အခန်း ၈—ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ တိုးတက်မှု

 

အခန်း ၈—ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ တိုးတက်မှု

Luther ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းသည် Germany တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အလွန်စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူ့အကြောင်း စုံစမ်းမေးမြန်းမှုများကို နေရာအနှံ့တွင် ကြားနေရသည်။ သူ၏ ရန်သူများပင် သူရှိနေခြင်းထက် သူမရှိနေခြင်းကြောင့် ပို၍စိတ်လှုပ်ရှားနေကြသည်။ အရိုင်းဆန်ဆုံးသော ကောလာဟလများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး လူအများက သူအသတ်ခံခဲ့ရသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သူ့ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံသူများသာမက ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဘက်တွင် မိမိတို့ရပ်တည်ချက်ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း မဖော်ပြခဲ့ကြသေးသော လူထောင်ပေါင်းများစွာပင် အလွန်ဝမ်းနည်းငိုကြွေးကြသည်။ လူအများသည် သူ့သေဆုံးမှုအတွက် လက်စားချေမည်ဟု အလေးအနက်ကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်။

Romanist များသည် သူတို့အပေါ် ဆန့်ကျင်သည့် စိတ်ဓာတ်သည် မည်မျှအထိ မြင့်တက်လာသည်ကို ထိတ်လန့်စွာ မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် Luther သေဆုံးပြီဟု ထင်မှတ်၍ ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ လူထု၏အမျက်ဒေါသမှ ပုန်းကွယ်လိုကြသည်။ သူလွတ်လပ်စွာ သွားလာနေစဉ် သူ့အပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့သူများသည် ယခု သူအဖမ်းခံနေရပြီဖြစ်သောကြောင့် ကြောက်ရွံ့နေကြသည်။ “မိမိတို့ကိုယ်ကို ဤအခြေအနေမှ လွတ်မြောက်စေမည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ မီးရှူးတိုင်များထွန်း၍ မြေကြီးတစ်လျှောက် Luther ကို လိုက်ရှာပြီး၊ သူ့ကို မိမိတို့ထံ ပြန်ပေးရန် တောင်းဆိုနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံထံ သူ့ကို ပြန်အပ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်” ဟု တစ်ဦးက ပြောခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်၏ အမိန့်တော်သည် အာဏာမဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လာပုံရသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များသည် Luther ၏ကံကြမ္မာထက် ထိုအမိန့်တော်ကို ပို၍ပင် အရေးမထားကြသည်ကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် အလွန်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။

သူသည် အကျဉ်းသားဖြစ်နေသော်လည်း ဘေးကင်းလုံခြုံကြောင်း သတင်းရသောအခါ လူတို့၏ကြောက်ရွံ့မှုများ ငြိမ်သက်သွားပြီး သူ့ဘက်တွင် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာ ပို၍တိုးပွားလာခဲ့သည်။ သူ၏စာပေများကို ယခင်ကထက် ပို၍စိတ်အားထက်သန်စွာ ဖတ်ရှုကြသည်။ ထိုမျှကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အခက်အခဲများကြားတွင် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ကာကွယ်ခဲ့သော သူရဲကောင်းထံသို့ လူအရေအတွက် ပိုမိုများပြားစွာဖြင့် ပူးပေါင်းလာကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် အစဉ်မပြတ် အင်အားတိုးပွားလာခဲ့သည်။ Luther စိုက်ပျိုးခဲ့သော မျိုးစေ့သည် နေရာအနှံ့ အညှောက်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူမရှိခြင်းက သူရှိနေခြင်းဖြင့် မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည့် အလုပ်တစ်ရပ်ကို ပြီးမြောက်စေခဲ့သည်။ သူတို့၏ ကြီးမြတ်သောခေါင်းဆောင် မရှိတော့သည့်အခါ အခြားလုပ်သားများသည် တာဝန်အသစ်တစ်ရပ်ကို ခံစားလာကြသည်။ အလွန်မွန်မြတ်စွာ စတင်ခဲ့သောအလုပ် မတားဆီးခံရစေရန် သူတို့တတ်နိုင်သမျှ အရာရာကို လုပ်ဆောင်ဖို့ ယုံကြည်ခြင်းအသစ်နှင့် စိတ်အားထက်သန်မှုတို့ဖြင့် ရှေ့သို့တိုးခဲ့ကြသည်။

