အခန်း ၅—အစောပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ

 

အခန်း ၅—အစောပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ

သမ္မာကျမ်းစာကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲသည် အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သမ္မာကျမ်းစာမိတ္တူများ အလွန်နည်းပါးစွာသာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို လုံးဝပျက်စီးသွားစေရန် ခွင့်မပြုခဲ့ပါ။ ထိုနှုတ်ကပတ်တော်၏ အမှန်တရားများသည် အစဉ်အမြဲ ဖုံးကွယ်နေမည်မဟုတ်ပါ။ မိမိ၏အစေခံများကို လွတ်မြောက်စေရန် ထောင်တံခါးများကို ဖွင့်၍ သံတံခါးများကို ဖြုတ်ပေးနိုင်သကဲ့သို့ အသက်၏နှုတ်ကပတ်တော်များကိုလည်း ထိုနည်းတူ လွတ်မြောက်စေနိုင်ပါသည်။ ဥရောပနိုင်ငံအသီးသီးတွင် လူတို့သည် ဝှက်ထားသောဘဏ္ဍာကို ရှာဖွေသကဲ့သို့ အမှန်တရားကို ရှာဖွေရန် ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော် လှုံ့ဆော်ခြင်းကို ခံခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ အစီအစဉ်တော်အတိုင်း ဦးဆောင်ခံရ၍ သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများထံသို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး၊ ထိုမြင့်မြတ်သောစာမျက်နှာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မည်မျှပင် ပေးဆပ်ရစေကာမူ အလင်းကို လက်ခံရန် အသင့်ရှိခဲ့ကြသည်။ အရာခပ်သိမ်းကို ရှင်းလင်းစွာ မမြင်နိုင်ကြသော်လည်း ကာလရှည်ကြာ မြှုပ်နှံထားခဲ့သော အမှန်တရားများစွာကို သိမြင်နိုင်ရန် အခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ ကောင်းကင်မှ စေလွှတ်ခံရသော တမန်များကဲ့သို့ သူတို့သည် ထွက်ခွာလာပြီး အမှားနှင့် အယူသီးမှုတို့၏ ချည်နှောင်ခြင်းများကို ဖြိုဖျက်ကာ ကာလရှည်ကြာ ကျွန်ခံနေခဲ့သူများအား ထကြွ၍ မိမိတို့၏လွတ်လပ်ခွင့်ကို တောင်းဆိုကြရန် ခေါ်ဆော်ခဲ့ကြသည်။

Waldenses တို့မှအပ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် ကာလအတန်ကြာ ပညာတတ်သူများသာ သိရှိသော ဘာသာစကားများအတွင်း ပိတ်လှောင်ထားခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာများကို ဘာသာပြန်၍ နိုင်ငံအသီးသီးရှိ လူတို့အား မိမိတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ပေးအပ်ရမည့်အချိန် ရောက်လာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် သန်းခေါင်ယံအချိန်ကို ကျော်လွန်လာခဲ့ပြီ။ မှောင်မိုက်သောအချိန်များသည် ကုန်ဆုံးလျက်ရှိပြီး နိုင်ငံများစွာတွင် ရောက်ရှိလာတော့မည့် အရုဏ်ဦး၏ လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ဆယ့်လေးရာစုတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ “ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ မနက်ခင်းကြယ်” ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ John Wycliffe သည် အင်္ဂလန်တစ်နိုင်ငံတည်းအတွက်သာမက ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ရှေ့ပြေးသူဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် Puritans တို့၏ အစပြုသူဖြစ်ခဲ့ပြီး သူ၏ခေတ်ကာလသည် သဲကန္တာရအတွင်းရှိ အိုအေစစ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

