ရာဇဝင်ချုပ် ပထမစာစောင် နိဒါန်း အပိုင်း ၃

 

III. မီးဒီးစ်တို့၏ အင်ပါယာ (The Empire of the Medes)

မီးဒီးစ်များ၊ နှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်ခံခဲ့သော ပါရှန်းများနှင့်အတူ၊ အင်ဒို-ဥရောပ မျိုးနွယ်စုဝင် (Indo-European stock) လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းစင်မြင့်ထက်သို့ ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်ဦး ပထမထောင်စုနှစ် ၂ (နှစ်) ခုမြောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သော ဟစ်တိုက်လူမျိုးများ (Hittites) နှင့် မိတန်နီလူမျိုးများ (Mitanni) သည်သာ ယခင်က သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ဖူးသည့် အခြားသော လူမျိုးစုအရ ဆက်စပ်နေသည့် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မီးဒီးစ်များနှင့် ပါရှန်းများသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် အိန္ဒိယကြားရှိ ကုန်းမြင့်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဆင်းရဲဒုက္ခများနှင့် စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုများကို ကျင့်သားရနေသော ကြံ့ခိုင်ပြီး ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းအရ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်သော စစ်သည်တော်လူမျိုးစုကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည့် ကြမ်းတမ်းသော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို အာရီယာနူး (Arianu)၊ "မှူးမတ်များ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ မြေကို အာရီယာနာ (Ariana) သို့မဟုတ် အီရန် (Iran) ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ ၎င်းသည် ယနေ့တိုင် သယ်ဆောင်ထားဆဲ အမည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

III. The Empire of the Medes

With the Medes, and the Persians who succeeded them, people of Indo-European stock appear on the scene of world history. The only other ethnically related nations that had played important roles in history before were the Hittites and the people of Mitanni, who had flourished in the second millennium of the pre-Christian era. The Medes and Persians lived in the highland that lies between Mesopotamia and India, a rough country that produced a hardy and morally healthy and strong nation of warriors who were accustomed to hardships and privations. They called themselves Arianu, “nobles,” and their land Ariana, or Iran, a name it still bears.

မီးဒီးစ်အမည်ရှိ ပထမဆုံးသော အီရန်မျိုးနွယ်စုများသည် ဘီစီ ၉ (ကိုး) ခုမြောက် ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် အဆီးရီးယားဘုရင် ရှာလမနေဇာ ၃ (Shalmaneser III) ၏ မှတ်တမ်းများ၌ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်တတ်သော လူရိုင်းများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ဆာဂွန် ၂ (Sargon II) က ဘီစီ ၇၁၅ (ခုနစ်ရာ့တစ်ဆယ့်ငါး) တွင် ၎င်းတို့ကို အနိုင်ယူပြီး လက်အောက်ခံပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုကာ၊ ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဒါယာဥက္ကူ (Daiaukku) ကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုအမည်ကို ဟီရိုဒိုးတပ်စ်က ဒီအီကော့စ် (Deikos [Deioces]) ဟု ပေးထားကာ၊ သူသည် မီးဒီးယားနိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သူ့အား ပညာရှိပြီး တရားမျှတသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် စရိုက်လက္ခဏာဖော်ပြသည်။ ဒီအီကော့စ်သည် မီးဒီးယားမျိုးနွယ်စုများကို နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့ပြီး မြို့တော် ဧကဗတ္တနကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၇၀၀ မှ ၆၄၇ (ခုနစ်ရာ မှ ခြောက်ရာ့လေးဆယ့်ခုနစ်) အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပုံရသော ဟီရိုဒိုးတပ်စ်၏ ဒီအီကော့စ်ကို ဆာဂွန်၏ မှတ်တမ်းများပါ ဒါယာဥက္ကူနှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲပြီး၊ သဘာဝအတိုင်း တူညီသောအမည်ရှိသော လူ ၂ (နှစ်) ဦး ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

The first Iranian tribes by the name of Medes appear as hard-fighting barbarians in the records of the Assyrian king Shalmaneser III in the middle of the 9th century b.c. Sargon II claims to have defeated and subjugated them in 715 b.c., mentioning Daiaukku as their ruler, a name Herodotus gives as Deikos (Deioces), to whom he attributes the founding of the Median kingdom, and whom he characterizes as a wise and righteous ruler. Deioces is also said to have caused the Median tribes to become a nation, and to have founded the capital Ecbatana. It is, however, difficult to identify the Deikos of Herodotus, who seems to have ruled from c. 700 to c. 647 b.c., with the Daiaukku of Sargon’s records, and of course it is possible that two persons with the same name were involved.

ဒီအီကော့စ်၏သား ဖရာအောတီးစ် (Phraortes) သည် သူ၏ခမည်းတော် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၆၄၇ မှ ၆၂၅ (ခြောက်ရာ့လေးဆယ့်ခုနစ် မှ ခြောက်ရာ့နှစ်ဆယ့်ငါး) အထိ ၂၂ (နှစ်ဆယ့်နှစ်) နှစ်တိုင်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တောင်ဘက်ရှိ ပါရှန်းမျိုးနွယ်စုများကို လက်အောက်ခံပြုခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူသည် အဆီးရီးယားကို တိုက်ခိုက်ရင်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

Phraortes, the son of Deioces, ruled after his father’s death for 22 years, from c. 647 to c. 625 b.c., and is credited with having subjugated the Persian tribes in the south. He lost his life fighting against Assyria.

ဖရာအောတီးစ်၏သား ဆိုင်ယာဇာရီစ် (Cyaxares) သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၆၂၅ မှ ၅၈၅ (ခြောက်ရာ့နှစ်ဆယ့်ငါး မှ ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ငါး) အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀ (လေးဆယ်) တိုင်တိုင် မီးဒီးစ်များကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် အဆီးရီးယားကို ဆန့်ကျင်ရန် ဗာဗုလုန်ဘုရင် နာဗိုပိုလာဆာ၏ မဟာမိတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၆၁၄ တွင် အာရှုရမြို့ (Assur) ကို တစ်ဦးတည်း သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ဘီစီ ၆၁၂ တွင် ဗာဗုလုန်လူမျိုးများနှင့် ပူးတွဲ၍ နိနေဝေမြို့ (Nineveh) ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် (အတွင်း ၂၊ စာမျက်နှာ ၆၇၊ ၉၃ ကိုကြည့်ပါ)။ ဗာဗုလုန်လူမျိုးများသည် ကျဆုံးသွားသော အဆီးရီးယားအင်ပါယာ၏ အကြီးမားဆုံးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရှိဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီး၊ မီးဒီးစ်များသည်မူ အဆီးရီးယား၏ မြောက်ဘက်နှင့် မြောက်အရှေ့ဘက် ပိုင်နက်များကို ဆက်ခံရရှိခြင်းဖြင့် ကျေနပ်ခဲ့ကြပုံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် မီးဒီးစ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မဟာရာဇာ ဖြစ်လာခဲ့သည့် ဆိုင်ယာဇာရီစ်သည် အာရှမိုင်းနားရှိ ၎င်းတို့၏ ပိုင်နက်ကိုလည်း မိမိထံသို့ ကျရောက်စေခဲ့သော စကုသလူမျိုးများ (Scythians) ကို အနိုင်ယူခဲ့သူအဖြစ် ဟီရိုဒိုးတပ်စ်က အသိအမှတ်ပြုထားသည်။

Cyaxares, Phraortes’ son, ruled over the Medes for 40 years, from c. 625 to c. 585 b.c. He became the ally of Nabopolassar of Babylon against Assyria, conquering Assur alone in 614, and Nineveh jointly with the Babylonians in 612 (see Vol. II, pp. 67, 93). The Babylonians absorbed the largest and most civilized part of the fallen Assyrian Empire, while the Medes seem to have been satisfied to inherit Assyria’s northern and northeastern possessions. Cyaxares, who thus became the first great king of the Medes, is also credited by Herodotus with having defeated the Scythians, whose territory in Asia Minor then fell to him also.

သူ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ဆိုင်ယာဇာရီစ်သည် ဆာဒစ်မြို့၏ ဘုရင် အာလျက်တိစ် (Alyattes) အောက်တွင် အာရှ၏ တတိယမြောက် အာဏာစွမ်းပကား ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အာနတိုလီယာ (Anatolia) ၏ အရှင်သခင်များ ဖြစ်လိုကြသော လုဒိလူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ စစ်ပွဲ ၆ (ခြောက်) ခုမြောက်နှစ်တွင် "တိုက်ပွဲအလယ်၌ နေ့ရက်သည် ရုတ်တရက် ညဉ့်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်"။ နတ်ဘုရားများ၏ မနှစ်သက်မှုသည် မိမိတို့အပေါ်၌ တည်ရှိနေကြောင်း ယုံကြည်သွားကြသဖြင့်၊ စစ်ပြိုင်နေသော နိုင်ငံ ၂ (နှစ်) ခုစလုံးသည် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် လိုလားလာကြသည်။ ဤအချက်သည် ဗာဗုလုန်၏ လာဗီနီတပ်စ် (Labynetus)၊ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ နာဗိုနီဒပ်စ် (စာမျက်နှာ ၄၇ ကိုကြည့်ပါ) အပါအဝင် ဖျန်ဖြေသူအချို့၏ အကူအညီဖြင့် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ မီးဒီးစ်များနှင့် လုဒိလူမျိုးများကြား စစ်ပွဲပြီးဆုံးခြင်းအတွက် တာဝန်ရှိခဲ့သော ဘီစီ ၅၈၅ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ငါး) မေလ ၂၈ (နှစ်ဆယ့်ရှစ်) ရက်နေ့ရှိ နေကြတ်ခြင်း (မီလေတပ်မြို့သား သေးလီးစ် [Thales of Miletus] က ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်) သည် ရှေးဟောင်းခေတ် တိုက်ပွဲများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ရက်စွဲအနည်းငယ်ထဲမှ ၁ (တစ်) ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ အာလျက်တိစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်သည် ဆိုင်ယာဇာရီစ်အား ဟာလစ်မြစ် (Halys) ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ အာနတိုလီယာ ပိုင်နက်အားလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ဆိုင်ယာဇာရီစ်၏သား အက်စ်တီယာဂျက်စ်နှင့် အာလျက်တိစ်၏ သမီးတော် အာရိယာနိစ် (Aryanis) တို့၏ ထိမ်းမြားခြင်းဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ 

During his last years Cyaxares had to fight against the Lydians, who, under Alyattes, the king of Sardis, had become the third power of Asia, and who wanted to be the masters of Anatolia. In the sixth year of their war it happened that “in the midst of the battle day turned suddenly into night.” Convinced that the displeasure of the gods rested upon them, the two warring nations became willing to conclude a peace treaty. This was accomplished with the help of some mediators among whom is mentioned Labynetus of Babylon, probably Nabonidus (see p. 47). The solar eclipse on May 28, 585 b.c. (said to have been predicted by Thales of Miletus), which was responsible for the end of the war between the Medes and Lydians, provides one of the few fixed dates for battles of antiquity. The treaty concluded with Alyattes gave Cyaxares all Anatolian territory east of the river Halys, and was strengthened by the marriage of Astyages, Cyaxares’ son, to Aryanis, the daughter of Alyattes.

နှစ်ပေါင်း ၃၀ (သုံးဆယ်) ကျော် (ဟီရိုဒိုးတပ်စ်က ၃၅ နှစ်ဟု ဆိုသည်)၊ ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၅၈၅ မှ ၅၅၃/၂ သို့မဟုတ် ၅၅၀ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ငါး မှ ငါးရာ့ငါးဆယ့်သုံး/နှစ် သို့မဟုတ် ငါးရာ့ငါးဆယ်) အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော အက်စ်တီယာဂျက်စ်သည် မီးဒီးယားအင်ပါယာ၏ နောက်ဆုံး တကယ့်ဘုရင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှည်လျားသော နန်းစံကာလအကြောင်း သိရှိရမှု လုံးဝနီးပါး မရှိပါ။ သူ့ကို ဖော်ပြကြသော ရှေးခေတ် သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂရိရင်းမြစ်များအရ သူသည် ဘိုးတော်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဆိုင်းရပ်စ်၏ ရေးရာများတွင် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည့် အတိုင်းအတာအထိသာ သူ့အကြောင်းကို ပြောဆိုကြသည်။ သူသည် မိမိ၏သမီးတော် မန်ဒါနီ (Mandane) ကို အန်ရှန်ရှိ ပါရှန်းတို့၏ လက်အောက်ခံဘုရင် ကမ်ဗီဆပ်စ် ၁ (Cambyses I) ထံသို့ ပေးအပ်ခဲ့သော်လည်း၊ မိမိ၏ သမီးတော်က ကလေးမွေးဖွားခဲ့သောအခါ ဆိုင်းရပ်စ်က မိမိထံမှ ထီးနန်းကို လုယူလိမ့်မည်ဟူသော ကြောက်ရွံ့မှုဒဏ်ကို ခံခဲ့ရပုံရသည်။ အက်စ်တီယာဂျက်စ်က မိမိ၏ မြေးတော်ကို သတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများအကြောင်း ပြောပြထားသည့် ဂရိဒဏ္ဍာရီများတွင် သစ္စာတရား မည်မျှရှိသည်ကို မသိရပါ။ သို့သော်လည်း သူ၏ ကြောက်ရွံ့မှုများသည် အခြေအမြစ်မရှိခဲ့သည်တော့ မဟုတ်ကြောင်း သေချာပါသည်၊ အကြောင်းမှာ ဆိုင်းရပ်စ်သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၅၅၃ တွင် မိမိ၏ အရှင်သခင်ကို ဆန့်ကျင်ထကြွခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် အက်စ်တီယာဂျက်စ်၏ တပ်ဖွဲ့များ၏ ချေမှုန်းမှုကို ၂ (နှစ်) ကြိမ်တိုင်တိုင် ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၃ (သုံး) ကြိမ်မြောက် ရင်ဆိုင်မှုတွင် မီးဒီးယား စစ်သေနာပတိ ဟာပါဂတ်စ် (Harpagus) သည် မိမိ၏ အရှင်ကို သစ္စာဖောက်ဖျက်ပြီး မိမိ၏ တပ်ဖွဲ့များကို ဆိုင်းရပ်စ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဘီစီ ၅၅၀ (ငါးရာ့ငါးဆယ်) ထက် နောက်မကျသော ကာလတွင် ဆိုင်းရပ်စ်သည် မီးဒီးယားမြို့တော် ဧကဗတ္တနနှင့် ၎င်း၏ ဘုရင်ကို လက်ဝယ်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ အက်စ်တီယာဂျက်စ်သည်လည်း ဆိုင်းရပ်စ်၏ လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ သူသည် ကက်စပီယံပင်လယ် (Caspian Sea) တောင်ဘက်ရှိ ဟာကေးနီးယား (Hyrcania) ၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြသော ဂရိလူမျိုးများကို ကျွန်ုပ်တို့ ယုံကြည်နိုင်ပါက၊ ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံမှုကို ရရှိခဲ့ပုံရသည်။

Astyages, who ruled for more than 30 years (Herodotus says 35), from c. 585 to either 553/2 or 550 b.c., was the last real monarch of the Median Empire. Hardly anything is known of his long reign. The ancient historians who mention him speak of him only so far as he played a role in the affairs of Cyrus, whose grandfather he was, according to Greek sources. He had given his daughter Mandane to Cambyses I, the vassal king of the Persians at Anshan, but when his daughter had given birth to a child he seems to have been hounded by fear that Cyrus would take the throne from him. How much truth there is in the Greek legends which tell of Astyages’ attempts to kill his grandson, is unknown. It is certain, however, that his fears had not been unfounded, because Cyrus rose up against his overlord c. 553 b.c. Twice he was defeated by the forces of Astyages, but in the third encounter the Median army commander Harpagus betrayed his lord and turned his forces over to Cyrus. Not later than 550 b.c. Cyrus was in possession of the Median capital Ecbatana. Also Astyages had fallen into Cyrus’ hands, but seems to have received kind treatment, if we can believe the Greeks, who claim that he became governor of Hyrcania, south of the Caspian Sea.

