ဆိုရှယ်မီဒီယာ ဗီဒီယိုတိုများက ကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ကို တကယ်ပဲ ထိခိုက်စေနိုင်သလား?

 

ဆိုရှယ်မီဒီယာ ဗီဒီယိုတိုများက ကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ကို တကယ်ပဲ ထိခိုက်စေနိုင်သလား?

နောက်ဆုံးထွက် သုတေသနတွေက ဘာပြောထားသလဲ၊ ဒီအခြေအနေကို သင် ဘာလုပ်နိုင်သလဲ။

Jenny Buchholz, Loma Linda University News

သင်ဟာ မိဘတစ်ဦးဖြစ်တယ်ဆိုရင် ကလေးတွေအပေါ် ဆိုရှယ်မီဒီယာရဲ့ အနုတ်လက္ခဏာသက်ရောက်မှုတွေအကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် “shorts” လို့ခေါ်တဲ့ ဗီဒီယိုတိုပုံစံ အကြောင်းအရာတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးအရ မသင့်လျော်လောက်အောင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်တိုက်ကြည့်ရှုနေမိတဲ့ အခြေအနေအကြောင်း ကြားဖူးကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သင်ကလည်း ဆိုရှယ်မီဒီယာ အသုံးပြုခြင်းက ကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ကို တကယ်ပဲ ပြန်လည်ပြောင်းလဲစေနိုင်သလား။ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ထိခိုက်မှုတွေကို ပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်သလား။ ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးကို အမှန်တကယ် အထောက်အကူပြုတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေက ဘာတွေလဲ။ ဆိုပြီး တွေးမိကောင်း တွေးမိနိုင်ပါတယ်။ မေးခွန်းတွေက အဆုံးမရှိသလို ဖြစ်နေပြီး ဒါဟာ အလွန်စိတ်ရှုပ်ထွေးစရာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

Loma Linda University Children’s Health မှ ကလေးအထူးကုဆရာဝန် Allison Hensley က တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုတစ်ခုအတွင်း ဗီဒီယိုတိုများရဲ့ ရေတိုနဲ့ ရေရှည်သက်ရောက်မှုတွေ၊ မိဘတွေ သိထားသင့်တဲ့အရာတွေနဲ့ တုံ့ပြန်လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေအကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ အောက်မှာတော့ အဲဒီတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုထဲက ကောက်နုတ်ချက်တွေကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာက ဗီဒီယိုတိုတွေဟာ ကလေးတွေအတွက် ထိခိုက်စေနိုင်တယ်လို့ ပြောနိုင်မလား။

ဟုတ်ပါတယ်၊ သေချာပေါက် ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်၊ လေ့လာမှုတွေကလည်း အဲဒီလို ဖြစ်ကြောင်း ပြသထားပါတယ်။ အဲဒီအရာတွေက ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေပါတယ်။

လူအချို့က ဒီသက်ရောက်မှုဟာ အပြုအမူပိုင်း ဒါမှမဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပိုင်းထက် ဇီဝဗေဒပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုဖြစ်တယ်လို့ စိုးရိမ်ကြပါတယ်။

ဒါဟာ ဇီဝဗေဒပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတင်မကပါဘူး။ ဆိုရှယ်မီဒီယာ—အထူးသဖြင့် ဗီဒီယိုတိုတွေ—က ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဒိုပါမင်း တက်လာမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အဲဒါက ဦးနှောက်ကို ချက်ချင်းကျေနပ်မှုကို မျှော်လင့်လာအောင် လေ့ကျင့်ပေးပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ တခြားအရာတွေကိုပါ သက်ရောက်လာပါတယ်။ အာရုံစူးစိုက်မှု၊ အာရုံထားနိုင်မှုနဲ့ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းတွေကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးနှောက်အဆင့်ကနေ စတင်ပြီး အဲဒီအကျိုးဆက်တွေကို သူတို့ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးမှာ တွေ့မြင်လာရပါတယ်။

ဒီလိုဗီဒီယိုတွေက သူတို့ကလေးကို အနုတ်လက္ခဏာသက်ရောက်နေတယ်ဆိုတာ သိရှိနိုင်ဖို့ မိဘတွေက ကလေးရဲ့ ဘယ်လိုအပြုအမူတွေကို သတိထားကြည့်သင့်သလဲ။

