဲ့ပြီး ယုဒပြည်၏ ကျေးလက်လူဦးရေ ထဲမှ ဆယ် (၁၀) ယောက်တွင် တစ် (၁) ယောက်ကို ဂျေရုဆလင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်စေရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အခြားသူများစွာကိုလည်း မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြသည် (နေဟမိ resentment ၇:၄၊ ၅; ၁၁:၁၊ ၂)။

He also took measures to repopulate Jerusalem, when after the completion of the wall he saw that the capital was an almost empty city. A census was taken, and it was decided to bring one out of every ten of the rural population of Judea to Jerusalem. Many others also were encouraged to move to the capital (Neh. 7:4, 5; 11:1, 2).

ကို နေဟမိမှတ်စာ အခန်းကြီး ရှစ် မှ တစ်ဆယ် (၈-၁၀) တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဧဇရနှင့် အခြားသော ခေါင်းဆောင်များသည် ပညတ်တရားကို လူတို့အား ဖတ်ပြ၍ ရှင်းလင်း သာဓကဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်မှာ စစ်မှန်သော ဝိညာဉ်ရေးရာ နိုးထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး လူဝတ်ကြောင်များနှင့် ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်များ လက်မှတ်ရေးထိုးသည့် ပဋိညာဉ်တစ်ခုအထိ အဆုံးသတ် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ လူထုအစည်းအဝေးကြီးများဖြင့် လူတို့၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည်။ ယင်းတို့အနက် ပထမဆုံးသော အစည်းအဝေးများတွင် လူတိုင်းက မောရှေ၏ ပညတ်တရားတော်ကို လိုက်နာရန်၊ တိုင်းတစ်ပါး ဘာသာခြားများနှင့် လူမျိုးခြား အိမ်ထောင်ပြုခြင်းမှ ကင်းဝေးစေရန်၊ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းရန်၊ ဗိမာန်တော် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး စရိတ်စကများနှင့် အခြားသော ဘာသာရေး ဝတ်ပြုမှုဆိုင်ရာ ကုန်ကျစရိတ်များကို တာဝန်ယူရန်နှင့် အခြားသော လိုအပ်သည့် ကိစ္စရပ်များကို ဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်ရန် ကတိပြုခဲ့ကြသည်။

is described in Neh. 8–10. Ezra and other leaders read and explained the law to the people. The result was a real spiritual revival, eventuating in a covenant signed by laity and ministers. The religious needs of the people were met by great mass meetings. The first series of these All promised to follow the law of Moses, to keep themselves free of mixed marriages with pagans, to keep the Sabbath, to meet the expenses of the Temple upkeep and other religious services, and to care for other necessary matters.

ဤဖြစ်ရပ်များ အားလုံးသည် နေဟမိ၏ ဘုရင်ခံ သက်တမ်း ပထမဆုံး လအနည်းငယ်အတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပုံရသည်။ သူ၏ တစ်ဆယ့်နှစ် (၁၂) သက်တမ်း၏ ကျန်ရှိသော ကာလနှင့် ပတ်သက်၍မူ ကျွန်ုပ်တို့ အမှောင်ကျနေဆဲဖြစ်ပြီး နေဟမိမှတ်စာ အခန်းကြီး တစ်ဆယ့်သုံး (၁၃) တွင် တွေ့ရသည့် နောက်ထပ် တစ်ခုတည်းသော စကားလုံးမှာ သူ၏ ဒုတိယအကြိမ် ရာထူးသက်တမ်း အစပြုချိန်တွင် ယေရုရှလင်မြို့သို့ ပြန်လာပြီးနောက် မလွှဲမရှောင်သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည့် အချို့သော အစီအမံများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိတ်မကောင်းစရာမှာ နေဟမိ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ရှိလာသည့် ရက်စွဲကိုလည်းကောင်း၊ ယုဒပြည်၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် သူ၏ ဒုတိယ သက်တမ်း မည်မျှ ကြာမြင့်သည်ကို လည်းကောင်း ကျွန်ုပ်တို့ မသိရပါ။

All these events seem to have taken place during the first few months of Nehemiah’s governorship. As to the remainder of his 12-year period we are left in the dark, and the only further word, found in Neh. 13, deals with some measures he was forced to take after his return to Jerusalem at the beginning of his second term of office. Unfortunately, we do not know the date of Nehemiah’s second arrival, nor the length of his second term as governor of Judea.

သူ၏ ပထမ သက်တမ်း ကုန်ဆုံး၍ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ပြန်မလာမီ စပ်ကြားတွင် အချိန်အတန်ကြာ ကုန်လွန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ရမည်၊ အကြောင်းမှာ သူပြန်ရောက်ချိန်တွင် ယုဒပြည်၌ အချိန်ယူ၍ ဖြစ်တည်လာခဲ့ရမည့် စိတ်မကောင်းစရာ အခြေအနေများနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း အချို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူ၏ အဓိကရန်သူ တောဘိသည် ဗိမာန်တော် ဝင်းအတွင်းရှိ အဆောက်အအုံ တစ်ခုတွင် နေထိုင်ခွင့် ရရှိထားပြီး ဖြစ်ကာ၊ လူတို့က ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ကို မပေးဆောင်ကြသည်မှာ အချိန်အတန်ကြာပြီ ဖြစ်သဖြင့် လေဝိသားများသည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင် လုပ်ကိုင်နေကြရသည်။ ဥပုသ်နေ့တွင် ယေရုရှလင်မြို့၌ လူမျိုးခြားများက ကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချနေကြပြီး ဂျူးမိသားစုများတွင် တိုင်းတစ်ပါး ဘာသာခြား ဇနီးမယားများကို တစ်ဖန်ပြန်၍ တွေ့ရှိလာရသည်။

Some time must have elapsed after his departure at the expiration of his first term before he came back, since he found certain unfortunate conditions and practices in Judea, which must have taken some time to develop. His arch-enemy, Tobiah, had been given living quarters in one of the buildings of the Temple compound, the Levites were engaged in agricultural pursuits to make a living because no tithe had been paid by the people for some time. Merchandise was being sold in Jerusalem by foreigners on the Sabbath, and pagan wives were once more found in Jewish families.

ဤအခြေအနေများကို ပရောဖက် မာလခိကလည်း ပြင်းထန်စွာ ဆုံးမပဲ့ပြင်ခဲ့ပြီး သူ၏ ပရောဖက်ပြုချက်များကို ဤအချိန်ဝန်းကျင်တွင် ဟောပြောခဲ့ခြင်း ဖြစ်ရမည်။ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ချက်ချင်းပင် နေဟမိသည် ဤအခြေအနေကို ပြောင်းလဲရန် တက်ကြွ ထက်သန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် တောဘိ၏ ပရိဘောဂများကို ဗိမာန်တော်ထဲမှ အပြင်သို့ လွှင့်ပစ်ခဲ့ပြီး လေဝိသားများကို စုရုံးကာ ဗိမာန်တော်တွင် အလုပ် ပြန်လည် လုပ်ကိုင်စေခဲ့ပြီး ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့မှ ရရှိမည့် ၎င်းတို့၏ ဝင်ငွေကို အာမခံပေးခဲ့သည်။ သူသည် လူတို့အား ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ကို မှန်မှန် ပေးဆောင်လာစေရန် စည်းရုံးခဲ့ပြီး၊ ဥပုသ်နေ့ ပညတ်ချက်ကို ထပ်မံ လွန်ကျူးခြင်း မရှိစေရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ချမှတ်ခဲ့ကာ တိုင်းတစ်ပါးသား ဇနီးမယားများကို နှင်ထုတ်စေခဲ့သည် (နေဟမိ ၁၃:၁-၃၁)။

These conditions are also severely rebuked by the prophet Malachi, whose prophecies must have been delivered about this time. Immediately after his arrival, Nehemiah vigorously went to work to change this situation. He threw Tobiah’s furniture out of the Temple, and gathered the Levites, putting them back to work in the Temple and guaranteeing them their income from the tithe. He induced the people to pay their tithes regularly, took strong measures to prevent any further transgression of the Sabbath commandment, and caused the foreign wives to be expelled (Neh. 13:1–31).

ဤအစီအမံများ ဖော်ပြချက်နှင့်အတူ နေဟမိမှတ်စာနှင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၏ သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများသည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် ဝိညာဉ်တော်မှုတ်သွင်းခံ မှတ်တမ်း ရှိနေသည့် ဤနောက်ဆုံး ကာလကို မကျော်လွန်မီ နောက်ထပ် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင်၊ ယင်းမှာ ဧဇရမှတ်စာ (အခန်းကြီး ၁၀:၆) နှင့် နေဟမိမှတ်စာ (အခန်းကြီး ၁၂:၂၂) တို့တွင် ဖော်ပြထားသော ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ယောဟနန် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် စိတ်မကောင်းစရာ ကိစ္စရပ်ဖြစ်သည်။ ဂျိုစီဖတ်စ် (Antiquities xi. 7.1) ၏ ဖော်ပြချက်အရ ယောဟနန်၏ ညီဖြစ်သူ ယေရှု (ယောရှု) သည် အာတဇေရုမင်း၏ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သူ ဗာဂေါအတ် (ပါရှန်းဘာသာဖြင့် ဘိဂဝဲ) နှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ ဗာဂေါအတ်သည် ယောရှုအား ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ဖြစ်စေမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သောကြောင့် ယောရှုသည် ဗိမာန်တော်၌ သူ၏အစ်ကို ယောဟနန်နှင့် ရန်ဖြစ်ပြီး ယောဟနန်၏ သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဤစက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် ရာဇဝတ်မှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ဗာဂေါအတ်သည် ဗိမာန်တော်သို့ ဝင်ရောက်ကာ "ငါသည် ဗိမာန်တော်၌ အသတ်ခံရသူထက် ပို၍ စင်ကြယ်သည်မဟုတ်လော" ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ပြီး နေ့စဉ် ပူဇော်သက္ကာပြုသည့် သိုးသငယ်တိုင်းအတွက် ခုနစ် (၇) နှစ်တိုင်တိုင် ဒရက်ခမာ (drachmas) ငါးဆယ် (၅၀) အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းဖြင့် ဂျူးတို့ကို အပြစ်ပေးခဲ့သည်။

With the description of the measures the historical records of the book of Nehemiah and of the Old Testament come to an end. But before leaving this last period for which an inspired record is available, one further incident should be mentioned, the unfortunate affair involving Johanan, the high priest, who is mentioned in Ezra (ch. 10:6) and Nehemiah (ch. 12:22). Josephus (Antiquities xi. 7.1) informs us that Johanan’s brother Jesus (Joshua) was a friend of Bagoas (Persian, Bigvai), the commander of Artaxerxes. Because Bagoas promised to make Joshua high priest, Joshua got into a quarrel with his brother Johanan in the Temple and was killed by him. As a result of this heinous crime, Bagoas entered the Temple, declaring, “Am I not purer than he who was slain  in the temple?” and punished the Jews by exacting for seven years a tax of 50 drachmas for every lamb in the daily sacrifice.

