အခန်းကြီး - (၁၇ - ၁၈)

 

၁၇:၁–၂၁:၂၅

ဣသရေလ၏ ဘာသာရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း

Samson သေဆုံးခြင်းနှင့်အတူ ဣသရေလတရားသူကြီးများအကြောင်း မှတ်တမ်းသည် အဆုံးသတ်သွားသည်။ အခြားတရားသူကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော Eli နှင့် Samuel တို့အကြောင်းကိုမူ မည်သည့်အရာမျှ မဖော်ပြထားပါ။ ထိုအစား ကျမ်း၏ နောက်ဆုံးအခန်းငါးခန်းတွင် အဖြစ်အပျက်နှစ်ရပ်ကို တင်ပြထားသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်နှစ်ရပ်စလုံးတွင် လေဝိအမျိုးသားတစ်ဦးစီ ပါဝင်သည်။ ပထမတစ်ရပ်တွင် လေဝိအမျိုးသားသည် နေထိုင်ရန်နေရာရှာဖွေရန် Bethlehem မှ ဧဖရိမ်တောင်တန်းဒေသသို့ ခရီးထွက်သွားသည် (အခန်း ၁၇–၁၈)။ ဒုတိယတစ်ရပ်တွင် သူ့ထံမှ ထွက်ခွာ၍ မိဘအိမ်သို့ ပြန်သွားသော မယားငယ်ကို ပြန်ခေါ်ရန် ဧဖရိမ်တောင်တန်းဒေသမှ Bethlehem သို့ ခရီးထွက်သွားသည် (အခန်း ၁၉–၂၁)။ အဖြစ်အပျက်နှစ်ရပ်စလုံးသည် တရားသူကြီးများခေတ်အတွင်းရှိ ဘာသာရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စံနှုန်းများကို အလင်းပြပေးသည်။ ဤအခန်းများတွင် နိုင်ငံခြားသား ဖိနှိပ်သူများလည်း မရှိ၊ လွတ်မြောက်စေသော သူရဲကောင်းများလည်း မရှိပါ။ ခါနာန်ပြည်တွင် ဣသရေလလူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝထဲသို့ ကျွန်ုပ်တို့ကို ခေါ်ဆောင်သွားပြီး နိဂုံးချုပ်ချက်မှာ သူတို့သည် ထိုပြည်၏ ယခင်နေထိုင်သူများထက်ပင် များစွာသာလွန်ခြင်း မရှိကြကြောင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့မြင်ရသည်မှာ ဝိညာဉ်ရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းဆိုင်ရာ အရှုပ်အထွေးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ကျမ်း၏ ပထမအခန်းနှစ်ခန်းတွင် တွေ့ရသော စည်းလုံးညီညွတ်သော ဣသရေလ၏ပုံရိပ်သည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီဖြစ်ပြီး ယခုအခါ လူတိုင်းသည် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်အရ မှန်ကန်သည်ဟု ထင်မြင်သည့်အတိုင်း မေးခွန်းမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်နေကြသည် (၁၇:၆; ၂၁:၂၅)။ ဣသရေလလူတို့၏ သန့်ရှင်းရာဌာန၌ ဗဟိုပြုဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုလည်း မရှိ၊ ဗဟိုပြုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်လည်း မရှိပါ။ လူတိုင်းသည် မိမိအလိုအလျောက် ရပ်တည်နေကြသည်။

၁၇:၁–၁၈:၃၁

Micah နှင့် သူ၏ရုပ်တု

ပထမအဖြစ်အပျက်မှာ လူတစ်ဦး၊ သူ၏မိခင်နှင့် လေဝိအမျိုးသားတစ်ဦးအကြောင်း ဖြစ်သည် (၁၇:၁–၁၃)။ ထိုသူတို့ထံသို့ Dan အမျိုးသားအုပ်စုတစ်စု ရောက်လာကြသည် (၁၈:၁–၁၃)။ ထိုအရာမှ ပဋိပက္ခတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အခန်းငယ် ၁၄–၃၁ တွင် ဇာတ်လမ်းအဆုံးသတ်သည်။

