ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၁၈

 အခန်းကြီး - ၁၈

အခန်း ၁၈

CHAPTER 18

 

 

၁. ယေသရောသည် မောရှေ၏ဇနီးနှင့် သားနှစ်ယောက်ကို ယူဆောင်လာသည်။ ၇. မောရှေသည် သူ့ကို ဧည့်ဝတ်ပြုသည်။ ၁၃. ယေသရော့၏ အကြံဉာဏ်ကို လက်ခံသည်။ ၂၇. ယေသရောသည် ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားသည်။

 1 Jethro bringeth to Moses his wife and two sons. 7 Moses entertaineth him. 13 Jethro’s counsel is accepted. 27 Jethro departeth.

 

၁. ယေသရော၊ မိဒျန်ပြည်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်။ အခန်း ၂:၁၆, ၁၈ ကိုကြည့်ပါ။

1. Jethro, the priest of Midian. See on ch. 2:16, 18.

 

၂. ဇိပ္ပိုရာ၊ မောရှေ၏ဇနီး။ အခန်း ၂:၂၁ ကိုကြည့်ပါ။ သူမကို ပြန်လွှတ်ပြီးနောက်။ အချို့သော ဝေဖန်သုံးသပ်သူများက ဇိပ္ပိုရာသည် အီဂျစ်သို့သွားရာလမ်းတွင် သားဖြစ်သူ၏ အရေဖျားလှီးမှုကြောင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ဒေါသထွက်ကာ ထွက်သွားသည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည် (အခန်း ၄:၂၄-၂၆)။ ဤအမြင်သည် မအောင်မြင်နိုင်ပေ၊ အကြောင်းမှာ မှတ်တမ်းတွင် သူမသည် ဖခင်ထံသို့ ပြန်သွားသည်ဟု မဖော်ပြထားဘဲ၊ မောရှေက သူမကို ပြန်လွှတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် သူမ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက်ဖြစ်သည် (PP ၂၅၅)၊ ဖာရောဘုရင်နှင့် ရုန်းကန်ရမည့်ကာလအတွင်း အီဂျစ်တွင် ဇိပ္ပိုရာနှင့် သူမ၏သားများကို အန္တရာယ်မဖြစ်စေရန်ဖြစ်သည် (PP ၃၈၃ ကိုလည်းကြည့်ပါ)။

2. Zipporah, Moses’ wife. See on ch. 2:21. After he had sent her back. Some commentators have thought that Zipporah left her husband in anger after the circumcision of her son on the way to Egypt (ch. 4:24–26). This view is untenable, since the record does not state that she returned to her father but that Moses sent her back. This he had done for her own safety (PP 255), in view of the danger to which Zipporah and her sons would be exposed in Egypt during the struggle with Pharaoh (see also PP 383).

 

၃. ဂေရှုံ။ အခန်း ၂:၂၂ ကိုကြည့်ပါ။

3. Gershom. See on ch. 2:22.

 

၄. ဧလျာဇာ။ မောရှေ၏ ဒုတိယသားကို ယခင်က အမည်ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ အီဂျစ်သို့သွားရာလမ်းတွင် ဇိပ္ပိုရာက အရေဖျားလှီးပေးခဲ့သူဖြစ်ဖွယ်ရှိသည် (အခန်း ၄:၂၅)။ ဧလျာဇာဟူသောအမည်သည် “ငါ၏ဘုရားသည် [ငါ၏] ကူညီသူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့်၊ မောရှေက ၎င်း၏သားဦးဖြစ်သူအား ဂေရ ှုံဟူသောအမည်ပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် “ပြည်နှင်ဒဏ်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး (အခန်း ၂:၂၂)၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူ၏ စိတ်ဓာတ်ကျမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ဒုတိယသားအမည်သည် အီဂျစ်မှ ထွက်ပြေးစဉ်ကာလအတွင်း ဘုရားသခင်၏ ကာကွယ်မှုအတွက် ဖခင်၏ ကျေးဇူးတင်စိတ်ကို ဖော်ပြသည်။ ဧလျာဇာ၏အမည်ကို ဤနေရာတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ပြပြီး ရှင်းပြထားခြင်းသည် ၎င်းတွင် အမည်မရှိခဲ့ဟု ယူဆရန် အကြောင်းမရှိပေ။ ၁ရာဇဝင်ချုပ် ၂၃:၁၇ မှ ဧလျာဇာတွင် သားတစ်ဦးတည်းဖြစ်သည့် ရေဟဗျာရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏သားစဉ်မြေးဆက်များသည် ရှောလမုန်၏ခေတ်တွင် များပြားလာခဲ့သည်ကို သိရသည်။

4. Eliezer. Moses’ second son has not previously been mentioned by name, but was probably the one circumcised by Zipporah on the way to Egypt (ch. 4:25). Eliezer means “my God is [my] help.” In contrast, the name Moses gave his first son, Gershom, means “banishment” (ch. 2:22), reflecting a spirit of despondency natural to an exile. The name of the second son revealed the father’s gratitude for the divine protection enjoyed during his flight from Egypt. That Eliezer’s name is mentioned and explained here for the first time is no valid reason for thinking that he had been without a name. From 1 Chron. 23:17 we learn that Eliezer had but one son, Rehabiah, whose descendants had become numerous in the time of Solomon.