ဆိုင်းရပ်စ်သည် မီးဒီးယားအင်ပါယာကို လွှဲပြောင်းရယူသောအခါ နိုင်ငံ၏ အပြင်ပန်းဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားစွာ မရှိခဲ့ပါ၊ အကြောင်းမှာ မီးဒီးစ်များနှင့် ပါရှန်းများသည် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသော မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည့်အပြင်၊ အချင်းချင်း ထိမ်းမြားခြင်းဖြင့်လည်း တော်ဝင်နန်းတော် ၂ (နှစ်) ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးခေတ် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ကွဲပြားသော နိုင်ငံများ၏ ခေတ်ပြိုင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ဤအင်ပါယာကို "မီးဒီးစ်များနှင့် ပါရှန်းများ" ၏ အင်ပါယာအဖြစ်၊ သို့မဟုတ် များစွာသော အခြေအနေများတွင် "မီးဒီးစ်များ" ၏ အင်ပါယာအဖြစ်မျှသာ ရည်ညွှန်းထားခြင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရသော်လည်း၊ အက်စ်တီယာဂျက်စ် ကျဆုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတော်၏ ရေးရာများတွင် အသေးအဖွဲ အခန်းကဏ္ဍမှသာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မီးဒီးယားအင်ပါယာမှ ပါရှန်းအင်ပါယာသို့ ကူးပြောင်းခြင်းသည် အမှန်တကယ်တွင် တော်ဝင်နန်းတော်တစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ အာဏာကူးပြောင်းခြင်းမျှသာဖြစ်ပြီး၊ မီးဒီးယားမှူးမတ်များ ရယူထားသော ရာထူးများကို ပါရှန်းမှူးမတ်များထံသို့ ကူးပြောင်းခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍၊ သြဇာညောင်းသော မီးဒီးစ်များကို ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားပြီး ပါရှန်းခေတ်တစ်လျှောက်လုံး အရေးကြီးသော ရာထူးများစွာတွင် တွေ့ရှိရဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ပါရှန်းမှူးမတ်များသည် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပထမနေရာများကို ရယူခဲ့ကြသည်။

When Cyrus took over the Median Empire no great changes were apparent in the outward structure of the state, because the Medes and Persians were closely related tribes, as were also, by intermarriage, the two royal houses. Hence we find the empire referred to by historians of antiquity and in contemporary documents of different countries as that of “the Medes and Persians,” or many times simply as that of “the Medes,” although, after Astyages’ fall they played only a minor role in the affairs of state. The transition from the Median to the Persian Empire was therefore really a transition of power from one royal house to another, and a transition of offices held by Median nobles to the Persian nobility. From that time on, Persian nobility occupied first places in the administration of the government, although influential Medes were still employed, and were found throughout the Persian period in many important offices.

 

IV. ဆိုင်းရပ်စ်မှ ဒါရိဥစ် ၂ အထိ ပါရှန်းအင်ပါယာ (The Persian Empire From Cyrus to Darius II)

အင်ပါယာကာလ၏ ပါရှန်းအုပ်ချုပ်သူများကို အာခီမီးနစ်ဒ်ဘုရင်များ (Achaemenid kings) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ဒါရိဥစ် ၃ (Darius III) မှလွဲ၍ ပါရှန်းဘုရင်များအားလုံးသည် အာခီမီးနီးစ် (Achaemenes) တစ်ဦးကို မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးအဖြစ် အခိုင်အမာဆိုကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းရပ်စ်နှင့် ဒါရိဥစ် ၁ တို့၏ ကမ္ပည်းစာများသည် ဤဘုရင် ၂ (နှစ်) ပါး ပါဝင်သော၊ အောက်ပါဇယားတွင် ပြထားသည့်အတိုင်း အာခီမီးနီးစ်နှင့် တေအစ္စပီစ် (Teispes) တို့မှ ဆင်းသက်လာသော မိသားစု ၂ (နှစ်) ခု၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့်ပတ်သက်၍ အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။-

IV. The Persian Empire From Cyrus to Darius II

The Persian rulers of the empire period are called Achaemenid kings, since, with the exception of Darius III, all Persian monarchs claimed a certain Achaemenes as their ancestor. The inscriptions of Cyrus and Darius I provide information concerning the genealogy of the two families to which these two kings belonged, and which stem from Achaemenes and Teispes as the following diagram shows:

အာခီမီးနီးစ်မှ ဆိုင်းရပ်စ် ၂ (Cyrus I) အထိ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်များ၏ အစဉ်လိုက်ကို အသေအချာ မသိရသော်လည်း၊ အထက်ပါ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်တွင် စာရင်းသွင်းထားသူ အများစု သို့မဟုတ် အားလုံးသည် ပါရှာ (Persia) တွင် အချို့သော အချိန်များ၌ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ကြပုံရသည်။ အုပ်ချုပ်သူ နန်းတော် ၂ (နှစ်) ခုစလုံးသည် ကွဲပြားသော ပါရှန်းမျိုးနွယ်စုများကို တပြိုင်တည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်မှုအာဏာသည် နန်းတော်တစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ အကြိမ်အနည်းငယ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ မြို့တော်သည် အန်ရှန် ဖြစ်ပုံရသည်၊ အကြောင်းမှာ အစောပိုင်း ပါရှန်းဘုရင်များသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် "အန်ရှန်၏ဘုရင်များ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသောကြောင့် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းအား အီရန်အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ပါဆာဂါဒေး (Pasargadae) နှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် အဆိုပြုချက်သည် လက်ရှိအချိန်အထိ အကောင်းဆုံးပြုလုပ်ထားသော အဆိုပြုချက်ဖြစ်ပုံရသော်လည်း ၎င်း၏ တည်နေရာကို အသေအချာ မသတ်မှတ်နိုင်သေးပါ။

The sequence of the ruling kings from Achaemenes to Cyrus II is not definitely known, but it seems that most or all of those listed in the above genealogy held the throne in Persia for some time. The two ruling houses reigned either over different Persian tribes simultaneously or the rulership shifted from one house to another several times. The capital seems to have been Anshan, since the early Persian kings call themselves regularly “kings of Anshan,” but its location has not definitely been established, although the proposal to identify it with Pasargadae in southwestern Iran seems to be the best made so far.

ဆိုင်းရပ်စ် ၂ မတိုင်မီ လက်ရှိကျန်ရစ်သော ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည့် တစ်ဦးတည်းသော ပါရှန်းအုပ်ချုပ်သူမှာ ဆိုင်းရပ်စ် ၁ ဖြစ်သည်။ အဆီးရီးယားဘုရင် အာရှုရဗနိပါလ၏ ကမ္ပည်းစာများတွင် သူ့အား ပါသူအက်ရှ် (Parsuash) ၏ ကုရတ်ရှ် (Kurash) အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး၊ သူသည် ဧလံပြည် (Elam) အပေါ် အဆီးရီးယားလူမျိုးများ၏ အောင်ပွဲအကြောင်း ကြားသိရပြီးနောက်၊ အဆီးရီးယားဧကရာဇ်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် မိမိကိုယ်ကို ကမ်းလှမ်းရန်အတွက် ကမ်ဗီဆပ်စ် ၁ ၏ ညီအစ်ကိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော မိမိ၏သား အရုက္ကူ (Arukku) ကို အဖိုးတန်သော လက်ဆောင်များနှင့်အတူ နိနေဝေမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဧလံပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် နှစ်ဖြစ်သော ဘီစီ ၆၃၉ (ခြောက်ရာ့သုံးဆယ့်ကိုး) ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း၊ မီးဒီးစ်တို့၏ ဘုရင် ဖရာအောတီးစ်က ပါရှန်းများကို လက်အောက်ခံပြုပြီး ၎င်းတို့၏ မြေကို မိမိအင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် မပြုလုပ်မီ အချိန်က ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

The only Persian ruler preceding Cyrus II mentioned in any extant contemporary records is Cyrus I. The inscriptions of the Assyrian king Ashurbanipal mention him as Kurash of Parsuash, who after hearing of the Assyrians’ victory over Elam, sent his son Arukku, probably a brother of Cambyses I, with heavy gifts to Nineveh in order to offer himself as vassal of the Assyrian emperor. This event took place shortly after 639 b.c., the year in which Elam was conquered, but apparently before king Phraortes of the Medes subjugated the Persians and made their land part of his empire.

မဟာဆိုင်းရပ်စ် (Cyrus the Great)၊ ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၅၅၃–၅၃၀။ — ဂရိသမိုင်းပညာရှင်များသည် ဆိုင်းရပ်စ်လူငယ်၏ စွန့်စားခန်းများအကြောင်းကို အကျယ်တဝင့် ဆွေးနွေးကြသော်လည်း၊ သစ္စာတရားကို ဒဏ္ဍာရီမှလည်းကောင်း၊ သမိုင်းကို ရိုးရာပုံပြင်မှလည်းကောင်း ခွဲထုတ်ရန် ခက်ခဲလှသည်။ သို့သော်လည်း ဆိုင်းရပ်စ်၏ မိခင် မန်ဒါနီသည် မီးဒီးယား၏ နောက်ဆုံး နန်းစံဘုရင် အက်စ်တီယာဂျက်စ်၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုင်းရပ်စ်ကိုယ်တိုင်က အက်စ်တီယာဂျက်စ်၏သား ဆိုင်ယာဇာရီစ်၏ သမီးတော် ကာဆန်ဒါနီ (Kasandane) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟူသောအချက်မှာ ယုံကြည်စိတ်ချရပုံရသည်။ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသော အကြောင်းရင်းများကြောင့်၊ ဆိုင်းရပ်စ်သည် မိမိ၏ အရှင်သခင်နှင့် ဘိုးတော်ဖြစ်သူ အက်စ်တီယာဂျက်စ်ကို ဖြစ်နိုင်ခြေအားဖြင့် ဘီစီ ၅၅၃ (ငါးရာ့ငါးဆယ့်သုံး) တွင် ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ တပ်ဖွဲ့များက အက်စ်တီယာဂျက်စ်၏ ချေမှုန်းမှုကို ၂ (နှစ်) ကြိမ် ခံခဲ့ရသော ဆိုင်းရပ်စ်သည် မီးဒီးယား စစ်သေနာပတိ ဟာပါဂတ်စ်က မိမိ၏ သခင်နှင့် ဘုရင်ကို သစ္စာဖောက်ဖျက်ပြီး ဆိုင်းရပ်စ်ထံသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ချိန်တွင် နောက်ဆုံး၌ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ကာ၊ သူသည် ဘီစီ ၅၅၀ (ငါးရာ့ငါးဆယ်) တွင် မီးဒီးယားမြို့တော် ဧကဗတ္တနနှင့် ၎င်း၏ ဘုရင်ကို မိမိလက်ထဲတွင် ရရှိခဲ့သည်။

Cyrus the Great, c. 553–530 b.c.—The Greek historians discuss at length the adventures of young Cyrus, but it is hard to separate truth from legend, and history from folklore. However, it seems credible that Cyrus’ mother, Mandane, was a daughter of Astyages, the last reigning monarch of Media, and that Cyrus himself had married Kasandane, the daughter of Astyages’ son Cyaxares. For reasons that are not clear to us, Cyrus rebelled against his overlord and grandfather father Astyages, probably in 553 b.c. Cyrus, whose forces were twice beaten by Astyages, was eventually successful when Harpagus, the Median commander, betrayed his master and king, and went over to Cyrus, who by 550 b.c. had Ecbatana, the Median capital, and its king in his hand.

ဆိုင်းရပ်စ် (Cyrus) သည် အင်ပါယာ၏ စစ်မှန်ပြီး လက်တွေ့ကျသော ရှင်ဘုရင်အဖြစ် ခံယူခဲ့သော်လည်း၊ သူသည် မီးဒီးယန်းလူမျိုးများ (Medes) ကို ရိုသေလေးစားမှုဖြင့် ဆက်ဆံခဲ့ပုံရသည်။ အက်စ်တိုင်းယာဂီးစ် (Aastyages) ကို ပြည်နယ်တစ်ခု၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် ဟာကေးနီးယား (Hyrcania) သို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏သား ဆိုင်းယာဇာရီးစ် ၂ (Cyaxares II) ကိုမူ ဇီနိုဖွန် (Xenophon) ၏ အဆိုအရ အမည်ခံအကြီးအကဲအဖြစ် ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းများသည် ဆိုင်းယာဇာရီးစ် ၂ တည်ရှိခဲ့ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ လုံးဝ နှုတ်ဆိတ်နေကြသော်လည်း၊ ဆိုင်းရပ်စ်သည် မီးဒီးယန်းလူမျိုးများကို စိတ်ကျေနပ်မှုပေးရန်အတွက် သူ၏ယောက္ခမလည်းဖြစ်သော မီးဒီးယန်းအိမ်ရှေ့မင်းသားအား မိမိနှင့်အတူ ရာဇပလ္လင်ကို ပူးတွဲစိုးစံခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းမှာ မဖြစ်နိုင်သည်တော့မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဤဆိုင်းယာဇာရီးစ်သည် ဒံယေလကျမ်းတွင် မီးဒီးယန်းလူမျိုး ဒါရိမင်း (Darius the Mede) ဟူသော အမည်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်ဖော်ပြထားသည့် ရှင်ဘုရင်နှင့် တစ်ဦးတည်းဖြစ်နိုင်သည်။ (ဒံယေလ ၆ ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲမှတ်စုကို ကြည့်ပါ။)

Although Cyrus assumed the actual and effectual kingship of the empire, he seems to have treated the Medes with deference. Astyages was sent to Hyrcania as governor of a province, and his son Cyaxares II was, according to Xenophon, put on the throne as a figurehead. Contemporary records are completely silent about the existence of Cyaxares II, but it is not impossible that Cyrus allowed the Median crown prince, who was also his father-in-law, to occupy the throne jointly with him to please the Medes. If so, this Cyaxares may have been the same king mentioned repeatedly in the book of Daniel under the name Darius the Mede (see Additional Note on Dan. 6).