လက္ခဏာတွေထဲက တစ်ခုက ဖုန်းကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုတာနဲ့ ဖုန်းကို ချထားဖို့ မလိုလားတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒါက လက္ခဏာတစ်ခုပါ။ အိပ်စက်မှုလည်း ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ မိဘတွေက အိပ်စက်ရခက်ခဲတာနဲ့ အိပ်ပျော်ဖို့ အခက်အခဲတွေကို သတိထားမိတယ်ဆိုရင် အဲဒါလည်း လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တခြားလက္ခဏာတွေက ပိုပြီး အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ အာရုံစူးစိုက်နိုင်ခြင်း မရှိတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ပုံမှန်၊ သာမန်လုပ်ငန်းတာဝန်တွေကို အာရုံမထားနိုင်တော့တာမျိုးပါ။ မိဘတွေက အဲဒီလိုအပြုအမူတွေထဲက တစ်ခုခုကို သတိထားမိတဲ့အခါ “စခရင်ကို အချိန်ဘယ်လောက်ကြာကြာ အသုံးပြုနေတာလဲ” လို့ မေးနိုင်ပါတယ်။

ကလေးတွေ ကြည့်ရှုနိုင်တဲ့ ဒီလိုဗီဒီယိုတိုတွေအတွက် ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်တဲ့ ပမာဏတစ်ခုခု ရှိပါသလား။ ပြီးတော့ အသက်အရွယ်ပေါ် မူတည်ပါသလား။

ယေဘုယျအားဖြင့် ကျောင်းနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ အလုပ်တွေကလွဲရင် တစ်နေ့ကို စခရင်အသုံးပြုချိန် နှစ်နာရီထက် မပိုစေဖို့ ကျွန်မတို့ ပြောကြပါတယ်။ အသက်ငယ်တဲ့ကလေးတွေ (၂ နှစ်မှ ၅ နှစ်အထိ) အတွက်တော့ တစ်နေ့ကို တစ်နာရီထက် မပိုစေဖို့ ကျွန်မ ပြောပါတယ်။ ပြီးတော့ ဒီဆိုရှယ်မီဒီယာ ဗီဒီယိုတိုတွေကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် အဲဒီအချိန်ထက်တောင် ပိုပြီး ကန့်သတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ အသက်ပိုကြီးတဲ့ကလေးတွေနဲ့ ဆယ်ကျော်သက်တွေအတွက် အကြံပြုထားတဲ့အချိန်က တစ်နေ့ကို တစ်နာရီထက် မပိုစေရပါဘူး၊ အသက်ငယ်တဲ့ကလေးတွေအတွက်တော့ အသုံးပြုတာကို ကျွန်မတို့ မအားပေးပါဘူး။

မကောင်းတဲ့ဘက်ကိုပဲ အာရုံစိုက်ဖို့ အရမ်းလွယ်ပါတယ်။ ကလေးတွေအတွက် ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ရှိပါသလား။

ဆိုရှယ်မီဒီယာ ဗီဒီယိုတိုတွေရဲ့ သိရှိထားတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေ မရှိပါဘူး။ ဆိုရှယ်မီဒီယာကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြည့်မယ်ဆိုရင် ကလေးတွေက သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ အဆက်အသွယ်ရှိနေအောင် ကူညီပေးနိုင်တာ၊ အားပေးထောက်ပံ့ပေးတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတွေကို ရှာဖွေနိုင်တာနဲ့ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြနိုင်တာတို့လို အကျိုးကျေးဇူးအချို့ ရှိနိုင်ပါတယ်။ မိမိကိုယ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိဖို့၊ ဝါသနာအသစ်တွေကို လေ့လာဖို့နဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတွေမှာ ပါဝင်ဖို့ နေရာတစ်ခုကိုလည်း ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။

အနုတ်လက္ခဏာသက်ရောက်မှုတွေဆီ ပြန်သွားရအောင်။ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ထိခိုက်မှုတွေထဲက တစ်စုံတစ်ရာကို ပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်ပါသလား။

အများစုကို ပြန်လည်ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်။ ကလေးတွေကို ဗီဒီယိုတိုတွေကနေ ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖယ်ရှားလိုက်တဲ့အခါ ဟုတ်ပါတယ်၊ သူတို့ရဲ့ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်းက ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်က တစ်နည်းအားဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြီး မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ အရှိန်အဟုန်အစား နှေးကွေးတဲ့ သင်ယူမှုနဲ့ အသားကျလာပါတယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီအခြေအနေက တိုးတက်ကောင်းမွန်လာပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ အသုံးပြုခြင်းက ဦးနှောက်ရဲ့ အုပ်ချုပ်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေပါတယ်။