Wycliffe သည် ကျယ်ပြန့်သော ပညာရေးကို ရရှိခဲ့ပြီး သူ့အတွက် ထာဝရဘုရားကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် ဉာဏ်ပညာ၏အစဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောလိပ်တွင် သူသည် ထူးခြားသော ပါရမီနှင့် ခိုင်မာသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုတို့အပြင် ထက်သန်သော ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုကြောင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူသည် အရပ်ဘက်ဥပဒေနှင့် အသင်းတော်ဥပဒေတို့ကို လေ့လာခဲ့ပြီး အသိပညာနယ်ပယ်တိုင်းကို သိကျွမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း သူ၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် ထိုအစောပိုင်းလေ့ကျင့်မှု၏ တန်ဖိုးသည် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူသည် ဝိညာဉ်တော်၏ဓားကို ကိုင်တွယ်နိုင်သကဲ့သို့ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျောင်းများ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကိုလည်း ကျွမ်းကျင်ခဲ့သည်။ ထိုအရည်အချင်းများ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးမှ လူတို့၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူ၏နောက်လိုက်များက မိမိတို့၏ဆရာသည် ထိုခေတ်က ပညာရှိများနှင့် ပညာရှင်ဆရာဝန်များအနက် ရှေ့ဆုံးတွင် ရှိနေသည်ကို ကျေနပ်ဝမ်းမြောက်စွာ မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။ ထာဝရဘုရားသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းကို မိမိ၏ဉာဏ်ရည်စွမ်းရည်ကြောင့် ထိုလုပ်ငန်းကို ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ခန့်ညားမှုရှိစေမည့်သူတစ်ဦးထံ အပ်နှံရန် သင့်လျော်သည်ဟု မြင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချသည့်အသံကို တိတ်ဆိတ်စေခဲ့ပြီး အမှန်တရား၏ ရန်သူများသည် အမှန်တရားကို ထောက်ခံပြောဆိုသူ၏ မသိနားမလည်မှုကို ရယ်မောကဲ့ရဲ့ခြင်းဖြင့် သူ၏အမှုကို အထင်အမြင်သေးစေရန် ကြိုးပမ်းခြင်းမှ တားဆီးခဲ့သည်။

Wycliffe သည် ပညာရေးကျောင်းများ၏ ပညာရပ်များကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်ပြီးနောက် ကျမ်းစာလေ့လာခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ သူ၏အာရုံစိုက်မှု ရောက်ရှိသမျှ အကြောင်းအရာတိုင်းကို စေ့စေ့စပ်စပ် စူးစမ်းလေ့လာလေ့ရှိပြီး သမ္မာကျမ်းစာကိုလည်း ထိုနည်းလမ်းအတိုင်း လေ့လာခဲ့သည်။ ယခင်က သူခံစားခဲ့ရသော ကြီးမားသည့်လိုအပ်ချက်တစ်ခု ရှိခဲ့ပြီး ထိုလိုအပ်ချက်ကို သူ၏ပညာရေးဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများနှင့် အသင်းတော်၏ သွန်သင်ချက်များက မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ ကျမ်းစာထဲတွင် သူသည် ယခင်က အချည်းနှီးရှာဖွေခဲ့သောအရာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ကယ်တင်ခြင်းအစီအစဉ်ကို ဖော်ပြထားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ခရစ်တော်သည် လူသားတို့အတွက် တစ်ဦးတည်းသော အကျိုးဆောင်ဖြစ်သည်ကိုလည်းကောင်း မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ရောမအသင်းတော်သည် ကျမ်းစာလမ်းများကို စွန့်ပယ်၍ လူ့အစဉ်အလာများကို လိုက်နာနေသည်ကို သူမြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိကိုယ်ကို ခရစ်တော်၏အမှုတော်တွင် အပ်နှံပြီး မိမိရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အမှန်တရားများကို ကြေညာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