 

၅. ဘုရားသခင်၏တောင်။ ယေသရောသည် မောရှေနှင့် ဣသရေလလူများကို စခန်းချထားရာ “ဘုရားသခင်၏တောင်” ဖြစ်သည့် ဟောရပ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည် (အခန်း ၃:၁)။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်က မောရှေအား မီးလျှံချုံပင်တွင် ပေါ်ထွက်တော်မူခဲ့သည့် အနီးအနားဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မောရှေသည် ရေငတ်နေသောလူများအား ရေပေးရန် ကျောက်သားကို ရိုက်ခဲ့သည့်နေရာလည်း ဤနေရာအနီးတွင်ဖြစ်သည် (အခန်း ၁၇:၆)။

5. The mount of God. The “mount of God,” where Jethro found Moses and the Israelites encamped, was Horeb (ch. 3:1). It had been in its neighborhood that God appeared to Moses in the fiery bush. It was near here also that Moses had smitten the rock and given water to his thirsty people (ch. 17:6).

 

၆. သူပြောသည် ဟေဗြဲစာသားကို “တစ်စုံတစ်ယောက်က ပြောသည်” သို့မဟုတ် “ပြောခဲ့သည်” ဟုလည်း ဘာသာပြန်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အကြောင်းအရာနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသည်၊ အကြောင်းမှာ ယေသရိုနှင့် မောရှေသည် ဤအချိန်တွင် မတွေ့ဆုံရသေးပါ (အခန်းကြီး ၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ယေသရိုသည် စခန်းအနီးသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ မောရှေထံသို့ တမန်တစ်ဦးကို စေလွှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတမန်သည် သူ၏အမည်ဖြင့် ပြောကာ သူရောက်ရှိလာကြောင်း ကြေညာခဲ့ပုံရသည်။ RSV က “တစ်ယောက်ယောက်က မောရှေအား ပြောသောအခါ” ဟု ဖတ်သည်။

6. And he said. The Hebrew text may also be rendered “and someone said,” or, “and it was said.” This agrees better with the context, for Jethro and Moses had not yet met (see v. 7). It seems that Jethro, on arriving in the vicinity of the camp, sent a messenger to Moses, who spoke in his name and announced his arrival. The RSV reads, “And when one told Moses,” etc.

 

၇. မောရှေသည် ထွက်သွားသည် အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုအရ၊ ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ သို့မဟုတ် ကြိုဆိုထိုက်သည့် ဧည့်သည်တစ်ဦးအတွက် ဤသို့ပြုမူရန် လိုအပ်သည် (ကမ္ဘာဦး ၁၈:၂၊ ၁၉:၁၊ လုကာ ၁၅:၂၀ စသည်ကို ကြည့်ပါ)။ မောရှေသည် ယေသရိုအား ဖြစ်နိုင်သမျှ ဂုဏ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် လက်ခံရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ပုံရသည်။ သူသည် ၎င်းအား တွေ့ဆုံရန် ထွက်သွားရုံသာမက၊ အထက်လူကြီးတစ်ဦးရှေ့တွင် ရှိသည့်အလျှင် ဦးညွှတ်ခဲ့သည်။

7. Moses went out. Oriental courtesy required such conduct in case of an honored, or even a welcome, visitor (see Gen. 18:2; 19:1; Luke 15:20; etc.). It was evidently Moses’ intention to receive Jethro with all possible honor and respect. He not only went out to meet him but bowed before him as before a superior.

 

၈. မောရှေသည် ပြောပြသည် ယေသရိုသည် ဣသရေလ၏ လွတ်မြောက်မှုဇာတ်လမ်းကို တစ်စုံတစ်ရာ ကြားသိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ ထွက်မြောက်ရာမတိုင်မီ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်များနှင့် အနီရောင်ပင်လယ်တွင် အီဂျစ်စစ်တပ်အပေါ် အောင်မြင်မှုသတင်းသည် အီဂျစ်နှင့်နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများအတွင်း မီးလျှံပမာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရမည်။

8. Moses told. Jethro had probably heard something of the story of Israel’s deliverance. News of the miraculous events that preceded the Exodus, as well as victory over the Egyptian army at the Red Sea, must have spread like wildfire through the countries bordering on Egypt.

 

 

၁၀. ထာဝရဘုရားသည် ကောင်းကြီးပေးတော်မူစေသတည်း ယေသရို၏ အပြုအမူတိုင်းသည် သူသည် ဘာသာရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး စစ်မှန်သော ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်သူဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။ ဣသရေလလူမျိုးတို့၏ ဘုရားသခင်ဖြစ်သော ထာဝရဘုရားအား သူ၏ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းသည် ၎င်း၏ ထင်ရှားသော သက်သေဖြစ်သည်။ လူများကို လွတ်မြောက်စေသည်။ အခန်းကြီး၏ ပထမပိုင်းတွင် ဖော်ပြထားပြီးသော အချက်ကို ထပ်မံဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ LXX ကို လိုက်နာပြီး၊ RSV သည် အခန်းကြီး၏ နောက်ဆုံးအပိုဒ်ကို ချန်လှပ်ထားသည်။ RSV သည် ဤအပိုဒ်ကို အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အလယ်တွင် ထည့်သွင်းထားသည်၊ သို့သော် LXX တွင် မထည့်သွင်းပါ။

10 Blessed be the Lord. Every phase of Jethro’s conduct proves him a religious man and a believer in the true God. Of this his thanksgiving to the Lord, the God of the Israelites, is striking proof. Delivered the people. A repetition of what has already been stated in the first part of the verse. Following the LXX, the RSV omits the last clause of the verse. The RSV, but not the LXX, inserts this clause in the middle of v. 11.