၁၇:၁–၁၃။ Micah ၏ ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်း။ ဤဇာတ်လမ်းကို Yahweh အား ခါနာန်လူမျိုးတို့၏ သဘာဝအယူအဆအတိုင်း ပြောင်းလဲကိုးကွယ်ခြင်းဟု ခေါ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဣသရေလလူတို့သည် Yahweh ကို ခါနာန်လူမျိုးတို့၏ နည်းလမ်းအတိုင်း ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းအားဖြင့် ခါနာန်ဘုရားတစ်ပါးအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ခိုးယူခံရပြီး ပြန်လည်ရရှိကာ သန့်ရှင်းစွာ ပူဇော်အပ်နှံထားသော ငွေကို မည်သို့အသုံးပြုမည်ဆိုသည့် ဆွေးနွေးမှုသည် နောက်ဆုံးတွင် ထာဝရဘုရားကို ကိုယ်စားပြုသည့် ရုပ်တုတစ်ခု ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ဇာတ်လမ်းထဲတွင် ပါဝင်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မိမိတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်၏ အကျိုးဆက်များကို ဆင်ခြင်ရန် ခဏမျှပင် မရပ်တန့်ခဲ့ကြသဖြင့် ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းသို့ ဤမျှလွယ်ကူစွာ ကူးပြောင်းသွားခြင်းမှာ အံ့ဩစရာကောင်းလှသည်။ Yahweh ကို ခါနာန်လူမျိုးတို့၏ နည်းလမ်းအတိုင်း ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းသည် အလွန်သဘာဝကျသော အရာတစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။

ရုပ်တုတစ်ခုတည်း ရှိခဲ့သလား၊ နှစ်ခု ရှိခဲ့သလားဆိုသည်နှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းအချို့ ရှိသည်။ ဘာသာပြန်အချို့က ထိုစကားစုကို ငွေဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော ထွင်းထုရုပ်တုတစ်ခုဟု အဓိပ္ပာယ်ရအောင် ဘာသာပြန်ထားကြသည်။ ဟေဗြဲကြိယာများအရလည်း ရုပ်တုတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ညွှန်ပြနေပုံရသည်။ ရုပ်တုတွင် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်နိုင်သည်ဟုလည်း အဆိုပြုထားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ငွေအဖုံးအတွင်း ထည့်ထားသော သစ်သားရုပ်တုမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။ ရုပ်တု ပြီးစီးသောအခါ Micah (အဓိပ္ပာယ်မှာ “Yahweh နှင့် မည်သူတူသနည်း”) သည် ၎င်းကို မိမိအိမ်ရှိ အခန်းငယ်တစ်ခုတွင် ဧဖောဒ်တစ်ထည် (၈:၂၂–၂၈ ကိုကြည့်ပါ) နှင့် အိမ်သုံးဘုရားရုပ်တုအချို့နှင့်အတူ ထားရှိခဲ့သည်။ ထိုအိမ်သုံးဘုရားရုပ်တုများမှာ လူပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ရုပ်ပုံငယ်များဖြစ်ပြီး ဘုရားများကို ကိုယ်စားပြုကာ ဘုရားဆိုင်ရာ အရည်အချင်းများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ Micah သည် မိမိ၏သားတစ်ဦးကို ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် အမှုဆောင်ရန် သန့်ရှင်းစွာ ခန့်အပ်ခဲ့သည် (၁၇:၅)။ ထိုသို့ပြုရာတွင် ယဇ်ပုရောဟိတ်များအား ခန့်အပ်ခြင်းအတွက် သုံးလေ့ရှိသော “လက်ကို ဖြည့်သည်” ဟူသော စံအသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြုရာတွင် ပူဇော်သက္ကာတစ်ရပ် ပါဝင်ခဲ့နိုင်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၂၈:၄၁; ၂၉:၉ ကိုကြည့်ပါ)။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် မည်သည့်အချိန်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပါ။ နောက်အခန်းတွင် Dan အမျိုးသားတို့သည် နေရာသစ်တစ်ခု ရှာဖွေနေကြသဖြင့်၊ အမျိုးအနွယ်များသည် ပြည်တွင်း၌ မိမိတို့၏ နေရာများကို ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်သည့် တရားသူကြီးများခေတ် အစောပိုင်းကာလတွင် ဤအဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပျက်ခဲ့နိုင်သည်ဟု ယူဆစရာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခန်း ၁၇–၂၁ တွင် ဖော်ပြထားသော ဣသရေလနိုင်ငံ၏ လူမှုရေးနှင့် ဝိညာဉ်ရေး ပျက်စီးယိုယွင်းမှုအဆင့်သည် တရားသူကြီးများခေတ်၏ နောက်ပိုင်းကာလကို ညွှန်ပြနေသည်။ Micah နှင့် သူ၏မိခင်တို့သည် မိမိတို့သည် Yahweh ကို အမှုဆောင်ပြီး ဝတ်ပြုကိုးကွယ်နေသည်ဟု ထင်ခဲ့ကြသည် (၁၇:၃)။ အမှန်မှာမူ ရုပ်တုများ မပြုလုပ်ရဟု တားမြစ်ထားသည့် ဒုတိယပညတ်တော်ကို သူတို့ချိုးဖောက်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူတို့သည် ဘုရားသခင်ကို မိမိတို့နှစ်သက်သည့်အတိုင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆများနှင့် ကိုက်ညီအောင် ဘုရားသခင်ကို ပြောင်းလဲပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