အုပ်ချုပ်လုပ်ဆောင်မှုဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာ မသိတဲ့ မိဘတွေအတွက် အဲဒါက ဘယ်လိုပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါသလဲ။

အုပ်ချုပ်လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုတွေမှာ စီမံကိန်းချမှတ်ခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်ခြင်းနဲ့ မိမိရဲ့ လှုံ့ဆော်မှုတွေကို စီမံထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါတယ်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာက ကလေးတွေရဲ့ အုပ်ချုပ်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်လာတဲ့အခါ အာရုံစူးစိုက်မှု သို့မဟုတ် အာရုံထားနိုင်မှု အားနည်းတာ၊ လုပ်နေတဲ့အရာကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့ အခက်အခဲရှိတာ၊ အလုပ်လုပ်နေစဉ် မှတ်ဉာဏ်အားနည်းတာနဲ့ မထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ အပြုအမူတွေကို မိဘတွေ သတိထားမိပါလိမ့်မယ်။

ကာတွန်းတစ်ခုခု ကြည့်တာလိုမျိုးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ဒီအခြေအနေက အများကြီး ပိုဆိုးတယ်လို့ ပြောနိုင်မလား။

ဟုတ်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်က ဖွံ့ဖြိုးနေဆဲဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီအရာက ဦးနှောက်ကို မြန်ဆန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ မြန်ဆန်တဲ့ အတွေးတွေ၊ မြန်ဆန်တဲ့ အပြန်အလှန်ဖလှယ်မှုတွေကို မျှော်လင့်လာအောင် လေ့ကျင့်ပေးလို့ပါ။ ဒါက ချက်ချင်းကျေနပ်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ထိန်းချုပ်မရတဲ့ အသုံးပြုမှုဆီ ဦးတည်သွားနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ပုံမှန်ဆိုရှယ်မီဒီယာနဲ့တောင် နည်းနည်းကွာခြားပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဦးနှောက်ကို အများကြီးပိုပြီး ထိခိုက်စေလို့ပါ။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ဦးနှောက်က ပိုနှေးကွေးတဲ့ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုတွေ ဒါမှမဟုတ် အများကြီး စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေမှာ အာရုံစူးစိုက်ဖို့ ပိုခက်ခဲလာပါတယ်။

ပိုပြီး စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ လိုအပ်ပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက်အတွက် ပိုအကျိုးရှိတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေရဲ့ ဥပမာအချို့က ဘာတွေလဲ။

စာဖတ်ခြင်းက အထူးသဖြင့် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ စာဖတ်တဲ့အခါ အရှိန်အဟုန်က ပိုနှေးပါတယ်။ စာလေ့လာတာတောင် အလားတူပါပဲ။ စာသင်ခန်းထဲမှာ ဆရာတစ်ယောက်က အမြန်အဆန်မဟုတ်ဘဲ သူတို့ကို တစ်စုံတစ်ရာ သင်ကြားပေးနေတာကလည်း အကျိုးရှိပါတယ်။

ဆိုရှယ်မီဒီယာကြောင့် မိမိတို့ကလေးမှာ စိတ်ကျန်းမာရေးရောဂါတစ်မျိုးမျိုး ဒါမှမဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာရောဂါတစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်လာမှာကို မိဘအများစု အလွန်စိုးရိမ်ကြမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဒီစိုးရိမ်မှုက သင့်လျော်ပါသလား။

စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတွေက အလွန်ကြီးမားပါတယ်။ ထပ်ပြီးပြောရရင် ဒိုပါမင်း တိုးလာမှုနဲ့အတူ ထိန်းချုပ်မရတဲ့ အပြုအမူကို တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ အလောင်းအစားစက်တွေကို ကစားပြီး လောင်းကစားစွဲလမ်းနေသူတစ်ယောက်နဲ့ ဆင်တူပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒါဟာ ထိန်းချုပ်မရတဲ့ သဘောသဘာဝရှိလို့ပါ။