 

၁၁. ယခု ငါသိပြီ။ ဤကျမ်းပိုဒ်သည် ရှင်းပြရန်မလွယ်ကူဘဲ၊ အချို့သော မှတ်ချက်ပေးသူများက ယသရောသည် ဘုရားများစွာကိုးကွယ်သူဖြစ်သည်ဟူသော သက်သေအဖြစ် ယူဆကြသည်။ သို့သော် ယသရောသည် “မိဒျန်ပြည်၏ ဘုရားကိုးကွယ်သော ယဇ်ပုရောဟိတ်” ဖြစ်သည် (PP ၃၀၁)။ ဤနေရာတွင်၊ မောရှေပြောပြသော ထပ်မံသက်သေများဖြင့်၊ ယသရောသည် စစ်မှန်သောဘုရားသခင်အပေါ် သူ၏ယုံကြည်ခြင်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုသည်။ ထိုကိစ္စတွင်။ ဤထုတ်ပြန်ချက်သည် ယခင်ထုတ်ပြန်ချက်ထက် ပို၍မရှင်းလင်းပါ။ KJV ၏ ဘာသာပြန်သူများက ယသရောသည် ဘုရားသခင်သည် အီဂျစ်နတ်ဘုရားများထက် သာလွန်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်ဟု နားလည်ခဲ့ပုံရသည်။ ပိုမိုတိကျသောဘာသာပြန်ဆိုချက်မှာ “၎င်းတို့ [အီဂျစ်လူမျိုးများ] သည် [ဣသရေလလူမျိုးများ] အား မာန်ထောင်လွှားစွာ ပြုမူခဲ့သည့်ကိစ္စတွင်ပင်” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာပြန်ဆိုချက်သည် အီဂျစ်လူမျိုး၏ မာန်မာနကို ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးဖြင့် နှိမ့်ချခံရသည့်ပုံစံတွင် ထာဝရဘုရား၏ သာလွန်မှုကို မြင်တွေ့သည် (၁၀ ကို ကြည့်ပါ)။

11. Now I know. This text is not easy to explain, and has been taken by some commentators as proof that Jethro was a polytheist. Jethro, however, was “the godly priest of Midian” (PP 301). Here, with the additional evidence recounted by Moses, Jethro simply reaffirms his faith in the true God. For in the thing. This statement is even less clear than the preceding one. The translators of the KJV apparently understood Jethro to say that God had shown Himself superior to the gods of Egypt. A more literal translation would read, “Even in the very matter that they [the Egyptians] dealt proudly against them [the Israelites].” Such a rendition sees the superiority of the Lord revealed in the way the pride of the Egyptians was humbled by the power of God (see on v. 10).

 

၁၂. မီးရှို့ရာယဇ်ကို ယူသည်။ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို အပြစ်သည် လောကသို့ဝင်ရောက်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဘုရားသခင်ကိုယ်တိုင် စတင်ခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၃:၂၁၊ ၄:၃၊ ၄ ကို ကြည့်ပါ)။ ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၏ဓလေ့ကို ဘုရားသခင်ကို သိကြသူအားလုံးက ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၄:၄၊ ၈:၂၀၊ ၁၂:၇၊ ၈၊ ၂၂:၁၃ စသည်ကို ကြည့်ပါ)။ မယ်လဇိဒက်ကဲ့သို့ (ကမ္ဘာဦး ၁၄:၁၈)၊ ယသရောသည် စစ်မှန်သောဘုရားသခင်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည် (ထွက်မြောက်ရာ ၂:၁၆၊ PP ၃၀၁)၊ ထို့ကြောင့် ယဇ်ပူဇော်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်။ သို့သော်၊ မိဒျန်လူမျိုးများသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ရုပ်တုကိုးကွယ်သူများဖြစ်သည် (တောလည်ရာ ၂၅:၁၇၊ ၁၈၊ ၃၁:၁၆)။ မောရှေ၊ အာရုန်၊ နှင့် ဣသရေလ၏အကြီးအကဲများသည် အယူမတူသူများ၏ ဓလေ့ဖြင့် ညစ်ညမ်းသော သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ဘုရားကို မကိုးကွယ်သူတစ်ဦးက ပြုလုပ်သော ယဇ်ပူဇော်သောအစာကို မစားသုံးခဲ့ပေ။ မုန့်စားရန်။ မီးရှို့ရာယဇ်ကိုယ်တိုင်မှ မည်သည့်အရာကိုမျှ မစားသုံးခဲ့ပါ။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆသောကြောင့် လုံးလုံးလျားလျား မီးရှို့ခံရသည် (လေဝိ ၁:၃–၁၇)။ ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသော အခြားယဇ်များသည် သွေးကို ဘုရားသခင်ရှေ့တွင် လောင်းထည့်ပြီး၊ အသားအချို့ကို ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်တွင် မီးရှို့ပြီးနောက်၊ “အကြီးအကဲများ” သည် ကျန်ရှိသောအရာကို စားသုံးနိုင်သည် (၁ ရာမွဲ ၂:၁၅၊ ၁၆ ကို ကြည့်ပါ)။

