အခန်း ၄၅ — ဗဟိုဥရောပရှိ လုပ်ငန်းများ

 

အခန်း ၄၅—ဥရောပအလယ်ပိုင်းတွင် လုပ်ဆောင်မှုများ

ဥရောပသာသနာပြုကောင်စီ၏ ဒုတိယအကြိမ်အစည်းအဝေးကို ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ Basel တွင် ၁၈၈၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လ ၁ ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အကြီးအကဲ George I. Butler က သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးတွင် အထွေထွေညီလာခံအား Mrs. E. G. White နှင့် သူမ၏သား W. C. White တို့အား ဥရောပသာသနာပြုလုပ်ငန်းများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ရန် တောင်းဆိုပေးရန် တိုက်တွန်းသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် နိုဝင်ဘာလတွင် Battle Creek, Mich. ၌ ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံတွင် ထိုတောင်းဆိုချက်ကို အရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား သွားရောက်ရန် အကြံပြုခဲ့သည်။

ထိုဆုံးဖြတ်ချက်နှင့်အညီ Mrs. White နှင့် သူမ၏အတွင်းရေးမှူး Miss Sara McEnterfer၊ W. C. White နှင့် သူ၏မိသားစုတို့သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြပြီး Boston မှ Cephalonia သင်္ဘောဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်တွင် Liverpool သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်တွင် နှစ်ပတ်ကြာ နေထိုင်ပြီး Grimsby, Ulceby, Riseley နှင့် Southampton တို့ရှိ ဥပုသ်စောင့်သူများ၏ အဖွဲ့များကို သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ အများပြည်သူခန်းမများတွင် မိန့်ခွန်းများစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။

စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် London မှ ထွက်ခွာပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ Basel သို့ အဖွဲ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဆွစ်ဇာလန်ညီလာခံ၏ နှစ်ပတ်လည်အစည်းအဝေးနှင့် ဥရောပသာသနာပြုကောင်စီ၏ တတိယအကြိမ်အစည်းအဝေးကို မကြာမီ ကျင်းပတော့မည်ဖြစ်သည်။

“Imprimerie Polyglotte”

နောက်ပိုင်းတွင် “Imprimerie Polyglotte” ဟု အမည်ပေးခဲ့သော Basel ပုံနှိပ်တိုက်သည် ထိုအချိန်တွင် ပြီးစီးခါစဖြစ်သည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အကြီးအကဲ Butler လာရောက်စဉ် မြေကို ရယူခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံကို စီမံရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အအုံကို ဥရောပသာသနာပြုလုပ်ငန်း၏ ကြီးကြပ်မှူး အကြီးအကဲ B. L. Whitney ၏ စောင့်ကြည့်ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပုံနှိပ်စက်များနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများကို Battle Creek, Mich. ရှိ Review and Herald ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအသင်း၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ မန်နေဂျာဖြစ်ခဲ့သော Brother H. W. Kellogg က ဝယ်ယူပြီး တပ်ဆင်ပေးခဲ့သည်။

ပုံနှိပ်တိုက်အသစ်သည် ကြီးမားပြီး ခိုင်ခံ့သော အဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ကာ အလျား ၄၆ ပေ၊ အနံ ၇၆ ပေရှိပြီး မြေအောက်ထပ်အထက်တွင် အထပ်လေးထပ် ပါရှိသည်။ အပေါ်ထပ်များကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တိုးချဲ့လာသည့်အချိန်အထိ မိသားစုများနေထိုင်ရန် အခန်းစုများအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်အောင် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ Mrs. White သည် ဥရောပတွင် နေထိုင်ခဲ့သော နှစ်နှစ်တာကာလ၏ အများစုကို ထိုအခန်းစုများထဲမှ တစ်ခုတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံများစွာရှိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအိမ်များ

Mrs. White နှင့် သူမ၏အဖွဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အကြီးအကဲ Whitney က “အပေါ်ထပ်မတက်မီ ကျွန်ုပ်တို့၏ အစည်းအဝေးခန်းမကို ကြည့်ပါ” ဟု ပြောသည်။ ထိုခန်းသည် ပထမထပ်တွင်ရှိပြီး အလင်းရောင်ကောင်းစွာရရှိကာ ပရိဘောဂများလည်း ကောင်းစွာပြင်ဆင်ထားသော လှပသည့်အခန်းတစ်ခန်းဖြစ်သည်။ Mrs. White သည် ထိုနေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို စေ့စေ့စပ်စပ် ကြည့်ရှုပြီးနောက် “ဒီဟာက ကောင်းမွန်တဲ့ အစည်းအဝေးခန်းမပါ။ ဒီနေရာကို အရင်က မြင်ဖူးတယ်လို့ ခံစားရတယ်” ဟု ပြောသည်။