လေဝိအမျိုးသားတို့အား မျိုးနွယ်နယ်မြေကို မပေးဘဲ မြို့များကိုသာ ပေးအပ်ထားသောကြောင့် သူတို့သည် အခြားအမျိုးအနွယ်များအကြားတွင် နေထိုင်ကြသည် (တောလည်ရာ ၃၅:၂; ယောရှု ၂၁:၃)။ ယုဒအမျိုးအနွယ်နှင့်အတူ နေထိုင်လာခဲ့သော လေဝိအမျိုးသား လူငယ်တစ်ဦးသည် ဧဖရိမ်တောင်တန်းဒေသရှိ အိမ်စုတစ်စုထံသို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး ထိုအိမ်များထဲမှ တစ်အိမ်သည် Micah ၏အိမ် ဖြစ်သည်။ ထိုလူငယ်သည် လေဝိအမျိုးသားဖြစ်ကြောင်း သိသောအခါ Micah က သူ့ကို မိမိနှင့်အတူ နေထိုင်ပြီး မိမိ၏ ယဇ်ပုရောဟိတ်ဖြစ်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ယဇ်ပုရောဟိတ်မဟုတ်သော Micah သည် လေဝိအမျိုးသားကို “သူ၏လက်ကို ဖြည့်ပေးခြင်း” ဖြင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည် (တရားသူကြီး ၁၇:၁၂)။ ဤသည်မှာ အာရုန်၏သားစဉ်မြေးဆက်များသာ ယဇ်ပုရောဟိတ်ဖြစ်ရမည်ဟူသော ဘုရားသခင်၏ ညွှန်ကြားချက်နှင့် ဆန့်ကျင်သည် (ထွက်မြောက်ရာ ၂၉:၉)။ လေဝိအမျိုးသားတို့သည် ယဇ်ပုရောဟိတ်များ၏ အကူအညီပေးသူများ ဖြစ်ရမည် (တောလည်ရာ ၈:၁၉–၂၂)။ Micah သည် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ကို အလွန်မရှင်းလင်းစွာသာ နားလည်ပုံရသည်။ သူသည် Yahweh ကို ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် ဒေသခံဘုရားများကို ဝတ်ပြုခြင်းတို့ကို ရောနှောထားသော ဘာသာရေးကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ဝိညာဉ်ရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အလျှော့ပေးမှုသည် ခရစ်ယာန်တန်ဖိုးများကို မထောက်ခံသော ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း ခရစ်ယာန်အသက်တာကို အသက်ရှင်ရန် ကြိုးစားနေသော ယနေ့ယုံကြည်သူများအတွက်လည်း ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