နောက်ဆက်တွဲနှစ်များအတွင်း ဆိုင်းရပ်စ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်များမှသည် အနောက်ဘက်တွင် အာရှမိုင်းနားအလယ်ပိုင်းရှိ ဟာလစ် (Halys) မြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်လှသော မိမိ၏အင်ပါယာအပေါ် အာဏာကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မကြာမီ ရောက်ရှိလာတော့မည့် ကြီးမားလှသော အင်အားစမ်းပွဲအတွက် မိမိကိုယ်ကို ပြင်ဆင်နေစဉ်၊ ဘီစီ ၅၄၈ (548 b.c.) ခုနှစ်တွင် တိုက်ဂရစ် (Tigris) မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ရန်သူမျိုးနွယ်စုများကို သူတိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့၏ မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။ ထိုခေတ်အခါက ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သော အင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆိုင်းရပ်စ်၏ ကြယ်တံခွန်ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တက်လှမ်းလာမှုသည် သူ၏ခေတ်ပြိုင်လူသားများအပေါ် သက်ရောက်မှု မရှိဘဲမနေခဲ့ပေ။ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်း ခံထားရသော ပြည်သူများသည် သူ၏အပေါ်တွင် မျှော်လင့်ချက် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ၎င်းတို့၏ ပရောဖက်ပြုချက်များတွင် အနာဂတ်လွတ်မြောက်ရေးသမားအဖြစ် ကိုရက်ရှ် (Koresh) သို့မဟုတ် ဆိုင်းရပ်စ် ကို အမည်တပ်ဖော်ပြထားသော ဂျူးလူမျိုးများသည် (ဟေရှာယ ၄၄:၂၈) ဤဆောင်းပါး၏ အပိုင်း ၅ တွင် ဆွေးနွေးထားချက်မှ မြင်တွေ့ရမည့်အတိုင်း သူ၏အာဏာရရှိလာမှုကို ရင်တမမဖြင့် သေချာပေါက် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပေလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်း ဗာဗုလုံနိုင်ငံမှ နာဗိုနိုက်ဒတ်စ် (Nabonidus)၊ အီဂျစ်နိုင်ငံမှ အာမာဆစ် (Amasis) နှင့် လုဒိနိုင်ငံ (Lydia) မှ ခရိုးဆပ်စ် (Croesus) ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များသည် ဆိုင်းရပ်စ်၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို မိမိတို့၏ လုံခြုံရေးနှင့် ရာဇပလ္လင်များအတွက် စိုးရိမ်ပူပန်လျက် ပြင်းထန်သော သံသယစိတ်များဖြင့် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် အပြန်အလှန်ကူညီရိုင်းပင်းရေးစာချုပ်တစ်ခုဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။

During the following years Cyrus consolidated his power over his farflung empire, which reached from the borders of India in the east to the river Halys in central Asia Minor in the west. Our records tell us that he was engaged against hostile tribes east of the Tigris in 548 b.c., while preparing himself for the great test of strength that was soon to come. The cometlike rise of Cyrus to the rulership of the second largest empire of its time did not fail to make an impression on his contemporaries. Subjugated people put their hope in him. The Jews, for example, whose prophecies designated a Koresh, or Cyrus, as their future liberator (Isa. 44:28) must certainly have watched his rise to power with bated breath, as will be seen from the discussion in Section V of this article. But political leaders like Nabonidus of Babylonia, Amasis of Egypt, and Croesus of Lydia viewed Cyrus’ emergence to power with grave misgivings, fearing for their own security and thrones. Hence, they banded themselves together by a treaty of mutual assistance.

ဤစိုးရိမ်ပူပန်မှုတွင် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက်များ ရှိနေကြောင်းကို ဘီစီ ၅၄၇ (547) ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဆိုင်းရပ်စ်သည် ခါဗူး (Khabur) မြစ်နှင့် ဥဖရတ် (Euphrates) မြစ်၏ အကွေ့ကြီးအကြားတွင် တည်ရှိသော မက်ဆိုပိုတေးမီးယားအထက်ပိုင်းဒေသသို့ ချီတက်ခဲ့စဉ်က သက်သေပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်၊ ထိုဒေသမှာ နာဗိုနိုက်ဒတ်စ်က မီးဒီးယန်းလူမျိုးများထံမှ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော ယခင်မီးဒီးယန်းပြည်နယ်ဟောင်းတစ်ခုကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ရပ်သည် အင်ပါယာနှစ်ခု၏ တပ်ဖွဲ့များအကြား မည်သည့်စစ်မက်ဖြစ်ပွားမှုကိုမျှ မဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ဗာဗုလုံလူမျိုးများအပေါ် ရန်လိုသောလုပ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သေချာလှသည်။ သို့သော်လည်း ခရိုးဆပ်စ်သည် အရှေ့ဘက်မှ ကြီးထွားလာနေသော ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရင်ဆိုင်ရန် တစ်ခုခုလုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ခံစားခဲ့ရပြီး၊ ပြိုင်ဘက်က ဦးမစမီ မိမိက ဦးစွာလုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အမြဲတမ်းအကျိုးရှိသည်ဟု ယုံကြည်သည့်အတွက် ထိုလုဒိဘုရင်သည် ဟာလစ်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဆိုင်းရပ်စ်၏ နယ်မြေအတွင်းသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ပီတီးရီးယား (Pteria) တွင် ပါရှန်းလူမျိုးများနှင့် ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ပွဲကို ဘီစီ ၅၄၇ (547) ခုနှစ် နွေရာသီနှောင်းပိုင်းတွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း သရေကျလျက် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ခရိုးဆပ်စ်သည် ဆိုင်းရပ်စ်ကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်မီ မိမိ၏ ခိုင်ခံ့လှသော မြို့တော် ဆားဒစ် (Sardis) သို့ ဆုတ်ခွာပြီး မိမိ၏ မဟာမိတ်များ ရောက်ရှိလာမည့်အချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းခြင်းက ပို၍ပညာရှိရာရောက်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ သူသည် ပီတီးရီးယားတိုက်ပွဲတွင် ဆိုင်းရပ်စ်၏အင်အား လုံလောက်စွာ အားနည်းသွားပြီဖြစ်၍ မိမိအတွက် ချက်ချင်းလက်ငင်း ခြိမ်းခြောက်မှု မဟုတ်တော့ဟု ယုံကြည်ပုံရပြီး၊ ပြင်းထန်သော အာနတိုလီယံ (Anatolian) ဆောင်းရာသီ နီးကပ်နေပြီဖြစ်သော ဆောင်းဦးရာသီတွင် ပါရှန်းလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ဝေးကွာလှသော အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်လာလိမ့်မည်ဟု သေချာပေါက် မမျှော်လင့်ထားခဲ့ပေ။

That this fear had its valid reasons was demonstrated when Cyrus in the spring of 547 marched into the Upper Mesopotamian region lying between the river Khabur and the great bend of the Euphrates, to reoccupy a former Median province that Nabonidus had taken from the Medes. This was definitely an unfriendly act against the Babylonians, although it seems not to have resulted in any warlike actions between the forces of the two empires. Croesus, however, felt that something had to be done to meet the growing menace from the east, and being convinced that it is always advantageous to take the initiative, instead of waiting until the opponent takes it, the Lydian king crossed the Halys, and marched into Cyrus’ territory. At Pteria the first battle with the Persians was fought in late summer of 547, but ended in a draw. Yet, Croesus deemed it prudent to retreat to his strong capital, Sardis, and await the arrival of his allies before taking further actions against Cyrus. He seems to have believed that Cyrus had been sufficiently weakened in the battle at Pteria so that he was no longer an immediate threat to him, and definitely did not expect the Persians to advance to the west, far from their home base, in the autumn with the severe Anatolian winter at the door.

ဆိုင်းရပ်စ်ကဲ့သို့သော ပါရမီရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အကျိုးအကြောင်းမဆီလျော်ဘဲ ပြုမူတတ်ကြပြီး၊ ပညာရှိသူများက မိုက်မဲမှုဟု ယူဆသောအရာများကို လုပ်ဆောင်တတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မကြာခဏ ခန့်မှန်း၍မရနိုင်ပေ။ ဆိုင်းရပ်စ်သည် ဤလူတန်းစားထဲတွင် ပါဝင်သည်။ သူသည် ဆောင်းရာသီအတွက် မိမိ၏ အခြေစိုက်စခန်းသို့ ပြန်မည့်အစားနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် အင်အားအပြည့်ဖြင့် ပြန်လာမည့်အစား၊ ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးဝင်ခဲ့ပြီး မျှော်လင့်မထားဘဲ သူ၏စစ်တပ်နှင့်အတူ ဆားဒစ်မြို့ရှေ့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ခရိုးဆပ်စ်သည် မိမိ၏ပြိုင်ဘက်ကို လုံးဝမှားယွင်းစွာ တွက်ချက်ခဲ့ကြောင်းကို သူသည် မိမိ၏ကြေးစားစစ်သားများကို လူစုခွဲကာ ၎င်းတို့၏ နေရပ်မြို့ရွာများတွင် ဆောင်းရာသီကို ကုန်လွန်စေရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည့် အချက်ကလည်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသနေသည်။ ခရိုးဆပ်စ်သည် လုဒိလူမျိုးများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် မိမိ၏မြင်းတပ်၏ တားဆီး၍မရသော အင်အားကို ယုံကြည်ကိုးစားကာ ဆိုင်းရပ်စ် ရောက်ရှိလာပြီးချင်း ချက်ချင်းပင် တိုက်ခိုက်ရန် ရဲဝံ့ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆိုင်းရပ်စ်သည် သူ၏အထုပ်အပိုးတင် ကုလားအုတ်များပေါ်သို့ မြင်းစီးစစ်သည်များကို လျင်မြန်စွာ စီးနင်းစေပြီး တိုက်ခိုက်လာသော လုဒိလူမျိုးများကို စောင့်ကြိုစေခဲ့သောအခါ၊ ပါရှန်းဘုရင်၏ ပါးနပ်ဉာဏ်ကောင်းမှုမှာ နောက်တစ်ကြိမ် သက်သေပြခဲ့ပြန်သည်။ လုဒိတို့၏ စစ်မြင်းများသည် ထိုထူးဆန်းပြီး လည်ပင်းရှည်သော တိရစ္ဆာန်များ၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် ၎င်းတို့၏ စူးရှသော အနံ့ဆိုးများကို မကျွမ်းဝင်ကြသဖြင့် လန့်ဖျန့်ကာ မြို့ထဲသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ မကြာမီပင်—ဘီစီ ၅၄၇ (547 b.c.) ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ နှင့် ဒီဇင်ဘာလ အကြားတွင်—မဟာမိတ်များက ခရိုးဆပ်စ်ကို လာရောက်ကူညီရန် အခွင့်အရေးမရမီမှာပင် ဆားဒစ်မြို့သည် အချိန်တိုအတွင်း ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခံရပြီးနောက် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ လုဒိဘုရင်သည် ဆိုင်းရပ်စ်၏ လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ရပြီး၊ ဆိုင်းရပ်စ်သည် သူ၏ပြိုင်ဘက်၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးခဲ့ပုံရသော်လည်း၊ အရင်းအမြစ်တစ်ခုကမူ ခရိုးဆပ်စ်သည် ကွပ်မျက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဆိုင်းရပ်စ်သည် မိမိကိုယ်ကို ကံကြမ္မာ၏လူသားနှင့် အံ့အားသင့်ဖွယ်ရာများကို ဖန်တီးသူ ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာကို နောက်တစ်ကြိမ် သက်သေပြခဲ့သည်။ သူ၏ မယုံကြည်နိုင်စရာကောင်းသော အောင်ပွဲများ သတင်းသည် ဗာဗုလုံ၏ မြို့ရွာများသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ သူ၏ခေတ်ပြိုင်လူသားများတွင် စိတ်ခံစားချက်များ မျိုးစုံရောပြွမ်းနေခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းဘဝဖြင့် နေထိုင်နေရသော ဂျူးလူမျိုးများအတွက်မူ ဤသတင်းသည် သာယာနာပျော်ဖွယ် တေးဂီတကဲ့သို့ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပေလိမ့်မည်၊ သို့သော်လည်း ဗာဗုလုံနှင့် တေမာ (Tema) ရှိ အုပ်ချုပ်သူများဖြစ်ကြသော ဗေလရှာဇာ (Belshazzar) နှင့် နာဗိုနိုက်ဒတ်စ် တို့မှာမူ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြရမည် ဖြစ်သည်။

Geniuses like Cyrus sometimes act irrationally, and do what prudent men consider to be folly. Their actions are therefore frequently unpredictable. Cyrus was of this class. Instead of returning to his home base for the winter and coming back in full strength the following year, he pressed forward and unexpectedly arrived before Sardis with his army. That Croesus had completely miscalculated his opponent, can also clearly be seen from the fact that he had dismissed his mercenaries and allowed them to spend the winter in their home towns. Croesus, trusting in the bravery of the Lydians, and the irresistible strength of his cavalry, dared to attack Cyrus immediately after his arrival. However, the ingenuity of the Persian king was once more demonstrated, when Cyrus quickly had his baggage camels mounted by his cavalrymen and thus awaited the attacking Lydians. The Lydian battle horses, accustomed neither to the appearance of those strange long-necked animals nor to their penetrating stench, shied away and turned back into the city. Very soon—between October and December, 547 b.c.—Sardis fell after a short siege, before the allies had an opportunity to come to Croesus’ assistance. The Lydian king fell into the hands of Cyrus, who seems to have spared his opponent’s life, although one source claims that Croesus was executed. Once more Cyrus had proved to the world that he was a man of destiny and surprises. Mixed were the feelings of his contemporaries when the news of his incredible victories reached the cities and villages of Babylonia. For the Jews in captivity this news must have sounded like sweet music, but the rulers in Babylon and Tema—Belshazzar and Nabonidus—must have been alarmed.

လီဒီယာကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကုန်လွန်သွားသော ခြောက် (၆) နှစ်တာကာလအတွင်း ဆိုင်းရပ်စ်၏ လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အသေအချာ မသိရပေ။ သို့သော်လည်း ဆိုင်းရပ်စ်ကဲ့သို့သော လူတစ်ဦးသည် ထိုနှစ်များအတွင်း အလုပ်မရှိဘဲ အေးအေးဆေးဆေး နေခဲ့မည်မှာ မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဂျိုဆက်ဖတ်စ် (Josephus) ကိုးကားဖော်ပြချက်အရ ဘီရိုဆပ်စ် (Berossus) ထံမှ ရရှိသော အစီရင်ခံစာတွင် ဆိုင်းရပ်စ်သည် ဘေဘီလုံကို မတိုက်ခိုက်မီ အာရှတစ်ခွင်လုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကာ ဇန်နိုဖွန် (Xenophon) ကလည်း ထိုကာလအတွင်း အာရေဗျသို့ စစ်ချီခဲ့ကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထားများ နှုတ်ဆိတ်နေသည့် နှစ်များအတွင်း ဆိုင်းရပ်စ်သည် အာရှမိုင်းနား (Asia Minor) ၏ နေရာအသီးသီးအပေါ် ၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ကောက်ချက်ချနိုင်ပြီး အာရေဗျတွင် နာဗိုနီဒပ်စ်နှင့်လည်း တွေ့ဆုံခဲ့နိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ဤဘုရင်သည် စာသားတစ်ခုတွင် ၎င်းက ကိုယ်တိုင် “သူ၏ (ဆိုင်းရပ်စ်၏) ပြည်နယ်များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး” ၎င်း၏ပိုင်ဆိုင်မှုများကို မိမိ၏စံအိမ်သို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤပြောဆိုချက်သည် အနှစ်သာရမရှိသော ဝါကြွားမှုလား သို့မဟုတ် နာဗိုနီဒပ်စ်က တစ်ချိန်ချိန်တွင် ဆိုင်းရပ်စ်ကို တကယ်ပဲ အနိုင်တိုက်ခဲ့သလား ဆိုသည်မှာ မရေရာပေ။

Nothing certain is known of Cyrus’s activities during the six years that followed the conquest of Lydia. However, it is improbable that a man like Cyrus remained idle during those years. From Berossus, as quoted by Josephus, comes the report that Cyrus conquered all Asia before he marched against Babylon, and Xenophon knew of a campaign against Arabia during that time. Hence, we can conclude that Cyrus consolidated his control over the different parts of Asia Minor during the years of which contemporary sources are silent, and may also have encountered Nabonidus in Arabia, because this king claims in one text that he had personally “conquered his [Cyrus’] countries” and taken his possessions to his residence. It is uncertain whether this claim was a hollow boast, or whether Nabonidus had really defeated Cyrus at some time.

ဆားဒစ်မြို့ ကျဆုံးခြင်း (၅၄၇) နှင့် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၄၀ (၅၄၀ ဘီစီ) အကြားတွင် ဘာပဲဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၄၀ အကုန်တွင် ဆိုင်းရပ်စ်သည် ၎င်း၏ အင်ပါယာကို ကောင်းမွန်စွာ စည်းလုံးထားသော ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုအဖြစ် စုစည်းခဲ့ပြီး ဘေဘီလုံနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည့် အင်အားစမ်းပွဲအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်နေသော ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် စစ်တပ်ကြီးတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်မှာ သေချာပါသည်။ ဘေဘီလုံ၏ အရှေ့ဘက်အကျဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သော ဂူတီယမ် (Gutium) ၏ ဘုရင်ခံက ၎င်း၏မြေနှင့် လူထုကို ပါရှန်များထံ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်သောအခါ ဆိုင်းရပ်စ်၏ ကံကောင်းမှုသည် မထင်မှတ်ဘဲ နောက်တစ်ကြိမ် ကူညီပေးခဲ့ပြန်သည်။ တေမာမြို့မှ ဘေဘီလုံသို့ ပြန်လာခဲ့သော နာဗိုနီဒပ်စ်သည် ဆိုင်းရပ်စ်နှင့် မလွဲမသွေ ရင်ဆိုင်ရမည့် တိုက်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်မှုများတွင် အရှေ့ဘက်အင်အားစုအားလုံး၏ စစ်သေနာပတိဖြစ်သော ၎င်း၏သား ဗေရှာဇာအား ကူညီပေးခဲ့ကောင်း ပေးခဲ့နိုင်သည်။

Whatever may have happened between the fall of Sardis (547) and 540 b.c., it is certain that by the end of 540 Cyrus had organized his empire into a well-knit unit and had built up a formidable army with which he was ready for the coming test of strength with Babylonia. Once more Cyrus’ good fortune came unexpectedly to his help when the governor of Babylonia’s easternmost province, Gutium, turned his land and people over to the Persians. Nabonidus, who had returned from Tema to Babylon, may have assisted his son Belshazzar, the commander in chief of all eastern forces, in the preparations for the unavoidable clash with Cyrus.

အင်ပါယာ အင်အားစုကြီးနှစ်ခုအကြား ကြီးမားပြီး အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် တိုက်ပွဲသည် တိုက်ဂရစ် (Tigris) မြစ်ပေါ်ရှိ အိုပစ် (Opis) အရပ်၊ နောက်ပိုင်းပေါ်ပေါက်လာသော ဆီလူစီးယား (Seleucia) မြို့ တည်နေရာ သို့မဟုတ် ၎င်းအနီး (မျက်မှောက်ခေတ် ဘဂ္ဂဒက်မြို့မှ မြစ်အောက်ပိုင်း မိုင် နှစ်ဆယ် ခန့်အကွာ) နှင့် နေဗုခဒ်နေဇာ (Nebuchadnezzar) ၏ မဟာတံတိုင်းကြီး အနီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဘေဘီလုံစစ်တပ်သည် အိုပစ်တွင် အရှက်ရဖွယ် ဆိုးရွားစွာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည့် အကြောင်းရင်းများကို မသိရပေ။ ကျွန်ုပ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်သော မှတ်တမ်းများအရ ဆိုင်းရပ်စ်သည် တိုက်ဂရစ်မြစ်ကို အောင်မြင်စွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီး ဘေဘီလုံစစ်တပ်ကို ပြတ်ပြတ်သားသား အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့သဖြင့် စနစ်တကျ ခုခံမှုအားလုံး ချက်ချင်း ရပ်ဆိုင်းသွားကာ တစ်ပြည်လုံးသည် ပါရှန်များအတွက် ပွင့်လင်းသွားခဲ့သည်ဟုသာ သိရသည်။ အောင်နိုင်သူများသည် ပေါ်ပေါက်လာသော အခွင့်အရေးများကို ချက်ချင်းဆုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အောင်ပွဲမှ အကြီးမားဆုံးသော အကျိုးအမြတ်ကို ရရှိရန် အချိန်မဆိုင်းခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့သည် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသော ဘေဘီလုံလူမျိုးများကို အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ အနောက်ဘက် တစ်ဆယ့်ငါး (၁၅) မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသော စစ်ပါး (Sippar) မြို့ကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၃၉ (၅၃၉ ဘီစီ) အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ် (၁၀) ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲမရှိဘဲ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ၊ အိုပစ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် မိုင် လေးဆယ် ခန့်အကွာတွင်ရှိသော ဘေဘီလုံမြို့ကိုမူ နှစ် (၂) ရက်အကြာတွင်သာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

The great and decisive battle between the two empire forces took place at Opis on the Tigris, at or near the site of the later city of Seleucia (about 20 miles downstream from modern Baghdad), and close to the great wall of Nebuchadnezzar. The reasons for the disastrous defeat that the Babylonian army suffered at Opis are unknown. Our cryptic records tell us only that Cyrus succeeded in crossing the river Tigris and that he defeated the Babylonian army so decisively that all organized resistance suddenly ceased to exist, and the whole country lay open to the Persians. The victors immediately grasped the opportunities that offered themselves and lost no time in gaining the greatest possible profit from their victory. They followed the fleeing Babylonians to the west and the southwest, and were able to take Sippar, lying about 15 miles west of the Tigris, without battle on October 10, 539 b.c., and Babylon, which lay about 40 miles southwest of Opis, only two days later.

မြို့မကျဆုံးမီလေးတွင် စစ်ပါးမြို့၌ ရှိနေခဲ့သော နာဗိုနီဒပ်စ်သည် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သော်လည်း အကြောင်းရင်းမသိရဘဲ ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဘေဘီလုံသို့ ပြန်လာကာ ပါရှန်များထံ လက်နက်ချခဲ့ပြီး ပါရှန်များကလည်း သူ၏အသက်ကို ချမ်းသာပေးခဲ့သည်။ အိုပစ်တိုက်ပွဲပြီးနောက် ဗေရှာဇာသည် ဘေဘီလုံ၏ ခိုင်ခံ့သော ခံတပ်များနောက်ကွယ်မှ ၎င်း၏ရန်သူများကို စောင့်ကြိုနေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤအရာများသည် သူ၏အတွက် အကာအကွယ်မဖြစ်ခဲ့ပေ။ သူ၏တွင် ဘေဘီလုံမြို့အတွင်း၌ သူ့ကို၎င်း၊ မြို့ကို၎င်း ပါရှန်များထံ သစ္စာဖောက် အပ်နှံခဲ့သော ရန်သူများ ရှိနေပုံရသည်။ ထို့ကြောင့် အိုပစ်တိုက်ပွဲပြီးနောက် ဘေဘီလုံသို့ တိုက်ရိုက်ချီတက်ခဲ့သော “ဂူတီယမ်၏ ဘုရင်ခံ ဥဂ်ဘာရု (Ugbaru)” သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၃၉ (၅၃၉ ဘီစီ) အောက်တိုဘာလ တစ်ဆယ်နှစ် (၁၂) ရက်နေ့တွင် မြို့ထဲသို့ တိုက်ပွဲမရှိဘဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တစ်ညလုံး မူးယစ်သောက်စား ပျော်ပါးနေပြီး “နံရံပေါ်က လက်ရေးစာ” ကို တကယ်ပဲ မြင်တွေ့ခဲ့ရသော ဗေရှာဇာသည် အသတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း အခြားအားဖြင့် သွေးထွက်သံယိုမှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပုံရသည်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်စွာ ဘေဘီလုံမြို့ကို ပါရှန်များက ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ဘေဘီလုံရှိ နေ့စဉ်ဘဝများကို စနစ်တကျ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်စေရန်နှင့် မည်သည့်ပစ္စည်းဥစ္စာများကိုမဆို လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် စစ်သားများကို ဝတ်ကျောင်းများနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများတွင် အစောင့်အကြပ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။

Nabonidus, who had been in Sippar just before the city fell, fled to the south, but for unknown reasons returned to Babylon a few days later and gave himself up to the Persians, who spared his life. After the battle of Opis, Belshazzar awaited his enemies behind the strong fortifications of Babylon. These, however, formed no protection for him. He seems to have had enemies inside Babylon who betrayed him and the city to the Persians. Thus “Ugbaru the governor of Gutium,” who had, after the battle of Opis, marched directly toward Babylon, entered the city without a struggle on October 12, 539 b.c.¹ Belshazzar, who had engaged in a night of drunken revelry and had literally seen “the handwriting on the wall,” was slain, but there seems to have been little bloodshed otherwise. Contrary to usual customs, the city was spared destruction by the Persians, and soldiers were placed as guards at the temples and public buildings to guarantee an orderly continuation of the daily life in Babylon, and to prevent any looting or destruction of property.

ဆိုင်းရပ်စ်သည် သူ၏ သနားညှာတာမှုအားဖြင့် နိုင်ငံများနှင့် မြို့များကိုသာမက လူသားတို့၏ နှလုံးသားများကိုပါ အောင်နိုင်သော အောင်မြင်သည့် နယ်ချဲ့အောင်နိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် ဆယ့်ခုနစ် (၁၇) ရက်ခန့်အကြာ (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၃၉၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် မြို့တော်သို့ ကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်သောအခါ “ဘေဘီလုံ၏ မြို့သူမြို့သား အပေါင်းတို့သည်… သူ (ဆိုင်းရပ်စ်) ဘုရင်အဖြစ် [ရရှိခဲ့ခြင်း] အပေါ် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြလျက်၊ တောက်ပသော မျက်နှာများဖြင့် သူ၏ခြေဖဝါးကို နမ်းရှုပ်ကြသည်။ မိမိတို့သည် သေခြင်းမှ [နောက်တစ်ကြိမ်] အသက်ရှင်ခြင်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိရန် အကူအညီပေးခဲ့ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုနှင့် ဘေးအန္တရာယ်များမှ အားလုံးကို ချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့သော သခင်အဖြစ် သူ့ကို ပျော်ရွှင်စွာ နှုတ်ဆက်ကြပြီး သူ၏ နာမတော်ကို [အတိအကျ] ကိုးကွယ်ကြသည်”။ မိမိတို့အား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသူများအပေါ် မေတ္တာ သို့မဟုတ် သစ္စာစောင့်သိမှု လုံးဝမရှိကြဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်စိုးခဲ့ပြီးသော နိုင်ငံများတွင် ၎င်းတို့၏ မူဝါဒများကို သက်သေပြခဲ့ပြီးဖြစ်နိုင်သော ပါရှန်တို့၏ ပိုမိုလူသားဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော နေ့ရက်များကို မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမူဝါဒများသည် ယဉ်ကျေးသော ကမ္ဘာတစ်ခွင်လုံးတွင် လူသိများလာခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုနှင့် အကျိုးအကြောင်းဆီလျော်မှုတို့ကြောင့် ဆိုင်းရပ်စ်သည် ၎င်း၏ဘက်မှ အခြားကြီးမားသော အားထုတ်မှုမလိုဘဲ လူမျိုးစုများ၏ နှလုံးသားကို ရရှိစေခဲ့သည်။

Cyrus by his leniency proved himself to be a successful conqueror, not only of kingdoms and cities but also of the hearts of men. When he, some 17 days later (Oct. 29, 539 b.c.), personally entered the capital city, “all the inhabitants of Babylon … kissed his feet, jubilant that he [had received] the kingship, and with shining faces. Happily they greeted him as a master through whose help they had come [again] to life from death [and] had all been spared damage and disaster, and they worshiped his [very] name”.