ဤဇာတ်လမ်းကို ယခင်က သမိုင်းပညာရှင် အများအပြားက လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော ပုံပြင်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ဂျိုစီဖတ်စ်သည် နောက်ပိုင်း ပါရှန်းသမိုင်းတွင် လူသိများသော အာတဇေရု သုံး (၃) ၏ အစွမ်းထက်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗာဂေါအတ် အကြောင်းကို ပြောဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ယောဟနန်မှာမူ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ စောစီးစွာ နေထိုင်ခဲ့သည့် ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အီလစ်ဖန်တိုင် (Elephantine) ၏ ဂျူးပပိုင်းရပ်စ် (papyri) စာမူများအရ ယောဟနန်သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာတစ်ဆယ် (၄၁၀ ဘီစီ) တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ဖြစ်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ဘိဂဝဲ (ဂရိဘာသာဖြင့် ဗာဂေါအတ်) အမည်ရှိသော ဘုရင်ခံတစ်ဦးသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့ခုနစ် (၄၀Track ဘီစီ) တွင် ယုဒပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေထူသည်။ ထို့ကြောင့် ဗာဂေါအတ်နှင့် ယောဟနန် နှစ်ဦးစလုံးသည် ဒါရိမင်း ဒုတိယ (၂) နှင့် ခေတ်ပြိုင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့ငါး (၄၀၅) သို့မဟုတ် လေးရာ့လေး (၄၀၄ ဘီစီ) တွင် အာတဇေရု ဒုတိယ (၂) နန်းတက်ချိန် နောက်ပိုင်း နှစ်အနည်းငယ်အထိ ရာထူး၌ ရှိနေဆဲ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဂျိုစီဖတ်စ် ပြောပြသော ရာဇဝတ်မှုသည် ထိုအချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ် စာမူတစ်ခုကို ယုဒပြည်ဘုရင်ခံ ဗာဂေါအတ်နှင့် ရှမာရိပြည်မှ သံဘာလတ်၏ သားဖြစ်သူ ဒေလာယတို့က ပူးတွဲပေးပို့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် ထူးခြားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်နေသည်။ ဗာဂေါအတ်သည် ထိုအချိန်ကတည်းက ယောဟနန်၏ ရန်သူ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။

The story was formerly considered fiction by many historians, because Josephus spoke of Bagoas, the mighty commander of Artaxerxes III, well known from later Persian history, whereas Johanan was a contemporary of Ezra and Nehemiah, who lived several generations earlier. The Jewish papyri of Elephantine, however, attest that Johanan was high priest in 410 b.c. and that a governor by the name of Bigvai (Greek, Bagoas) ruled over Judea in 407 b.c. Hence both Bagoas and Johanan were contemporaries of Darius II. They may still have been in office a few years later when Artaxerxes II came to the throne in 405 or 404 b.c., and the crime Josephus relates may have taken place at that time. That one of the Elephantine papyri was jointly sent by Bagoas, the governor of Judea, and Delaiah, the son of Sanballat of Samaria, shows a strange combination of individuals. Bagoas may have been an enemy of Johanan already at that time.

ဤယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းနှင့်အတူ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော နောက်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ သမိုင်းမိုးကုတ်စက်ဝိုင်းမှ ထွက်ခွာသွားပြီး၊ ဂျူးသမိုင်း၏ ဓမ္မကျမ်းစာစပ်ကြားကာလ (Intertestament Period) စတင်ခဲ့သည်၊ ထိုကာလအတွက် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာမှတ်တမ်းများ မရှိသောကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

With this high priest the last figure mentioned in the Old Testament leaves our historical horizon, and the Intertestament Period of Jewish history begins, so called because no sacred records are available for this period.

 

VII. ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါး (၅) ရာစုအတွင်း အီဂျစ်ပြည်ရှိ ဂျူးများ

အီဂျစ်ပြည်ရှိ ဂျူးများနှင့် ပတ်သက်၍ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရသော နည်းပါးလှသည့် တိုက်ဆိုင်စွာ ပါရှိသော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများအပြင် (ဟေရှာယ ၁၉:၁၈၊ ၁၉፤ ယေရမိ ၄၃:၇፤ ၄၄:၁၊ ၁၅-၂၈)၊ ဂျူးလူမျိုးစု တစ်စုနှင့် ပတ်သက်၍ ကြွယ်ဝသော အရင်းအမြစ် အထောက်အထားများ ရှိနေသည်။ ဤအထောက်အထားများမှာ ရှေးဟောင်းအီဂျစ်ပြည်၏ တောင်ဘက်နယ်စပ်၊ ကိုင်ရိုမြို့၏ တောင်ဘက် မိုင် ခြောက်ရာ (၆၀၀) ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသော နိုင်းမြစ်ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သည့် အီလစ်ဖန်တိုင် (Elephantine) တွင် တွေ့ရှိရသော အာရမိတ် (Aramaic) ပပိုင်းရပ်စ် စာမူ အမြောက်အမြား ဖြစ်သည်။ ဤအီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များသည် ခေတ်ပြိုင် သမိုင်းဝင် ဖြစ်ရပ်များ၊ အထူးသဖြင့် ထိုကာလ၏ ဂျူးသမိုင်းအပေါ် များစွာ အလင်းပြပေးသည်။

VII. The Jews in Egypt During the 5th Century

b.c.

Besides the meager and incidental notes that we find in the Old Testament concerning the Jews in Egypt, some of a prophetic and others of a historical nature (Isa. 19:18, 19; Jer. 43:7; 44:1, 15–28), rich source material exists concerning one Jewish colony. This material consists of a large number of Aramaic papyri found at Elephantine, a Nile island at the southern border of ancient Egypt, about 600 miles south of Cairo. These Elephantine papyri throw much light on contemporary historical events, particularly on the Jewish history of this period.

အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု သမိုင်း။— ဤစာရွက်စာတမ်းများ၏ ပထမဆုံးအုပ်စုကို တစ်ထောင့်ရှစ်ရာ့ကိုးဆယ့်သုံး (၁၈၉၃) ခုနှစ်တွင် စီ. အီး. ဝီလ်ဘာ (C. E. Wilbour) က ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း တစ်ထောင့်ကိုးရာ့လေးဆယ့်ခုနစ် (၁၉၄၇) ခုနှစ်အထိ ပညာရှင်များ သတိမထားမိခဲ့ကြပေ။ မစ္စတာ ဝီလ်ဘာသည် တစ်ထောင့်ရှစ်ရာ့ကိုးဆယ့်ခြောက် (၁၈၉၆) ခုနှစ်တွင် ပါရီမြို့၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သဖြင့် ပပိုင်းရပ်စ်များသည် နယူးယောက် ကုန်လှောင်ရုံတစ်ခုရှိ သူ၏ သေတ္တာထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းသည် ဘရွတ်ကလင် ပြတိုက် (Brooklyn Museum) သို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ထိုနေရာ၌ အဖိုးတန် စာရွက်စာတမ်းများကို ပြန်လည် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီလစ်ဖန်တိုင်မှ ပထမဆုံး လူသိများသော ပပိုင်းရပ်စ်များမှာ တစ်ထောင့်ကိုးရာ့လေး (၁၉၀၄) ခုနှစ်တွင် ဆာ ရောဘတ် မွန်းဒ် (Sir Robert Mond) နှင့် လေဒီ ဝီလျံ စီဆေးလ် (Lady William Cecil) တို့က ဒေသခံများထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သော စာမူများဖြစ်ပြီး ယင်းတို့ကို တစ်ထောင့်ကိုးရာ့ခြောက် (၁၉၀၆) ခုနှစ်တွင် ဆေးစ် (Sayce) နှင့် ကောင်လေ (Cowley) တို့က ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တစ်ထောင့်ကိုးရာ့ခြောက် (၁၉၀၆) နှင့် တစ်ထောင့်ကိုးရာ့ခုနစ် (၁၉၀၇) ခုနှစ်များတွင် အီလစ်ဖန်တိုင်ကျွန်းပေါ်၌ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ တူးဖော်မှုတစ်ခုကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော စာရွက်စာတမ်းများ ပိုမို ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယင်းတို့ကို တစ်ထောင့်ကိုးရာ့တစ်ဆယ့်တစ် (၁၉၁၁) ခုနှစ်တွင် အက်ဒူးဝပ် ဆာချောင် (Eduard Sachau) က တစ်ထောင့်ကိုးရာ့ခြောက် (၁၉၀၆) ခုနှစ်တွင် ဆေးစ်နှင့် ကောင်လေ တို့ ထုတ်ဝေခဲ့သော စာမူများနှင့်အတူ ထုတ်ဝေခဲ့ရာ၊ ဧဇရနှင့် နေဟမိခေတ်က အာရမိတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ကြွယ်ဝလှသည့် အထောက်အထားများကို ပညာရှင်ကမ္ဘာသို့ ပေးအပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း ကာလနှင့် ကျမ်းစာလာ အာရမိတ်ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုကို ပိုမို တိုးတက်စေခဲ့သည်။

The History of the Discovery of the Elephantine Papyri.—The first group of these documents was bought by C. E. Wilbour in 1893, but did not come to the notice of scholars until 1947. Since Mr. Wilbour had died in Paris in 1896, the papyri remained in his trunk in a New York warehouse for years. It finally came into the Brooklyn Museum, where the precious documents within it were rediscovered. Hence, the first known papyri from Elephantine were those bought from natives in 1904 by Sir Robert Mond and Lady William Cecil, which were published by Sayce and Cowley in 1906. A German excavation on the island of Elephantine in 1906 and 1907 brought to light more such documents. Their publication in 1911 by Eduard Sachau, together with those published by Sayce and Cowley in 1906, gave to the scholarly world a wealth of material in Aramaic from the time of Ezra and Nehemiah that has furthered study of the postexilic period and of Biblical Aramaic.

ဤအတောအတွင်း တွေ့ရှိရသော အခြား အထွေထွေ အထောက်အထားများနှင့်အတူ ဤပစ္စည်းများ အားလုံးကို တစ်ထောင့်ကိုးရာ့နှစ်ဆယ့်သုံး (၁၉Specify) ခုနှစ်တွင် အေ. ကောင်လေ (A. Cowley) က လက်ကိုင်စာအုပ်အဖြစ် ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တစ်ထောင့်ကိုးရာ့ငါးဆယ့်သုံး (၁၉၅၃) ခုနှစ်တွင် ယခု ဘရွတ်ကလင် ပြတိုက်၌ ရှိနေသော ပြန်လည် တွေ့ရှိခဲ့သည့် ဝီလ်ဘာ ပပိုင်းရပ်စ် တစ်ဆယ့်ခုနစ် (၁၇) စောင်ကို အီမေးလ် ဂျီ. ခရေလင်း (Emil G. Kraeling) က ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခုအခါ အီလစ်ဖန်တိုင်မှ ထုတ်ဝေပြီးသား အာရမိတ် ပပိုင်းရပ်စ် စာမူ အရေအတွက်မှာ တစ်ရာ (၁၀၀) ကျော် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် အီလစ်ဖန်တိုင်မှ ထွက်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဆက်စပ်နေသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ပြရမည်ဖြစ်ရာ၊ ယင်းမှာ သားရေပေါ်တွင် ရေးသားထားသော အာရမိတ် ရုံးသုံးစာမျက်နှာ တစ်ဆယ့်သုံး (၁၃) စောင်ဖြစ်ပြီး၊ အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များ ကဲ့သို့ပင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါး (၅) ရာစုမှ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အီလစ်ဖန်တိုင် စာရွက်စာတမ်းများပါ အီဂျစ်ပြည်ဆိုင်ရာ ပါရှန်းဘုရင်ခံ တစ်ဦးတည်းကိုပင် ဖော်ပြထားပြီး နေဟမိမှတ်စာပါ မှတ်တမ်းကို အလင်းပြစေမည့် အချို့သော အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ ဤစာရွက်စာတမ်းများကို တစ်ထောင့်ကိုးရာ့သုံးဆယ့်သုံး (၁၉၃၃) ခုနှစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ပထမဆုံး မကြေညာမီ အချိန်တစ်ခုတွင် အီဂျစ် ကုန်သည်တစ်ဦးထံမှ အယ်လ်. ဘိုချက်ဒ် (L. Borchardt) က ဝယ်ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျီ. အာရ်. ဒရိုက်ဗာ (G. R. Driver) (၁၉၅၄) က ထုတ်ဝေခဲ့ကာ၊ ဘရွတ်ကလင် ပပိုင်းရပ်စ် အသစ်များနှင့်အတူ ယခုအခါ အရှေ့တိုင်းနှင့် ကျမ်းစာ ပညာရှင်များအကြား စိတ်ဝင်စားမှုကို အလွန် နှိုးဆွပေးလျက်ရှိသည်။

All this material, with some stray finds made in the meantime, was republished by A. Cowley in 1923 in a handy edition. In 1953 the 17 rediscovered Wilbour papyri, now in the Brooklyn Museum, were published by Emil G. Kraeling. The number of published Aramaic papyri from Elephantine now stands at more than 100. In this connection a related find should be mentioned, although it does not come from Elephantine: 13 official Aramaic letters written on leather, which, like the Elephantine papyri, come from the 5th century b.c. They mention the same Persian governor of Egypt as the Elephantine documents and contain certain material that sheds light on the record in Nehemiah. Bought from an Egyptian dealer by L. Borchardt sometime before 1933, when the find was first announced, these documents were subsequently published by G. R. Driver (1954), and together with the new Brooklyn papyri are now arousing a keen interest among Oriental and Biblical scholars.