၁၈:၁–၁၃။ Dan အမျိုးသားတို့၏ အမွေမြေရှာဖွေခြင်း။ ဣသရေလတွင် ရှင်ဘုရင်မရှိဟူသော ဖော်ပြချက် (အခန်းငယ် ၁) သည် Dan အမျိုးသားတို့၏ တရားမဝင်လုပ်ရပ်များအတွက် လမ်းခင်းပေးသည်။ Dan အမျိုးနွယ်အား ယုဒနှင့် ဧဖရိမ်နယ်မြေများကြား၊ ဗင်္ယာမိန်တို့၏ အနောက်ဘက်နယ်စပ်မှ မြေထဲပင်လယ်အထိ အမွေမြေခွဲဝေပေးထားသည် (ယောရှု ၁၉:၄၀–၄၆)။ ထိုမြေတွင် မြေဩဇာကောင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများနှင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော် Amorite လူမျိုးတို့က သူတို့ကို တောင်တန်းဒေသသို့ ပြန်မောင်းထုတ်သောကြောင့် Dan အမျိုးသားတို့သည် မိမိတို့အား ခွဲဝေပေးထားသော မြေအားလုံးကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြပါ (တရားသူကြီး ၁:၃၄)။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့မိသားစုများအတွက် ထပ်မံမြေရှာရန် သူလျှိုငါးဦးကို မြောက်ဘက်သို့ စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။

သူလျှိုငါးဦးသည် Micah ၏အိမ်သို့ ရောက်လာပြီး ထိုအိမ်တွင် လေဝိအမျိုးသားတစ်ဦး နေထိုင်ကာ ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖြစ်လည်း အမှုဆောင်နေကြောင်း သိရှိရန် လုံလောက်သောအချိန်အထိ ထိုနေရာတွင် တည်းခိုခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ ဤအဆင့်တွင် သူလျှိုများသည် နောက်ပိုင်းတွင် Micah ၏အိမ်ရှိ သန့်ရှင်းရာဌာန၏ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည့် အချက်အလက်များကိုသာ စုဆောင်းနေကြသည်။ တစ်ဖန် Micah နှင့် လေဝိအမျိုးသားတို့၏ ဖောက်ပြန်သော ဘာသာရေးကျင့်စဉ်များကို သူတို့က ထာဝရဘုရားအပေါ် သစ္စာမရှိခြင်းဟု မယူဆကြပါ။ ထိုသို့သော ကျင့်စဉ်များသည် ဣသရေလပြည်တစ်လျှောက်လုံးတွင် အများအားဖြင့် ရှိနေခဲ့သည်ဟု ယူဆစရာ ဖြစ်စေသည်။ သူလျှိုများသည် မိမိတို့၏ ခရီးအောင်မြင်မည်မည်ကို ဘုရားသခင်ထံ မေးမြန်းပေးရန် လေဝိအမျိုးသားကို တောင်းဆိုခဲ့ခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည်။ လေဝိအမျိုးသားက ထာဝရဘုရားထံ မည်သို့ မေးမြန်းခဲ့သည်ကိုမူ မဖော်ပြထားပါ။ အမှန်အားဖြင့် သူသည် သူလျှိုများရှေ့တွင် ချက်ချင်းပင် ဗျာဒိတ်စကားတစ်ရပ်ကို ပြောဆိုလိုက်ပြီး သူတို့က ၎င်းကို အပြုသဘောဆောင်သော အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်ရသည်။ လေဝိအမျိုးသား အသုံးပြုခဲ့သော စကားစုမှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရနိုင်သည်။ စာသားအတိုင်းဆိုလျှင် “ငြိမ်သက်ခြင်းနှင့် သွားကြလော့” ဟု ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော နှုတ်ဆက်စကားနှင့် ဆုမွန်ကောင်းတောင်းစကားဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သူတို့သွားမည့်လမ်းသည် ထာဝရဘုရားရှေ့၌ သို့မဟုတ် ထာဝရဘုရား၏ရှေ့တွင် ဖြစ်မည်ဟု ဆိုသည်။ ဤစကားကို ဘုရားသခင်သည် သူတို့လုပ်နေသောအရာကို အပြုသဘောဖြင့် ဂရုတစိုက် စောင့်ကြည့်နေသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနိုင်သကဲ့သို့၊ အပျက်သဘောဖြင့် သူတို့ကို အပြစ်စီရင်ရန် စောင့်ကြည့်နေသည်ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ရနိုင်သည်။ လေဝိအမျိုးသားသည် မိမိအသက်ကို အန္တရာယ်မပြုခဲ့ပါ။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ဇာတ်လမ်း၏ ကျန်အပိုင်းက Dan အမျိုးသားတို့ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းမှာ ထာဝရဘုရားသည် မဖြစ်မနေ သူတို့နှင့်အတူရှိသောကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သူတို့၏ စစ်ရေးအင်အားသာလွန်မှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ပြသသည်။ Laish တွင် နေထိုင်သူများကို သူလျှိုလုပ်ပြီးနောက် ထိုလှပသောမြေကို သိမ်းပိုက်ရန် လွယ်ကူမည်ကို သူတို့သိလာကြပြီး ထိုမြေသည် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံတော်တွင် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာမည်ဖြစ်သည်။