ဆိုင်းရပ်စ်သည် ကြီးမြတ်သော စစ်ဘုရင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးသာမက စစ်ပွဲများတွင်သာမက ငြိမ်းချမ်းရေးကိုပါ မည်သို့ရယူရမည်ကို သိရှိသော ပညာရှိအုပ်စိုးသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းသော အစီအမံများတွင် သူ၏ စစ်မှန်သော ကြီးမြတ်မှုကို သက်သေပြခဲ့သည်။ အဆီးရီးယား (Assyrians) နှင့် ဘေဘီလုံလူမျိုးများသည် သိမ်းပိုက်ခံထားရသော နိုင်ငံများ၏ မြို့များကို ဖျက်ဆီးပြီး ၎င်းတို့၏ လူဦးရေကို ၎င်းတို့၏ နယ်မြေ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေရာချထားခဲ့ကြသော်လည်း ဆိုင်းရပ်စ်သည် ၎င်းတို့၏ စံနမူနာကို မလိုက်နာလိုဘဲ လူသားတို့၏ သင်္ချိုင်းဂူများအပေါ် အုပ်စိုးရန်အတွက် လူမျိုးစုများကို မဖျက်ဆီးလိုခဲ့ပေ။ သူသည် သိမ်းပိုက်ခံမြို့များကို ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး၊ ယခင်က ၎င်းတို့၏ နေရပ်စွန့်ခွာသွားခဲ့ရသော လူမျိုးစုများကို ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့ကာ ၎င်းတို့အား စီးပွားရေးအရ အကျိုးရှိစေမည့် အစီအမံများဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဓနဥစ္စာများကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဘေဘီလုံ မြို့တော်သည် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘေဘီလုံကို သူ၏ မြို့တော်တစ်ခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘေဘီလုံတို့၏ အဓိကနတ်ဘုရားဖြစ်သော မာဒုခ် (Marduk) ကို မျက်နှာသာပေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် မိမိကိုယ်မိမိ “ဘေဘီလုံဘုရင်” ဟု ကြေညာခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း သူသည် လူထု၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ နာဗိုနီဒပ်စ်က ဘေဘီလုံသို့ ပြောင်းရွှေ့ထားခဲ့သော နတ်ဘုရားမျိုးစုံကို ၎င်းတို့၏ မြို့များသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒေသခံဝတ်ကျောင်းများကို ပြုပြင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း သူသည် လူကြိုက်များလာခဲ့ပြီး ထိုအထဲမှ တစ်ခုမှာ ဂျေရုဆလင် (Jerusalem) ဝတ်ကျောင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သူသည် မိမိတို့မြို့၌ ထူးဆန်းသော နတ်ဘုရားများနှင့် ကိုးကွယ်သူ အများအပြားကို မမြင်ချင်ကြသော ဘေဘီလုံလူမျိုးများကို ကျေးဇူးပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နတ်ဘုရားများ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော သို့မဟုတ် ပျက်စီးသွားသော ဝတ်ကျောင်းများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးခဲ့သော ထိုနိုင်ငံခြားမြို့များနှင့် တိုင်းပြည်များ၏ နိုင်ငံသားများကို အတိုင်းထက်အလွန် နှစ်သက်သဘောကျစေခဲ့သည်။

Seldom had a great empire so easily been conquered, and even more seldom was a conqueror so readily accepted by those he had conquered as was Cyrus. The Chaldean ruling class, but especially Nabonidus, had alienated themselves so much from the Babylonians that they welcomed any change in government. The subjugated nations felt neither love nor loyalty toward their oppressors, but expected better days from the more humane rule of the Persians, who may have already given proof of their policies in those countries over which they had ruled for several years. Those policies had probably become known throughout the civilized world. Their mildness and reasonableness had caused Cyrus to gain the hearts of the peoples with little other effort on his part.

Cyrus was not only a great war lord and general, but also a wise ruler, who knew how to win the peace as well as wars. In his peaceful measures he proved his real greatness. The Assyrians and Babylonians had destroyed the cities of conquered nations and transplanted their populations to other parts of their realm, but Cyrus did not wish to follow their example and to destroy peoples in order to rule over their graves. He spared conquered cities, returned peoples previously moved from their homesteads, and enriched their wealth by measures that favored them economically. The Babylonian capital is an example. By his making Babylon one of his capitals, by his favoring Marduk, the Babylonians’ chief god, and later by his declaring himself “King of Babylon,” he endeared himself to the people. He also became popular by returning to their cities the various deities that Nabonidus had moved to Babylon, and by repairing or rebuilding local temples, one of which was that of Jerusalem. By doing this he did a favor to the Babylonians, who had hated to see the many strange gods and worshipers in their city, and he pleased beyond measure the citizens of those foreign cities and countries whose gods were returned, or whose destroyed temples were rebuilt.

သူသည် ပါရှန်တို့၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဒေသခံခေါင်းဆောင်များကို ပြည်နယ်ဘုရင်ခံများအဖြစ် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လူမျိုးများအပေါ် အုပ်စိုးခွင့်ပြုခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ သိမ်းပိုက်ခံနိုင်ငံများအပေါ် ပါရှန်တို့၏ လူနေမှုဘဝပုံစံ၊ ဘာသာရေး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားတို့ကို အတင်းအဓမ္မ မသတ်မှတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပညာရှိစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းရပ်စ် စတင်ခဲ့သော ဤပညာရှိ မူဝါဒများကို ယေဘုယျအားဖြင့် သူ၏ ဆက်ခံသူများက လိုက်နာခဲ့ကြသော်လည်း အချို့ကမူ ဤအခြေခံမူများကို ရံဖန်ရံခါ ချိုးဖောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပါရှန်တို့သည် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ ဘာသာရေးနှင့် ဥပဒေများကို လေးစားရန် ရိုးသားစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အင်ပါယာ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အားလုံးနီးပါး နားလည်နိုင်သော အာရမိတ် (Aramaic) ဘာသာစကားကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

He acted wisely by allowing local leaders to reign over their own peoples as governors of provinces under Persian supervision, and by refraining from imposing on the conquered nations the Persian way of life, religion, or language. These wise policies initiated by Cyrus were followed in general by his successors, although some violated these principles occasionally. However, the Persians generally made an honest attempt to honor local customs, religions, and laws. They also made use of the almost universally understood Aramaic as the official language of the empire.

ထို့ကြောင့် ဘေဘီလုံ ကျဆုံးပြီးနောက် ရှစ် (၈) နှစ်အကြာ၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၃၀ (၅၃၀ ဘီစီ) ဩဂုတ်လတွင် အီရန်အရှေ့ဘက်ရှိ မျိုးနွယ်စုအချို့ကို တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်း ဆိုင်းရပ်စ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းသည် ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

It was therefore a great loss when Cyrus, only eight years after the fall of Babylon, died in a campaign against some tribes in eastern Iran, in August, 530 b.c.

ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်၊ ၅၃၀–၅၂၂ ဘီစီ (Cambyses, 530–522 b.c.) — ဆိုင်းရပ်စ်သည် ၎င်း၏သား ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းအများအပြားမှ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရသည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဖခင်နှင့်မတူဘဲ သူသည် လူကြိုက်များသော အုပ်စိုးသူတစ်ဦး မဟုတ်ခဲ့ပေ။ ဤအချက်ကို သူကိုယ်တိုင် ကောင်းစွာသိရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အီဂျစ် (Egypt) သို့ မထွက်ခွာမီ၊ မြို့တော်မှ ရေရှည်ပျောက်ကွယ်နေမှုကို ၎င်း၏ရန်သူများက စမာဒစ် (Smerdis) အား ထီးနန်းတင်ရန် အသုံးပြုမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် သူ၏ညီဖြစ်သူ ဘာဒီယာ (Bardiya) သို့မဟုတ် စမာဒစ်ကို လျှို့ဝှက်စွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤလူသတ်မှုအား သိရှိသွားပြီး ထိုလုပ်ကြံမှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော စမာဒစ်အတုတစ်ဦးက ထီးနန်းကို လုယူသောအခါ၊ ဤထီးနန်းလုယူသူကို အင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်း အများအပြားက လက်ခံခဲ့ကြခြင်းသည် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ် လူကြိုက်မများခြင်း၏ ထင်ရှားသော သက်သေဖြစ်သည်။

Cambyses, 530–522 b.c.—Cyrus had designated his son Cambyses as successor on the throne, as we learn from several records. However, unlike his father, he was not a popular ruler. Of this fact he was well aware. Because of this, before he left for Egypt, he had his brother Bardiya, or Smerdis, secretly killed, fearing that a long absence from the capital might be used by his enemies to put Smerdis on the throne. When this murder later became known and a false Smerdis, claiming to have survived the plot, usurped the throne, this usurper was accepted by great sections of the empire, a clear proof of Cambyses’ unpopularity.

ကျွန်ုပ်တို့သည် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်အကြောင်းကို သူ၏ အီဂျစ်စစ်ဆင်ရေးထက် ပို၍မသိရပေ။ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသကို သိမ်းပိုက်ခြင်းသည် သူ၏ ပြင်းပြသော ရည်မှန်းချက်များ၏ ပန်းတိုင်ဖြစ်သည်။ ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် သူ၏ အီဂျစ်စစ်ဆင်ရေးအားဖြင့် သူ၏ဖခင်၏ အစီအစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်းလား သို့မဟုတ် သူ၏ဖခင် ဘယ်တော့မှ လုပ်မည်မဟုတ်သော အမှားတစ်ခုကို သူလုပ်ခဲ့ခြင်းလား ဆိုသည့်အပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များ သဘောထားကွဲလွဲကြသည်။ ဆိုင်းရပ်စ်သည် ဘေဘီလုံ၊ လီဒီယာနှင့် အီဂျစ်တို့၏ အုပ်စိုးသူများ ပါရှာကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယခင် မဟာမိတ်သုံးနိုင်ငံအဖွဲ့မှ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ အီဂျစ်ဘုရင် အာမာဆစ် (Amasis) ၏ အီဂျစ်နိုင်ငံကို နောက်ဆုံးတွင် သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် အခြားနိုင်ငံများကို မတိုက်ခိုက်မီ အောင်ပွဲတစ်ခုစီအပြီးတွင် သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများ၌ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးကို ပညာရှိစွာ ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သကဲ့သို့၊ အီဂျစ်ကို မတိုက်ခိုက်မီ ယခင် ဘေဘီလုံအင်ပါယာတစ်ခွင်လုံးတွင် သူ၏အာဏာကို စေ့စေ့စပ်စပ် ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်လိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် သူ၏အစီအစဉ်များက ဘာလဲဆိုသည်ကို မဖော်ပြမီ သူကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် သူ၏ ကတိကဝတ်များကို အလွန်အကျွံ တိုးချဲ့ခြင်းမှ ပညာရှိစွာ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ပါရမီရှင်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သော ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် နယ်မြေသစ်များကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်သာ သူ၏ နာမည်နှင့် ကျော်စောမှုကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟု ခံစားခဲ့ရခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

We know little more of Cambyses than his Egyptian campaign. The conquest of the Nile country was the goal of his passionate ambitions. Historians disagree in their opinions as to whether Cambyses by his Egyptian campaign carried out his father’s plans, or whether he made a mistake his father would never have made. It is possible that Cyrus had planned eventually to conquer Egypt, whose king Amasis was the only surviving member of the former triple alliance formed by the ruling heads of Babylonia, Lydia, and Egypt against Persia. As he had wisely consolidated his rule in conquered areas after each victory before he attacked others, he may have wanted to carry out a thorough consolidation of his power throughout the former Babylonian Empire before turning against Egypt. But he died before revealing what his plans were. It is, however, also possible that he had wisely refrained from overextending his commitments, while Cambyses, the son of a genius, may have felt that only new conquests could establish his name and fame.

ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၂၅ (၅၂၅ ဘီစီ) အစောပိုင်းခန့်တွင် အီဂျစ်သို့ စစ်ချီသောအခါ အာမာဆစ်သည် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး ဖဆမ်တစ် သုံး (Psamtik III) သည် ထီးနန်းတက်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် သူ၏စစ်ဆင်ရေးသည် ပုံမှန်ထက် ထူးကဲစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သူသည် တိုင်ယာ (Tyre) မြို့အပါအဝင် ဖိုနီးရှား (Phoenician) မြို့များနှင့် ၎င်းတို့၏ ရေတပ်များကို သူ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိပေးခဲ့သော ဆိုက်ပရပ်စ် (Cyprus) ကျွန်းတို့၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ဆာမို့စ်မှ ပိုလီကရေးတီးစ် (Polycrates of Samos) သည်လည်း အီဂျစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားခြင်းကို ပါရှာနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အီဂျစ် ကြေးစားစစ်တပ်၏ ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဖန်းနီးစ် (Phanes) သည် ဖဆမ်တစ်ကို စွန့်ခွာ၍ ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်ထံသို့ ကူးပြောင်းကာ သူ၏သခင်ဟောင်းကို တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတွင် ကူညီခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ပါရှန်စစ်တပ်ကို သဲကန္တာရကို ဖြတ်၍ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသို့ ဘေးကင်းစွာ လမ်းပြခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတိုက်ပွဲသည် ပီလူစီယမ် (Pelusium) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖဆမ်တစ်၏ ကြေးစားစစ်တပ်သည် ဆိုးရွားစွာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် မင်းဖစ် (Memphis) မြို့သို့ ချက်ချင်း ချီတက်ခဲ့ပြီး ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီးနောက် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူသည် ခြောက် (၆) လအောက်သာ အုပ်စိုးခဲ့ရသော ဖာရိုဘုရင်ကို ဖမ်းဆီးရာတွင်လည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

When Cambyses marched against Egypt about the beginning of 525 b.c., Amasis had died and Psamtik III had come to the throne. Initially his campaign was unusually successful. He enjoyed the collaboration of the Phoenician cities, including Tyre, and the island of Cyprus, who put their navies at his disposal. Also Polycrates of Samos exchanged his alliance with Egypt for one with Persia. Phanes, a general of Egyptian mercenary forces, left Psamtik and went over to Cambyses, assisting him in his campaign against his former lord, especially by guiding the Persian army safely through the desert to the Delta. The first battle took place at Pelusium, where Psamtik’s mercenary army suffered a grave defeat. Cambyses immediately advanced toward Memphis and took the city after a siege. He was also successful in capturing the Pharaoh, who had reigned for less than six months.

လစ်ဗျား (Libya) နှင့် ဆီရင်နာအီကာ (Cyrenaica) တို့သည် ပါရှန်များထံ လိုလိုလားလား လက်နက်ချခဲ့ကြသော်လည်း အနောက်ဘက် သဲကန္တာရအတွင်းသို့ စစ်ချီခြင်းသည် ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုများကြောင့် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ နျူဘီယာ (Nubia) ဟု အမည်ပေးထားသော အီသီယိုးပီးယား (Ethiopia) ကို တိုက်ခိုက်သည့် အခြားစစ်ဆင်ရေးတစ်ခုသည် အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ကုန်ကျစရိတ် အလွန်များပြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီဂျစ်တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများကို ပါရှန်အင်ပါယာ ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံများ၏ မိသားစုအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ အီဂျစ်လူမျိုးများ၏ စေတနာကို ရရှိရန်အတွက် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် ဖာရိုဘုရင်၏ ဘွဲ့ထူးများကို ခံယူကာ အခမ်းအနားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် အီဂျစ်ကို ခိုင်မာသော စစ်ဘုရင်နယ်မြေ (Satrapy) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာ၏ အကြီးမားဆုံး အစိတ်အပိုင်းသည် ဆူပူအုံကြွမှုများ ဖြစ်ပွားနေသည့် နှစ်များအတွင်း၌ပင် သူ၏ကိုယ်စားလှယ်များ၏ လက်ထဲတွင် လုံခြုံစွာ ရှိနေခဲ့သည်။

Libya and Cyrenaica submitted voluntarily to the Persians, but a campaign into the western desert failed because of tremendous losses. Another campaign against Ethiopia, the name which was given to Nubia, was successful, but also very costly. Thus all Egypt and its dependencies were brought into the family of nations of which the Persian Empire was composed. To gain the good will of the Egyptians, Cambyses assumed the titles and performed the ceremonial functions of a Pharaoh. He organized Egypt into a strong satrapy, which remained securely in the hands of his deputies even during the years when the greatest part of the empire was in turmoil.

ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) သည် အီဂျစ်လူမျိုးများအပေါ် အချို့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့် ၎င်းတို့၏ နတ်ဘုရားများကို စော်ကားမှုများအကြောင်း ဖော်ပြထားသော်လည်း ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ သူ၏ အစီရင်ခံစာများသည် အလွန်အကျွံ ချဲ့ကားထားခြင်း ဖြစ်သည်မှာ သေချာပါသည်။ အချို့က ၎င်းတို့သည် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်၏ ဆုံးရှုံးမှုများပြီးနောက် မူဝါဒ ပြောင်းလဲခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အနည်းဆုံးတော့ ဂရိသမိုင်းပညာရှင်၏ ဇာတ်ကြောင်းများသည် အီဂျစ်လူမျိုးများ အောင်နိုင်သူအပေါ် ခံစားခဲ့ရသော မုန်းတီးမှုကို ပေါ်လွင်စေသည်။ ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် အချို့သော အီဂျစ်ဝတ်ကျောင်းများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်မှာ မှန်သော်လည်း — ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်လှုံ့ဆော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော ဝတ်ကျောင်းများ ဖြစ်နိုင်သည် — သူသည် အချို့သော ဝတ်ကျောင်းများကို မျက်နှာသာပေးပြီး ၎င်းတို့ထံ ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးအပ်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများလည်း ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ သူသည် ဆိုက်စ် (Saïs) ရှိ နေအစ် (Neith) ဝတ်ကျောင်းကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့ပြီး ထိုနတ်ဘုရားမအား ဂုဏ်ပြုသော ပွဲတော်များအတွက် ကုန်ကျစရိတ်များကို အာမခံပေးခဲ့သည်။

Herodotus describes certain cruelties against the Egyptians and insults to their gods, but his reports in this respect are certainly exaggerated. Some think that they reflect a change of policy after Cambyses’ reverses. At least the Greek historian’s narratives reveal the hatred the Egyptians felt against the conqueror. It is true that Cambyses destroyed certain Egyptian temples—perhaps those in which agitation against his regime was carried on—although there are also records that he favored certain temples and made grants to them. For example, he provided for the cleansing of the temple of Neith at Sa‹s and guaranteed the expenses for the festivals in honor of that goddess.

ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် မိမိ၏ညီ ဘာဒီယာ (စမာဒစ်) ဟု ဆိုသူတစ်ဦးက ထီးနန်းကို လုယူလိုက်ကြောင်း သတင်းရရှိသောအခါ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၂၂ (၅၂၂ ဘီစီ) တွင် အီဂျစ်မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ထိုထီးနန်းတောင်းဆိုသူအသစ်ကို ပါရှန် မိခင်ပြည်နယ်များ၊ ဘေဘီလုံနှင့် အခြားနေရာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဆီးရီးယား (Syria) ကို ဖြတ်သန်းသွားစဉ် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်သည် မိမိကိုယ်မိမိ သေကြောင်းကြံစည်ခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် မတော်တဆမှုတစ်ခု၏ ရလဒ်ကြောင့် သော်လည်းကောင်း ချက်ချင်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူသည် အမွေခံမထားခဲ့သဖြင့် စမာဒစ်အတု၏ ထီးနန်းသည် ခိုင်မာပုံရသည်။ သို့သော်လည်း သူ၏အုပ်ချုပ်မှုသည် ခြောက် (၆) လအနည်းငယ်သာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ကမ်ဘိုင်ဆီးစ်၏ အဝေးကတော်စပ်သူ ဒါရိယုစ် (Darius) က သူ့ကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းတက်ခဲ့သည်။

Cambyses left Egypt in 522 b.c. when he received word that a man claiming to be his brother Bardiya (Smerdis) had usurped the throne. The new claimant was widely recognized in the Persian home provinces, Babylonia, and elsewhere. While passing through Syria, Cambyses suddenly died, either by suicide or as the result of an accident. Since he left no heir, the false Smerdis’ throne seemed to be established. However, his reign lasted only a little more than six months, until Darius, a distant relative of Cambyses, killed him and ascended the throne himself.

ဒါရိယုစ် တစ် (Darius I)၊ ၅၂၂–၄၈၆ ဘီစီ — ဒါရိယုစ် ထီးနန်းတက်သည့် ပုံစံနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘီဟစ္စတွန် (Behistun) ကျောက်ဆောင်ပေါ်ရှိ ထိုမင်း၏ ရှည်လျားသော ကမ္ပည်းစာမှတစ်ဆင့် ကောင်းစွာ သိရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဆယ့်ကိုး (၁၉) ရာစုတွင် ရုပ်ပုံစာလုံးများ (cuneiform scripts) ကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ရန်အတွက် သော့ချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးဝင်ခဲ့သည် (အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၉၈၊ ၁၁၀ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤနေရာတွင် ဒါရိယုစ်သည် ဂေါမာတ (Gaumata) အမည်ရှိ မာဂိဆရာတစ်ဦးက ထီးနန်းကို မည်သို့ လုယူခဲ့ကြောင်းနှင့် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ် သတ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော ဆိုင်းရပ်စ်၏သား စမာဒစ်ဖြစ်သည်ဟု လူထုအား မည်သို့ ယုံကြည်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်းကို နောင်လာနောက်သားများအတွက် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ကမ်ဘိုင်ဆီးစ် မကွယ်လွန်မီကပင် ပါရှာ၊ မီဒီယာ (Media) နှင့် အခြားနိုင်ငံများက သူ့ကို လက်ခံခဲ့ကြကြောင်းနှင့် စမာဒစ်သည် အမည်မဖော်လိုသော အချို့သော သာသနိက အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ဤသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သူ၏ ယခင်မင်းများ၏ မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သည့် မူဝါဒတစ်ခုကို စတင်ခဲ့ပုံရသည်ဟု သူက ဆက်လက်ပြောကြားထားသည်။ စမာဒစ်အတု၏ တိုတောင်းသောအုပ်ချုပ်မှုအတွင်း မူဝါဒများထဲမှတစ်ခုမှာ ဝတ်ကျောင်းများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဘုရင်တစ်ပါး ထီးနန်းပေါ်တွင် ရှိနေသဖြင့်၊ ဆိုင်းရပ်စ်က တည်ဆောက်ခွင့် ပေးခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ နှေးကွေးစွာ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သော ဂျေရုဆလင်ဝတ်ကျောင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းကို ဂျူးလူမျိုးများ၏ ရန်သူများက မည်သို့ တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်ကို မြင်တွေ့ရန် မခဲယဉ်းပေ။

Darius I, 522–486 b.c.—Concerning the manner of Darius’ accession to the throne we are well informed through that king’s long inscription on the rock of Behistun, which served as a key for the decipherment of cuneiform scripts in the 19th century (see Vol. I, pp. 98, 110). Here, Darius records for posterity the account of how a Magian by the name of Gaumata had usurped the throne, and had made the people believe that he was Smerdis, the son of Cyrus, whom Cambyses had supposedly killed. He says further that Persia, Media, and the other countries had accepted him even before Cambyses’ death, and that Smerdis destroyed certain unnamed sanctuaries, by doing which he apparently initiated a policy directed against the policies of his predecessors. One of the policies of the false Smerdis, during his short reign, was the destruction of temples. With such a king on the throne, it is not hard to see how the enemies of the Jews could stop the rebuilding of the Temple of Jerusalem, which had been slowly proceeding ever since Cyrus had given the permission to build it.

ဒါရိယုစ်သည် သစ္စာရှိသော ထောက်ခံသူအချို့၏ အကူအညီဖြင့် ဘေဘီလုံ စာရွက်စာတမ်းများတွင် ဘာဒီယာဟု ခေါ်သော စမာဒစ်အတုကို သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ပြီး မိမိအတွက် ထီးနန်းကို ရယူကာ အာခီးမီးနစ် (Achaemenid) တော်ဝင်မျိုးနွယ်စုထံသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူသည် အင်ပါယာတစ်ခွင်လုံးတွင် နောက်ဆုံး၌ အသိအမှတ်ပြုမခံရမီအထိ အချိန်အတော်ကြာခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲများ ပိုမိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ထီးနန်းကို ပိုင်ဆိုင်ရာတွင် လုံခြုံသည်ဟု မခံစားရမီအထိ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူများနှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသော တိုက်ပွဲပေါင်း တစ်ဆယ့်ကိုး (၁၉) ပွဲနှင့် ဖမ်းဆီးရမိသော ဘုရင် ကိုး (၉) ပါးအကြောင်းကို ကိုယ်တိုင် ဖော်ပြထားသည်။ ဤဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူများထဲတွင် တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ထကြွလာပြီး နှစ်ဦးစလုံး နာဗိုနီဒပ်စ်၏ သားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသော ဘေဘီလုံရှိ အယောင်ဆောင်သူ နှစ်ဦး ပါဝင်သည်။ စမာဒစ်အတု၏ ထီးနန်းလုယူမှုနှင့် ကမ်ဘိုင်ဆီးစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပါရှာသည် ဆူပူအုံကြွမှုအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်မှာ နှစ် (၂) နှစ်နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဒါရိယုစ်သည် နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ရန်သူအားလုံးကို အောင်နိုင်သူအဖြစ်နှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မကြုံစဖူး အကြီးမားဆုံးသော အင်ပါယာ၏ ငြင်းပယ်၍မရသော အုပ်စိုးသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုအင်ပါယာသည် အရှေ့ဘက်တွင် အင်းဒုစ် (Indus) မြစ်မှ အနောက်ဘက်တွင် ဟဲလစ်စပွန့် (Hellespont) အထိ၊ မြောက်ဘက်တွင် အာရရတ်တောင် (Mt. Ararat) မှ တောင်ဘက်တွင် နျူဘီယာအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒါရိယုစ်သည် သူ၏အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မှုအားလုံးကို နှိမ်နင်းပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ် နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းသောအုပ်ချုပ်မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ့အား ထိုက်တန်လှစွာသော “မဟာ” ဟူသော ဘွဲ့ထူးကို ရရှိစေခဲ့သည်။

Although Darius, with the help of some faithful supporters, succeeded in killing the false Smerdis, called Bardiya in Babylonian documents, and in gaining the throne for himself, thus bringing it back to the Achaemenid house, it took a long time and more fighting before he was finally recognized throughout the empire. He himself mentions 19 battles fought against opponents, and 9 kings captured, before he could feel secure in the possession of the throne. Among these opponents were two pretenders in Babylon, one rising up after the other, and both claiming to be sons of Nabonidus. The turmoil into which Persia was thrown after the false Smerdis’ usurpation and Cambyses’ death, lasted almost two years. But Darius finally emerged as the victor over all his enemies and undisputed ruler of the greatest empire the world had ever seen. That empire reached from the Indus in the east to the Hellespont in the west, and from Mt. Ararat in the north to Nubia in the south. After Darius had crushed all opposition to his rule he began a reign of peace that lasted for almost 30 years, and that gained him the well-deserved title, “the Great.”

အင်ပါယာအတွင်းရှိ နိုင်ငံများတွင် သာယာဝပြောရေးနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည့် သူ၏ ငြိမ်းချမ်းသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် များပြားလှပေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် နေခို ဒုတိယ (Necho II) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက စတင်တူးဖော်ခဲ့သည့် နေလ်မြစ် (နိုင်းမြစ်) နှင့် ပင်လယ်နီကြားရှိ တူးမြောင်းကို ဒါရိမင်း (Darius) က အပြီးသတ် တူးဖော်စေခဲ့သည်။ အီဂျစ်နှင့် ပါလက်စတိုင်းကြားရှိ ကမ်းရိုးတန်းလမ်းပေါ်တွင် ရေပေးဝေရေးစခန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြင်းများနှင့် စီးနင်းသူများအတွက် ပုံမှန်အကွာအဝေးအလိုက် လူလဲလှယ်ရာစခန်းများဖြင့် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးတွင် အလွန်ထိရောက်သော (အစိုးရအဆောတလျင်ပေးပို့စာများအတွက်) စာပို့စနစ်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိကြီးနေရာများတွင် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများကို ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများ၏ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးများနှင့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘာသာရေးပွဲများကို ဘုရင်က ပံ့ပိုးကူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဘုရင်သည် ကောင်းမွန်သော စေတနာ မေတ္တာများကို များစွာရရှိခဲ့သည်။ ဒါရိမင်းသည် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ဘုရားကျောင်းမည်မျှကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် ပြုပြင်ပေးခဲ့ခြင်းနှင့် အီဂျစ်ယဇ်ပုရောဟိတ်များကို များပြားလှသော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများဖြင့် မည်သို့ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်ကို အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ကျောက်စာအမြောက်အမြားက ဖော်ပြနေသဖြင့် ၎င်းကို ထိုနေရာတွင် “နတ်ဘုရားအားလုံး၏ မိတ်ဆွေ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဂရိမှတ်တမ်းများအရလည်း သိရှိရသည့် သူ၏ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်များ၏ ကိုးကွယ်ရာနေရာများနှင့် ဘာသာရေးပွဲများအပေါ် ထားရှိသော ဤကဲ့သို့ ကရုဏာရှေ့ထားသည့် သဘောထားသည် ဂျူးလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ပိုမိုထင်ရှားလှသည်။ သူ၏ ရွှေတောင်းအမိန့်တော် (အမိန့်ဒီကရီ) သည် ဂျူးလူမျိုးများအား ၎င်းတို့၏ ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ်ခြင်းကို အပြီးသတ်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့ရုံသာမက ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကူညီပံ့ပိုးမှုများကိုပါ အာမခံပေးခဲ့သည် (ဧဇရ ၆:၆-၁၂)။ ထို့အပြင် သူသည် သူ၏လက်အောက်ခံများအား ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေများအတိုင်း နေထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်းကို ဥပမာအားဖြင့် အီဂျစ်နိုင်ငံနှင့် သူ၏ ဆက်ဆံရေးများမှတစ်ဆင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဥပဒေအားလုံးကို စုစည်းပြီး ထုတ်ဝေရန် သူက မိန့်မှာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီဂျစ်လူမျိုးများသည် သူ့ကို ၎င်းတို့၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ဥပဒေပြုအမတ် (ဥပဒေပေးသူ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

Manifold were his peaceful deeds that promoted welfare and happiness in the countries belonging to his empire. In Egypt, Darius had the canal finished between the Nile and the Red Sea, which Necho II had started to dig many years earlier. On the coastal road between Egypt and Palestine watering stations were built, and a very efficient postal system (for government dispatches) throughout the empire was organized with relay stations for horses and riders at regular intervals. The appointment of natives to responsible offices in the provincial administrations and of royal support of the religious practices and cults of subject nations gained for the king much good will. Numerous inscriptions from Egypt show how many temples Darius reopened or repaired in the Nile land and how he supported the Egyptian priesthood with rich gifts, so that he is called there “the friend of all gods.” This benevolent attitude, known also from Greek records, with regard to sanctuaries and cults of his western provinces is furthermore evident in regard to the Jews. His friendly decree not only allowed them to finish the building of their Temple, but guaranteed them financial aid for their religious services (Ezra 6:6–12). Further, he allowed his subjects to live according to their own laws, as can be seen, for example, from his dealings with Egypt. He commanded that all Egypt’s laws should be collected and published. Because of this the Egyptians called him their sixth lawgiver.