သို့သော် Satan သည် ပျင်းရိနေခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ယခုသူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့်အတိုင်း စစ်မှန်သောအလုပ်အစား အတုအယောင်အလုပ်ကို လူတို့ထံ ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် သူတို့ကို လှည့်ဖြားဖျက်ဆီးရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ ပထမရာစုတွင် ခရစ်တော်အတုအယောင်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သကဲ့သို့ ဆယ့်ခြောက်ရာစုတွင်လည်း မိစ္ဆာပရောဖက်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ဘာသာရေးလောကအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အလွန်ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသော လူအနည်းငယ်တို့သည် မိမိတို့သည် ကောင်းကင်မှ အထူးဗျာဒိတ်တော်များကို ရရှိခဲ့သည်ဟု ထင်မှတ်ကြပြီး Luther က အားနည်းစွာ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ပြီးဆုံးအောင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန် ဘုရားသခင်က သူတို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အမှန်မှာ သူတို့သည် Luther ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အလုပ်ကိုပင် ပြန်လည်ဖျက်ဆီးနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အခြေခံမူဖြစ်သော ယုံကြည်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းအတွက် လုံလောက်ပြည့်စုံသော စည်းမျဉ်းအဖြစ် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ပယ်ချခဲ့ကြသည်။ ထိုအမှားမရှိသော လမ်းညွှန်အစား မိမိတို့၏ခံစားချက်များနှင့် စိတ်ထဲထင်မြင်ချက်များ၏ ပြောင်းလဲလွယ်၍ မသေချာသော စံနှုန်းကို အစားထိုးခဲ့ကြသည်။ အမှားနှင့် မုသာကို ဖော်ထုတ်ပေးသော ကြီးမြတ်သည့်အရာကို ဤသို့ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းအားဖြင့် Satan သည် မိမိနှစ်သက်သည့်အတိုင်း လူတို့၏စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။

ထိုပရောဖက်များအနက် တစ်ဦးက မိမိအား ကောင်းကင်တမန် Gabriel က သွန်သင်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ သူနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် မိမိလေ့လာမှုများကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကျမ်းစာများကို ရှင်းပြနိုင်သည့် အစွမ်းကို ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်ထံမှ ရရှိခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ သဘာဝအားဖြင့် အစွန်းရောက်စိတ်ရှိသူ အခြားသူများလည်း သူတို့နှင့် ပူးပေါင်းလာကြသည်။ ဤစိတ်အားထက်သန်သူများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အတော်အတန် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ Luther ၏ တရားဟောခြင်းသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ကြောင်းကို နေရာအနှံ့ရှိ လူတို့အား နားလည်စေခဲ့ပြီး ယခုအခါ အမှန်တကယ် ရိုးသားသောလူအချို့ပင် ပရောဖက်အသစ်များ၏ အယောင်ဆောင်မှုများကြောင့် လမ်းမှားသို့ လှည့်ဖြားခံခဲ့ရသည်။

ထိုလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်များသည် Wittemberg သို့ သွားရောက်ပြီး Melancthon နှင့် သူ၏အတူလုပ်ဆောင်သူများထံ မိမိတို့၏အဆိုများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ သူတို့က “ကျွန်ုပ်တို့သည် လူတို့အား သွန်သင်ရန် ဘုရားသခင်ထံမှ စေလွှတ်ခြင်းခံရသူများဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်ထံမှ အထူးဗျာဒိတ်တော်များကို ရရှိထားသောကြောင့် ဖြစ်ပျက်လာမည့်အရာများကို သိရှိကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် တမန်တော်များနှင့် ပရောဖက်များဖြစ်ကြပြီး ကျွန်ုပ်တို့ပြောသည်မှာ မှန်ကန်ကြောင်းကို Doctor Luther ကိုယ်တိုင်ထံ အယူခံဝင်နိုင်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် အံ့ဩပြီး စိတ်ရှုပ်ထွေးခဲ့ကြသည်။ ဤသို့သောအရာမျိုးကို ယခင်က မတွေ့ကြုံခဲ့ဖူးသဖြင့် မည်သည့်လမ်းကို ရွေးချယ်ရမည်ကို မသိကြပေ။ Melancthon က “ဤလူတို့အတွင်း၌ သာမန်မဟုတ်သော ဝိညာဉ်များ အမှန်ပင်ရှိသည်။ သို့သော် မည်သည့်ဝိညာဉ်များဖြစ်သနည်း။ တစ်ဖက်တွင် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်ကို ငြိမ်းသတ်မိခြင်းမှ သတိပြုကြစို့။ အခြားတစ်ဖက်တွင် Satan ၏ ဝိညာဉ်တော်ကြောင့် လမ်းမှားသို့ မဆွဲဆောင်ခံရစေရန်လည်း သတိပြုကြစို့” ဟု ပြောခဲ့သည်။