12. Took a burnt offering. Sacrifices were instituted by God Himself as soon as sin entered the world (see on Gen. 3:21; 4:3, 4). The practice of offering sacrifices was perpetuated by all who knew and honored God (see Gen. 4:4; 8:20; 12:7, 8; 22:13; etc.). Like Melchizedek (Gen. 14:18), Jethro was recognized as a priest of the true God (Ex. 2:16; PP 301), and therefore had the right to offer sacrifices. It would seem, however, that the Midianites, generally, were idolaters (Num. 25:17, 18; 31:16). Moses, Aaron, and the elders of Israel would not have partaken of a sacrificial meal had it been tainted by heathen practices or performed by a man who was not a worshiper of the God of heaven. To eat bread. Of the burnt offering itself nothing was eaten. It was completely consumed, since in its entirety it was considered as belonging to God (Lev. 1:3–17). The other sacrifices here mentioned were such that, after the blood had been poured out before God and certain portions of the flesh burnt on the altar, the “elders” might eat what remained (see 1 Sam. 2:15, 16).

 

၁၃. မောရှေသည် စီရင်ဆုံးဖြတ်ရန်ထိုင်သည်။ ရှေးခေတ်တွင် ဘုရင်၊ မင်းသား၊ သို့မဟုတ် အကြီးအကဲဖြစ်စေ၊ အုပ်ချုပ်သူသည် တရားသူကြီးရာထူးကိုလည်း ထမ်းဆောင်သည်။ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ နှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာများအားလုံးကို လူတစ်ဦးတည်းထံတွင် ပေးအပ်ထားသည်။ ဘုရင်စနစ်မတိုင်မီ ရာစုနှစ်များစွာအတွင်း ဣသရေလ၏ ခေါင်းဆောင်များကို “တရားသူကြီးများ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏အုပ်ချုပ်မှုကို “စီရင်ဆုံးဖြတ်ခြင်း” ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ မောရှေကို လူများက ခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်ခံခဲ့စဉ်ကတည်းက (အခန်းကြီး ၄:၂၉-၃၁)၊ သူသည် လူများအကြားဖြစ်ပေါ်လာသော အကြောင်းကိစ္စများအားလုံးကို ကြားနာပြီး ဆုံးဖြတ်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု မိမိကိုယ်မိမိ ယူဆခဲ့ပုံရသည်။ ယခုအချိန်အထိ သူသည် တရားစီရင်ရေးအာဏာကို မည်သူထံမျှ လွှဲပြောင်းမပေးခဲ့ပါ။ ဤအရာသည် ထိုအကြံအစည်ကို သူစဉ်းစားမထားသောကြောင့် မဟုတ်ပါ၊ အကြောင်းမှာ အီဂျစ်တွင် ဘုရင်က ခန့်အပ်သော တရားသူကြီးများဖြင့် တရားစီရင်ရေးစနစ်တစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ သူ၏လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ဘဝတစ်လျှောက် ကျွန်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသဖြင့် ထိုသို့သော ရာထူးကို ထမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရှိမရှိကို သူသံသယရှိခဲ့ပေမည်။ နံနက်မှညအထိ။ မောရှေသည် ယေသရိုရောက်လာပြီးနောက်နေ့တွင်ကဲ့သို့ အမြဲတမ်း အလုပ်များနေသည်ဖြစ်စေ မသိရပါ။ အမလက်လူများ၏ သိမ်းဆည်းရမိသောပစ္စည်းများ ခွဲဝေမှုမှ အကြောင်းကိစ္စများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သို့မဟုတ် လူများသည် ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ရုတ်တရက်ကြုံတွေ့ရသော ထူးခြားသည့်အခြေအနေကြောင့် ပုံမှန်ထက်ပိုမိုသော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုသူများက ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ဘဝတစ်လျှောက် အီဂျစ်အလုပ်ကြီးကြပ်သူများ၏ တင်းကြပ်သောအာဏာအောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်များ လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်ခွင့် မရှိခဲ့ပါ။ ရုတ်တရက် ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်သခင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ တန်းတူအဖြစ် အတူတကွဆက်ဆံရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် ချောမွေ့ပြီး သဟဇာတဖြစ်သော အသိုင်းအဝိုင်းဘဝသည် အားလုံးက လူသိများပြီး လက်ခံထားသော စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာသည့်အခါမှသာ တည်ရှိနိုင်သည်။

13. Moses sat to judge. In ancient times a ruler, whether king, prince, or chieftain, also exercised the office of judge. Legislative, executive, and judicial powers were all vested in one individual. For several centuries preceding the monarchy the leaders of Israel were called “judges,” and their administration was referred to as “judgment.” Like these successors of Moses, the chief rulers of Carthage also bore the title of “judges.” Since the time when he was accepted as leader by the people (ch. 4:29–31), Moses, it appears, regarded himself as obligated to hear and decide all complaints that arose among his people. Thus far he had not delegated judicial authority to anyone else. This cannot have been because the idea had not occurred to him, for in Egypt a judicial system existed, with judges appointed by the king. It may be that he doubted the ability of his countrymen, who had been slaves all their lives, to serve in such a capacity. From the morning unto the evening. We do not know whether Moses was always as busy as he was upon the day after Jethro’s arrival. Commentators have conjectured that many complaints may have arisen out of the division of the spoil of the Amalekites, or that the unusual situation in which the people suddenly found themselves, upon liberation from slavery, produced more problems than would otherwise have been the case. They had lived all their lives under the rigid authority of Egyptian taskmasters, without freedom to make decisions of their own. Suddenly they had become their own masters, and must now associate together as equals. Under such circumstances smooth and harmonious community life can exist only when all abide by commonly understood and accepted rules.