မကြာမီတွင် အဆောက်အအုံ၏ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းအတွက် အသုံးပြုနေသော အပိုင်းများကို သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ပုံနှိပ်စက်ခန်းသို့ ရောက်သောအခါ ပုံနှိပ်စက် လည်ပတ်နေပြီး Mrs. White က “ဒီပုံနှိပ်စက်ကို အရင်က မြင်ဖူးတယ်။ ဒီအခန်းကလည်း ကျွန်မနဲ့ အရမ်းရင်းနှီးနေသလိုပဲ” ဟု ပြောသည်။ မကြာမီ ပုံနှိပ်စက်ခန်းတွင် အလုပ်လုပ်နေသော လူငယ်နှစ်ဦး ရှေ့သို့ ထွက်လာပြီး ဧည့်သည်များနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခံရသည်။ Mrs. White က သူတို့နှင့် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီးနောက် “အခြားတစ်ယောက်က ဘယ်မှာလဲ” ဟု မေးသည်။

“ဘယ်အခြားတစ်ယောက်လဲ” ဟု အကြီးအကဲ Whitney က မေးသည်။

“ဒီမှာ အသက်ကြီးတဲ့လူတစ်ယောက် ရှိတယ်” ဟု Mrs. White က ပြန်ဖြေပြီး “သူ့အတွက် ကျွန်မမှာ သတင်းစကားတစ်ခု ရှိတယ်” ဟု ဆိုသည်။

အကြီးအကဲ Whitney က ပုံနှိပ်စက်ခန်း၏ အလုပ်ခေါင်းဆောင်သည် စီးပွားရေးကိစ္စဖြင့် မြို့ထဲသို့ သွားနေကြောင်း ရှင်းပြသည်။

Mrs. White သည် Battle Creek ဘုရားကျောင်းတွင် ပရိသတ်အများအပြားရှေ့၌ အမြင်ရူပါရုံတွင် သူမအား ပြသခဲ့သော နိုင်ငံခြားနိုင်ငံများစွာ၌ လုပ်ဆောင်ရမည့်အလုပ်အကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်မှာ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆယ်နှစ်ကျော်မျှသာ ကြာသေးသည်။ ထိုအခါ သူမက နိုင်ငံခြားနိုင်ငံများစွာတွင် ပုံနှိပ်စက်များ လည်ပတ်နေပြီး ထိုနိုင်ငံများရှိ လူများအတွက် လက်ရှိအမှန်တရားအကြောင်း မဂ္ဂဇင်းများ၊ စာစောင်ငယ်များနှင့် စာအုပ်များကို ပုံနှိပ်နေသည်ကို မြင်ခဲ့ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အကြီးအကဲ James White က သူမ၏ ပြောပြချက်ကို ကြားဖြတ်၍ ထိုနိုင်ငံများထဲမှ အချို့ကို အမည်တပ်ပြောနိုင်မလားဟု မေးခဲ့သည်။ သူမက အမည်များကို သူမအား မပြောပြထားသောကြောင့် မပြောနိုင်ကြောင်း၊ “တစ်နိုင်ငံကလွဲလို့ပေါ့။ ကောင်းကင်တမန်က Australia လို့ ပြောတာကို မှတ်မိတယ်” ဟု ပြန်ဖြေခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံများ၏အမည်များကို မပြောနိုင်သော်လည်း ထိုနေရာများကို တစ်ချိန်ချိန်တွင် မြင်ရပါက မှတ်မိမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုပုံရိပ်သည် သူမ၏စိတ်ထဲတွင် အလွန်ရှင်းလင်းစွာ ရှိနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

Basel ရှိ ပုံနှိပ်တိုက်အသစ်၏ ပုံနှိပ်စက်ခန်းတွင် ထိုနေရာများထဲမှ တစ်နေရာကို သူမ မှတ်မိခဲ့သည်။ ထိုနောက် လအနည်းငယ်အကြာ Norway သို့ သွားရောက်စဉ် Christiania ပုံနှိပ်တိုက်၏ ပုံနှိပ်စက်ခန်းတွင် အခြားနေရာတစ်ခုကို မှတ်မိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခြောက်နှစ်အကြာ Australia သို့ သွားရောက်စဉ် Melbourne ရှိ Bible Echo ရုံးတွင် နောက်ထပ် ပုံနှိပ်စက်ခန်းတစ်ခုကို မြင်တွေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာနှင့် ပုံနှိပ်စက်များသည် ၁၈၇၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်တွင် Battle Creek ၌ ရူပါရုံထဲတွင် သူမမြင်ခဲ့သော နေရာများနှင့် ပုံနှိပ်စက်များအနက် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း မှတ်မိခဲ့သည်။