သူသည် အလွန်သတိကြီးစွာဖြင့် စတင်ခဲ့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်ချုပ်မှု၏ အမှားများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာသည်နှင့်အမျှ ယုံကြည်ခြင်းအယူဝါဒကို ပိုမိုထက်သန်စွာ သွန်သင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဘာသာရေးပညာ၊ ထိုးဖောက်မြင်နိုင်သော ဉာဏ်ရည်၊ သန့်ရှင်းသောအသက်တာနှင့် မလျှော့မတင်းသော သတ္တိနှင့် ဖြောင့်မတ်မှုတို့ကြောင့် လူအများ၏ ယုံကြည်မှုနှင့် လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ထူးချွန်၍ ထက်သန်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သကဲ့သို့ ထိရောက်စွာ ဟောပြောနိုင်သော တရားဟောဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး သူ၏နေ့စဉ်အသက်တာသည် သူဟောပြောသော အမှန်တရားများ၏ သက်သေဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲပြီး အသင်းတော်အတွင်း သမ္မာကျမ်းစာ၏ အာဏာကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ရောမအသင်းတော်တွင် ပျံ့နှံ့နေသော မတရားမှုများကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် လူအများအပြားသည် မိမိတို့၏ ယခင်ယုံကြည်ခြင်းကို မကျေနပ်တော့ဘဲ ဤဆွေးနွေးမှုများတွင် ပေါ်ထွက်လာသော အမှန်တရားများကို မဖုံးမကွယ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် မိမိတို့ထက် ပိုမိုကြီးမားသော သြဇာလွှမ်းမိုးမှု ရရှိလာသည်ကို မြင်သောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ခေါင်းဆောင်များသည် ဒေါသဖြင့် တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။

Wycliffe သည် ရှင်းလင်းစွာ စဉ်းစားနိုင်သူဖြစ်ပြီး အမှားကို ထက်မြက်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်သူဖြစ်ကာ ရောမ၏အာဏာက ခွင့်ပြုထားသော အလွဲသုံးစားမှုများစွာကို ရဲရင့်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သူ၏ထောက်ခံသူများ၏ ရန်ငြိုးကို မိမိအပေါ်သို့ ကျရောက်စေခဲ့သည်။ သူ့ကို အယူမှားသူအဖြစ် စီရင်၍ သတ်ဖြတ်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း ဘုရားသခင်သည် သူ့အား မင်းသားများ၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပေးတော်မူသဖြင့် သူတို့က သူ့ဘက်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာအမှုထမ်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် သူသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်ထံမှ ပုပ်ရဟန်းမင်းက တောင်းခံသော အခွန်ပေးဆောင်မှုကို ရဲရင့်စွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး လောကီအုပ်ချုပ်သူများအပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာပိုင်ခွင့်ယူဆချက်သည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ဗျာဒိတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးနှင့် ဆန့်ကျင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ သရဖူပိုင်ခွင့်များကို ရောမအာဏာ၏ ကျူးကျော်မှုများမှ အလွန်ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများနှင့် အထက်တန်းလွှာများသည် သူ့ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသဖြင့် သူ၏ရန်သူများသည် သူ့အား မည်သည့်အရာမျှ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြပါ။ တစ်ကြိမ်တွင် သူ့ကို ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ အစည်းအဝေးရှေ့၌ တရားစီရင်ရန် ခေါ်ဆောင်လာသောအခါ ပြည်သူများသည် အစည်းအဝေးကျင်းပရာ အဆောက်အအုံကို ဝန်းရံခဲ့ကြပြီး အတွင်းသို့ အလျင်အမြန် ဝင်ရောက်ကာ သူနှင့် အန္တရာယ်အားလုံးကြားတွင် ရပ်တည်ကာ ကာကွယ်ပေးခဲ့ကြသည်။