 

၁၄. သင်သည် အဘယ်ကြောင့် တစ်ဦးတည်းထိုင်နေရသနည်း။ ယေသရို၏ ဆုံးမစကားသည် မောရှေ၏ စီရင်ဆုံးဖြတ်နည်းနှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။ အချို့သော မှတ်ချက်ပြုသူများ ထင်မြင်ခဲ့သည့်အတိုင်း၊ မောရှေထိုင်နေချိန်တွင် လူများက မတ်တပ်ရပ်နေရခြင်းသည် ၎င်းတို့အတွက် နိမ့်ကျစေသည်ဟု သူမကန့်ကွက်ခဲ့ပါ။ သို့သော် မောရှေသည် ခေါင်းဆောင်မှုတာဝန်အချို့ကို ထမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသူများထံ လွှဲပြောင်းပေးခြင်းဖြင့် သူ၏ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ခွဲဝေသင့်သည်ဟု သူကန့်ကွက်ခဲ့သည်။

14. Why sittest thou thyself alone? Jethro’s rebuke was not concerned with Moses’ technique of judgment. He did not object, as some commentators have thought, to Moses’ sitting while the people stood, as being humiliating for them. He did protest, however, that Moses should divide his burden by delegating certain duties of leadership to others qualified to bear them.

 

၁၅. ဘုရားသခင်ထံ မေးမြန်းရန်။ ၎င်းသည် လူများက မောရှေကို ဘုရားသခင်အတွက် ပြောဆိုရန် အရည်အချင်းရှိသူအဖြစ် ယူဆ၍ လာရောက်ခဲ့ကြသည်မှာ သေချာသည်။ ၎င်းတို့သည် မောရှေကို အီဂျစ်တွင် သိကြသော တရားသူကြီးများကဲ့သို့ မမှတ်ယူခဲ့ဘဲ၊ ဘုရားသခင်၏ ခန့်အပ်ထားသော ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ယူဆခဲ့သည်။ မောရှေ၏ အမြင်လည်း ဤသို့ဖြစ်ပုံရပြီး၊ သခင်ဘုရားက သူ့ကို အခြားနည်းဖြင့် ညွှန်ကြားမထားသောကြောင့်၊ ၎င်းထံသို့ ယူဆောင်လာသော အမှုအားလုံးကို ဆုံးဖြတ်ရန် သူ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်ဟု ခံစားခဲ့ရသည်။

15. To enquire of God. This undoubtedly means that the people came to Moses as to one whom they regarded as qualified to speak for God. They did not look to Moses as they had looked toward the judges they knew in Egypt, but considered him as the appointed mouthpiece of God. Apparently, this was also Moses’ point of view, and since the Lord had not instructed him otherwise, he felt it his duty to decide all cases brought to him.

 

၁၆. ငါသည် ၎င်းတို့အား သိစေသည်။ အချို့သော မှတ်ချက်ပေးသူများက ပညတ်များနှင့် ဥပဒေများကို ရည်ညွှန်းခြင်းသည် ယသရို၏ လည်ပတ်မှုသည် သိနာတောင်တွင် ဥပဒေပေးခြင်းပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု သက်သေအဖြစ် ယူဆသည်။ အခြားသူများကမူ ဤကျမ်းပိုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသော အလေ့အထသည် ဥပဒေပေးပြီးနောက်တွင် မလိုအပ်တော့ဘဲ၊ ယသရို၏ လည်ပတ်မှုအချိန်တွင် ၎င်း၏ တည်ရှိမှုသည် ဥပဒေကို ဣသရေလလူများထံ တရားဝင်ကြေညာခြင်းမပြုမီ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ နောက်ဆုံးရှင်းပြချက်သည် ပိုမိုသင့်လျော်ပုံရသည်။ ဘုရားသခင်သည် သူ၏လူများကို ထောင်စုနှစ်များစွာ ကိုယ်ကျင့်တရားဥပဒေမရှိဘဲ မထားခဲ့ပါ။ ကာဣန်သည် လူသတ်မှုသည် အပြစ်ဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၄:၈-၁၃)၊ ရှေမ်နှင့် ယာဖက်သည် မဖွယ်မရာပြုမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် ဥပဒေကို သိရှိမှုကို ပြသခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၉:၂၃)၊ အာဗြဟံသည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်များကို လိုက်နာခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၂၆:၅)၊ ဖိလိတ္တိရှင်ဘုရင် အဗိမလက်ပင် အိမ်ထောင်ရေးဖောက်ပြန်မှုသည် “မကြီးသောအပြစ်” ဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့သည် (ကမ္ဘာဦး ၂၀:၉)။ ထို့ကြောင့် ဘိုးဘေးများခေတ်တွင် “ငါ၏ ပညတ်များ၊ ငါပို့သော စည်းမျဉ်းများ၊ ငါၐပို့သော ဥပဒေများ” (ကမ္ဘာဦး ၂၆:၅) ကို ဖော်ပြခြင်းသည် ခေတ်မမီ၊ သို့သော် သိနာမတိုင်မီ လူသားများသည် ဘုရားသခင်ပေးအပ်သော ထိုကဲ့သို့သော ဥပဒေများကို သိရှိခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသသည်။ မောရှေသည် သူ၏ သဲကန္တာရတွင် ၄၀ နှစ်ကြာ နေထိုင်စဉ် ဘိုးဘေးများနှင့် ဘုရားသခင်၏ ဆက်ဆံမှုသမိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာဦးကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော ကိုယ်ကျင့်တရားမူများကို ကောင်းစွာ သိရှိခဲ့ရမည်။