ကျမ်းစာလေ့လာမှုများအတွက် အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များ၏ အရေးပါမှု။— ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ ကြည့်လျှင် အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များသည် ကျမ်းစာလေ့လာမှုများအတွက် အလွန်တရာ အရေးပါလှသည်။ ၎င်းတို့သည် ဧဇရမှတ်စာ၏ အာရမိတ် အခန်းကဏ္ဍများကို ရေးသားခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတူမှလည်းကောင်း၊ အာရမိတ်ဘာသာဖြင့် အခန်းကြီး ခြောက် (၆) ခန်း ပါဝင်သော ဒံယေလအနာဂတ္တိကျမ်းထက် အနည်းငယ် နောက်ကျသော ကာလမှလည်းကောင်း ကြွယ်ဝသော အာရမိတ် အထောက်အထားများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဤကျမ်းစာသားများသည် မထင်ရှားသော ကျမ်းစာလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစေပြီး၊ ဤကျမ်းစာသားများ မတွေ့ရှိမီက ကောင်းစွာ မသိရှိခဲ့ရသော အခြားစကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ထောက်ပံ့ပေးကာ ကျွန်ုပ်တို့၏ အာရမိတ် ဝေါဟာရ သိုလှောင်မှုကို ကြွယ်ဝစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကျမ်းစာလာ အာရမိတ်ဘာသာနှင့် အီလစ်ဖန်တိုင် စာရွက်စာတမ်းများပါ ဘာသာစကားတို့၏ ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို သက်သေပြနိုင်မည့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာစရာ အချက်အလက်များစွာကိုလည်း ပေးစွမ်းသည်။ ဤအချက်သည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ အာရမိတ် အစိတ်အပိုင်းများ၏ ရှေးကျလှသော သမိုင်းသက်တမ်းကို တစ်ဖန် ပြန်လည် သက်သေထူသည်။

The Importance of the Elephantine Papyri for Biblical studies.—In several respects the Elephantine papyri have been of the utmost importance for Biblical studies. They have furnished rich material in Aramaic from the same period in which the Aramaic sections of Ezra were written, and from a slightly later time than the book of Daniel, which also contains six chapters in Aramaic. These texts have clarified the meaning of obscure Biblical words, supported the meaning of others not well known before the discovery of these texts, and enriched our Aramaic vocabulary. They have also provided much comparative material by which the similarity of the Biblical Aramaic with that of the Elephantine documents can be established. This, in turn, proves the great antiquity of the Aramaic parts of the Bible.

အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များတွင် တွေ့ရသော ရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများသည် ဧဇရမှတ်စာပါ ဆင်တူသော စာရွက်စာတမ်းများ၏ စစ်မှန်မှုကို ထောက်ခံနေပြီး ယင်းတို့၏ စစ်မှန်မှုအပေါ် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသော သံသယများသည် အခြေအမြစ်မရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပါရှန်းဘုရင်များသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြောင်းကိုလည်း ၎င်းတို့က ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အီလစ်ဖန်တိုင်တွင် တွေ့ရှိရသော ဒါရိမင်း ဒုတိယ (၂) ၏ အမိန့်တော်တစ်ခုတွင် အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးများအား မောရှေ၏ စည်းမျဉ်းများကို တိကျစွာ လိုက်နာလျက် ပသခါပွဲကို ကျင်းပရန် ညွှန်ကြားထားသည်။

The official documents found among the Elephantine papyri corroborate the genuineness of the similar documents of Ezra and prove that skepticism often expressed about their authenticity was, after all, unfounded. They have, furthermore, shown that the Persian kings issued decrees that concerned themselves with details of religious matters. For example, a decree of Darius II, found in Elephantine, directed the Elephantine Jews to celebrate the Passover with a strict observance of the Mosaic regulations.

ဤပပိုင်းရပ်စ်များသည် နေဟမိမှတ်စာပါ အာတဇေရုမင်းသည် ထိုအမည်ရှိသော ပထမဆုံး ဘုရင်လော သို့မဟုတ် ဒုတိယမြောက် ဘုရင်လော ဟူသည့် ရှေးဟောင်းမေးခွန်းကို အဖြေရှာရန် လုံလောက်သော သက်သေ အထောက်အထားများကို ပေးစွမ်းသည်။ ၎င်းတို့ ပေးဆောင်သော အထောက်အထားများက နေဟမိသည် အာတဇေရုမင်း ပထမ (၁) လက်ထက်တွင်သာ ဘုရင်ခံ ဖြစ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြသည်။ ဤပပိုင်းရပ်စ်များက နေဟမိ ၁၂:၂၂ ပါ ယောဟနန်သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာတစ်ဆယ် (４１０ ဘီစီ) တွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ယောဟနန်သည် နေဟမိခေတ်က ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ဧလျာရှိပ်၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် နေဟမိ၏ ဘုရင်ခံ သက်တမ်းသည် ယောဟနန် ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း မဖြစ်မီ စောစီးစွာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့ရမည်။ အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များတွင် သက်သေထူထားသည့်အတိုင်း သံဘာလတ်သည် ရှမာရိပြည်၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်သည်လည်း နေဟမိ၏ ဇာတ်လမ်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများစွာကို ရှင်းလင်းစေခဲ့သည်။ သံဘာလတ်သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့ခုနစ် (၄၀၇ ဘီစီ) တွင် အီလစ်ဖန်တိုင်မှ ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဖော်ပြခံရစဉ်က သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေသေးပုံရသော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် သူသည် အသက်ကြီးရင့်နေပြီ ဖြစ်ပြီး သူ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို သူ၏ သားများက ထမ်းဆောင်နေကြပြီ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်က သံဘာလတ်သည် သူ၏ အသက်အရွယ် ကောင်းဆုံးအချိန် (အင်အားပြည့်ဝချိန်) တွင် နေဟမိ၏ ပြင်းထန်သော ရန်သူ ဖြစ်ခဲ့စဉ်က နေဟမိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့ခုနစ် (၄၀၇ ဘီစီ) တွင် အတိတ်က အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သွားခဲ့ပြီဟူသော ကောက်ချက်ကို အထောက်အပံ့ပြုသည်။

These papyri have furnished sufficient evidence to settle the old question of whether the Artaxerxes of the book of Nehemiah was the first king by that name or the second. The evidence they provide proves that Nehemiah could have been governor only under Artaxerxes I. These papyri reveal that the Johanan of Neh. 12:22 was high priest in 410 b.c. Since Johanan was the grandson of Eliashib, the high priest of Nehemiah’s days, Nehemiah’s governorship must have preceded the high priesthood of Johanan. Also the fact that Sanballat was governor of Samaria, as attested in the Elephantine papyri, has clarified a number of historical problems in connection with Nehemiah’s story. Although Sanballat was apparently still alive in 407 b.c. when he was mentioned in a letter from Elephantine, he was now an old man whose responsibilities were borne by his sons. This supports the conclusion that the work of Nehemiah, when Sanballat was his vigorous enemy—probably in the prime of life—was a thing of the past in 407 b.c.

အီလစ်ဖန်တိုင် ပပိုင်းရပ်စ်များသည် ၎င်းတို့အနက် အများအပြားတွင် ရက်စွဲများ ပါရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အချို့တွင် အီဂျစ်တရားဝင် ရက်စွဲနှင့် ယင်း၏ ဂျူးခေတ်ပြိုင် ရက်စွဲဟူ၍ ရက်စွဲ နှစ်မျိုး ပါရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အလွန် အရေးကြီးသည်။ ရက်စွဲ နှစ်မျိုးပါသော စာရွက်စာတမ်းများသည် ငါး (၅) ရာစုနှစ် အီလစ်ဖန်တိုင် ဂျူးများ အသုံးပြုခဲ့သော ဂျူးပြက္ခဒိန်ကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ ဤအရာသည် ဆောင်းဦးရာသီတွင် နှစ်သစ်စတင်သော လပြက္ခဒိန် (စန္ဒရဂတိပြက္ခဒိန်) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြသည် (စာမျက်နှာ ၁၀၃-၁၀၉ နှင့် အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၁၇-၁၂၁ ကိုကြည့်ပါ)။

The Elephantine papyri are also very important because of the fact that many of them are dated, and that some bear double dates, the Egyptian legal date and its Jewish equivalent. The double-dated documents have made it possible to reconstruct the Jewish calendar in use by the Elephantine Jews of the 5th century. This proves to have been a lunar calendar, with the New Year beginning in the autumn (see pp. 103–109; also Vol. II, pp. 117–121).

ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါး (၅) ရာစုအတွင်း အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးလူမျိုးစု။— အီလစ်ဖန်တိုင်ကျွန်း (အီဂျစ်ဘာသာဖြင့် ယက်ဗ် - Yeb) သည် နိုင်းမြစ်၏ ပထမဆုံး ရေတံခွန်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး တောင်ဘက်ဆီသို့ သဘာဝ အတားအဆီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အီဂျစ်သမိုင်း၏ ခေတ်အမျိုးမျိုးတွင် အရေးပါသော နယ်စပ်ခံတပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး "တောင်ဘက်၏ တံခါးပေါက်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ပဆမ်းတစ် ပထမ (Psamtik I) (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆၆၃-၆၁၀) လက်ထက်တွင် ဤကျွန်း၌ ကြေးစားစစ်သည် အင်အားစုများ၏ ခိုင်မာသော တပ်စခန်းတစ်ခု အခြေစိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ ဂျူးများ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်နေပြီလား ဆိုသည်မှာမူ မသေချာပေ။ သို့သော်လည်း ဟေရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ဖော်ပြချက်အရ နူးဘီးယား (Nubia) ကို စစ်ဆင်နွှဲခဲ့သော ပဆမ်းတစ် ဒုတိယ (Psamtik II) (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၉၅-၅၈၉) ၏ စစ်အင်အားစုများတွင် ဂျူးများ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဂျူးတို့၏ အရစ်တီးရပ်စ် (Aristeas) ပေးစာအရ ထိုစစ်ပွဲတွင် ပဆမ်းတစ်မင်းနှင့်အတူ ဂျူးကြေးစား စစ်တပ်များ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

The Jewish Colony at Elephantine During the 5th Century b.c.—The island of Elephantine (Egyptian, Yeb) lies below the first Nile cataract and forms a natural barrier toward the south. It was an important border fortress at different times in Egypt’s history and was called “the Gate of the South.” Under the reign of Psamtik I (663–610 b.c.) this island housed a strong garrison of mercenary forces, but it is not certain whether Jews were already living there. However, Jews belonged to the forces of Psamtik II (595– 589 b.c.), who, as Herodotus states, carried out a campaign against Nubia, in which, according to the Jewish Aristeas letter, he was accompanied by Jewish mercenary troops.