အပြုအမူပိုင်းမှာတော့ ပိုပြီး စိတ်တိုလာနိုင်တယ်၊ ပိုပြီး မငြိမ်မသက် ဖြစ်လာနိုင်တယ်၊ ပြီးတော့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဖြစ်ပွားမှုတွေ တိုးလာတာကို ကျွန်မတို့ တွေ့ရပါတယ်။ စိတ်ကျရောဂါ၊ အထီးကျန်မှုနဲ့ အိပ်စက်မှု ပျက်ယွင်းတာတွေလည်း တိုးလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာ စွဲလမ်းနေတဲ့ ကလေးတွေမှာ အာရုံစူးစိုက်မှု ချို့တဲ့မှုနှင့် အလွန်အမင်း လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ လက္ခဏာမျိုးတွေကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါက အာရုံစူးစိုက်မှု ချို့တဲ့မှုနှင့် အလွန်အမင်း လှုပ်ရှားမှုရောဂါကို ဖြစ်စေတာ မဟုတ်ပေမယ့် အဲဒီရောဂါရဲ့ လက္ခဏာတွေကိုတော့ သေချာပေါက် ပိုဆိုးစေနိုင်ပါတယ်။

ဒီအရာအားလုံးမှာ အိပ်စက်ခြင်းက ဘယ်လောက်အရေးကြီးပါသလဲ။

ဆိုရှယ်မီဒီယာက မယ်လတိုနင် စတင်ထွက်ရှိလာတဲ့အချိန်ကို လျော့ကျစေခြင်း ဒါမှမဟုတ် နောက်ကျစေခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်တဲ့အတွက် အိပ်စက်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာကို ပိုမိုအသုံးပြုတဲ့ ကလေးတွေဟာ အလွယ်တကူနဲ့ ကောင်းမွန်စွာ အိပ်ပျော်နိုင်ကြမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့က အိပ်မပျော်ဘူးဆိုရင် နောက်တစ်နေ့မနက်မှာ စိတ်တိုနေတတ်ကြသလို အာရုံစူးစိုက်ဖို့လည်း မတတ်နိုင်ကြပါဘူး။ အဲဒီအရာတွေက တဖြည်းဖြည်း စုပေါင်းပြီး အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနဲ့ စိတ်ကျရောဂါတို့ဟာ ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုမှုနဲ့ ဆက်စပ်နေကြောင်းလည်း တွေ့ရပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုမှုက နောင်တစ်ချိန်မှာ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ရောဂါအမည်တပ်ဖော်ထုတ်ခံရတဲ့ အခြေအနေတစ်မျိုးမျိုးဆီ ဦးတည်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါက စိုးရိမ်စရာပါ။

ဗီဒီယိုတိုပုံစံ ဆိုရှယ်မီဒီယာအကြောင်းအရာတွေ ဒါမှမဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် စခရင်အသုံးပြုချိန်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မိဘတွေ သိထားသင့်တဲ့ တခြားအရာတစ်ခုခု ရှိပါသလား။

စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ထားခြင်းက အရေးကြီးပါတယ်။ ကလေးတစ်ယောက်က ညဘက်နောက်ကျတဲ့အထိ နိုးနေပြီး အိပ်ရာဝင်ရမယ့်အချိန်မှာ ဖုန်းကို ပွတ်ကြည့်နေတာကို မိဘက တွေ့ရတယ်ဆိုရင် မိဘက ဖုန်းအသုံးပြုမှုကို ကန့်သတ်ပြီး စည်းမျဉ်းတွေ သတ်မှတ်ပေးသင့်ပါတယ်။ အိပ်ရာဝင်ချိန်မတိုင်မီ တစ်နာရီအလိုမှာ စခရင်အားလုံးကို ပိတ်ထားဖို့ ကျွန်မတို့ ကြိုးစားပြီး အကြံပြုကြပါတယ်။

ကလေးတွေအတွက် လုပ်စရာတစ်ခုခု ပေးပါ။ အနုပညာနဲ့ လက်မှုပညာလုပ်တာ၊ ပုံဆွဲတာ ဒါမှမဟုတ် ပန်းချီဆွဲတာလိုမျိုး ပိုနှေးကွေးတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို လုပ်ခိုင်းပါ။ အဲဒါတွေက ဦးနှောက်အတွက် ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်ပါတယ်။ သူတို့ကို အားကစား ဒါမှမဟုတ် တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားရတဲ့ အရာတစ်ခုခု၊ ဥပမာ အက၊ ကိုယ်ခံပညာ ဒါမှမဟုတ် ဂီတလိုမျိုးတွေမှာ ပါဝင်စေပါ၊ ဒါမှ သူတို့ကို အလုပ်ရှုပ်နေစေဖို့ အခြားရွေးချယ်စရာတွေ ရှိလာပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ရဲ့အချိန်ကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးချနိုင်အောင် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိနဲ့ အစားထိုးလုပ်ဆောင်စရာတွေ ပေးထားခြင်းက ကောင်းမွန်တဲ့ နည်းဗျူဟာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။