စာပေများ ရောင်းချခြင်း

ဆွစ်ဇာလန်ညီလာခံကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ တက်ရောက်သူပေါင်း နှစ်ရာခန့်ရှိသည်။ ထိုအစည်းအဝေးပြီးသည်နှင့် ဥရောပသာသနာပြုကောင်စီ အစည်းအဝေးကို ချက်ချင်းဆက်လက်ကျင်းပခဲ့ပြီး နှစ်ပတ်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးများတွင် လက်ရှိအမှန်တရား၏ လုပ်ငန်းသည် အခြေတည်စပြုနေသော Scandinavia၊ Great Britain၊ Germany၊ France၊ Italy နှင့် Switzerland တို့မှ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အစီရင်ခံစာများကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအစီရင်ခံစာများကြောင့် အောက်ပါအကြောင်းအရာများနှင့် ပတ်သက်၍ အားတက်သရော ဆွေးနွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ စာပေများကို ဖြန့်ဝေရန် အထိရောက်ဆုံးအစီအစဉ်များ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ မဂ္ဂဇင်းများနှင့် စာအုပ်များတွင် သရုပ်ဖော်ပုံများ အသုံးပြုခြင်း၊ တဲများအသုံးပြုခြင်းနှင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခြင်း။

Scandinavia မှ ညီအစ်ကိုများက ၎င်းတို့၏ ညီလာခံများတွင် ယခင်ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွင်း စာပေများ ရောင်းချရငွေမှာ ဒေါ်လာ ၁,၀၃၃ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ Great Britain မှ ကိုယ်စားလှယ်များက ရောင်းချရငွေ ဒေါ်လာ ၅၅၀ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ Basel ရုံးသည် ၎င်း၏ German နှင့် French မဂ္ဂဇင်းများမှ ဒေါ်လာ ၁,၀၁၀ ရရှိခဲ့သည်။

ကက်သလစ်ဘာသာ လွှမ်းမိုးသော ဥရောပဒေသများတွင် လုပ်ကိုင်နေကြသော စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများသည် မိမိတို့၏အတွေ့အကြုံများကို ပြောပြခြင်းနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အလွန်အောင်မြင်စွာ လိုက်နာခဲ့သည့် အစီအစဉ်များအတိုင်း ဥရောပတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ စာပေများကို မရောင်းနိုင်ရသည့်အကြောင်းကို ကောင်စီအား ရှင်းပြခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်များစွာ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်နိုင်ငံများတွင် လုပ်ကိုင်နေသော ထိပ်တန်းဧဝံဂေလိအသင်းများကဲ့သို့ စာအုပ်ဖြန့်ချိသူအား လစာပေးရမည်ဟု ၎င်းတို့က တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။

ညီလာခံနှင့် ကောင်စီ၏ ဆယ့်ကိုးရက်တာကာလအတွင်း Mrs. White သည် အများအားဖြင့် English ဘာသာဖြင့် တင်ပြသော အစီရင်ခံစာများကို အာရုံစူးစိုက်စွာ နားထောင်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအစည်းအဝေးများတွင် အားပေးနှစ်သိမ့်စကားများ ပြောကြားခဲ့ပြီး နံနက်အစောပိုင်းအစည်းအဝေးများတွင် ညီအစ်ကိုများအချင်းချင်း ချစ်ခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်း၊ အမှန်တရားကို တင်ပြပုံ၊ အလုပ်သမားများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ ဓမ္မအမှုတွင် ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ဇွဲရှိခြင်း၊ နယ်ပယ်အသစ်များတွင် မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည် စသည့်အကြောင်းအရာများကို သွန်သင်ပေးသော မိန့်ခွန်းများကို ဆက်တိုက်ပြောကြားခဲ့သည်။ သာသနာပြုလုပ်သားများကို သူမက ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည်—

“ညီအစ်ကိုတို့၊ မည်သည့်အခက်အခဲတွင်မဆို ဘုရားသခင်၌ ကောင်းကင်တမန်များ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း မှတ်ထားကြပါ။ သင်တို့သည် ဆန့်ကျင်မှုကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်၊ အမှန်ပင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုကိုပင် ကြုံရနိုင်သည်။ သို့သော် အခြေခံမူကို ခိုင်မြဲစွာ စွဲကိုင်ထားပါက သင်တို့ဝတ်ပြုသော ဘုရားသခင်၌ ဒံယေလကဲ့သို့ ယခုအချိန်တွင် ကူညီကယ်တင်ပေးမည့်သူကို တွေ့ရမည်။ ယခုအချိန်သည် ကိုယ်ကျင့်စရိုက်၏ ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်မှုကို ပျိုးထောင်ရန် အချိန်ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်ကို ချစ်၍ ကြောက်ရွံ့သူတို့အတွက် ကတိတော်၏ အဖိုးတန်ကျောက်မျက်များနှင့် ပြည့်နှက်နေသည်မှာ သမ္မာကျမ်းစာဖြစ်သည်။

“သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်နေကြသူအားလုံးကို ကျွန်မ ပြောလိုသည်မှာ ယေရှု၌ ပုန်းကွယ်နေကြပါ။ သင်တို့၏လုပ်ဆောင်မှုအားလုံးတွင် မိမိကိုယ်ကိုမဟုတ်ဘဲ ခရစ်တော်ကိုသာ ထင်ရှားစေကြပါ။ အလုပ်သည် ခက်ခဲလာပြီး သင်တို့ စိတ်ဓာတ်ကျကာ ထိုအလုပ်ကို စွန့်ပစ်ရန် သွေးဆောင်ခံရသောအခါ သမ္မာကျမ်းစာကို ယူပြီး ဘုရားသခင်ရှေ့တွင် ဒူးထောက်ကာ ‘အရှင်ဘုရား၊ ဤနေရာတွင် ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ကတိပြုထားပါသည်’ ဟု ပြောကြပါ။ ကိုယ်တော်၏ ကတိတော်များပေါ်တွင် မိမိတို့၏ ဝန်ကို အပ်နှံကြပါ၊ ထိုကတိတော်တိုင်း ပြည့်စုံလာမည်။”

[Historical Sketches of the Foreign Missions of the Seventh-day Adventists, 153]

စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများထံမှ စိတ်ဓာတ်ကျစရာ အစီရင်ခံစာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုအခက်အခဲများအားလုံး ရှိနေသော်လည်း လုပ်သားများသည် မိမိတို့၏လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အောင်မြင်မှုရှိမည်ဟူသော ယုံကြည်ခြင်း ရှိရမည်ဟု သူမက တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ စိတ်ဓာတ်ကျနေသော စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများအား ဥရောပတွင် စာအုပ်များကို ထိုသို့ရောင်းချနိုင်ကြောင်း၊ ထိုသို့ရောင်းချခြင်းဖြင့် လုပ်သားများကို ထောက်ပံ့နိုင်ပြီး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအိမ်သို့လည်း စာအုပ်များ ထပ်မံထုတ်လုပ်နိုင်ရန် လုံလောက်သော ဝင်ငွေ ရရှိစေနိုင်ကြောင်း သူမအား ပြသခဲ့သည်ဟု ထပ်ခါတလဲလဲ အာမခံပြောကြားခဲ့သည်။

စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်း

ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဇွဲရှိရှိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သူများအား အထူးအကူအညီ ပေးမည်ဟူသော သူမ၏အာမခံချက်ကြောင့် လူငယ်အချို့သည် စာပေများရောင်းချခြင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ထောက်ပံ့မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ရန် နောက်ထပ်ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ရန် သဘောတူလာကြသည်။ သို့သော် ရောင်းချနိုင်သော စာအုပ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖြည့်ဆည်းပေးရမည်ဟု ၎င်းတို့က ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။

အကြီးအကဲ J. G. Matteson က စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများကို အားပေးရန်နှင့် လေ့ကျင့်ပေးရန် မိမိအနေဖြင့် အစွမ်းကုန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းတို့သည် မဂ္ဂဇင်းများနှင့် စာအုပ်ငယ်များကို ရောင်းချရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် ရရှိသောဝင်ငွေသည် ၎င်းတို့ကို လုံလောက်စွာ ထောက်ပံ့ရန် မလုံလောက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ရလဒ်များ ရရှိရန် မည်သို့လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို သိရှိရန် မိမိအနေဖြင့် အလွန်အခက်တွေ့နေကြောင်း သက်သေခံပြောကြားခဲ့သည်။ Mrs. White ထံမှ ရရှိသော အားပေးမှုကြောင့် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံကြိုးစားရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြောင်းလည်း ပြောသည်။

ထို့ကြောင့် ၁၈၈၅-၈၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီအတွင်း Scandinavia တွင် စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများကို ပညာပေးလေ့ကျင့်ရန် အထူးကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ Sweden၊ Norway နှင့် Denmark တို့တွင် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။ Stockholm ရှိ ကျောင်းသည် လေးလကြာ ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ လူနှစ်ဆယ် တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ နေ့လယ်အချိန်တွင် ခြောက်နာရီကြာ စာအုပ်ရောင်းချရန် လှည့်လည်ကြပြီး နံနက်နှင့် ညအချိန်များတွင် စာသင်ကြားခဲ့ကြသည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် Scandinavia ၌ စာအုပ်နှင့် စာစောင်ငယ်များ ရောင်းချရငွေမှာ ဒေါ်လာ ၅,၃၈၆ ရှိပြီး မဂ္ဂဇင်းများအတွက် စာရင်းသွင်းခမှာ ဒေါ်လာ ၃,၁၄၆ ရှိသည်။