ထိုအချိန်ခန့်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှစ်ပါး၏ အပြိုင်အဆိုင် တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အသင်းတော်အတွင်း ပဋိပက္ခဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ တစ်ဦးစီက မိမိသည် အမှားမရှိသူဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆို၍ နာခံရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ တစ်ဦးက အခြားတစ်ဦးကို စစ်တိုက်ရန် ကူညီပေးကြရန် သစ္စာရှိသူများအား ခေါ်ဆော်ခဲ့ပြီး မိမိ၏တောင်းဆိုမှုကို ရန်သူများအပေါ် ကြောက်မက်ဖွယ် ကျိန်ဆဲခြင်းများနှင့် ထောက်ခံသူများအတွက် ကောင်းကင်ဘုံတွင် ဆုလာဘ်များပေးမည်ဟူသော ကတိများဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်ချုပ်မှု၏ အာဏာကို အလွန်အားနည်းစေခဲ့ပြီး Wycliffe ကို နောက်ထပ်နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းမှ ကယ်တင်ပေးခဲ့သည်။

ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏အစေခံကို ပို၍အရေးကြီးသော အလုပ်များအတွက် ထိန်းသိမ်းထားတော်မူခဲ့သည်။ Wycliffe သည် မိမိ၏ဆရာကဲ့သို့ ဆင်းရဲသားများအား ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောခဲ့သည်။ ဘာသာရေးပညာ ပါမောက္ခတစ်ဦးအဖြစ် သူသည် မိမိ၏သွန်သင်မှုအောက်ရှိ ကျောင်းသားများအား အမှန်တရားကို တင်ပြခဲ့ပြီး “ဧဝံဂေလိဆရာဝန်” ဟူသော ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ မိမိ၏နယ်မြေတွင် သူသည် လူတို့အား မိတ်ဆွေတစ်ဦးနှင့် သိုးထိန်းတစ်ဦးကဲ့သို့ မိန့်ခွန်းပြောဆိုခဲ့သည်။

သို့သော် သူ၏အသက်တာတွင် အကြီးမားဆုံးအလုပ်မှာ ကျမ်းစာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ပထမဆုံး ပြည့်စုံသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ကျမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းအနုပညာကို ထိုအချိန်တွင် မသိရှိသေးသဖြင့် ထိုစာအုပ်၏မိတ္တူများကို ပွားများရန် နှေးကွေးပြီး ပင်ပန်းခက်ခဲသော လုပ်အားဖြင့်သာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ပြည်သူများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်၏ အလင်းသည် မှောင်မိုက်ခြင်းတစ်လျှောက် တောက်ပသောရောင်ခြည်များကို စတင်ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။ ကြီးမြတ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် လမ်းကို ဘုရားသခင်၏လက်တော်က ပြင်ဆင်ပေးနေခဲ့သည်။

လူတို့၏ ဆင်ခြင်တုံတရားကို တောင်းဆိုခြင်းသည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အယူဝါဒများကို အလျှော့မပေးဘဲ လက်ခံနေရသော သူတို့၏အခြေအနေမှ နိုးထလာစေခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာတတ်မြောက်မှုကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူများဖြစ်သော အထက်တန်းလွှာများက ကျမ်းစာများကို နှစ်သက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ Wycliffe သည် ယခုအခါ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ ထူးခြားသောအယူဝါဒများဖြစ်သည့် ခရစ်တော်ကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းရရှိခြင်းနှင့် ကျမ်းစာများသည်သာ အမှားကင်းသော အာဏာပိုင်ဖြစ်ခြင်းတို့ကို သွန်သင်ခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးများစွာသည် သူနှင့်ပူးပေါင်း၍ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းများနှင့် Wycliffe ၏စာများကြောင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သူများ၏ ထက်ဝက်နီးပါးသည် ယုံကြည်ခြင်းအသစ်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ အမှောင်နိုင်ငံသည် တုန်လှုပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် အများအပြားပြည့်နှက်နေသော တောင်းရမ်းစားသောက်သော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူ၏ရဲရင့်၍ ထိရောက်သော ပြောဆိုချက်များကို ဒေါသနှင့် အံ့ဩမှုတို့ဖြင့် နားထောင်ခဲ့ကြသည်။ ရောမအပေါ် မုန်းတီးမှုသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး သူမသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏အသံကို တိတ်ဆိတ်စေရန် ထပ်မံကြံစည်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထာဝရဘုရားသည် အမှန်တရား၏ တမန်တော်ကို မိမိ၏အကာအကွယ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားတော်မူခဲ့သည်။ သူ၏လုပ်ငန်းကို ရပ်တန့်ရန်နှင့် သူ၏အသက်ကို ဖျက်ဆီးရန် ရန်သူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် နှစ်ရပ်စလုံး မအောင်မြင်ခဲ့ကြဘဲ သူသည် အသက်ခြောက်ဆယ့်တစ်နှစ်အရွယ်တွင် ယဇ်ပလ္လင်၏အမှုတော်တွင်ပင် ငြိမ်သက်စွာ သေဆုံးခဲ့သည်။