16. I do make them know. Some commentators have taken the reference to statutes and laws as proof that the visit of Jethro occurred after the giving of the law at Sinai. Others have pointed out that the practice described in this passage would not have been necessary after the giving of the law, and that its existence at the time of Jethro’s visit fixes the visit as having occurred before the law was formally proclaimed to Israel. The latter explanation seems preferable. God had not left His people for thousands of years without moral law. Cain knew that murder was sin (Gen. 4:8–13), Shem and Japheth demonstrated acquaintance with the law by shunning indecency (Gen. 9:23), Abraham observed God’s commandments (Gen. 26:5), and even the Philistine king Abimelech knew that adultery was “a great sin” (Gen. 20:9). The mentioning of “my commandments, my statutes, and my laws” (Gen. 26:5) in the time of the patriarchs is therefore not anachronistic, but shows clearly man’s knowledge of such divinely imparted laws before Sinai. Moses, who during the 40 years of his desert sojourn had recorded the history of God’s dealings with the patriarchs, must have been well acquainted with the moral principles set forth in the book of Genesis.

 

၁၈. သင်သည် သေချာပင် ပင်ပန်းလိမ့်မည်။ ယသရိုသည် သူ၏ ယောက္ခမအား ပေးသော အကြံဉာဏ်တွင် ပညာရှိမှုကို ပြသခဲ့သည်။ တစ်ဦး၏ ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ရန်နှင့် မလိုအပ်ဘဲ အင်အားကို အလွန်အမင်း မဖြုန်းတီးရန်သည် သန့်ရှင်းသော တာဝန်ဖြစ်သည်။

18. Thou wilt surely wear away. Jethro showed wisdom in the counsel he gave his son-in-law. It is a sacred duty to have regard for one’s health, and not unnecessarily overtax one’s strength.

 

 

၁၉. သင်သည် လူများအတွက် ဘုရားသခင်ဘက်သို့ ဖြစ်စေ။ သို့မဟုတ် “သင်သည် လူများကို ဘုရားသခင်ရှေ့တွင် ကိုယ်စားပြုရမည်” (အာအက်စ်ဗွီ)။ လူများက သူ့ထံသို့ အဘယ်ကြောင့် လာရောက်ကြသနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ၎င်းတို့၏ အမှုအမျိုးမျိုးကို ကိုင်တွယ်ရန် သူသဘောတူသည်ကို မောရှေ၏ ရှင်းပြချက်ကို ဖြေကြားရာတွင်၊ ယသရိုသည် မူများချမှတ်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အသုံးချခြင်းသည် မတူညီသောအရာဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ မောရှေသည် ဥပဒေပြုရေးလုပ်ငန်းကို သူ့ထံတွင် သိမ်းထားနိုင်ပြီး၊ ထိုအခွင့်အာဏာဖြင့် လူများထံသို့ ဘုရားသခင်၏ မူများကို ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခြေအနေမျိုးစုံတွင် မူများကို အသုံးချနိုင်သော လူများကို ရွေးချယ်ပြီး၊ အစိုးရတရားစီရင်ရေးလုပ်ငန်းကို ၎င်းတို့ထံ လွှဲအပ်သင့်သည် (ကျမ်းပိုဒ် ၂၁၊ ၂၂)။

19. Be thou for the people to God-ward. Or, “You shall represent the people before God” (RSV). Replying to Moses’ explanation as to why the people came to him and why he consented to deal with their various cases, Jethro pointed out that it is one thing to lay down principles and another to apply them. Moses might reserve the legislative function to himself, and in that capacity transmit to the people divine principles. But he should also select men able to apply the principles to the various situations that arose, and delegate to these persons the judicial function of government (vs. 21, 22).

 

အမှုများကို ဘုရားသခင်ထံသို့ ယူဆောင်လာပါ။ ခက်ခဲသော အမှုများတွင် မောရှေသည် အမှုကို ဘုရားသခင်ရှေ့တွင် တင်ပြပြီး၊ သူပေးရမည့် ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားသခင်ထံမှ ညွှန်ကြားချက်များကို ရယူခဲ့သည် (တောလည်းရာကျမ်း ၁၅:၃၂-၃၆၊ ၂၇:၅-၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။

Bring the causes unto God. In difficult cases Moses actually laid the cause before God and obtained directions from Him as to the decision he should render (see Num. 15:32–36; 27:5–11).