နှစ်များကြာပြီးနောက် အကြီးအကဲ Matteson က Basel ညီလာခံမှ ပြန်လာပြီးနောက် မကြာမီ စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းအတွက် မိမိ၏ကြိုးပမ်းမှုများအကြောင်း ပြောကြားရာတွင် မိမိ၏လုပ်သားများသည် အလွန်နည်းပါးသော ဝင်ငွေဖြင့်သာ အသက်ရှင်ရမည်ဟု အလွန်ခိုင်မာစွာ ယုံကြည်ခဲ့သောကြောင့် တစ်ဦးချင်းစီအား ငွေသားစာရင်းကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းရန်၊ ထိုစာရင်းကို တစ်ပတ်လျှင်တစ်ကြိမ် မိမိအား စစ်ဆေးခွင့်ပြုရန်နှင့် ချွေတာရေးအတွက် အကြံပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ မကြာမီ အခြေအနေ ပြောင်းပြန်လှန်သွားသည်။ စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများသည် ငွေကို ပိုမိုနည်းပါးစွာ သုံးစွဲပြီး ဝင်ငွေ ပိုမိုရရှိလာကြသဖြင့် အချို့မှာ ညီလာခံ၏ ဘဏ္ဍာတိုက်မှ မည်သည့်ငွေမျှ မယူဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်လောက်အောင် ဝင်ငွေရရှိခဲ့ကြသည်။

[မှတ်ချက်—Scandinavia တွင် စာအုပ်ရောင်းချရေးလုပ်ငန်းကို ခိုင်မာသော အခြေခံပေါ်တွင် တည်ထောင်ရန် အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများသည် အစောပိုင်းတွင်ပင် အသီးအပွင့် ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ် အထွေထွေညီလာခံတွင် အကြီးအကဲ O. A. Olsen သည် Scandinavia တွင် စာအုပ်ရောင်းချသူ ငါးဆယ်ရှိပြီး ကောင်းမွန်စွာ အောင်မြင်နေကြောင်း အစီရင်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ (၁၈၈၉ Church and Sabbath School Bulletin, 4 ကိုကြည့်ပါ။) ၁၈၈၉ ခုနှစ်အတွက် စာအုပ်ရောင်းချရငွေမှာ ဒေါ်လာ ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုပမာဏသည် ဒေါ်လာ ၂၀,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ် အထွေထွေညီလာခံအတွင်း Scandinavia အတွက် အထွေထွေအေးဂျင့်က “စာအုပ်ရောင်းချသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ထောက်ပံ့နေကြပြီး ထိုအပြင် မိမိတို့၏ လှူဒါန်းမှုများဖြင့် လုပ်ငန်းကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးနေကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ စာအုပ်ရောင်းချသူများ၏ လှူဒါန်းမှုများမှတစ်ဆင့် Swedish ညီလာခံ၏ ဘဏ္ဍာတိုက်ထဲသို့ kroner ရာနှင့်ချီ၍ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး Norway နှင့် Denmark တို့တွင်လည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်မည်ဟု ယူဆပါသည်။ … ကျွန်ုပ်တို့၏ စာအုပ်ရောင်းချသူများ များများရောင်းလေလေ ပို၍ ရောင်းချနိုင်လာလေလေ ဖြစ်သည်။ … လူအများအပြားသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ထုတ်ဝေစာပေများကို ဖတ်ရှုခြင်းအားဖြင့် အမှန်တရားကို လက်ခံပြီးဖြစ်ကြသည်” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ (Church and Sabbath School Bulletin, 1891, 84။)]

ဥရောပအလယ်ပိုင်းတွင် စာအုပ်ရောင်းချရေးလုပ်ငန်းသည် စာအုပ်များနှင့် ဆရာတစ်ဦး၊ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ရရှိလာရန် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သည်။ Scandinavia နိုင်ငံများတွင် လူကြိုက်များသော စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်လာနေသော “Life of Christ” ကို German နှင့် French ဘာသာများသို့ ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် လူများအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အကြီးအကဲ L. R. Conradi သည် ၁၈၈၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ Germany၊ Russia နှင့် Switzerland တို့ရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ဥပုသ်စောင့်သူများ၏ အဖွဲ့များကို သွားရောက်ပြီးနောက် ဥရောပနယ်ပယ်များ၏ အရေးအကြီးဆုံးလိုအပ်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ လက်ရှိအမှန်တရားအကြောင်း စာအုပ်များဖြစ်ပြီး ထိုစာအုပ်များကို ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံထားပြီး ကောင်းစွာလေ့ကျင့်ထားသော စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများက လူများ၏အိမ်များသို့ ယူဆောင်သွားရမည်ဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဥရောပ၏ လူအများအပြားထံသို့ ကြွလာမည့်အရှင်၏ သတင်းစကားကို ယူဆောင်ရန် ကျွန်ုပ်တို့၏ စာပေများကို အသုံးပြုရမည်ကို သူက ရှင်းလင်းစွာ မြင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သာသနာပြုရန်ပုံငွေများဖြင့် စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများကို အနည်းငယ်မျှသော လစာပင် ပေးနိုင်မည်မဟုတ်သောကြောင့် Scandinavia တွင် စတင်ခဲ့သောအရာ—စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများအား စာပေများရောင်းချပြီး လစာမယူဘဲ ကော်မရှင်ဖြင့် အသက်မွေးနိုင်ရန် ပညာပေးလေ့ကျင့်ပေးခြင်း—ကို ဥရောပအလယ်ပိုင်းတွင် စတင်ရန် ကြိုးပမ်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း သူမြင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျွန်ုပ်တို့၏ လူငယ်များသည် ခရစ်တော်၏လုပ်ငန်းတွင် ထိရောက်သောလုပ်သားများ ဖြစ်လာရန် ပညာပေးလေ့ကျင့်ပေးနိုင်မည့် သဘောသဘာဝရှိသော အလုပ်အကိုင်များ လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်း သူမြင်ခဲ့သည်။