၁၈:၁၄–၂၆။ Dan အမျိုးသားတို့သည် Micah ၏အိမ်ကို လုယက်ခြင်း။ သူလျှိုငါးဦးက Micah ၏အိမ်တွင် သူတို့တွေ့ရမည့်အရာများကို မိမိတို့၏ ညီအစ်ကိုများအား ပြောပြခဲ့ကြသည်။ လူခြောက်ရာသည် အိမ်ဝင်း၏ တံခါးတွင် ရပ်နေစဉ် သူလျှိုငါးဦးသည် သန့်ရှင်းရာဌာန၏ ပစ္စည်းများကို ခိုးယူပြီး လေဝိအမျိုးသားကို သူတို့နှင့်အတူ လိုက်ရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် Micah သည် အိမ်၌ မရှိပုံရသည်။ Dan အမျိုးသားတို့သည် ရုပ်တုများကို ယူပြီး ဖျက်ဆီးကာ လေဝိအမျိုးသားကို အပြစ်ပေးခဲ့လျှင် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်နှင့်အညီ ပြုမူခဲ့ကြမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရုပ်တုများကို မိမိတို့အသုံးပြုရန် ယူဆောင်သွားခြင်းအားဖြင့် သူတို့သည် ဖောက်ပြန်ခြင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ဘုရားသခင်ကိုလည်း လူကိုလည်း မကြောက်ကြောင်း ပြသခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိမိတို့၏ မိသားစုများနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ရှေ့မှထား၍ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ဦးက သူတို့ကို လိုက်လာလျှင် ထိုအရာများကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူတို့ထွက်ခွာပြီး မကြာမီ Micah အိမ်ပြန်လာသောအခါ မိမိသည် လုယက်ခံထားရကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မိခင်ထံမှ ခိုးယူခဲ့သူသည် ယခု မိမိကိုယ်တိုင် ခိုးယူခံရပြီဖြစ်သည်။ သူသည် အိမ်နီးချင်းများကို စုစည်းပြီး Dan အမျိုးသားတို့နောက်သို့ လိုက်မီခဲ့သည်။ Dan အမျိုးသားတို့သည် Micah ၏ခံစားချက်ကို အနည်းငယ်မျှပင် ဂရုမစိုက်ကြပါ။ “အင်အားရှိသူက မှန်ကန်သည်” ဟူသော မူအတိုင်း လုပ်ဆောင်ကာ ခြိမ်းခြောက်ပြီး သူ့ကို မောင်းထုတ်ခဲ့ကြသည် (အခန်းငယ် ၂၅)။ သူ၏ရုပ်တုများကို ဆုံးရှုံးခြင်းက သူ့ကို Yahweh တစ်ပါးတည်းကိုသာ မှီခိုရန် ပြန်လည်ဦးတည်စေခဲ့လျှင် ထိုဆုံးရှုံးမှုမှ သူ့အတွက် အကျိုးကျေးဇူးကြီးမားစွာ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူ့အကြောင်းကို နောက်ထပ် မည်သည့်အရာမျှ မကြားရတော့ပါ။ ထာဝရဘုရားကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆထားသော ရုပ်တုသည် အမှန်မှာ ခါနာန်လူမျိုးတို့၏ ရုပ်တုများနှင့် မခြားနားဘဲ မိမိကိုယ်ကိုပင် မကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပါ။