သွန်သင်ချက်အသစ်၏ အသီးအပွင့်သည် မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ လူတို့၏စိတ်ကို ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်မှ လွှဲဖယ်စေခဲ့သည်၊ သို့မဟုတ် ထိုနှုတ်ကပတ်တော်အပေါ် ပြတ်ပြတ်သားသား မလိုမုန်းထားစိတ် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကျောင်းများမှာ ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းသားများသည် ထိန်းချုပ်မှုမှန်သမျှကို မထီမဲ့မြင်ပြု၍ မိမိတို့၏လေ့လာမှုများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အလုပ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်း၍ ထိန်းချုပ်ရန် မိမိတို့ကိုယ်ကို အရည်အချင်းရှိသူများဟု ထင်မှတ်ခဲ့သော လူများသည် ထိုအလုပ်ကို ပျက်စီးလုနီးပါးအခြေအနေသို့ ရောက်အောင်သာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ Romanist များသည် ယခုအခါ မိမိတို့၏ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည်ရရှိလာပြီး “နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ကြိမ်သာ လိုတော့သည်၊ အားလုံးသည် ကျွန်ုပ်တို့ပိုင် ဖြစ်လာမည်” ဟု အောင်ပွဲခံစွာ ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

Wartburg တွင် ရှိနေသော Luther သည် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့်အရာများကို ကြားသိရသောအခါ အလွန်စိုးရိမ်စွာဖြင့် “Satan သည် ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဤကပ်ဘေးကို ပို့လာမည်ဟု အစဉ်အမြဲ မျှော်လင့်ခဲ့သည်” ဟု ပြောခဲ့သည်။ ထိုအယောင်ဆောင်ပရောဖက်များ၏ စစ်မှန်သောအခြေအနေကို သူသိမြင်ခဲ့ပြီး သမ္မာတရား၏အမှုကို ခြိမ်းခြောက်နေသော အန္တရာယ်ကို မြင်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် ဧကရာဇ်တို့၏ ဆန့်ကျင်မှုသည် ယခုသူခံစားနေရသည့် စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုလောက် မကြီးမားခဲ့ပေ။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ မိတ်ဆွေများဟု အခေါ်ခံသူများထံမှပင် ၎င်း၏ အဆိုးဆုံးရန်သူများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူ၏စိတ်နှလုံးပူပန်မှုကို ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့သော သမ္မာတရားများပင် အသင်းတော်အတွင်း သဘောထားကွဲလွဲမှု ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲခံခဲ့ရသည်။

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအလုပ်တွင် Luther သည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်က ရှေ့သို့တွန်းပို့ခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်တိုင်၏ အင်အားထက် ကျော်လွန်၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ သူလုပ်ခဲ့သည့် ထိုသို့သောရပ်တည်ချက်များကို ခံယူရန်၊ ထိုမျှအစွန်းရောက်သော ပြောင်းလဲမှုများကို ပြုလုပ်ရန် မူလက သူရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ သူသည် အဆုံးမဲ့တန်ခိုးတော်၏ လက်တော်ထဲရှိ ကိရိယာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အလုပ်၏ ရလဒ်အတွက် မကြာခဏ တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့ခဲ့သည်။ တစ်ခါက “ကျွန်ုပ်၏အယူဝါဒသည် မည်မျှဆင်းရဲ၍ မည်သူမျှမသိသော လူတစ်ဦးကိုပင် ထိခိုက်စေခဲ့ကြောင်း ကျွန်ုပ်သိခဲ့လျှင်—ထိုသို့ဖြစ်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ဧဝံဂေလိတရားကိုယ်တိုင်ဖြစ်သောကြောင့်—၎င်းကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်းမပြုဘဲ သေခြင်းကို ဆယ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရင်ဆိုင်ရခြင်းကိုပင် ကျွန်ုပ်ပို၍နှစ်သက်မည်” ဟု ပြောခဲ့ဖူးသည်။