Basel မှ စတင်၍ အကြီးအကဲ Conradi သည် လူငယ်ခြောက်ဦး သို့မဟုတ် ရှစ်ဦးခန့်ကို စုစည်းကာ အောင်မြင်မှုရရှိရန် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ လူများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏စာအုပ်များထဲရှိ ကယ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ အမှန်တရားများကို လိုအပ်ကြကြောင်း၊ Mrs. White က ကောင်းစွာလေ့ကျင့်ထားသော ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ထိုစာအုပ်များကို ရောင်းချနိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့ကြောင်း၊ အကြီးအကဲ Matteson က ထိုအချက် မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြောင်း၊ မိမိနှင့် မိမိ၏လူငယ်အဖော်များသည် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေရမည်ဖြစ်ကြောင်း သူက ကြေညာခဲ့သည်။ သူတို့သည် စာအုပ်၏ အကြောင်းအရာကို လေ့လာကြပြီး ထိုစာအုပ်၏ ကြီးမြတ်သော အမှန်တရားများအပေါ် စိတ်အားထက်သန်လာကြသည်။ ထို့နောက် သူ၏ အားပေးညွှန်ကြားမှုအောက်တွင် အပြင်ထွက်လုပ်ဆောင်သောအခါ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ကြသည်။

[မှတ်ချက်—၁၈၈၇ ခုနှစ် အထွေထွေညီလာခံတွင် “Basel ရှိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အစကတည်းက ကျွန်ုပ်တို့၏ ထုတ်ဝေစာပေများသည် ဥရောပအလယ်ပိုင်းနယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရမည်မှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးဖြင့် ထုတ်ဝေသော အသင်း၏ စာအုပ်များ၊ စာစောင်ငယ်များနှင့် မဂ္ဂဇင်းများသည် ဖြန့်ဝေရာနေရာတိုင်းတွင် ကောင်းကျိုးဖြစ်စေရန် အလွန်အစွမ်းထက်သော သြဇာသက်ရောက်လျက်ရှိသည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ (SDA Year book, ၁၈၈၈၊ စာမျက်နှာ ၁၂၀။)

Imprimerie Polyglotte တွင် ထုတ်ဝေသော ပိုကြီးသောစာအုပ်များနှင့် မဂ္ဂဇင်းများအတွက် လုပ်သားများသည် အလွန်ကောင်းမွန်စွာ အောင်မြင်လာသဖြင့် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် အကြီးအကဲ O. A. Olsen သည် ၎င်း၏လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုရှိကြောင်း အစီရင်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ “Basel ရှိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအိမ်သည် … ယမန်နှစ်တွင် ကောင်းမွန်သောလုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်” ဟု ၁၈၈၉ ခုနှစ် အထွေထွေညီလာခံတွင် စုဝေးနေသော ကိုယ်စားလှယ်များအား သူက ကြေညာခဲ့သည်။ “နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာအရ ထိုနှစ်အတွက် ဒေါ်လာ ၁,၅၅၉.၅၅ တိုးတက်မှု ရှိသည်။ ဤရုံးသည် ယခင်က မည်သည့်အခါမျှ မိမိကိုယ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက ဤအစီရင်ခံစာသည် အလွန်အားရစရာကောင်းသည်။ ယခုနှစ် ဥရောပအလယ်ပိုင်းညီလာခံ၏ တက်ကြွသောလုပ်ငန်းသည် အများအားဖြင့် Germany ဘက်သို့ ဦးတည်ခဲ့သည်။” (General Conference Daily Bulletin, ၁၈၈၉၊ ၃။)]

သစ္စာရှိစွာ အမှုဆောင်ခြင်းအားဖြင့် တိုးတက်မှု

Basel တွင် German နှင့် French ဘာသာများဖြင့် စာအုပ်ကြီးများစွာကို ဘာသာပြန်ပုံနှိပ်ရန် အထွေထွေညီလာခံကော်မတီ၏ ရက်ရောစွာ ငွေခွဲဝေပေးသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် Imprimerie Polyglotte တွင် အလုပ်များစွာ ရရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် ထိုကဲ့သို့ ပညာပေးသင်ကြားပေးသော လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်နွှယ်ရန် အလွန်ဝမ်းမြောက်ကြသော လူငယ်ယောက်ျားမိန်းမ နှစ်ဆယ်ခန့်ကို အလုပ်ခန့်ထားနိုင်ရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။