 

၂၀. စီရင်ထုံးများနှင့် ဥပဒေများ။ ယသရိုသည် “စီရင်ထုံးများ” နှင့် “ဥပဒေများ” အကြား ခွဲခြားမှုသည် ရှင်းလင်းမှုမရှိပါ။ အချို့က “စီရင်ထုံးများ” ကို ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်ပြီး “ဥပဒေများ” ကို လူမှုရေးနှင့် လူ့ဘောင်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများအဖြစ် မှတ်ယူသည်။ အခြားသူများက ပထမအရာကို “သတ်မှတ်ထားသော” နှင့် ဒုတိယအရာကို “ယေဘုယျ” ပြဋ္ဌာန်းချက်များအဖြစ် ရှင်းပြသည်။ မောရှေသည် “၎င်းတို့လျှောက်ရမည့်လမ်းကို ပြသရမည်” ဟူသော ယသရို၏ အကြံပြုချက်သည် တန်းတူညီမျှမှုနှင့် တရားမျှတမှုကို အာမခံရန် ကျယ်ပြန့်သော မူများကို ချမှတ်ရန် သူဆိုလိုသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည်။ အာအက်စ်ဗွီသည် ဤဝေါဟာရများကို “စီရင်ထုံးများ” သို့မဟုတ် ဥပဒေများကိုယ်တိုင်နှင့် “ဆုံးဖြတ်ချက်များ” သို့မဟုတ် ဥပဒေများကို အသုံးချရာတွင် လိုက်နာရမည့် မူများအဖြစ် ဘာသာပြန်သည်။

20. Ordinances and laws. Jethro’s distinction between “ordinances” and “laws” is not clear. Some regard “statutes” as connected with religion and “laws” as regulations with respect to civil and social matters. Others explain the first as “specific” and the second as “general” enactments. Jethro’s advice that Moses ought to “shew them the way wherein they must walk” does clearly reveal that he meant Moses should lay down broad principles to guarantee equality and justice. The RSV renders these two terms as “statutes,” or the laws themselves, and “decisions,” or principles to be followed in applying the laws.

 

၂၁. စွမ်းရည်ရှိသောလူများ။ ယေသ ရိုသည် မောရှေအား “စွမ်းရည်ရှိသောလူများ” ကို ရွေးချယ်ရန် အကြံပေးရုံသာမက၊ ဤလူများတွင် ရှိသင့်သော အရည်အချင်းများ—ဘုရားကိုးကွယ်မှု၊ အကျင့်စာရိတ္တသမာဓိ၊ နှင့် တရားမျှတမှု—ကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ စစ်မှန်သော တရားသူကြီးတစ်ဦး၏ စရိုက်လက္ခဏာအပေါ် သူ၏အမြင်သည် မလိုအပ်တော့သည်များ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိစေသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အစိုးရရာထူးများအတွက် တာဝန်ယူမည့်သူများကို ရွေးချယ်ရာတွင် ဤအရည်အချင်းများ လိုအပ်ပါက၊ နိုင်ငံတစ်ခု၏ ခွန်အားသည် များစွာ တိုးမြှင့်လာလိမ့်မည်။ အုပ်ချုပ်သူများ။ ယေသ ရိုက အဆိုပြုသော စနစ်သည် လူအားလုံးအတွက် တရားမျှတသော ဆက်ဆံမှုကို အာမခံပေးလိမ့်မည်။ သေးငယ်သော ကိစ္စများကို မိသားစုအကြီးအကဲများ၊ “ဆယ်ယောက်အုပ်ချုပ်သူများ” က ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ ပို၍ခက်ခဲသော ကိစ္စများကို နောက်ထပ်အဆင့်မြင့်အာဏာပိုင် သို့မဟုတ် အယူခံတရားရုံးသို့ လွှဲပြောင်းမည်။ ပို၍ဆိုးရွားသော ကိစ္စများကို “ထောင်စုအုပ်ချုပ်သူများ” ထံသို့ ယူဆောင်လာမည်။

21. Able men. Jethro not only counseled Moses to choose “able men” but listed the qualifications these men should have—piety, moral integrity, and fairness. His conception of the character of a true judge leaves little to be desired. If these qualities were required today in the choice of men for responsible positions in government, the strength of a nation would be greatly increased. Rulers. The system proposed by Jethro would guarantee fair treatment for all. Little matters could thus be decided by the family heads, the “rulers of tens.” More difficult cases would be referred to the next higher authority, or court of appeal. Matters of a more serious nature would be brought to the “rulers of thousands.”

 

၂၂. အချိန်တိုင်း။ မောရှေသည် တစ်နေ့လုံး ကိစ္စများကို ကြားနာပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်သည့် ရံဖန်ရံခါ တရားရုံးနေ့များအစား၊ ပြဿနာများ ပေါ်ပေါက်လာသည်နှင့် ချက်ချင်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်ရမည်။

22. At all seasons. Instead of occasional court days, on which Moses sat hearing cases and rendered decisions all day long, provision was to be made for prompt consideration of problems as they arose.

 

၂၃. ဘုရားသခင်က သင့်အား ဤသို့အမိန့်ပေးသည်။ ယေသ ရိုသည် သူ၏အကြံဉာဏ်၏ ခိုင်မာမှုနှင့် ၎င်းကို လိုက်နာရန် အရေးကြီးမှုကို ယုံကြည်ခဲ့သော်လည်း၊ မောရှေအား ၎င်းကို လက်ခံရန် ရွေးချယ်မှုကို နှိမ့်ချစွာ ထားခဲ့သည်။ သူ၏သားမက်သည် အရာအားလုံးတွင် ဘုရားသခင်၏ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း လုပ်ဆောင်ကြောင်း သိရှိထားသဖြင့်၊ ဤအစီအစဉ်၏ အောင်မြင်မှုသည် ဘုရားသခင်က အတည်ပြုမှသာ အာမခံခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဤအခြေအနေတွင်သာ မောရှေက ၎င်းကို လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။ မောရှေသည် ယေသ ရို၏ အကြံဉာဏ်နှင့်အညီ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်မှာ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်၏ အတည်ပြုချက်ကို ရရှိခဲ့သည့် သက်သေဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ပေးအပ်ရာတွင် ယေသ ရိုသည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရခဲ့ရမည်။

23. And God command thee so. Although Jethro was convinced of the soundness of his counsel and the importance of its being followed, he nevertheless modestly left the choice of adopting it up to Moses. Knowing that his son-in-law acted according to divine directions in all matters, he realized that the success of the plan would be assured only if God should approve of it, and that only on this condition would Moses accept it. That Moses acted in harmony with Jethro’s advice is evidence that it did receive divine sanction, and that in giving it Jethro must have been inspired by the Spirit of God.