Wycliffe သင်ကြားခဲ့သော အယူဝါဒများသည် အချိန်အတန်ကြာ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း မကြာမီတွင် သမ္မာကျမ်းစာကို မိမိတို့၏ လမ်းညွှန်နှင့် စံနှုန်းအဖြစ် လက်ခံရဲခဲ့သူများအပေါ် သနားကြင်နာမှုကင်းသော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု မုန်တိုင်းသည် ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အာဇာနည်တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အမှန်တရားကို ထောက်ခံသူများသည် တားမြစ်ခံရပြီး နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရသဖြင့် မိမိတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကြောင့် အော်ဟစ်သံများကို ဗိုလ်ခြေများ၏အရှင်ထံသို့သာ သွန်းလောင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အမဲလိုက်ခံနေရသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် အောက်တန်းစားလူတန်းစားများအကြား မိမိတို့တတ်နိုင်သမျှ ခိုလှုံရာရှာဖွေခဲ့ကြပြီး လျှို့ဝှက်သောနေရာများတွင် တရားဟောပြောကာ ဂူများနှင့် မြေအောက်အပေါက်များအတွင်းပင် ပုန်းအောင်းခဲ့ကြသည်။ လူအများသည် ကြီးမားသော ထောင်များနှင့် Lollard မျှော်စင်များအတွင်း အမှန်တရားအတွက် မကြောက်မရွံ့ သက်သေခံခဲ့ကြသည်။

ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ထောက်ခံသူများသည် Wycliffe အသက်ရှင်စဉ်က သူတို့၏အလိုဆန္ဒကို မပြည့်မီအောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် သူ၏အလောင်းသည် သင်္ချိုင်းတွင် ငြိမ်သက်စွာ အနားယူနေသရွေ့ သူတို့၏မုန်းတီးမှုသည် မကျေနပ်နိုင်ခဲ့ပါ။ သူသေဆုံးပြီး နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ကျော်ကြာသောအခါ သူ၏အရိုးများကို မြေမှတူးဖော်၍ လူအများရှေ့တွင် မီးရှို့ခဲ့ကြပြီး ပြာများကို အနီးရှိချောင်းတစ်ခုထဲသို့ ပစ်ချခဲ့ကြသည်။ ရှေးစာရေးဆရာတစ်ဦးက “ထိုချောင်းသည် သူ၏ပြာများကို Avon မြစ်ထဲသို့၊ Avon မြစ်သည် Severn မြစ်ထဲသို့၊ Severn မြစ်သည် ကျဉ်းမြောင်းသောပင်လယ်ထဲသို့၊ ထိုပင်လယ်သည် ပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲသို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Wycliffe ၏ပြာများသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာအနှံ့ ပြန့်နှံ့နေသော သူ၏အယူဝါဒ၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်သည်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။ သူ၏ရန်သူများသည် မိမိတို့၏ အငြိုးအတေးဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုလုပ်ရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အနည်းငယ်မျှပင် မသိရှိခဲ့ကြပါ။