လူငယ်များသည် သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ဘာသာစကားများကို လေ့လာရန် စိတ်အားထက်သန်ကြသည်ကို မြင်သောအခါ စီမံခန့်ခွဲသူများက တက်ရောက်လိုသူများအတွက် သမ္မာကျမ်းစာ၊ သမိုင်း၊ သမ္မာကျမ်းစာအယူဝါဒများနှင့် English သဒ္ဒါတို့ကို သင်ကြားပေးရန် အတန်းများ စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအတန်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် နံနက် ၆:၃၀ မှ ၇:၃၀ အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ French လူငယ်များသည် German နှင့် English ဘာသာစကားနှစ်မျိုးလုံးကို အံ့ဖွယ်မြန်ဆန်စွာ ကျွမ်းကျင်လာကြပြီး German လူငယ်များကလည်း French နှင့် English နှစ်မျိုးလုံးကို ကျွမ်းကျင်လာကြသည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် သူတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာအရွယ်အစားနှင့် ဉာဏ်ပညာတွင်လည်း တိုးတက်လာကြသည်။

နံနက်အတန်းများအစား ဘာသာရေးအစည်းအဝေးများကို တစ်ပတ် သို့မဟုတ် ဆယ်ရက်ကြာ ဆက်တိုက်ကျင်းပခဲ့သည့်အခါများလည်း ရှိသည်။ ထိုအစည်းအဝေးများတွင် Mrs. White သည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူငယ်များကို ခရစ်တော်၏လုပ်ငန်းတွင် ထိရောက်သော အမှုဆောင်သူများဖြစ်လာရန် ပြင်ဆင်ပေးဖို့ အားပေးရာတွင် သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ မပင်ပန်းသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အခွင့်အရေးများကို အသုံးချရန်၊ အလုပ်နှင့် လေ့လာမှုတွင် လုံ့လဝီရိယရှိရန် သူမက တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူတို့သည် သစ္စာရှိပါက ဘုရားသခင်သည် သူတို့ကို အနီးအဝေးရှိ လူများစွာထံသို့ အမှန်တရားကို ယူဆောင်သွားရန် အသုံးပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သခင်ဘုရားအနီးတွင် နေထိုင်ပါက သူ၏လုပ်ငန်းတွင် အစွမ်းထက်သူများ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သူတို့ထဲမှ အချို့သည် ကြီးမားသော တာဝန်များရှိသည့် ရာထူးများသို့ ခေါ်ယူခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း သူမအား ပြသခဲ့သည်ဟု ပြောပြခဲ့သည်။

ဤကြိုတင်ဟောချက်၏ ထူးခြားသော ပြည့်စုံမှုကို သက်သေခံနိုင်သူများစွာ ရှိသည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုလူငယ်များထဲမှ တစ်ဦးသည် Latin Union Conference ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အကြိမ်များစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဦးသည် Swiss Conference ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဦးသည် Levant Union Mission ၏ ကြီးကြပ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အခြားသူများမှာ တရားဟောဆရာများ၊ ဘာသာပြန်သူများ၊ တည်းဖြတ်သူများ၊ ဆရာများနှင့် ကြီးမားသော ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများ၏ မန်နေဂျာများ ဖြစ်လာကြသည်။

[မှတ်ချက်—၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် အစီရင်ခံခဲ့သည့်အတိုင်း ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ Basel တွင် ထိုအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သူအချို့က အောက်ပါ ယုံကြည်စိတ်ချအပ်နှံထားသော ရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။

a. Latin Union Conference ရှိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း၏ မန်နေဂျာ။

b. Gland Sanitarium ၏ မန်နေဂျာ။

c. Latin Union Conference ၏ ဥက္ကဋ္ဌ။

d. Levant Union Mission ၏ ကြီးကြပ်မှူး။

e. France မြောက်ပိုင်းနယ်ပယ်၏ ဒါရိုက်တာ။

f. Latin Union School ၏ ဆရာ။

g. Gland Sanitarium ၏ အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး။

h. Quebec တွင် တည်းဖြတ်သူနှင့် ဧဝံဂေလိလုပ်သား။]

Italy သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်း

၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် Mrs. White သည် Basel မှ Italy နိုင်ငံ၊ Torre Pellice သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သူမနှင့်အတူ ချွေးမဖြစ်သူ Mary K. White နှင့် အကြီးအကဲ B. L. Whitney တို့ လိုက်ပါခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးနှင့်ပတ်သက်၍ သူမက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည်—