သူ၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံခဲ့သမျှသော ကိစ္စရပ်အားလုံးကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ကုရုမင်း (Cyrus) ၏ မူဝါဒများကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန်နှင့် စေတနာရှေ့ထားသော အုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ကောင်းမွန်သော စေတနာ မေတ္တာကို ဖန်တီးရန် စနစ်တကျ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သည်။ အခြားနိုင်ငံများ၏ ဘာသာရေးခံစားချက်များကို သူက ကာကွယ်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုများကို ပံ့ပိုးကူညီကာ အားပေးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အမျိုးသားရေး ထူးခြားချက်များနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ပညာရှိစွာ သီးခံခွင့်ပြုခဲ့သည်။

From all of his dealings with his subject nations a systematic effort is discernible to continue the policies of Cyrus and to create good will by a beneficent rule. The religious feelings of other nations were protected by him, their cults supported and encouraged, and their national peculiarities and customs wisely tolerated.

သို့သော်လည်း ဒါရိမင်းသည် စစ်မှန်သော အရှေ့တိုင်းဆန်သော ပုံစံဖြင့် မိမိ၏အင်ပါယာကို ပြတ်သားမှုနှင့် သတိပညာတို့ဖြင့် စုစည်းထိန်းသိမ်းခဲ့သော အားကောင်းသည့် အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချက်ကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ကျက်သရေနှင့် သုခချမ်းသာများကို ပါစီပိုလစ် (Persepolis) နှင့် စုသံ (Susa / Shushan) ရှိ သူ၏ နန်းတော်များတွင် စုစည်းခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏ နန်းတော်တံခါးဝများတွင် နေ့စဉ် လူဦးရေ ၁၅,၀၀၀ (တစ်သောင်းငါးထောင်) ကို ကျွေးမွေးခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်အောက်ခံများအား မိမိ၏ ပုဂ္ဂိုလ်အပေါ် ခန့်ညားထိတ်လန့်ရိုသေမှု ရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည့် နန်းတွင်းအခမ်းအနားထုံးစံကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းမခံရဘဲ သူ့ထံသို့ ချဉ်းကပ်သူ မည်သူမဆို အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိပြီး သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် အဖူးအမြော်ခံခွင့် ရရှိသူများသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ဝပ်စင်းရပြီး မိမိတို့၏ လက်များကို အကူအညီမဲ့နေသူတစ်ဦး၏ အမူအရာဖြင့် မိမိတို့၏ အင်္ကျီလက်အင်္ကျီပွများထဲတွင် ထည့်ထားရသည်။ သူ၏ အလိုဆန္ဒသည် ကြီးသူငယ်သူမရွေး သူ၏ လက်အောက်ခံအားလုံးအတွက် ဥပဒေဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပါရှန်းမှူးမတ်များ၏ အနွယ်အိမ်တော်များမှ မိမိ၏ ဇနီးမယားများကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၎င်းမှူးမတ်များအား မိမိ၏ သားသမီးများနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခြင်းဖြင့် ထိုမှူးမတ်များကို မိမိ၏ ရာဇပလ္လင်နှင့် ချည်နှောင်ခဲ့သည်။ ပါရှန်းမှူးမတ်များ၏ သားများသည် နန်းတော်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရပြီး သူ၏ ကိုယ်ရံတော်စာဆိုလူငယ်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အမျိုးသားရေး အကျင့်စာရိတ္တကောင်းများ ဖြစ်သည့် သစ္စာစကား ပြောဆိုခြင်း၊ မြင်းစီးခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် မြားပစ်ခြင်းတို့ကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ဤလူများထဲမှ နိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံးသော အရာရှိကြီးများကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းဘဝ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုနှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေထဲတွင် မိမိတို့၏ လူငယ်ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်၏ ပုဂ္ဂိုလ်အပေါ် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ သံယောဇဉ်တွယ်ခဲ့ပြီးနောက် ရာဇပလ္လင်၏ အင်အားအကောင်းဆုံး ပံ့ပိုးကူညီသူများအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ကြသည်။

Darius was nevertheless a strong ruler who held his empire together with determination and prudence in true Oriental fashion. He formed the center of the empire and concentrated the glory and wealth of the nation in his palaces at Persepolis and Susa (Shushan). He had 15,000 people fed daily at his palace gates, and introduced a court ceremonial that had the purpose of instilling in his subjects an awe toward his person. Whoever approached him uninvited was liable to lose his life, and those who were allowed to appear before him had to throw themselves on the ground and keep their hands in their sleeves in the attitude of a helpless person. His will was law for all of his subjects, great and small. He chose his wives from the houses of the Persian nobles, and bound these nobles to his throne by giving to them in marriage his sons and daughters. The sons of noble Persians were educated at the palace and were his personal pages. They were taught the national virtues, the speaking of truth, horse riding, hunting, and archery. From these men the highest officers of the realm were chosen. They remained the strongest supporters of the throne after they had spent their youth in the wealth and glory of the court life and had become personally attached to the person of the king.

ဒါရိမင်းသည် သူ၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုသော ဒါရစ် (dareikos / daric) ဟုခေါ်သည့် ရွှေဒင်္ဂါးပြားတစ်ခုအားဖြင့် တစ်ပြေးညီ ငွေကြေးစနစ်ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဒင်္ဂါးပြားများကို လုဒိလူမျိုး (Lydians) များက ဘီစီ (ခရစ်တော်မပေါ်မီ) ၇ (ခုနစ်) ရာစုကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုမှုမှာ အဓိကအားဖြင့် ဂရိစကားပြောနိုင်ငံများတွင်သာ အတော်အတန် အကန့်အသတ်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဒါရိမင်းသည် အင်ပါယာတစ်ခုလုံးအတွက် အလားတူစနစ်တစ်ခုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဒါရစ် (ဒင်္ဂါး) သည် ငွေရှီကယ် ၂၀ (နှစ်ဆယ်) ခန့် တန်ဖိုးရှိပြီး ၎င်းကို သွန်းလုပ်ခြင်းမှာ ဘုရင့်တစ်ဦးတည်းပိုင် အခွင့်အရေး ဖြစ်သော်လည်း ငွေဒင်္ဂါးနှင့် ကြေးဒင်္ဂါးပြားများ သွန်းလုပ်ခြင်းကိုမူ အမျိုးမျိုးသော ပြည်နယ်အစိုးရများထံ လွှဲအပ်ထားခဲ့သည်။

Darius introduced also a uniform currency by means of a gold coin, called after his name dareikos (daric). Coins had been used by the Lydians since the 7th century b.c., but their use had been rather limited, mostly to the Greek-speaking nations. Now Darius adopted a similar system for the whole empire. The dareikos had the value of about 20 silver shekels, and its minting was a royal monopoly, but the coining of silver and bronze currency was left to the various provincial governments.

ပါရှန်းလူမျိုးများ၏ စံပြဖြစ်လောက်သော ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုသည်လည်း အင်ပါယာအတွက် ကြီးမားသော ကောင်းချီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးက ၎င်းတို့အား မိမိတို့၏ ပြောဆိုမှုများတွင် သစ္စာရှိရန်နှင့် မိမိတို့ နေထိုင်ရာ နိုင်ငံများ၏ သာယာဝပြောရေးကို စောင့်ရှောက်ရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပါရှန်းလူမျိုးများသည် ကြီးမားသော မြို့ကြီးများစွာတွင် ပါရာဒေဆွိုင်း (paradeisoi) (ဂရိလူမျိုးများက ခေါ်ဆိုသော ပါရှန်းမွေးစားစကားလုံး၊ ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၂:၈ ကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုပါ) ဟုခေါ်သည့် လှပသော ပန်းခြံများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး သစ်တောများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် နည်းလမ်းများကို မြှင့်တင်ရန် များစွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။

The proverbial honesty of the Persians was also a great blessing to the empire. Their religion required them to be truthful in their utterances, and to care for the welfare of the countries in which they lived. Hence, the Persians laid out beautiful parks, called by the Greeks paradeisoi (a Persian loan word; see further on Gen. 2:8), in many large cities and did much to protect forests and promote good agricultural practices and methods.

ဒါရိမင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၂၀ (အနှစ်နှစ်ဆယ်) ခန့် ငြိမ်းချမ်းစွာ စိုးစံခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအရ အုံ့မှိုင်းသော ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂရိလူမျိုးများနှင့် စစ်ပွဲများကို ကံကြမ္မာ အနိမ့်အမြင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရပြီး ဟယ်လင်လူမျိုး (ဂရိလူမျိုး) များက အင်ပါယာကို အနိုင်ယူသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲများအတွက် မျိုးစေ့ကို ဘီစီ ၅၁၃ (ငါးရာ့တစ်ဆယ့်သုံး) တွင် လှည့်လည်သွားလာနေထိုင်သော စကုသလူမျိုး (Scythians) များအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဒါရိမင်း၏ ပထမဆုံးသော ဥရောပစစ်ဆင်ရေးတွင် စိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာရှမိုင်းနားရှိ မိမိ၏ ပိုင်နက်များကို ဤရိုင်းစိုင်းသော မျိုးနွယ်စုများက အစဉ်တစိုက် ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်နေခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ မိခင်မိခင်မြေတွင် ဤမျိုးနွယ်စုများကို နှိမ်နင်းရန် ဤစစ်ဆင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ဟဲလစ်စပွန့် (Hellespont) နှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယား (Macedonia) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ဂရိမြို့များရှိသော သရေ့စ် (Thrace) ဒေသကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် စကုသျှား (Scythia) ထဲသို့ ချီတက်ခဲ့ရာ ထိုနေရာတွင် လူများသည် မိမိတို့၏ မြေကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဖျက်ဆီးပြီး ထွက်ပြေးခဲ့ကြသော်လည်း ဒါရိမင်း၏ တပ်မတော်ကို သူ ဆုတ်ခွာသွားသည့်တိုင်အောင် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဘီစီ ၅၀၀ (ငါးရာ) တွင် မီလေတုမြို့ (Miletus) က ဦးဆောင်သော အိုင်အိုနီးယန်း ပုန်ကန်မှု (Ionian revolt) ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤပုန်ကန်မှုသည် ဒါရိမင်း အုပ်ချုပ်သော ဂရိမြို့ကြီးများစွာသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှမိုင်းနားရှိ ပါရှန်းအုပ်ချုပ်ရေး၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော ဆာဒိမြို့ (Sardis) မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသောအခါ ဒါရိမင်းသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး ထိုရာဇဝတ်မှုကို မည်သည့်အခါမျှ မေ့ပျောက်မည် သို့မဟုတ် ခွင့်လွှတ်မည်မဟုတ်ကြောင်း သစ္စာဆိုခဲ့သည်။ ဤတိုတောင်းလှသော သမိုင်းဝင်ဆောင်းပါးတွင် ဂရိပုန်ကန်မှု၏ မတူညီသော အဆင့်များနှင့် ပါရှန်းတို့၏ တန်ပြန်လှုပ်ရှားမှုများကို လိုက်လံဖော်ပြရန်မှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပေလိမ့်မည်။ ပုန်ကန်မှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော အားကောင်းလှသည့် မီလေတုမြို့ကြီးသည် ဘီစီ ၄၉၄ (ငါးရာ့ကိုးဆယ့်လေး) တွင် ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ထို့ကြောင့် ဆာဒိမြို့ မီးရှို့ခံရမှုအတွက် လက်စားချေနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလျှင် လုံလောက်ပေသည်။

After Darius had reigned peacefully for about 20 years, he entered a decade politically clouded. Wars against the Greeks were fought with changing fortunes until the empire’s defeat by the Hellenes. The seeds for these wars had been sown in Darius’ first European expedition against the nomadic Sycthians in 513 b.c. This expedition was undertaken to defeat these barbaric tribes in their motherland to prevent their continual raids on his possessions in Asia Minor. He occupied Thrace, lying between the Hellespont and Mecedonia, with its Greek cities, then moved into Scythia, where the people desolated their own land and fled, but harassed Darius’ army until he retreated. In 500 b.c., however, came the Ionian revolt led by Miletus. This revolt spread to many of the Greek cities over which Darius ruled. When Sardis, the center of the Persian administration in Asia Minor, was burned, Darius was furious, and swore never to forget or forgive the crime. It would lead too far afield to follow in this brief historical article the different phases of the Greek revolt and the Persian countermoves. Suffice it to say that the mighty city of Miletus, the center of the revolt, was destroyed in 494 b.c. and thus the burning of Sardis was avenged.

သို့သော်လည်း ဒါရိမင်းသည် အုံ့ကြွမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့်အတွက် အေသင်လူမျိုးများကိုပါ အပြစ်ပေးလိုသောကြောင့် ဂရိပြည်မကြီးအပေါ် သူ၏ စစ်ပွဲများကို စတင်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၉၂ (ငါးရာ့ကိုးဆယ့်နှစ်) တွင် ပြုလုပ်သော ပထမဆုံး စစ်ဆင်ရေးသည် အာသိုစ့်တောင် (Mt. Athos) ၏ အငူတွင် မုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် သူ၏ ရေတပ်ထက်ဝက် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသဖြင့် ကျရှုံးခဲ့သည်။ အေသင်နှင့် စပါတာတို့သည် ပါရှန်းအုပ်ချုပ်မှုကို ဆက်လက်ငြင်းဆန်နေခဲ့ကြသောကြောင့် ဘီစီ ၄၉၀ (ငါးရာ့ကိုးဆယ်) တွင် ဂရိနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် ဒုတိယအကြိမ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း မာရသွန် (Marathon) တွင် ဆိုးရွားစွာ အရေးနိမ့်ခဲ့ရုံသာ ရှိခဲ့သည်။ ပါရှန်းတို့ ဤသို့ ခံစားခဲ့ရသည့် သိက္ခာကျဆင်းမှုသည် ပစ္စည်းကိရိယာ သို့မဟုတ် လူအင်အား ဆုံးရှုံးမှုထက် ပိုမိုကြီးမားခဲ့ကြောင်းကို မာရသွန်တိုက်ပွဲအပြီး ၃ (သုံး) နှစ်အကြာ ဘီစီ ၄၈၇ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ခုနစ်) တွင် အီဂျစ်လူမျိုးများ ပုန်ကန်ကြပြီး ပါရှန်းများကို ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်ခဲ့ကြသည့် အချက်က ပြသနေသည်။ ဒါရိမင်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ပါရှန်းအုပ်ချုပ်မှု ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မာရသွန်တွင် ကျရှုံးခဲ့ရမှုအတွက် လက်စားချေနိုင်ခြင်းတို့ကို မမြင်တွေ့သွားခဲ့ရပေ။ သူသည် အသက်ကြီးရင့်ပြီး စိတ်ပျက်အားလျော့ရသူတစ်ဦးအဖြစ် ဘီစီ ၄၈၆ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ခြောက်) နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး အင်ပါယာကို သူ၏ သားဖြစ်သူ အာရွှေရုမင်း (ဇေရဇီး / Xerxes) ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

Darius, however, wanted also to punish the Athenians for their part in the uprising, and therefore started his wars against the Greek mainland. The first expedition in 492 b.c. failed because half of his fleet was destroyed by a storm at the promontory of Mt. Athos. Since Athens and Sparta continued to refuse subjection to Persian rule, a second expedition was sent out against Greece in 490 b.c., only to be disastrously defeated at Marathon. The loss of prestige the Persians thus suffered was greater than the loss in material or men, as can be seen from the fact that in 487 b.c., three years after the battle at Marathon, the Egyptians revolted and drove the Persians out of their country. Darius did not live to see the restoration of Persian rule in Egypt or the revenge of his defeat at Marathon. He died an aged and disillusioned man in November, 486 b.c. leaving the empire to his son Xerxes.