အီဂျစ် နှစ်ဆယ့်ခြောက် (၂၆) ဆက်မြောက် မင်းဆက်၏ ဘုရင်များသည် နိုင်ငံခြားသား စစ်သားများကို အလွန်အမင်း အမှီပြုခဲ့ကြကြောင်း လူသိများသည်။ ကျောက်စာများအရ အီဂျစ်တောင်ဘက်ရှိ တပ်စခန်းများတွင် အိုင်အိုနီးယန်း (Ionian)၊ ကာရီယန်း (Carian) နှင့် ဖိုနီရှန်း (Phoenician) ကြေးစားစစ်သည်များ ရှိနေကြောင်း သက်သေထူသည်။ ဂျူးများကို အမည်တပ်၍ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော်လည်း၊ စာသားတစ်ခုတွင် ပါလက်စတိုင်းမှ စစ်သားများအကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယေရုရှလင်မြို့ မပျက်စီးမီကပင် အီလစ်ဖန်တိုင်မှ ဂျူးများသည် အီဂျစ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိနေခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယေရမိသည် အီဂျစ်ပြည်ရှိ အခြားသော ဂျူးနေထိုင်သူများနှင့်အတူ ပတ်ထရု (Pathros) မြို့ရှိ လူတို့ကို မိန့်မြွက်ခဲ့ပြီး (ယေရမိ ၄၄:၁)၊ ထိုအမည်မှာ အီဂျစ် ပထဝီဝင်အမည်အရ စာသားအတိုင်း "တောင်ဘက်မြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ၊ အီလစ်ဖန်တိုင် ဒေသကိုလည်း ယင်းအထဲတွင် အများအားဖြင့် ထည့်သွင်းထားသည်။

It is well known that the kings of the Twenty-sixth Egyptian Dynasty leaned heavily on foreign soldiers. Inscriptions testify to the presence of Ionian, Carian, and Phoenician mercenaries in the garrisons of southern Egypt. Although Jews are not mentioned by name, one text speaks of soldiers from Palestine. It is possible that Jews of Elephantine had found their way to Egypt before the destruction of Jerusalem. Jeremiah addresses, along with other Jewish residents of Egypt, those of Pathros (Jer. 44:1), an Egyptian geographical name meaning literally “The South Land,” in which the area of Elephantine is usually included.

အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးလူမျိုးစု၏ အစအဦးကို အသေအချာ မသိရသေးသော်လည်း၊ ဤလူများသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါးရာ့နှစ်ဆယ့်ငါး (၅၂၅ ဘီစီ) မတိုင်မီကပင် ကျွန်းပေါ်တွင် အချိန်အတန်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ရမည်၊ အကြောင်းမှာ ကမ်ဗိုင်ဆိစ် (Cambyses) မင်းက အီဂျစ်ပြည်ကို အောင်နိုင်ခဲ့စဉ်က ၎င်းတို့သည် ယာဟူး (Yahu - ယေဟောဝါ သို့မဟုတ် ယာဝေး အမည်၏ အတိုကောက်ပုံစံ၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၅၊ ၁၇၁-၁၇၃ ကိုကြည့်ပါ) ကို ကိုးကွယ်ရာ ဗိမာန်တော်တစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး အခြေကျပြီးသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အား ပါရှန်းအုပ်ချုပ်ရေးက စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စနစ်အတွင်းသို့ လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ပြီး အီလစ်ဖန်တိုင် ခံတပ်၏ စစ်စခန်းအဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို "ဂျူးစစ်တပ်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်တပ်ကို ပါရှန်းနှင့် ဗာဗုလုန် ဗိုလ်ချုပ်များအောက်တွင် တပ်ရင်းများ သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဂျူးနှင့် ဗာဗုလုန် အမည်များရှိသော အရာရှိများအောက်တွင် တပ်ခွဲများအဖြစ် လည်းကောင်း ခွဲခြားထားသည်။ စစ်တပ်ဝန်ထမ်းများအကြား အီဂျစ်အမည်များ လုံးဝ မတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ပါရှန်းဘုရင်အပေါ် အီဂျစ်တို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို သံသယဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အီဂျစ်လူမျိုးများကို စစ်တပ်ထဲ မဝင်စေဘဲ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။

Although the origin of the Jewish colony on Elephantine is not yet definitely known, these people must have lived on the island for some time before 525 b.c., for when Cambyses conquered Egypt, they already formed a well-settled colony in the possession of a temple where they worshiped Yahu (an abbreviated form of the name Yahweh, or Jehovah; see Vol. I, pp. 35, 171–173). They were taken over by the Persian administration into its military system and continued to constitute the garrison of the fortress Elephantine. They called themselves “the Jewish army,” which army was divided into standards or companies, under Persian and Babylonian commanders, and centuries, with officers bearing Jewish and Babylonian names. No Egyptian names appear among the army personnel. We therefore conclude that the Egyptians were kept out of the army, since their loyalty to the Persian king could be questioned.

တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာအားလုံးသည် ခံတပ်၏ ပါရှန်းဗိုလ်ချုပ် လက်ထဲတွင် ရှိသော်လည်း၊ ဂျူးလူမျိုးစု၏ အတွင်းရေးကိစ္စများကိုမူ "အသင်းတော်" ၏ အကြီးအကဲက ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဂျူးများသည် အိမ်များနှင့် အခြားသော အမွေအနှစ် ပစ္စည်းများကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့အနက် အချို့မှာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ ဖြစ်ပုံရသည်။

All judicial power was in the hands of the Persian commanding officer of the fortress, but internal affairs of the Jewish colony were controlled by the chief of the “congregation.” The Jews were in possession of houses and other hereditary property and some of them seem to have been well-to-do people.

ဂျူးများ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ၎င်းတို့သည် ပထမဦးစွာ ယာဟူးကို ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်တော်ဖို့ရန် ၎င်းတို့သည် ကျောက်တံခါးပေါက် ငါး (၅) ခုနှင့် ကျောက်တိုင်များပါသော ဗိမာန်တော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော်လည်း နံရံများမှာမူ အုတ်ဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အမိုးကို အာရဇ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး သစ်သားတံခါးများကို ကြေးဝါပတ္တာများဖြင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ ရွှေနှင့် ငွေဖလားများသည် ဗိမာန်တော်၏ အသုံးအဆောင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်း၏ ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်တွင် ဂျူးတို့သည် မီးရှို့ရာယဇ်များ၊ ဘောဇဉ်ပူဇော်သက္ကာများနှင့် နံ့သာပေါင်းများကို ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ယုဒပြည်တွင် ဗိမာန်တော်အတွက် သုံးပုံတစ်ပုံ (၁/၃) ရှကေလ ပေးဆောင်ရခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် (နေဟမိ ၁၀:၃၂ ကိုကြည့်ပါ)၊ ဤနေရာရှိ ဂျူးတိုင်းသည် ဗိမာန်တော် ထိန်းသိမ်းစောက်ရှောက်ရန်အတွက် ရှကေလ (shekels) နှစ် (၂) ပြား ပေးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤဗိမာန်တော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သော ဂျူးများသည်၊ သီးခြားကွဲပြားသော မည်သည့် သန့်ရှင်းရာဌာနကိုမဆို ရှင်းလင်းစွာ တားမြစ်ထားသည့် မောရှေ၏ ပညတ်တရားတော်များနှင့်အညီ ယုဒပြည်၏ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယောရှိမင်း၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (တရားဟောရာ ၁၂:၁၃၊ ၁၄፤ ဓမ္မရာဇဝင်စတုတ္ထစောင် ၂၃:၈) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို မခံယူခဲ့ကြပေ။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် ယာဟူးကိုသာမက ကိုယ်တော်အပြင် အခြားသော နတ်ဘုရားများ ဖြစ်သည့် အာရှိမ်-ဗေသလ (Ashim-Bethel) နှင့် အာနတ်-ဗေသလ (‘Anath-Bethel) တို့ကိုလည်း ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ အာရှိမ် (ဆင်တူသောအမည်အတွက် ဓမ္မရာဇဝင်စတုတ္ထစောင် ၁၇:၃၀ ကိုကြည့်ပါ) ကို အခြားသော အရင်းအမြစ်များမှ ကောင်းစွာမသိရသော်လည်း၊ ခါနာန်နတ်ဘုရားမ အာနတ်သည် သွေးဆာပြီး ကိုယ်ကျင့်တရားပျက်ပြားသော နတ်ဘုရားမဖြစ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာ သိရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးများသည် ရှုထောင့်အချို့တွင် မနာရှေမင်းလက်ထက် ဘာသာရေးအဆင့်အတန်း၌ ရှိနေကြပြီး သီးခြားဗိမာန်တော်တစ်ခု ရှိကာ ၎င်းတို့၏ အမျိုးသား ဘုရားသခင်အပြင် တိုင်းတစ်ပါး ဘုရားမဲ့နိုင်ငံများ၏ အချို့သော နတ်ဘုရားများ၊ အထူးသဖြင့် သားသမီးရတနာ ထွန်းကားခြင်းကို အားပေးသည့် နတ်ဘုရားမများကို ကိုးကွယ်နေကြကြောင်း တွေ့ရသည်။ ယောရှိမင်း၏ ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အရိပ်အယောင်ကိုမျှ အီလစ်ဖန်တိုင်တွင် မတွေ့ရပါ။ ယေရုရှလင်မြို့နှင့် ယုဒပြည်နယ်တို့တွင် ပြန်လည်အခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်နှင်ဒဏ်မှ ပြန်လာသူများအကြားတွင် ရှင်းလင်းစွာ တွေ့မြင်ရသည့် ယေရမိ၊ ဒံယေလ သို့မဟုတ် ယေဇကျေလတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက် လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ထိုနေရာ၌ ဘာမျှ မခံစားရပေ။

Being Jews they were, in the first place, worshipers of Yahu. To Him they had built a temple with five entrances of stone, and pillars of stone, but the walls were probably of brick. The roof was of cedarwood, and the wooden doors swung on bronze hinges. Gold and silver vessels belonged to the equipment of the temple, and on its altar the Jews offered burnt sacrifices, meal offerings and incense. Every Jew paid 2 shekels for the upkeep of the temple in contrast to 1/3 shekel in Judea (see Neh. 10:32). The Jews who built this temple had not been influenced by the reform of Josiah, who had reorganized Judea’s religious practices according to the laws of Moses that clearly prohibited any separatist sanctuaries (Deut. 12:13, 14; 2 Kings 23:8). Furthermore, they served not only Yahu but also several other deities besides Him, among them Ashim-Bethel and ‘Anath-Bethel. While Ashim (for a similar name, see on 2 Kings 17:30) is not well known from other sources, we are well acquainted with the Canaanite goddess Anath, a bloodthirsty, immoral deity. Hence, we find the Jews of Elephantine standing in some respects on the religious level of the time of King Manasseh, with a separatist temple, and serving, besides their national God, certain deities of pagan nations, especially those that promoted fertility. Of the religious reform of Josiah nothing can be traced in Elephantine. And nothing is felt of the work of a Jeremiah, Daniel, or Ezekiel, whose influence is clearly discernible among the returned exiles then settled in Jerusalem and the province of Judea.

ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့တစ်ဆယ့်ကိုး (၄၁၉ ဘီစီ) ခုနှစ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အလွန်အရေးကြီးသည့် စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုက ပါရှန်းဘုရင် (ဒါရိမင်း ဒုတိယ) သည် ဂျူးတို့၏ ဘာသာရေးဘဝနှင့် ပတ်သက်၍ ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤသီးခြား စာရွက်စာတမ်းသည် စိတ်မကောင်းစွာဖြင့် ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒါရိမင်းသည် နိသန်လ တစ်ဆယ့်ငါး (၁၅) ရက်မှ နှစ်ဆယ့်တစ် (၂၁) ရက်အထိ တဆေးမဲ့မုန့်ပွဲကို စောင့်ထိန်းရန်၊ ဂျူးများသည် ဤပွဲတော်အတွက် မိမိကိုယ်ကို စင်ကြယ်စေရန်၊ တဆေးပါသော မည်သည့်အရာကိုမျှ မစားရန် သို့မဟုတ် (မူးယစ်စေသော သောက်စရာများ) မသောက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ အတည်ပြုနိုင်သည်။ ဤအမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိရပါ။ သို့သော် ဘုရင်တွင် ဂျူးပညတ်တရားကို ကျွမ်းကျင်ပြီး ထိုကဲ့သို့သော အမိန့်တော်ကို ရေးသားနိုင်စွမ်းရှိသူ၊ ဘုရင်အား ထိုကဲ့သို့သော လမ်းညွှန်ချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးစေရန် စိတ်ဝင်စားသူ အတိုင်ပင်ခံများ ရှိခဲ့သည်ဟူသော အချက်ကိုမူ အသေအချာ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ဤအမိန့်တော်သည် အင်ပါယာအတွင်းရှိ ဂျူးအားလုံးထံသို့ ရောက်ရှိသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ယင်းတည်ရှိမှု၏ တစ်ခုတည်းသော သက်သေမှာ အီလစ်ဖန်တိုင်မှသာ ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်တော်က ပါရှန်းဘုရင်များသည် ဂျူးတို့၏ ဘာသာရေးဘဝနှင့် မောရှေ၏ ပညတ်တရားများကို အားပေးကူညီခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဤအချက်သည် ဧဇရမှတ်စာနှင့် နေဟမိမှတ်စာတို့တွင် တွေ့ရသည့် ဆင်တူသော အမိန့်တော်များ၏ မှတ်တမ်းများ၏ စစ်မှန်မှုကို ထောက်ခံချက် ပေးသည်။

One very important document coming from the year 419 b.c., shows that the Persian king (Darius II) issued directives concerning the religious life of the Jews. This particular document is, unfortunately, poorly preserved, but this much is clearly ascertainable, that Darius had given an order that the Feast of Unleavened Bread be kept from Nisan 15 to 21, that the Jews should cleanse themselves for this occasion, and that they should not drink (intoxicating beverages) or eat anything that contained leaven. We do not know the reason for the issuance of the decree. But this much can be concluded with certainty, that the king had counselors versed in Jewish law able to compose such a decree, and who were also interested in having the king sign, such a directive. It is possible that this decree went to all Jews in the empire, although the only proof of its existence comes from Elephantine. The decree shows that the Persian kings supported the religious life of the Jews and the laws of Moses. This fact provides corroboration of the genuineness of the record of similar decrees found in the books of Ezra and Nehemiah.

အမိန့်တော်၏ အလွန်တရာ အရေးပါမှုကြောင့် ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခဲ့သော ၎င်းပါရှိသည့် ပေးစာ၏ ဘာသာပြန်ချက်ကို ဤနေရာတွင် တင်ပြအပ်ပါသည်။ ကွင်းခတ် [ ] အတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပြန်လည် ဖြည့်စွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်ချက်သည် အဓိကအားဖြင့် အေ. ကောင်လေ (A. Cowley) ၏ Aramaic Papyri of the Fifth Century B.C. (၁၉၂၃)၊ စာမျက်နှာ ၆၂၊ ၆၃ ကို လိုက်နာထားသော်လည်း၊ The Brooklyn Museum Aramaic Papyri (၁၉၅၃)၊ စာမျက်နှာ ၉၂-၉၅ တွင် ဖော်ပြထားသော အီမေးလ် ဂျီ. ခရေလင်း (Emil G. Kraeling) ၏ အကြံပြုချက်များမှလည်း အကျိုးကျေးဇူး ရရှိထားသည်။ သို့သော်လည်း ယခု ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် ယခင် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များနှင့် သဘောမတူသော အချို့သော အသေးစိတ် အချက်အလက်များတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။

Because of the extreme importance of the decree a translation of the poorly preserved letter containing it is offered herewith. The sections enclosed in brackets [ ] are reconstructed. The translation follows principally that of A. Cowley, Aramaic Papyri of the Fifth Century B.C. (1923), pp. 62, 63, but has also profited by the suggestions of Emil G. Kraeling, made in The Brooklyn Museum Aramaic Papyri (1953), pp. 92–95. It varies, however, in some details in which the present translator disagrees with the previous translations.

၁။ [ငါ့ညီအစ်]ကိုများဖြစ်သော

 ၂။ [ယေဒေါ]နိယနှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ (နှင့်) ဂျူးစစ်[တပ်] ထံသို့၊ သင်တို့၏ ညီအစ်ကို ဟာန[နိယ]။ ငါ့ညီအစ်ကိုများ၏ ငြိမ်သက်ခြင်းကို ဘုရားသခင် အလိုရှိပါစေသော။

၃။ ယခု ယခုနှစ်၊ ဒါရိမင်းကြီး၏ ငါး (၅) နှစ်မြောက်တွင်၊ မင်းကြီးထံမှ အာရ်ရှ[မ် ထံသို့ စာတစ်စောင် ပေးပို့လိုက်သည်မှာ]၊

၄။ [နိသန်လတွင် ဂျူးစစ်တပ်အတွက် ပသခါပွဲ ဖြစ်ပါစေ]။ ယခု သင်တို့သည် ဤသို့ ရေတွက်ရမည်- တစ်ဆယ့်လေး [ရက်]

၅။ [နိသန်လ၏ ရက်များကို ရေတွက်၍ ပသခါပွဲကို စောင့်]ထိန်းကြလော့၊ တစ်ဆယ့်ငါး ရက်မြောက်နေ့မှ နိ[သန်လ] နှစ်ဆယ့်တစ် ရက်မြောက်နေ့အထိ

 ၆။ [သည် တဆေးမဲ့မုန့်ပွဲ ခုနစ်ရက် ဖြစ်သည်]။ သင်တို့သည် စင်ကြယ်စွာ နေ၍ သတိပြုကြလော့။ အလုပ် မလုပ်[ရ]

၇။ [တစ်ဆယ့်ငါး ရက်မြောက်နေ့နှင့် နှစ်ဆယ့်တစ် ရက်မြောက်နေ့တွင် ဖြစ်သည်။ ဘီယာကို လည်း] သင်တို့ မသောက်ရ၊ [တဆေး ပါရှိသော] မည်သည့်အရာကိုမျှ

၈။ [မစားရ၊ တစ်ဆယ့်ငါး ရက်မြောက်နေ့] နေဝင်ချိန်မှစ၍ နိသ[န်လ] နှစ်ဆယ့်တစ် ရက်မြောက်နေ့အထိ၊ [ခုနစ်]

၉။ [ရက်တိုင်တိုင်၊ သင်တို့အလယ်၌ တဆေးကို မမြင်စေရ၊ သင်တို့၏ အခန်းများထဲသို့ မယူ]ဆောင်ရဘဲ၊ [ထို] နေ့ရက်[များ] အတွင်း ပိတ်ဆို့ ချိတ်ပိတ်ထားလော့။

၁၀။ [ဒါရိ] မင်း[ကြီး မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်း ဤအမှုကို ပြုစေလော့]။ လိပ်စာ- ငါ့ညီအစ်ကိုများ ဖြစ်သော ယေဒေါနိယနှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ တည်းဟူသော ဂျူးစစ်တပ်ထံသို့၊ သင်တို့၏ ညီအစ်ကို ဟာနနိ[ယ]...

1. [To my brethr]en

2. [Yedo]niah and his colleagues (and) the Jewish ga[rrison], your brother Hanan[iah]. The peace of my brethren may God desire.

3. And now this year, the year 5 of Darius the king, from the king there was sent to Arsh[am saying],

4. [In the month of Nisan let there be a Passover for the Jewish garrison]. Now thus ye shall count: four[teen days]

5. [of the month Nisan and ke]ep [the Passover], and from the 15th day to the 21st day of Ni[san]

6. [are seven days of Unleavened Bread]. Be ye clean and take heed. Work no[t]

7. [on the 15th day and on the 21st day. Beer no]t shall ye drink and anything [in] which [there is] leaven

8. [do not eat, from the 15th day from] sunset till the 21st day of Nis[an, seven]

9. [days, let it not be seen among you; do not br]ing it into your chambers, but seal it up during [those] day[s].

10. [Let this be done as Darius] the k[ing commanded].Address: To my brethren Yedoniah and his colleagues the Jewish garrison, your brother Hanani[ah] …

ပါရှန်းအုပ်စိုးသူထံတွင် စစ်သားများအဖြစ် အမှုထမ်းနေကြသော ဤနိုင်ငံခြားသား ဂျူးများကို ဒေသခံ အီဂျစ်လူမျိုးများက မုန်းတီးကြသည်။ ကမ်ဗိုင်ဆိစ်မင်းသည် အီဂျစ်ပြည်ကို အောင်နိုင်ခဲ့စဉ်က ဆိတ်ဦးခေါင်းရှိသော နတ်ဘုရား ခနွန် (Khnum) အား ရည်စူးထားသည့် အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ အီဂျစ်ဗိမာန်တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သော်လည်း၊ ဂျူးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဗိမာန်တော်ကိုမူ မထိပါးဘဲ ချန်ထားခဲ့သောကြောင့် ဤမုန်းတီးမှုသည် သေချာပေါက် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ စာရွက်စာတမ်းများတွင် သက်သေပြထားသည့်အတိုင်း ဂျူးများသည် အီဂျစ်လူမျိုးများထဲမှ ဘာသာပြောင်းဝင်သူများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့သည် ငွေကြေးအရ အဆင်ပြေကြပြီး ဒေသခံ အီဂျစ်လူမျိုးများကို မထောက်မညှာ ဆက်ဆံကာ ၎င်းတို့၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်များကို ကဲ့ရဲ့သော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အပြန်အလှန် မုန်းတီးမှုသည် ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်အထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။

These foreign Jews serving the Persian ruler as soldiers were disliked by the native Egyptians. This hatred was certainly increased when Cambyses, at the time of his conquest of Egypt, destroyed the Egyptian temple on Elephantine dedicated to the ram-headed god Khnum, but left the Jews and their temple unmolested. Because the Jews made proselytes among the Egyptians as the documents attest, and because they fared well financially, and treated the native Egyptians with contempt, calling their priests by a contemptuous name, and the mutual aversion increased until it produced an eruption.

ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာတစ်ဆယ် (၄၁၀ ဘီစီ) တွင် အီဂျစ်ပြည်ဆိုင်ရာ ပါရှန်းဘုရင်ခံ အာရ်ရှမ် သို့မဟုတ် အာရ်ဆာမီးစ် (Arsames) သည် အီဂျစ်ပြည်တွင် မရှိခိုက်၌၊ ခနွန်နတ်ဘုရား၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် အီလစ်ဖန်တိုင်၏ ပါရှန်းဗိုလ်ချုပ် ဝီဒရန် သို့မဟုတ် ဟိုက်ဒါနီးစ် (Hydarnes) အား လာဘ်ထိုးကာ သူ၏သား ေနဖာယန် (ဆီယီးန် - အာဆွမ်မြို့၏ ဗိုလ်ချုပ်) အား သူ၏ ဂျူးမဟုတ်သော စစ်တပ်နှင့်အတူ အီလစ်ဖန်တိုင်သို့ ကူးလာစေပြီး ဂျူးဗိမာန်တော်ကို လုယက်ကာ လုံးဝ ပျက်စီးအောင် ဖျက်ဆီးစေခဲ့သည်။ အာရ်ဆာမီးစ် အီဂျစ်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ဂျူးများသည် ဟိုက်ဒါနီးစ်နှင့် နေဖာယန်တို့ ၎င်းတို့၏ ရာဇဝတ်မှုအတွက် အပြစ်ပေးခံရခြင်း (ဖြစ်နိုင်သည်မှာ ကွပ်မျက်ခံရခြင်း) ကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ကျေနပ်မှု ရရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်ခံသည် နောက်ထပ် ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားမည်ကို စိုးရိမ်ပုံရသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဗိမာန်တော်အား ပြန်လည် တည်ဆောက်ရန် ခွင့်ပြုမိန့်ကိုမူ သူ၏ထံမှ မရရှိခဲ့ကြပေ။ သူ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ယေရုရှလင်မြို့ရှိ အာဏာပိုင်များထံမှ ရယူရမည့် ခွင့်ပြုချက်အပေါ် မူတည်စေခြင်းဖြင့်၊ အာရ်ဆာမီးစ်သည် တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းပယ်ရန် တာဝန်ဝတ္တရားကို အခြားသူများ၏ ပခုံးပေါ်သို့ လွှဲပြောင်းရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်က နေဟမိ သို့မဟုတ် ယုဒပြည်၏ အခြားသော ခေါင်းဆောင်များကို သိရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သီးခြားကွဲပြားသော ဗိမာန်တော်တစ်ခု ပြန်လည် တည်ဆောက်ရန်အတွက် ခွင့်ပြုမိန့် ပေးမည်မဟုတ်ကြောင်း မျှော်လင့်ထားပုံရသည်။

When Arsham, or Arsames, the Persian satrap of Egypt, was absent from Egypt in 410 b.c. the priests of Khnum bribed the Persian commander Widrang, or Hydarnes, of Elephantine to let his son Nephayan, the commander of Syene (Aswân), come over with his non-Jewish troops to Elephantine and spoil the Jewish temple and destroy it thoroughly. When Arsames returned to Egypt the Jews had the satisfaction of seeing Hydarnes and Nephayan punished—possibly executed—for their crime. However, they did not succeed in obtaining from him a permit to rebuild their temple, since the satrap seems to have been fearful of a new outbreak. By making his permit dependent on one to be obtained from the authorities at Jerusalem, Arsames thought to shift to other shoulders the responsibility for rejecting the request. He may previously have known Nehemiah or other leaders of Judea, and probably expected that they would not give a permit for the rebuilding of a separatist temple.

အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးများသည် ယေရုရှလင်မြို့ရှိ ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်း ယောဟနန်ထံသို့ စာတစ်စောင် ရေးသားပြီး ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ယေရုရှလင် အာဏာပိုင်များသည် ဤတောင်းဆိုချက်ကို လုံးဝ လျစ်လျူရှုခဲ့ပြီး မည်သည့် အကြောင်းပြန်ကြားချက်ကိုမျှ မပေးပို့ခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် အီလစ်ဖန်တိုင် ဂျူးများသည် နှစ် (၂) နှစ်ကျော်တိုင်တိုင် အချည်းနှီး စောင့်ဆိုင်းခဲ့ကြပြီးနောက်၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့ခုနစ် (４０၇ ဘီစီ) တွင် တစ်ဖန်ပြန်၍ စာရေးခဲ့ကြရာ၊ ဤအကြိမ်တွင် ယုဒပြည်၏ ပါရှန်းဘုရင်ခံ ဗာဂေါအတ်ထံသို့ လည်းကောင်း၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အသက်ကြီးရင့်သော ဖခင်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆောင်ရွက်နေကြပုံရသည့် ရှမာရိပြည် ဘုရင်ခံ သံဘာလတ်၏ သားနှစ်ဦးထံသို့ လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ယောဟနန်နှင့် ဆက်ဆံရေး မကောင်းသော ဗာဂေါအတ်သည် ရှမာရိပြည်မှ ဒေလာယနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး အီလစ်ဖန်တိုင် ဂျူးများအား ၎င်းတို့၏ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခွင့်ပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဗိမာန်တော်အသစ်တွင် အသွေးပါသော ယဇ်ပူဇော်မှုများကိုမူ မပြုလုပ်ရပေ။ ဤခွင့်ပြုမိန့်ကို ရရှိပြီးနောက် အာရ်ဆာမီးစ်သည် အဆိုပါ ခွင့်ပြုချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပုံရပြီး၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ့နှစ် (၄၀၂ ဘီစီ) တွင် အာရမိတ် စာရွက်စာတမ်းတစ်ခု၌ ထိုကျွန်းပေါ်တွင် ဗိမာန်တော် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံ ဖော်ပြထားသည့် အချက်အရ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

The Jews of Elephantine wrote a letter to the high priest Johanan of Jerusalem placing their request before him. The Jerusalem authorities ignored this request completely and failed to send any reply. Hence, the Elephantine Jews, after having waited in vain for more than two years, wrote again in 407 b.c., this time placing their request before Bagoas, the Persian governor of Judea, and at the same time before the two sons of Sanballat, the governor of Samaria, who apparently carried on the administration for their old father, Bagoas, who did not live on good terms with Johanan, conferred with Delaiah of Samaria and decided to allow the Jews of Elephantine to rebuild their temple. However, bloody sacrifices were not to be offered in the new temple. Receiving this permit, Arsames seems to have endorsed the grant, and the temple was rebuilt, as can be seen from the fact that in 402 b.c. the temple is again referred to, in an Aramaic document, as existing on the island.

ဤအချိန်ပြီးနောက် မကြာမီတွင် ပါရှန်းအုပ်စိုးမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အီဂျစ်လူမျိုးများ၏ အောင်မြင်သော တော်လှန်ရေးကြောင့် အီဂျစ်ပြည်သည် တစ်ဖန်ပြန်၍ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အီလစ်ဖန်တိုင်ရှိ ဂျူးလူမျိုးစု၏ နိဂုံးကို မှတ်သားစေခဲ့ပုံရသည်။ ထိုကျွန်းမှ နောက်ဆုံးသိရသော ရက်စွဲပါ ဂျူးစာရွက်စာတမ်းကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာ (၄၀၀ ဘီစီ)၊ ဇွန်လ တစ်ဆယ့်ကိုး (၁၉) ရက်နေ့တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် ဤစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း ကုလားကာ ကျသွားခဲ့သည်။ ဗိမာန်တော်သည် တစ်ဖန်ပြန်၍ ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပုံရပြီး ဂျူးများသည် အသတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် နှင်ထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ကံကြမ္မာနှင့် ပတ်သက်၍ နောက်ထပ် ဘာမျှ မသိရတော့ပေ။

Very soon after this time a successful rebellion of the Egyptians against the Persian rule once more brought independence to Egypt, and probably marked the end of the Jewish colony on Elephantine. The last known dated Jewish document from that island was written on June 19, 400 b.c. Then a curtain of silence fell over this interesting community. The temple was probably again destroyed, and the Jews either killed or driven out. Nothing further is known of their fate.

ကျမ်းကိုးစာရင်း ရှေးဟောင်းသမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ကျမ်းစာအုပ်များ၏ အကျဉ်းချုပ် အကြံပြုချက် ကျမ်းကိုးစာရင်းအတွက် အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၃၁၊ ၁၃၂၊ ၁၄၈ နှင့် အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၉၈၊ ၉၉ တို့ကို ကြည့်ပါ။ အောက်ပါ ထပ်ဆောင်းစာအုပ်များသည် ဤဆောင်းပါးတွင် ဆွေးနွေးထားသော ကာလ၏ အချို့သော အဆင့်များကို ကိုင်တွယ်ထားသည်။ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၉၈ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဤကျမ်းကိုးစာရင်းတွင် အချို့သော ကျမ်းစာအုပ်များ ပါဝင်နေခြင်းသည် စာရေးသူတို့၏ အမြင်များကို ဤကျမ်းစာအနက်ဖွင့်ကျမ်းက ထောက်ခံသည်ဟု မဆိုလိုပါ။

Bibliography

For brief suggestive bibliographies on works dealing with ancient history and archeology see Vol. I, pp. 131, 132, 148, and Vol. II, pp. 98, 99. The following additional books deal with certain phases of the period discussed in this article. As already stated in Vol. II, p. 98, the appearance of certain works in this Bibliography does not necessarily mean that the views of the authors are endorsed in this commentary.

 

The Cambridge Ancient History။ J. B. Bury၊ S. A. Cook၊ F. E. Adcock တို့ တည်းဖြတ်သည်။ တစ်ဆယ့်နှစ် (၁၂) တွဲ။ နယူးယောက်- မက်မီလန် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၂၆–၃၉။ အတွဲ သုံး (၃)၊ The Assyrian Empire ၏ အခန်း တစ်ဆယ် (X) နှင့် တစ်ဆယ့်တစ် (XI) (R. Campbell Thompson ရေးသားသည်) တွင် နီယို-ဗာဗုလုန် အင်ပါယာ သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းကမ္ဘာအပေါ် ဗာဗုလုန်၏ လွှမ်းမိုးမှု ဆွေးနွေးချက်ကို တင်ပြထားသည်။ အတွဲ လေး (၄)၊ The Persian Empire and the West တွင် ပါရှန်းစစ်ပွဲများအတွင်း ဂရိသမိုင်းကို ပါရှန်းနိုင်ငံထက် ပို၍ ကိုင်တွယ်ထားသည်။

The Cambridge Ancient History. Edited by J. B. Bury, S. A. Cook, F. E. Adcock. 12 vols. New York: The Macmillan Company, 1926–39. Volume 3, The Assyrian Empire, presents in chapters X and XI (written by R. Campbell Thompson) the history of the Neo-Babylonian Empire, and a discussion of the influence of Babylon on the ancient world. Volume 4, The Persian Empire and the West, deals more with Greek history during the Persian wars than with Persia itself.

 

Cowley, A. Aramaic Papyri of the Fifth Century b.c. အောက်စဖို့ဒ်- ကလဲရီဒွန် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၂၃။ စာမျက်နှာ ၃၁၉ မျက်နှာ။ ၁机构၃ ခုနှစ်အထိ သိရှိရသော အီလစ်ဖန်တိုင်မှ အာရမိတ် ပပိုင်းရပ်စ် အားလုံးကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စာသားများကို ဘာသာပြန်ချက်များ၊ အနက်ဖွင့်ချက်များနှင့်အတူ ပေးထားသည်။

Cowley, A. Aramaic Papyri of the Fifth Century b.c. Oxford: Clarendon Press, 1923. 319 pp. A collection of all Aramaic papyri from Elephantine known in 1923. The texts are given with translations, and a commentary.

 

ဒေါဟာတီ၊ ရေမွန် ဖိလစ်။ နဗိုနိုက်ဒတ်စ်နှင့် ဗေလရှာဇာ။ နီယို-ဗာဗုလုန်အင်ပါယာ၏ အဆုံးသတ်ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာခြင်း။ “ယေးလ် အရှေ့တိုင်းစီးရီးများ၊ သုတေသနများ၊ အတွဲ ၁၅။

Dougherty, Raymond Philip. Nabonidus and Belshazzar. A Study of the Closing Events of the Neo-Babylonian Empire. “Yale Oriental Series, Researches, Volume XV.”