Wycliffe ၏စာများမှတစ်ဆင့် Bohemia နိုင်ငံမှ John Huss သည် ရောမဝါဒ၏ အမှားများစွာကို စွန့်ပယ်ရန်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ဆောင်ရန် လမ်းညွှန်ခံခဲ့ရသည်။ Wycliffe ကဲ့သို့ပင် Huss သည် မြင့်မြတ်သော ခရစ်ယာန်တစ်ဦး၊ ပညာတတ်သူတစ်ဦးနှင့် အမှန်တရားအပေါ် မယိမ်းမယိုင် ဆက်ကပ်အပ်နှံထားသူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ကျမ်းစာကို အခြေခံသော တောင်းဆိုချက်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ အရှက်ကွဲဖွယ်နှင့် အကျင့်ပျက်သော အသက်တာများကို ရဲရင့်စွာ ရှုတ်ချပြောဆိုမှုများသည် ကျယ်ပြန့်သော စိတ်ဝင်စားမှုကို နိုးဆွပေးခဲ့ပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာသောသူတို့သည် ပိုမိုသန့်ရှင်းသော ယုံကြည်ခြင်းကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ထိုအရာကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် တောင်းရမ်းစားသောက်သော ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ဒေါသကို နှိုးဆွပေးခဲ့ပြီး Huss အား အယူမှားမှုစွဲချက်ကို ဖြေရှင်းရန် Constance အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။

ဂျာမန်ဧကရာဇ်က သူ့အား ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ သွားလာခွင့်စာတမ်း ပေးခဲ့ပြီး Constance သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းကိုယ်တိုင်က သူ့အား မည်သည့်မတရားမှုမျှ ပြုလုပ်မည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် ကာဒီနယ်များ၏ အမိန့်ဖြင့် သူ့ကို ဖမ်းဆီးကာ ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသော ထောင်ထဲသို့ ပစ်ချခဲ့သည်။ Bohemia နိုင်ငံမှ အချို့သော အထက်တန်းလွှာများနှင့် ပြည်သူများသည် ဤအကြမ်းဖက်မှုအပေါ် အလေးအနက် ကန့်ကွက်မှုများကို အစည်းအဝေးထံသို့ ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ သွားလာခွင့်စာတမ်းကို ချိုးဖောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုရန် ဝန်လေးသော ဧကရာဇ်သည် သူ့အပေါ် အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏ ရန်သူများသည် ရက်စက်၍ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားကြသည်။ သူတို့သည် ဧကရာဇ်၏ အစွဲအလမ်းများ၊ ကြောက်ရွံ့မှုများနှင့် အသင်းတော်အပေါ် ထက်သန်မှုတို့ကို အယူခံဝင်အသုံးချခဲ့ကြသည်။ သူသည် အယူမှားသူတစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် ဧကရာဇ်သည် သူနှင့်ထားရှိသော ကတိကို မတည်ရန် လုံးဝ လွတ်လပ်ခွင့်ရှိကြောင်းနှင့် အစည်းအဝေးသည် ဧကရာဇ်ထက် အထက်တွင်ရှိသောကြောင့် သူ၏ကတိမှ ဧကရာဇ်ကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ကြောင်း သက်သေပြရန် ရှည်လျားသော အကြောင်းပြချက်များကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။