အာရွှေရုမင်း (ဇေရဇီး)၊ ဘီစီ ၄၈၆-၄၆၅ — ဒါရိမင်းသည် အကြီးဆုံးသား မဟုတ်သော်လည်း ကုရုမင်း၏ သမီးတော် အာတိုဆာ (Atossa) ၏ အလိုဆန္ဒကို လိုက်လျောပြီး သူမ၏ သားဖြစ်သူ အာရွှေရုမင်းကို သူ၏ အရိုက်အရာ ဆက်ခံသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ အဆိုအရ ဘုရင်သစ်သည် ပါရှန်းလူမျိုးများထဲတွင် အလှအပ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ကြံ့ခိုင်မှု၌ ပြိုင်ဘက်မရှိသော ချောမောလှပသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း စစ်သေနာပတိအဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ဧကရာဇ်မင်းအဖြစ် သော်လည်းကောင်း သူသည် ကုရုမင်း သို့မဟုတ် ဒါရိမင်းတို့၏ ထိုက်တန်သော အရိုက်အရာ ဆက်ခံသူတစ်ဦး မဟုတ်ခဲ့ပေ။ သူသည် ကြီးမားသော စစ်ရှုံးမှုများကို ခံစားခဲ့ရသော်လည်း နိုင်ငံရေးနှင့် အစိုးရရေးရာ ကိစ္စရပ်များထက် ချစ်မှုရေးရာ စွန့်စားမှုများနှင့် မိန်းမစိုးနန်းတွင်း လုပ်ကြံမှုများကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားပုံရသည်။ သူ၏ စရိုက်သည် မတည်ငြိမ်ဘဲ တုန်လှုပ်ချောက်ချားတတ်သော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ဆိုးသွမ်းသူတစ်ဦး မဟုတ်ပေ။ သူ့ကို မုန်းတီးကြသော ဂရိလူမျိုးများ ပုံဖော်ထားသကဲ့သို့ ရယ်စရာကောင်းသော ပုံရိပ်တစ်ခုတော့ သူ ဧကန်မုချ မဟုတ်ခဲ့ပါ။

Xerxes, 486–465 b.c.—Darius had acceded to the desire of Atossa, the daughter of Cyrus, and appointed her son Xerxes as his successor, although he was not the eldest son. According to Herodotus, the new king was a handsome man who had no equal among the Persians in beauty or bodily strength. However, neither as military leader nor as monarch was he a worthy successor of Cyrus or Darius. He suffered grave defeats, but love adventures and harem intrigues seem to have interested him more than politics and affairs of government. His character was unstable and vacillating but not basically bad. He was certainly not the ridiculous figure that the Greeks, who hated him, made him out to be.

 

အာရွှေရုမင်း နန်းတက်ပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ရမည့် လုပ်ငန်းမှာ အီဂျစ်ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၄၈၅ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်ငါး) တွင် သူသည် အီဂျစ်နိုင်ငံထဲသို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး တိုတောင်းသော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်း ထိုမြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို သတ္တိရှိရှိ သို့သော် မအောင်မြင်ဘဲ ကာကွယ်ခဲ့သည့် အီဂျစ်နိုင်ငံသည် ပုန်ကန်မှုမတိုင်မီကထက် ပိုမို “ပြင်းထန်သော ညှဉ်းဆဲမှု” ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး အာရွှေရုမင်း၏ ညီတော် အာခေမီးနီးစ် (Achaemenes) ၏ သံမဏိအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်းခံခဲ့ရသည်။ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းနိုင်ငံတွင် ပါရှန်းတို့အတွက် နှစ်ပေါင်း ၃၀ နီးပါး (အတိအကျအားဖြင့် ၂၅ နှစ်နီးပါး) ခန့် မည်သည့်ပြဿနာမျှ ပေါ်ပေါက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

Xerxes’ first task after his accession to the throne was the suppression of the Egyptian revolt. In 485 b.c., he marched into Egypt and reconquered the land in a short campaign. Egypt, which had bravely but unsuccessfully defended its liberty, was brought into a much “harder servitude” than before the revolt and placed under the iron rule of Xerxes’ brother Achaemenes. For nearly 25 years no trouble arose for the Persians in the Nile country.

 

အီဂျစ်ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းပြီး ၂ (နှစ်) နှစ်အကြာ ဘီစီ ၄၈၂ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ့်နှစ်) တွင် ဗာဗုလုန် (Babylon) ၌ ပြင်းထန်သော ပုန်ကန်မှု ၂ (နှစ်) ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပုံရသည်။ ပထမတစ်ခုကို ဩဂုတ်လတွင် ဗေလ-ရှိမန်နီ (Bel-shimanni) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း ကျရှုံးသွားပြီးနောက် ဒုတိယပုန်ကန်မှုကို ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရှာမက်ရှ်-အီရီဗာ (Shamash-eriba) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အာရွှေရုမင်းသည် မိမိ၏ သမက်ငယ် မေဂါဗုဇော့စ် (Megabyzos) အား ဤပုန်ကန်မှုများကို သံမဏိလက်ဝါးဖြင့် နှိမ်နင်းရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ကုရုမင်းလက်ထက်က ထိုခေတ်က ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်အဖြစ် အရေးပါမှုကြောင့် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ချန်လှပ်ထားခဲ့သော ဗာဗုလုန်မြို့သည် မိမိ၏ သစ္စာမဲ့မှုအတွက် ပြင်းထန်စွာ အပြစ်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဤနှစ်တွင်ပင် ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အာရွှေရုမင်းသည် မြို့၏ ခံတပ်များအပြင် ၎င်း၏ နန်းတော်များနှင့် ဘုရားကျောင်းများကိုပါ ဖျက်ဆီးစေခဲ့ပြီး ၎င်းတွင် ကျော်ကြားသော ဇစ်ဂူရတ် (မျှော်စင်ဘုရားကျောင်း) အီးတီမန်နန်ကီ (Etemenanki) နှင့်အတူ ဂုဏ်ကျက်သရေရှိသော အီးဆာဂီလာ (Esagila) ဘုရားကျောင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ပါရှန်းဧကရာဇ်များ အပါအဝင် ဘုရင်တိုင်းက “ဗာဗုလုန်၏ ဘုရင်” အဖြစ် အတည်ပြုခြင်းခံရရန် ဗာဗုလုန်နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် နှစ်စဉ် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ရသည့် မာဒုခ် (Marduk) ၏ ရွှေရုပ်တုကြီးကို ပါရှန်းနိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့ပြီး ဗာဗုလုန်နိုင်ငံကို အဆီးရီးယား (Assyria) ပြည်နယ်နှင့် ပူးပေါင်းလိုက်သည်။ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားဖွယ်ကောင်းသော “ဗာဗုလုန်၏ ဘုရင်” ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို နောက်ဘယ်တော့မှ အသုံးမပြုတော့ပေ။ “နိုင်ငံတို့၏ ဘုန်းအသရေ၊ ခါလဒဲလူတို့၏ တင့်တယ်ခြင်းအဆင်း” ဖြစ်သော ဗာဗုလုန်သည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး အလက်ဇန္ဒား (Alexander) ခေတ်နောက်ပိုင်း ကြာမြင့်စွာအထိ တစိတ်တပိုင်း ပျက်စီးယိုယွင်းနေသည့် မြို့တစ်မြို့အဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ ရှေးဦးဂုဏ်ကျက်သရေသို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်လည်မရောက်ရှိတော့ပေ (ဟေရှာယ ၁၃:၁၉ ကို ကြည့်ရှုပါ)။ လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် ၂ (နှစ်) ခုကျော်က ပရောဖက် ဟေရှာယ ဟောကြားခဲ့သော ပရောဖက်ပြုချက်များ (အခန်းကြီး ၁၃:၁၉-၂၂) သည် နောက်ဆုံးတွင် စတင်ပြည်စုံလာခဲ့ပြီး ဝင့်ကြွားသော နိုင်ငံသည် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ပြသခဲ့သည့် မိမိ၏ မာနထောင်လွှားမှု၊ ရိုင်းစိုင်းမှုနှင့် ရက်စက်မှုတို့အတွက် မိမိ၏ အကျိုးဆက်ဆုလာဘ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားရှိ နစ်ပူရ် (Nippur) မှ မှတ်တမ်းများအရ အနှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မြေအမြောက်အမြားသည် ပါရှန်းတို့၏ လက်ထဲတွင် ရှိနေကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ဤအချက်က အာရွှေရုမင်းသည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ဗာဗုလုန်လူမျိုးအများအပြား၏ အိမ်ခြံမြေများကို သိမ်းယူပြီး ပါရှန်းမှူးမတ်များထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေပုံရသည်။ ဗာဗုလုန်ရောက် ဂျူးလူမျိုးများသည်လည်း ဤလုပ်ဆောင်ချက်များမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့ကြောင်း ရုပ်ပုံစာလုံး (စောင်းချွန်စာလုံး) မှတ်တမ်းများမှ တညီတညွတ်တည်း ထင်ရှားနေပြီး ယင်းကို ဤဆောင်းပါး၏ အပိုင်း ၅ (ငါး) တွင် ဆွေးနွေးပါမည်။

Probably in 482, only two years after the Egyptian revolt was crushed, two serious revolts broke out in Babylon. The first one was led by Bel-shimanni in August. After its breakdown a second revolt was led by Shamash-eriba in September of the same year. Xerxes commissioned his young son-in-law Megabyzos to quench these revolts with an iron hand. Babylon, which had been spared destruction by Cyrus because of its importance as the cultural center of the world of his time, was cruelly punished for its disloyalty. It was probably in this year that Xerxes had the city’s fortifications destroyed, as well as its palaces and temples, including the glorious temple Esagila with its famous ziggurat (temple tower) Etemenanki. The golden statute of Marduk, whose hands every king, including the Persian monarchs, had grasped annually on the Babylonian New Year’s Day, in order to be confirmed as “king of Babylon,” was deported to Persia and the kingdom of Babylon combined with the province of Assyria. The proud title “king of Babylon” was never used again. Babylon, “the glory of kingdoms, the beauty of the Chaldees’ excellency,” was destroyed, never to be restored to its former glory, although it remained a city, still partly in ruins, until long after Alexander’s day (see on Isa. 13:19). The prophecies uttered more than two centuries earlier by Isaiah (ch. 13:19–22) were finally beginning to be fulfilled, and the proud nation received its reward for the pride, arrogance, and cruelty it had displayed in dealing with subjugated nations. The records of Nippur in Mesopotamia have revealed that a few years later much land was in the hands of Persians. This fact seems to indicate that Xerxes confiscated the estates of many wealthy Babylonians and handed them over to Persian nobles. That the Babylonian Jews also profited from these measures is equally evident from the cuneiform records and will be discussed in Section V of this article.

 

ဂရိလူမျိုးများနှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲများတွင် အာရွှေရုမင်းသည် ကံဆိုးမှုများနှင့် အစဉ်တစိုက် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အချိန်အတော်ကြာအောင် ဘုရင်သည် ဂရိနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သည့် မိမိခမည်းတော်၏ စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲရန် သို့မဟုတ် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို အာရှဒေသတွင်သာ ကန့်သတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်မချနိုင်ဘဲ ဝေခွဲမရဖြစ်နေပုံရသည်။ သူ၏ ဦးရီးတော် အာတာဘာနုစ့် (Artabanus) ဦးဆောင်သော သူ၏ အတိုင်ပင်ခံ အဖွဲ့တစ်စုက ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုလားကြသော်လည်း မာဒိုနီယုစ့် (Mardonius) က ရှေ့ဆောင်သော အခြားအုပ်စုကမူ စစ်ပွဲကို လိုလားကြပြီး စစ်လိုလားသော အုပ်စုက နောက်ဆုံးတွင် ဘုရင့်ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ကာ အင်ပါယာတစ်ခုလုံးတွင် စစ်ဆင်ရေးအသစ်တစ်ခုအတွက် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း ဟီရိုဒိုးတပ်စ်က ပြောပြသည်။ အချို့က သူ၏ နှေးကွေးမှုသည် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂရိနိုင်ငံကို ကျူးကျော်ခြင်းသည် ဘီစီ ၄၈၀ (ငါးရာ့ရှစ်ဆယ်) တွင် ဟဲလစ်စပွန့်ကို ဖြတ်ကျော်ခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ လူသိများလှသည့် တတိယအကြိမ်မြောက် ဂရိ-ပါရှန်းစစ်ပွဲကို ဤဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြရန်နှင့် လီယိုနီဒက်စ် (Leonidas) ဦးဆောင်သော သတ္တိရှိလှသည့် ဂရိလူမျိုးများ သမိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံးသော နောက်ချန်တပ်တိုက်ပွဲများထဲမှ တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အာတီမီစီယမ် (Artemisium) နှင့် သာမိုပီလေးတောင်ကြားလမ်း (Pass of Thermopylae) တို့ဆီသို့ အင်ပါယာတပ်ဖွဲ့များ နောက်သို့ လိုက်လံဖော်ပြရန်မှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပေလိမ့်မည်။ ပါရှန်းတို့သည် အေသင်လူမျိုးများ စွန့်ခွာသွားခဲ့သော အေသင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း ဆာလာမစ် (Salamis) ရေတပ်တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသဖြင့် စစ်ရှုံးသော တပ်မတော်အဖြစ် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

In his wars with the Greeks, Xerxes was dogged by ill fortune. For a long time the king appeared to hesitate, seemingly undecided whether to continue the wars of his father against Greece or limit his rule to Asia. Herodotus tells how one faction of his counselors, led by his uncle Artabanus, was in favor of peace, while another one, whose champion was Mardonius, wanted war, and that the war party finally gained the king’s support and preparations for a new expedition were made throughout the empire. Some think that his slowness was due to methodical preparation. The invasion of Greece started with the crossing of the Hellespont in 480 b.c. It would lead too far afield to describe the well-known third Greco-Persian war in this article, and follow the imperial forces to Artemisium and the Pass of Thermopylae, where the brave Greeks under Leonidas fought one of the most famous rear-guard actions of history. The Persians took Athens, which had been forsaken by the Athenians, but lost the naval battle at Salamis, and had to return as a defeated army.