 

နယူးဟေဗင်- ယေးလ် တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၂၉။ စာမျက်နှာ ၂၁၆ မျက်နှာ။ စာရေးသူသည် ဗေလရှာဇာအပေါ် အလင်းပြစေမည့် အရင်းအမြစ် အထောက်အထား အားလုံးကို စုဆောင်းထားပြီး သူ့ကို သူ၏ခေတ်ကာလ သမိုင်းဝင် အခြေအနေအမှန်တွင် ထားရှိရန် ကြိုးပမ်းထားသည်။

Dougherty, Raymond Philip. Nabonidus and Belshazzar. A Study of the Closing Events of the Neo-Babylonian Empire. “Yale Oriental Series, Researches, Volume XV.” New Haven: Yale University Press, 1929. 216 pp. The author has collected all source material that sheds light on Belshazzar and attempts to put him in the correct historical setting of his time.

 

Driver, G. R. Aramaic Documents of the Fifth Century b.c. အောက်စဖို့ဒ်- ကလဲရီဒွန် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၅၄။ စာမျက်နှာ ၅၀ မျက်နှာနှင့် ပုံတူစာမူများ။ အာတဇေရုမင်း ပထမ (၁) နှင့် ဒါရိမင်း ဒုတိယ (၂) တို့ စိုးစံစဉ်အတွင်း အီဂျစ်ပြည်ဆိုင်ရာ ပါရှန်းအုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် များစွာ အလင်းပြပေးသည့် အီဂျစ်ပြည်မှ အာရမိတ် သားရေလက်ရေးစာမူများကို ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သည်။

Driver, G. R. Aramaic Documents of the Fifth Century b.c. Oxford: Clarendon Press, 1954. 50 pp., and facsimiles. The publication of the Aramaic leather manuscripts from Egypt that shed much light on the Persian administration of Egypt during the reigns of Artaxerxes I and Darius II.

 

Koldewey, Robert. The Excavations at Babylon. Agnes S. Johns ဘာသာပြန်သည်။ လန်ဒန်- မက်မီလန်နှင့် ကုမ္ပဏီ၊ လီမိတက်၊ ၁၉၁၄။ စာမျက်နှာ ၃၃၅ မျက်နှာ။ ပျက်စီးနေသော အပျက်အစီးများပေါ်တွင် တစ်ဆက်တည်း တစ်ဆယ့်ငါး (၁၅) 年နီးပါး လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ခေတ်သစ်တူးဖော်သူ တွေ့ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း ရှေးဟောင်းဗာဗုလုန်မြို့အကြောင်းကို လူပြိန်းနားလည်အောင် ရေးသားထားသော်လည်း လုံးဝ စိတ်ချရသော ဖော်ပြချက် ဖြစ်သည်။

Koldewey, Robert. The Excavations at Babylon. Translated by Agnes S. Johns. London: Macmillan and Co., Limited, 1914. 335 pp. A popularly written but thoroughly reliable account of ancient Babylon as found by the modern excavator, after almost 15 years of uninterrupted work on the ruins.

 

Kraeling, Emil G. The Brooklyn Museum Aramaic Papyri. New Documents of the Fifth Century b.c. From the Jewish Colony at Elephantine. နယူးဟေဗင်- ယေးလ် တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၅၃။ စာမျက်နှာ ၃၁၉ မျက်နှာနှင့် ပုံတူစာမူများ။ သိုလှောင်ရုံအတွင်း နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ့်လေး (၅၄) 年ကြာရှိနေပြီးမှ "ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သော" အီလစ်ဖန်တိုင်မှ အာရမိတ် ပပိုင်းရပ်စ်များကို ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သည်။ နိဒါန်းအခန်းများတွင် အီလစ်ဖန်တိုင် ဂျူးတို့၏ သမိုင်း၊ ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ပပိုင်းရပ်စ်များက ဖော်ပြသော လူမှုရေးကိစ္စရပ်များကို ကိုင်တွယ်ထားသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဤအရေးကြီးသော အကြောင်းအရာကို ပထမဆုံး စေ့စေ့စပ်စပ် ကိုင်တွယ်မှု ဖြစ်သည်။

Kraeling, Emil G. The Brooklyn Museum Aramaic Papyri. New Documents of the Fifth Century b.c. From the Jewish Colony at Elephantine. New Haven: Yale University Press, 1953. 319 pp., and facsimiles. The publication of the Aramaic papyri from Elephantine “discovered” after 54 years in storage. The introductory chapters deal with the history of the Elephantine Jews, their religion, and social affairs as revealed by the papyri. It is the first thorough treatment of this important subject in English.

Olmstead, A. T. History of the Persian Empire. ချီကာဂို- ချီကာဂို တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၄၈။ စာမျက်နှာ ၅၇၆ မျက်နှာ။ ဤသမိုင်းသည် ဂရိ၊ အာရမိတ်၊ ပါရှန်းနှင့် ဗာဗုလုန် အရင်းအမြစ်များ အပါအဝင် ပါရှန်းသမိုင်းအပေါ် အလင်းပြနိုင်သည့် အထောက်အထား အားလုံးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ကြိုးပမ်းထားသည်။ စာမျက်နှာ ၁၁၀ ပါ မှတ်စုကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Olmstead, A. T. History of the Persian Empire. Chicago: The University of Chicago Press, 1948. 576 pp. This history attempts to take into account all evidence that can throw any light on Persian history,  including Greek, Aramaic, Persian, and Babylonian sources. See also entry on p. 110.

 

ရော်ဂျာစ်၊ ရောဘတ် ဝီလျံ။ ရှေးခေတ် ပါရှား၏ သမိုင်း၊ အစောဆုံးအစမှသည် အလက်ဇန္ဒား ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ။နယူးယောက်- ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာ၏ သားများ၊ ၁၉၂၉။ စာမျက်နှာ ၃၉၃ မျက်နှာ။

Rogers, Robert William. A History of Ancient Persia, From Its Earliest Beginnings to the Death of Alexander the Great. New York: Charles Scribner’s Sons, 1929. 393 pp.

 

Smith, Sidney. Isaiah XL–LV, Literary Criticism and History. “The Schweich Lectures of the British Academy, 1940.” လန်ဒန်- အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁转换၄။ စာမျက်နှာ ၂၀၄ မျက်နှာ။ ဟောပြောချက် နှစ် (II) တွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါးရာ့ငါးဆယ့်ခြောက် (၅၅၆) မှ ငါးရာ့သုံးဆယ့်ကိုး (၅၃၉ ဘီစီ) အထိ ဗာဗုလုန်နိုင်ငံ သမိုင်းကို ကောင်းမွန်စွာ လေ့လာတင်ပြထားပြီး ၎င်း၏ မှတ်စုများတွင် အရင်းအမြစ် အထောက်အထား အမြောက်အမြားကို ပေးထားသည်။ စာအုပ်၏ ကျန်ရှိသော အပိုင်းမှာ ဟေရှာယကျမ်း ဒုတိယပိုင်း၌ ဖော်ပြထားသော ဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပျက်ပြီးနောက် ပရောဖက်ပြုချက်ပုံစံဖြင့် ရေးသားထားသော ဗာဗုလုန်အင်ပါယာ၏ နောက်ဆုံးအဆင့် သမိုင်း ပါဝင်သည်ဟူသော စာရေးသူ၏ ပိုမိုမြင့်မားသော ဝေဖန်ရေးအမြင်ကို ကာကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

Smith, Sidney. Isaiah XL–LV, Literary Criticism and History. “The Schweich Lectures of the British Academy, 1940.” London: Oxford University Press, 1944. 204 pp. Lecture II contains a good survey of the history of Babylonia from 556 to 539 b.c. and offers in its notes a rich collection of source material. The remainder of the book is a defense of the writer’s higher critical view that the second part of Isaiah contains a history of the last phase of the Babylonian Empire written in the form of a prophecy after the events described had taken place.

 

Wiseman, D. J. Chronicles of Chaldean Kings (626–556 b.c.) in the British Museum. လန်ဒန်- ဗြိတိသျှပြတိုက် ဂေါပကများ၊ ၁၉၆၁။ စာမျက်နှာ ၉၉ မျက်နှာ၊ ပုံချပ်များ။ ပြတိုက်က ကာလရှည်ကြာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော်လည်း (တစ်စောင်မှလွဲ၍ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်) ၁၉၅၆ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခြင်း မရှိသေးသော ကျောက်ပြားတွဲများ ဖြစ်ပြီး စာသား၊ ဘာသာပြန်ချက်နှင့် သမိုင်းဝင်နိဒါန်းတို့ ပါဝင်သည်။ နှစ်စဉ် စစ်ဆင်ရေးများကို ပြန်လည်ရေတွက်ရာတွင် ဤရာဇဝင်ချုပ်များသည် နာဗိုပိုလာဆာနှင့် နေဗုခဒ်နေဇာတို့ နန်းတက်သည့် ရက်စွဲအမှန်များနှင့် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါးရာ့ကိုးဆယ့်ခုနစ် (၅၉၇ ဘီစီ) တွင် ယေရုရှလင်မြို့နှင့် ယင်း၏ဘုရင် (ယေခေါနိ) ဖမ်းဆီးခံရသည့် ရက်စွဲအမှန်များကို ပေးစွမ်းပြီး၊ ယောရှိမင်း ကွယ်လွန်သည့်နှစ် ဆိုင်ရာ မေးခွန်းကိုလည်း ဖြေရှင်းပေးသည်။ ဤအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်၍ ထပ်မံသိရှိလိုပါက အတွဲ ２၊ စာမျက်နှာ ၉၉ ကို ကြည့်ပါ။

Wiseman, D. J. Chronicles of Chaldean Kings (626–556 b.c.) in the British Museum. London: Trustees of the British Museum, 1961. 99 pp., plates. A series of tablets long owned by the museum but not published (except one, in 1923) until 1956, with text, translation, and historical introduction. In recounting the annual military campaigns these chronicles give exact dates for the accession of Nabopolassar and Nebuchadnezzar, and for the capture of Jerusalem and its king (Jehoiachin) in 597; they also settle the question of the year of Josiah’s death. For further notes on this subject see Vol. II, p. 99.

 

ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ သမိုင်းစဉ်မှတ်တမ်း

၁။ နိဒါန်း

ဤအတွဲတွင် ပါဝင်သော သမိုင်းဝင်ကျမ်းစာများ၏ သမိုင်းစဉ်မှတ်တမ်းသည် (ဓမ္မရာဇဝင်ကျမ်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အတွဲ ၂ တွင် ဖော်ပြထားသော ရာဇဝင်ချုပ်ကျမ်းများမှလွဲ၍) ဗာဗုလုန်ပြည်သို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းကာလ၊ ဆိုလိုသည်မှာ နီအို-ဗာဗုလုန်အင်ပါယာ၏ နေဗုခဒ်နေဇာမင်းကြီးလက်ထက်မှသည် ယင်း၏နောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော ပါရှန်းအင်ပါယာ၏ ဒါရိမင်း ဒုတိယမြောက်လက်ထက်အထိ ကာလကို အကျုံးဝင်ပါသည်။ ဤကာလတွင် အခြား မည်သည့်ကာလထက်မဆို ကျမ်းစာပါ ဖြစ်ရပ်စဉ်များကို သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များ၊ အနီးအပါးအရှေ့ဖျားဒေသရှိ နိုင်ငံရေး၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် လူမှုရေးအင်အားစုများ၏ အတက်အကျ ရေစီးကြောင်းများနှင့် အညီအညွတ် ချိတ်ဆက်ပြသနိုင်ပါသည်။ ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် များစွာသော အထိမ်းအမှတ်ကျောက်စာများနှင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အများပြည်သူဆိုင်ရာနှင့် ပုဂ္ဂလိကဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းစာချုပ်များကို တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ကြသောကြောင့် ဤသို့ ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးဖော်ပြခဲ့သော မှတ်တမ်းများကို မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသတွင် ရွှံ့စေးပြားများပေါ်၌ အများဆုံး ရေးသားခဲ့ကြပြီး၊ အီဂျစ်ပြည်တွင် ပက်ပုရုစ် (ကျူစက္ကူ) စာလိပ်များပေါ်၌ အရေအတွက် အနည်းငယ် ရေးသားခဲ့ကြရာ၊ ယင်းတို့အနက် အချို့ကို လိပ်လျက်နှင့် တံဆိပ်ခတ်နှိပ်ထားဆဲအတိုင်းပင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

Chronology of Exile and Restoration

I. Introduction

The chronology of the historical books included in this volume (aside from that of Chronicles, which is covered in the treatment of Kings in Volume II) embraces the Babylonian exile and the restoration—that is, from the reign of Nebuchadnezzar in the Neo-Babylonian Empire to that of Darius II in the Persian Empire that followed it. In this period, more than in any other, the Bible narrative can be aligned with the sequence of historical events and with the ebb and flow of political, religious, and social forces in the Near East. This is possible because modern archaeologists have unearthed many monumental inscriptions and thousands of public and private documents. The latter were written mostly on clay tablets in Mesopotamia, with a smaller number on papyri in Egypt, some of which were found still rolled up and sealed.