၁၈:၂၇–၃၁။ Dan အမျိုးသားတို့သည် Laish တွင် အခြေချခြင်း။ သူလျှိုငါးဦး၏ အစီရင်ခံချက်ကို အခြေခံ၍ Dan အမျိုးသားတို့သည် မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ခရီးထွက်ကာ Laish သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းကို တိုက်ခိုက်၊ ဖျက်ဆီးကာ မီးရှို့ခဲ့ကြသည် (အခန်းငယ် ၂၇)။ ထိုမြေသည် အလွန်စည်ပင်သောမြေဖြစ်ပြီး Mount Hermon မှ စီးဆင်းလာသော ရေများပေါများကာ အပင်များစွာ ပေါက်ရောက်သော မြေဖြစ်သည်။ Laish ၏ ပြာပုံထဲမှ မြို့သစ်တစ်မြို့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မျိုးနွယ်၏ ပထမဆုံးခေါင်းဆောင် Dan ကို အစွဲပြု၍ Dan ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုမြို့သည် မြောက်ပိုင်း ဣသရေလနိုင်ငံတော်တွင် ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်း၏ ဗဟိုချက်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် ဣသရေလနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးမြို့ ဖြစ်လာသည်။ “Dan မှ Beersheba အထိ” ဟူသောစကားသည် ဣသရေလနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးကို ရည်ညွှန်းသော အများသုံးစကားဖြစ်လာခဲ့သည် (တရားသူကြီး ၂၀:၁; ၁ Samuel ၃:၂၀; ၂ Samuel ၃:၁၀ ကိုကြည့်ပါ)။

ဤအခန်း၏ နောက်ဆုံးအခန်းငယ်နှစ်ခုတွင် Dan အမျိုးသားတို့၏ ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ Jonathan သည် Micah ၏ လေဝိအမျိုးသားဖြစ်နိုင်ပြီး Gershom ၏သားအဖြစ် ထပ်မံဖော်ပြထားသည်။ သူနှင့် သူ၏သားများကို ယဇ်ပုရောဟိတ်များအဖြစ် ခန့်အပ်ထားကြသည်။ ဤသူသည် Moses ၏သား Gershom ဖြစ်နိုင်သည်။ မူလက ဓမ္မဟောင်း၏ ဟေဗြဲစာသားတွင် သရသံများ မပါရှိပါ။ Gershom ၏ဖခင်အမည်ကို စာသားတွင် “Moses” ၏ ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်သော အက္ခရာလေးလုံးဖြင့် ရေးထားသည်။ Moses နှင့် Manasseh တို့အကြား ဗျည်းကွာခြားချက်မှာ အက္ခရာတစ်လုံးသာ ဖြစ်သည်။ လက်ရေးမူအချို့တွင် ထိုအမည်အပေါ်၌ အက္ခရာငယ်တစ်လုံး ထည့်ရေးထားပြီး ထိုအခါ အမည်ကို Manasseh ဟု ဖတ်နိုင်သည်။ ရဗ္ဗိတို့၏ ရှင်းလင်းချက်များအရ ထိုသို့ ပြောင်းလဲရေးသားခြင်းမှာ Moses ၏ အမှတ်တရကို မညစ်ညမ်းစေရန် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ မူရင်းစာသားတွင် “Moses” ဟု ရေးထားသည်မှာ အမှန်ဖြစ်ပါက Jonathan သည် ဝမ်းနည်းဖွယ်အားဖြင့် Moses ၏သားစဉ်မြေးဆက် ဖြစ်နိုင်သည်။