ရှည်လျားသော တရားစီရင်မှုတစ်ရပ်အပြီးတွင် သူသည် အမှန်တရားကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သဖြင့် Huss အား မိမိ၏အယူဝါဒများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းမည်လော၊ သို့မဟုတ် သေဒဏ်ခံမည်လောဟု ရွေးချယ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူသည် အာဇာနည်တစ်ဦး၏ ကံကြမ္မာကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး မိမိ၏စာအုပ်များကို မီးထဲသို့ ပစ်ထည့်၍ မီးရှို့ခံရသည်ကို မြင်ပြီးနောက် သူကိုယ်တိုင်လည်း သစ်တိုင်တွင် မီးရှို့ခံခဲ့ရသည်။ အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ စုဝေးရောက်ရှိလာသော ဂုဏ်သရေရှိသူများရှေ့တွင် ဘုရားသခင်၏အစေခံသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းအဆင့်ဆင့်၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို ဆန့်ကျင်၍ အလေးအနက်ထားသော သစ္စာရှိသည့် ကန့်ကွက်ချက်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ အလွန်အလေးအနက်ထား၍ လူသိရှင်ကြား ပေးအပ်ခဲ့သော အကာအကွယ်ကတိကို အရှက်မဲ့စွာ ချိုးဖောက်၍ သူ့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ရောမ၏ သစ္စာမဲ့ရက်စက်မှုကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးသို့ ထင်ရှားစွာ ပြသခဲ့သည်။ အမှန်တရား၏ ရန်သူများသည် မသိရှိကြသော်လည်း သူတို့ဖျက်ဆီးရန် အချည်းနှီးကြိုးပမ်းခဲ့သော အမှုကိုပင် ပိုမိုရှေ့ဆက်အောင် ကူညီပေးနေခဲ့ကြသည်။

ထောင်တွင်း၏ မှောင်မိုက်မှုအတွင်း John Huss သည် စစ်မှန်သောယုံကြည်ခြင်း အောင်ပွဲရမည့်အကြောင်းကို ကြိုတင်မြင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောခဲ့သော ရိုးရှင်းသောနယ်မြေသို့ အိပ်မက်ထဲတွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သူ၏ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူ၏ဘုရားကျောင်းနံရံများပေါ်တွင် သူကိုယ်တိုင် ရေးဆွဲထားခဲ့သော ခရစ်တော်၏ပုံများကို ဖျက်ပစ်နေကြသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ ထိုမြင်ကွင်းကြောင့် သူအလွန်စိတ်ဆင်းရဲခဲ့သော်လည်း နောက်တစ်နေ့တွင် ပန်းချီဆရာများစွာသည် ထိုပုံများကို ပိုမိုများပြား၍ ပိုမိုတောက်ပသော အရောင်များဖြင့် ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် အလုပ်များနေကြသည်ကို မြင်သောအခါ ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် ပြည့်နှက်ခဲ့သည်။ သူတို့၏အလုပ် ပြီးဆုံးသောအခါ ပန်းချီဆရာများက သူတို့ပတ်လည်တွင် စုဝေးနေသော လူအုပ်ကြီးအား “ယခု ပုပ်ရဟန်းမင်းများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ လာကြပါစေ။ သူတို့သည် ယခုမှစ၍ ထိုပုံများကို ဘယ်တော့မျှ မဖျက်နိုင်တော့ပါ” ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားက မိမိ၏အိပ်မက်ကို ပြန်လည်ပြောပြရာတွင် “ခရစ်တော်၏ပုံရိပ်ကို ဘယ်တော့မျှ ဖျောက်ဖျက်၍ မရနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်သေချာယုံကြည်သည်။ သူတို့သည် ထိုပုံရိပ်ကို ဖျက်ဆီးရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသော်လည်း ကျွန်ုပ်ထက် များစွာသာလွန်ကောင်းမွန်သော တရားဟောဆရာများက လူတို့၏နှလုံးသားတိုင်းတွင် ထိုပုံရိပ်ကို ရေးဆွဲပေးကြလိမ့်မည်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။

Huss သေဆုံးပြီး မကြာမီတွင် သူ၏သစ္စာရှိမိတ်ဆွေ Jerome သည်လည်း ထိုနည်းတူ ထက်သန်သော ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုနှင့် ပိုမိုကြီးမားသော ပညာရှိမှုကို ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်ကာ အပြစ်ရှိသူအဖြစ် စီရင်ခံရပြီး ထိုနည်းအတိုင်းပင် သူ၏ကံကြမ္မာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသော အလင်းဆောင်သူများသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့ကြေညာခဲ့သော အမှန်တရားများ၏အလင်းနှင့် သူတို့၏သူရဲကောင်းဆန်သော စံနမူနာ၏အလင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မငြိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့ပါ။ လူတို့သည် နေမင်းကြီး၏ သွားလာရာလမ်းကြောင်းကို ပြန်လှည့်ရန် ကြိုးပမ်းနိုင်သကဲ့သို့ပင် ထိုအချိန်ကတည်းက ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရုဏ်ဦးပေါ်ထွန်းလာနေသော ထိုနေ့ကို မတားဆီးနိုင်ခဲ့ကြပါ။

နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု၏ ဒေါသအမျက်ကြားမှပင် Wycliffe သေဆုံးပြီးနောက် လွှမ်းမိုးနေသော ဘာသာရေးယုံကြည်ခြင်း၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် တည်ငြိမ်သော၊ ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းသော၊ ရိုးသားထက်သန်သော၊ စိတ်ရှည်သော ကန့်ကွက်ချက်သည် ဆက်လက်ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ တမန်တော်များ၏ခေတ်က ယုံကြည်သူများကဲ့သို့ လူအများသည် ခရစ်တော်၏အမှုအတွက် မိမိတို့၏လောကီပိုင်ဆိုင်မှုများကို လွတ်လပ်စွာ စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့၏အိမ်များတွင် နေထိုင်ခွင့်ရသူများသည် အိမ်နှင့် ဆွေမျိုးများထံမှ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရသော မိမိတို့၏ညီအစ်ကိုများကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း နှင်ထုတ်ခံရသောအခါ အပြင်လူတစ်ဦး၏ ကံကြမ္မာကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး အမှန်တရားအတွက် ဆင်းရဲဒုက္ခခံခွင့် ရရှိခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။

ပုပ်ရဟန်းမင်းအုပ်ချုပ်မှု၏ အာဏာကို ခိုင်မာစေရန်နှင့် တိုးချဲ့ရန် အားထုတ်မှုများကို အပြင်းအထန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းများသည် ခရစ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြောင်း ဆက်လက်တောင်းဆိုနေကြသော်လည်း သူတို့၏အသက်တာများသည် အလွန်အကျင့်ပျက်နေသဖြင့် ပြည်သူများအတွက် ရွံရှာစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းတီထွင်မှု၏ အကူအညီဖြင့် ကျမ်းစာများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အယူဝါဒများသည် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ဖြင့် ထောက်ခံထားခြင်းမရှိကြောင်း လူအများက မြင်လာခဲ့ကြသည်။

သက်သေတစ်ဦးသည် အမှန်တရား၏ မီးရှူးတိုင်ကို လက်မှ ချပေးရန် အတင်းအကျပ်ခံရသောအခါ အခြားတစ်ဦးက ထိုမီးရှူးတိုင်ကို သူ၏လက်မှ ယူ၍ မကြောက်မရွံ့ မြင့်မြင့်ကိုင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီနှင့် အသင်းတော်များသာမက နိုင်ငံများကိုပါ လွတ်မြောက်စေမည့် ရလဒ်သို့ ရောက်ရှိမည့် တိုက်ပွဲသည် စတင်ပွင့်လင်းလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ၏ အကွာအဝေးကို ဖြတ်ကျော်၍ လူတို့သည် Wycliffe ခေတ်က Lollards တို့၏ လက်များကို ဆုပ်ကိုင်ရန် မိမိတို့၏လက်များကို ဆန့်တန်းခဲ့ကြသည်။ Luther လက်ထက်တွင် ဂျာမနီ၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး စတင်ခဲ့သည်။ Calvin သည် ပြင်သစ်တွင် ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောခဲ့သည်။ Zwingle သည် ဆွစ်ဇာလန်တွင် ဟောပြောခဲ့သည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် ကာလအဆက်ဆက် အိပ်မောကျနေခြင်းမှ နိုးထလာခဲ့သကဲ့သို့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံသို့ “ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်” ဟူသော မှော်ဆန်သည့် စကားလုံးများကို ကြားရလာခဲ့သည်။