“ထိုနေ့သည် ကျွန်မ၏ ငါးဆယ့်ရှစ်နှစ်ပြည့် မွေးနေ့ဖြစ်ပြီး သေချာသည်မှာ ကျွန်မအနေဖြင့် မမျှော်လင့်ထားသည့် နည်းလမ်းနှင့် နေရာတွင် ကျင်းပရမည့် မွေးနေ့ဖြစ်သည်။ ကျွန်မ ဥရောပတွင် ရှိနေသည်ကို လက်တွေ့ကျကျ ယုံကြည်ရန်ပင် ခက်ခဲနေသလို ခံစားရသည်။ England၊ Switzerland၊ Denmark၊ Norway နှင့် Sweden တို့တွင် ကျွန်မ၏ သက်သေခံချက်ကို ပြောကြားခဲ့ပြီး ယခု Italy တွင် အမှုဆောင်ရန် လမ်းခရီးပေါ်တွင် ရှိနေသည်။

“Alps တောင်တန်းကို ဖြတ်သန်းသွားသော ကျွန်မတို့၏လမ်းသည် ကြီးမားသော St. Gothard တောင်ကြားလမ်းမှ ဖြတ်သွားသည်။ သောကြာနေ့ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် Torre Pellice သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အကြီးအကဲ A. C. Bourdeau ၏ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်သော အိမ်တွင် ကြိုဆိုခံခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဥပုသ်နေ့တွင် သူတို့ပုံမှန် ဥပုသ်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပသော ငှားရမ်းထားသည့် ခန်းမ၌ ညီအစ်ကိုမောင်နှမများအား စကားပြောခဲ့သည်။”

Mrs. White သည် Torre Pellice တွင် သုံးပတ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ သူမသည် လူများအား ဆယ်ကြိမ်တိုင်တိုင် စကားပြောခဲ့ပြီး Waldenses များသည် မိမိတို့၏ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသူများထံမှ ထွက်ပြေးစဉ် လိုက်လံဖမ်းဆီးခံရ၊ နှိပ်စက်ခံရပြီး သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသော ထင်ရှားသည့် နေရာအချို့ကို သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ထိုအတွေ့အကြုံများနှင့်ပတ်သက်၍ သူမက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည်—

“သူတို့၏အသံများကို ကြားနိုင်ခဲ့မည်ဆိုလျှင် ဤချိုင့်ဝှမ်းများကို ဝန်းရံထားသော ထာဝရတည်ရှိသည့် တောင်များသည် သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကြောင့် ဘုရားသခင်၏လူတို့ ခံစားခဲ့ရသော ဆင်းရဲဒုက္ခများအကြောင်း မည်မျှကြီးမားသော သမိုင်းကို ပြောပြနိုင်မည်နည်း။ ထိုခရစ်ယာန်ဒုက္ခသည်များ မသိရှိခဲ့သော ကောင်းကင်တမန်များ၏ လာရောက်လည်ပတ်မှုများအကြောင်း မည်မျှကြီးမားသော သမိုင်းဖြစ်မည်နည်း။ လူသည် မိတ်ဆွေတစ်ဦးနှင့် စကားပြောသကဲ့သို့ ကောင်းကင်တမန်များသည် လူတို့နှင့် ထပ်ခါတလဲလဲ စကားပြောခဲ့ကြပြီး သူတို့ကို လုံခြုံသောနေရာများသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ သစ္စာရှိသူများ၏ ကျဆင်းနေသော စိတ်ဓာတ်များကို အားပေးသော ကောင်းကင်တမန်များ၏ စကားများသည် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်လည်အားဖြည့်ပေးခဲ့ကြပြီး သူတို့၏စိတ်များကို အမြင့်ဆုံးတောင်များ၏ ထိပ်များအထက်သို့ မြှင့်တင်ကာ အောင်နိုင်သူများသည် ကြီးမားသော အဖြူရောင်ပလ္လင်တော်ကို ဝန်းရံသောအခါ ရရှိမည့် အဖြူရောင်ဝတ်ရုံများ၊ သရဖူများနှင့် အောင်ပွဲ၏ ထန်းလက်များကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် မြင်တွေ့စေခဲ့ကြသည်။”

ထိုနောက် Mrs. White သည် Waldensian ချိုင့်ဝှမ်းများသို့ နှစ်ကြိမ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ်မှာ ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဖြစ်ပြီး သားဖြစ်သူနှင့် သူ၏ဇနီးတို့နှင့်အတူ နေရာများစွာရှိ လူနည်းစုအသင်းတော်များကို စကားပြောရန် နှစ်ပတ် အချိန်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ကြိမ်မှာ အကြီးအကဲနှင့် Mrs. Wm. Ings တို့နှင့်အတူ နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပြီး France နိုင်ငံ၊ Nimes တွင် နှစ်ပတ်ကြာ အမှုဆောင်ပြီးနောက် Basel သို့ ပြန်လာကြစဉ် ဖြစ်သည်။