၁၈:၃၀ တွင် “ပြည်ကို သိမ်းပိုက်ခံရသည့်အချိန်အထိ Dan တွင် ရှိခဲ့သော ယဇ်ပုရောဟိတ်များ” ဟူသော စကားစုသည် ပြဿနာရှိသည်။ အကယ်၍ ဤအရာသည် ခရစ်မပေါ်မီ ၇၃၂ ခုနှစ်တွင် Tiglath-Pileser လက်အောက်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်ဆိုလျှင် Samuel၊ David နှင့် Solomon တို့သည်ပင် Dan တွင် ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းကို မရပ်တန့်စေခဲ့ကြဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁ Samuel ၇:၃–၄ တွင် Samuel ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအောက်၌ ဣသရေလလူတို့သည် အခြားဘုရားများကို စွန့်ပယ်ပြီး ထာဝရဘုရားတစ်ပါးတည်းကိုသာ ဝတ်ပြုခဲ့ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည် (အခန်းငယ် ၄)။ ထို့အပြင် Jeroboam သည် Dan တွင် ရွှေနွားသငယ်များကို တည်ထောင်သောအခါ လေဝိအမျိုးသားများသာမက လူအမျိုးမျိုးထဲမှ ယဇ်ပုရောဟိတ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည် (၁ Kings ၁၂:၃၁)။ အကြောင်းမှာ လေဝိအမျိုးသားနှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်အားလုံးသည် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံတော်မှ ထွက်ခွာပြီး တောင်ဘက် ယုဒပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည် (၂ Chronicles ၁၁:၁၃–၁၄)။ ထို့ကြောင့် လေဝိအမျိုးသား Gershom ၏သားစဉ်မြေးဆက်များသည် အာရှုရိတို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းအထိ Dan မြို့၌ အမှုဆောင်ခဲ့နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။

ထိုအစား တရားသူကြီး ၁၈:၃၁ တွင် Micah ၏ ရုပ်တုသည် ဘုရားသခင်၏အိမ်တော် Shiloh တွင် ရှိနေသည့်အချိန်တစ်လျှောက်လုံး Dan တွင် ရှိနေသည်ဟူသော ဖော်ပြချက်ကြောင့် အခန်းငယ် ၃၀ ရှိ ပြည်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းသည် ထိုထက်စော၍ Philistine လူမျိုးတို့နှင့် ဆက်စပ်ကာ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆစရာရှိသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် Eli လက်ထက် (၁ Samuel ၄:၁–၁၁) သို့မဟုတ် Jordan မြစ်အရှေ့ဘက် Mahanaim မှ ဣသရေလနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော Saul ၏သား Ishbosheth လက်ထက်တွင် ဖြစ်နိုင်သည်။ Philistine လူမျိုးတို့သည် Dan အပါအဝင် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံတော်၏ အချို့ဒေသများကို ထိန်းချုပ်ထားခဲ့နိုင်သည် (၂ Samuel ၂:၈–၁၀)။ ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားများအရ Dan ရှိ ဗိမာန်တော်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ၁၀၅၀ ခုနှစ်ခန့်တွင်၊ Philistine လူမျိုးတို့က ပဋိညာဉ်သေတ္တာကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည့်အချိန် (၁ Samuel ၄) ဝန်းကျင်တွင် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။