 

ဤရှေးဟောင်း မူရင်းမှတ်တမ်းများတွင် စာချုပ်စာတမ်းများ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုကတိစာချုပ်များ၊ အခြားသော ဥပဒေရေးရာစာရွက်စာတမ်းများ၊ ပေးစာများ၊ ဖြတ်ပိုင်းများ၊ စာပေ၊ သမိုင်း သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ကျမ်းစာသားများ၊ အမိန့်တော်များနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ရေးစာလွှာများ ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်သော စာရေးတော်များက ရေးသားခဲ့ကြသော်လည်း အများစုမှာ တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ပိုင်ဆိုင်မှု၊ အကြွေးများ၊ လုပ်ခလစာများ၊ အခွန်အခများနှင့် လူနေမှုစရိတ်စကများအကြောင်း အရေးပါသော အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ယင်းတို့သည် ကျွန်စနစ်၊ အိမ်ထောင်ရေး၊ ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်း စသည့် လူမှုရေးဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အလင်းပြပေးရုံမျှမက၊ ရံဖန်ရံခါတွင် မျှော်လင့်မထားသော လူသားတို့၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာများကိုလည်း ဖော်ပြနေတတ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပိုင်ဆိုင်မှု အင်ဗင်တိုရီစာရင်းမျှသာဖြစ်သော မှတ်တမ်းတစ်ခုသည် သတို့သမီးတစ်ဦး၏ မင်္ဂလာဆောင်အဝတ်အစားနှင့် အသုံးအဆောင်များ—သူမ၏ အဝတ်အစားအသစ်များ (တစ်ခုမှာ အတွန့်အဖတ်များပါပြီး၊ အခြားတစ်ခုမှာ အစင်းကြောင်းများပါသည် စသည်ဖြင့်)—ကို သူမ၏ ခြင်းတောင်း၊ ကြေးမုံပြင်နှင့် ကြေးဖလားများ၊ သူမ၏ အလှပြင်ပစ္စည်းဗူးငယ်ကလေးများနှင့်တကွ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ပုံဖော်ပေးထားသည်။ ရက်စွဲပါရှိသော ဖြတ်ပိုင်းတွဲတစ်ခုသည် မြို့တော်ရှိ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု အကြောင်းကို ပြောပြနေသည်။ ထို့ပြင် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သော ဘုရင်အသီးသီး၏ နန်းစံနှစ် အရေအတွက်များဖြင့် ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲလိုင်းများသည် နန်းစံနှစ်များကို သတ်မှတ်ရာတွင် အထူးပင် အရေးကြီးလှပါသည်။

These ancient original documents include contracts, deeds, other legal papers, letters, receipts, literary, historical, or religious texts, decrees, and diplomatic correspondence, written by professional scribes, but mostly relating to individuals. They furnish significant details about property, debts, wages, taxes, and the cost of living. They throw light on social customs—slavery, marriage, divorce—and occasionally reveal unexpected items of human interest. A mere inventory of personal property draws a vivid picture of a bride’s trousseau—her new dresses, one flounced, another striped, and so on—complete with her wicker clothes chest, her bronze mirror and bowls, and her little pots of cosmetics. A series of dated receipts tells a story of graft at the capital. And the date lines, in terms of the numbered years of many successive kings, are of prime importance in dating the reigns.

 

ဤရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများသည် ပြတိုက်သိုလှောင်ခန်းများအတွင်း၌ ယင်းတို့ကို ဘာသာပြန်ဆို၍ ထုတ်ဝေနိုင်သည်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ စုပုံလာခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မထုတ်ဝေမီ နှစ်ပေါင်း ၅၀ မကကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဘရွတ်ကလင်းပြတိုက်ရှိ ပက်ပုရုစ်စာလိပ်များသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း ဂျူးပြက္ခဒိန်အတွက် သက်သေအထောက်အထားကွင်းဆက်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဧဇရနှင့် နေဟမိတို့၏ ကာလကို သတ်မှတ်နိုင်ရန်နှင့် ယင်းမှတစ်ဆင့် ယေရုရှလင်မြို့ကို "ပြန်လည်ပြုပြင် တည်ဆောက်စေခြင်းငှာ" ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အာတဇေရဇ်မင်းကြီး၏ အမိန့်တော်ရက်စွဲကို သတ်မှတ်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုကာ၊ ယင်းအမိန့်တော်ပေါ်၌ အရေးကြီးသော အချိန်ကာလဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုချက် နှစ်ခု မူတည်နေပါသည်။

These ancient documents have piled up in museum storerooms faster than they can be translated and published. For example, the Brooklyn Museum Papyri, acquired more than 50 years before they were published in 1953, furnish a link in the chain of evidence for the Jewish calendar after the Exile, hence for the dating of Ezra and Nehemiah, and thus of the decree of Artaxerxes “to restore and to build Jerusalem,” on which two important time prophecies hinge.

 

ဧဇရကျမ်းနှင့် နေဟမိကျမ်း၊ ယေရမိကျမ်းနှင့် ဒံယေလကျမ်း၊ ဟဂ္ဂဲကျမ်းနှင့် ဇာခရိကျမ်းတို့တွင် နီအို-ဗာဗုလုန်နှင့် ပါရှန်းအင်ပါယာတို့၏ အချို့သော ဘုရင်များ၏ နန်းစံနှစ်များဖြင့် ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲများစွာ ပါရှိသည်။ ဤရက်စွဲများကို သမ္မာကျမ်းစာသမိုင်း၏ ယခင် သို့မဟုတ် ယင်းနောက်ပိုင်း မည်သည့်ကာလထက်မဆို ပိုမိုကြီးမားသော သေချာမှုအဆင့်ဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး၊ ယင်းတို့အနက် အချို့သည် ယေရုရှလင်မြို့ ပျက်စီးခြင်းကဲ့သို့သော အရေးကြီးသော ဖြစ်ရပ်များ၊ သို့မဟုတ် အနှစ် ၇၀ သုံ့ပန်းဘဝ သို့မဟုတ် သီတင်း ၇၀ ပရောဖက်ပြုချက်တို့နှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။

In Ezra and Nehemiah, in Jeremiah and Daniel, in Haggai and Zechariah, are numerous dates in terms of the years of certain kings in the Neo-Babylonian and Persian empires. These dates can be located with a greater degree of certainty than those of any preceding or subsequent period of Bible history, and some of them are connected with important events such as the fall of Jerusalem, or prophecies such as the 70-year captivity or the 70 weeks.

 

ဂျူးလူမျိုးများ သုံ့ပန်းဘဝ ရောက်ရှိခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်အများစုကို နှစ်အလိုက်၊ ထို့ပြင် မကြာခဏဆိုသလို နေ့ရက်အလိုက် သေချာစွာ ရက်စွဲသတ်မှတ်နိုင်ပါသည်—လပြက္ခဒိန်ရက်စွဲတစ်ခုကို တွက်ချက်ရာတွင် တစ်ရက်မျှ ကွဲလွဲနိုင်ခြေနှင့် ၁၃ ခုမြောက် လကို မည်သည့်နှစ်တွင် ထည့်သွင်းရမည်ဆိုသည်ကို မရေမရာဖြစ်မှုကြောင့် တစ်လမျှ ကွဲလွဲနိုင်ခြေကိုမူ အမြဲတစေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် ဖြစ်သည် (အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၁၉၊ ၁၂၀ ကိုကြည့်ပါ)။ ထို့ကြောင့် အတွဲ ၃ တွင် တိကျသော ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ရက်စွဲများကို တစ်ခါတစ်ရံ ပေးထားလေ့ရှိပြီး၊ ယင်းတို့သည် နေ့ရက်အထိ တိကျမှန်ကန်ရန် အလားအလာ အလွန်မြင့်မားပါသည်။ ဗာဗုလုန် လအမည်ရက်စွဲများကို ပါကာနှင့် ဒတ်ဘာစတိန်းတို့၏ "ဗာဗုလုန် သမိုင်းစဉ်မှတ်တမ်း" မှ ရယူထားပြီး၊ ၅ ရာစုနှစ် ဂျူးရက်စွဲများကို စာမျက်နှာ ၁၀၈၊ ၁၀၉ တွင် ပြန်လည်ဖော်ပြထားသော ဟွန်းနှင့် ဝုဒ်တို့၏ ဇယားတွက်ချက်မှုမှ ရယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် သဘောထားကွဲလွဲနိုင်စရာ နေရာရှိပါသည်။ ဤအကြောင်းပြချက်ကြောင့် ဤရက်စွဲများသို့ မည်သို့ရောက်ရှိလာသည်ဟူသော နည်းလမ်းများနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော သေချာမှုအဆင့်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆွေးနွေးတင်ပြရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အတွဲ ၃ တွင် အသုံးပြုထားသော ရက်စွဲသတ်မှတ်ပုံကို ရှင်းလင်းတင်ပြရန် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါး၏ အပိုင်း ၂ တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ မူရင်းအထောက်အထား မှတ်တမ်းများသည် ဤနန်းစံနှစ်များအတွက် အတော်အတန် ပြည့်စုံသော ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်ကို မည်သို့ အခြေခံပံ့ပိုးပေးသည်ကို ပြသမည် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အပိုင်း ၂ တွင် ဤကာလအတွက် သမ္မာကျမ်းစာဆိုင်ရာ သမိုင်းစဉ်မှတ်တမ်း၏ သီးခြားပြဿနာရပ်များကို ဆက်လက်ကိုင်တွယ် ဆွေးနွေးမည် ဖြစ်သည်။

Many events of the captivity and restoration of the Jews can be dated with certainty to the year, and often to the day—allowing always for the possibility of a day’s variation in the calculation of a lunar-calendar date, and sometimes of a month in case of uncertainty as to which year had the 13th month (see Vol. II, pp. 119, 120). Therefore in Volume III exact b.c. dates are sometimes given, with the high probability that they are correct to the day. The Babylonian month dates are derived from Parker and Dubberstein, Babylonian Chronology, and the 5th century Jewish dates from the tabulation by Horn and Wood reproduced on pp. 108, 109. In some cases there is room for difference of opinion. For this reason a discussion of the means of arriving at these dates, and of the probable degree of certainty, is desirable. It is the purpose of this article to explain the dating employed in Volume III. Section II of this article will show how the archeological source documents provide the basis for a relatively complete b.c. dating of these reigns. Then Section II will take up the specific problems of Biblical chronology for this period.