 

Jethro's qualifications for leaders

ancient judicial systems

 

 

၂၅. မောရှေသည် စွမ်းရည်ရှိသောလူများကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အခန်းကြီး ၂၄-၂၆ သည် မောရှေသည် ယေသ ရို၏ အကြံဉာဏ်ကို ချက်ချင်း အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်စေသည်။ တရားဟော  ၁:၉-၁၅ တွင် မောရှေသည် သိနာတောင်တွင် ပညတ္တိတရားပေးအပ်ပြီးမှသာ ဤတရားသူကြီးများကို ရွေးချယ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ မောရှေသည် ဤအစီအစဉ်အတွက် ဘုရားသခင်၏ အတည်ပြုချက်ကို စောင့်ဆိုင်းခဲ့ပုံရသည်။ အစီအစဉ်၏ အကောင်အထည်ဖော်မှုကို ဤနေရာ၌ ဖော်ပြထားပြီး၊ မောရှေ၏ အကြောင်းအရာများကို ခေတ္တုံးအရ မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအရာအလိုက် ကိုင်တွယ်လေ့ရှိသော အကျင့်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ မောရှေ၏ ဤစာပေဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို သတိမထားမိပါက မမှန်ကန်သော ကောက်ချက်များသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၁၆:၃၃, ၃၅ ကိုဖတ်ရှုပါ)။ တရားဟော ၁:၁၃ အရ၊ မောရှေသည် လူများကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်မည့်အစား၊ လူထုမှ ၎င်းတို့ကို အမည်စာရင်းတင်သွင်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ၎င်းတို့အား ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို အကြီးအကဲများအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ခန့်အပ်မှုအချိန်မှစ၍ “အုပ်ချုပ်သူများ” သည် တရားသူကြီးများသာမဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အုပ်စုများအပေါ် “အကြီးအကဲများ” ဖြစ်လာပြီး၊ ခရီးလမ်းတွင်၊ စခန်းတွင်၊ နှင့် စစ်မြေပြင်တွင် အာဏာရှိသည် (တောလည်ရာ ၃၁:၁၄ ကိုဖတ်ရှုပါ)။ အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ပေါင်းစပ်ထားပုံရသည်။

25. Moses chose able men. Verses 24–26 give the impression that Moses carried out Jethro’s advice immediately. Deuteronomy 1:9–15 indicates that Moses did not actually arrange for the selection of these judges until after the law was given at Sinai. Moses apparently awaited divine approval of the plan. Execution of the plan is related here, pursuant to Moses’ habit of dealing with subjects topically rather than chronologically. To fail to keep this literary characteristic of Moses in mind may lead to erroneous conclusions (see on Ex. 16:33, 35). It appears from Deut. 1:13 that instead of selecting the men himself Moses directed their nomination by the people, after which he invested them with the authority of their office. Made them heads. From the time of their appointment the “rulers” were not merely judges but “heads” over their respective companies, with authority over them on the march, in the camp, and on the battlefield (see Num. 31:14). Both civil and military functions seem to have been combined.

 

၂၇. သူသည် မိမိလမ်းအတိုင်း ထွက်သွားသည်။ ယေသရိုသည် ဣသရေလလူမျိုးစခန်းသို့ သူ၏လည်ပတ်မှုကို သူ့ဘဝ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ယူဆခဲ့ရပေမည်။ ထိုနေရာ၌ သူသည် သူလည်းဝတ်ပြုကိုးကွယ်သော သူ၏ဘိုးဘေးအာဗြဟံ၏ ဘုရားသခင်၏ အံ့ဖွယ်လုပ်ဆောင်မှုများအကြောင်း တိုက်ရိုက်သတင်းကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဖြင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်ခြင်းသည် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

27. He went his way. Jethro must have considered his visit to the Israelite camp one of the high points of his life. He there received a firsthand report of the marvelous doings of the God of his ancestor Abraham, whom he also served, whereby his own faith was strengthened.

 

အယ်လန် ဂျီ။ ဝှိုက် မှတ်ချက်များ
၁–၂၇ PP ၃၀၀–၃၀၁
၁–၁၄ PP ၃၀၀
၇–၁၂ SR ၁၃၄
၁၃–၂၆ 9T ၂၆၂
၁၅–၂၆ PP ၃၀၁
၁၆ MH ၄၀၄၊ TM ၃၄၁
၁၉ GW ၂၀
၁၉–၂၃ TM ၃၄၀
၁၉–၂၆ AA ၉၃
၁၉–၂၇ SR ၁၃၅
၂၁ GW ၄၄၉၊ 6T ၂၁၅ 

ELLEN G. WHITE COMMENTS 1-27 PP 300-301 1-14 PP 300 7-12 SR 134 13-26 9T 262 15-26 PP 301 16 MH 404; TM 341 19 GW 20 19-23 TM 340 19-26 AA 93 19-27 SR 135 21 GW 449; 6T 215