ယခုအခါ မြို့တစ်မြို့လုံး၊ ထိုမြို့မှာပင် Wittemberg ဖြစ်ပြီး ရှုပ်ထွေးမှုအတွင်းသို့ လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းနေခဲ့သည်။ Luther သွန်သင်ခဲ့သော အယူဝါဒများသည် ဤအဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော်လည်း Germany တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ သူ၏ရန်သူများက ထိုအပြစ်ကို သူ့အပေါ် စွပ်စွဲနေကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သူသည် စိတ်နှလုံးအလွန်ခါးသီးစွာဖြင့် “ဤကြီးမြတ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအလုပ်၏ အဆုံးသည် ဤသို့ဖြစ်နိုင်ပါမည်လား” ဟု မေးခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းရင်း ရုန်းကန်သောအခါ ငြိမ်းချမ်းခြင်းသည် သူ၏စိတ်နှလုံးထဲသို့ စီးဝင်လာခဲ့သည်။ “အလုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏အလုပ်မဟုတ်၊ ကိုယ်တော်၏အလုပ်ဖြစ်သည်။ အယူသီးမှု သို့မဟုတ် အစွန်းရောက်မှုကြောင့် ထိုအလုပ်ကို ပျက်စီးစေရန် ကိုယ်တော်သည် ခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ပါ” ဟု သူပြောခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုကဲ့သို့သော အကျပ်အတည်းအချိန်တွင် ပဋိပက္ခမှ ဆက်လက်ဝေးကွာနေရန်ဟူသော အတွေးကို သူမခံနိုင်တော့ပေ။ Wittemberg သို့ ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

နှောင့်နှေးခြင်းမရှိဘဲ သူသည် အန္တရာယ်များသော ခရီးကို စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သူသည် အင်ပါယာ၏ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ရန်သူများသည် သူ့အသက်ကို သတ်ပိုင်ခွင့်ရှိကြပြီး မိတ်ဆွေများသည် သူ့အား ကူညီခြင်း သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်ပေးခြင်းကို တားမြစ်ခံထားရသည်။ ဧကရာဇ်အစိုးရသည် သူ၏နောက်လိုက်များအပေါ် အလွန်တင်းကျပ်သော အရေးယူမှုများကို ပြုလုပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ဧဝံဂေလိတရား၏အလုပ်သည် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသည်ကို သူမြင်ခဲ့ပြီး သခင်ဘုရား၏နာမတော်ဖြင့် သမ္မာတရားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရန် တစ်ဖန် ထွက်ခွာခဲ့သည်။

အလွန်သတိထား၍ နှိမ့်ချစွာဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာစွာဖြင့် သူ၏အလုပ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ “နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် နေရာနှင့် သြဇာရရှိလာသောအရာကို ကျွန်ုပ်တို့ ချေပ၍ ဖယ်ရှားရမည်။ အယူသီးသူများနှင့် မယုံကြည်သူများအပေါ် အင်အားသုံးရန် ကျွန်ုပ်မလိုလားပါ။ အတင်းအကျပ်ပြုခြင်း မရှိစေနှင့်။ ကျွန်ုပ်သည် စိတ်၏လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် ကြိုးစားလုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ခွင့်သည် ယုံကြည်ခြင်း၏ အနှစ်သာရပင်ဖြစ်သည်” ဟု သူပြောခဲ့သည်။ တရားဟောစင်ပေါ်သို့ တက်၍ သူသည် အလွန်ပညာရှိစွာနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ သွန်သင်ခြင်း၊ တိုက်တွန်းခြင်း၊ ဆုံးမခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဧဝံဂေလိတရား၏ တန်ခိုးဖြင့် လမ်းမှားသို့ ရောက်နေသော လူတို့ကို သမ္မာတရား၏လမ်းသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။

Luther သည် ထိုမျှကြီးမားသော အဆိုးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော အစွန်းရောက်သူများနှင့် ရင်ဆိုင်ရန် ဆန္ဒမရှိခဲ့ပေ။ သူတို့သည် စိတ်မြန်၍ အကြမ်းဖက်တတ်သောသူများဖြစ်ကြောင်း သူသိခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကောင်းကင်မှ အထူးအလင်းပေးခြင်းခံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း အနည်းငယ်မျှသော ဆန့်ကျင်မှုကိုပင် သည်းမခံနိုင်ကြသကဲ့သို့ အနူးညံ့ဆုံးသော သတိပေးခြင်းကိုပင် လက်မခံနိုင်ကြပေ။ မိမိတို့ကိုယ်ကို အမြင့်ဆုံးအာဏာရှိသူများဟု ယူဆကာ လူတိုင်းက မေးခွန်းမထုတ်ဘဲ သူတို့၏အဆိုများကို အသိအမှတ်ပြုရမည်ဟု တောင်းဆိုကြသည်။ သို့သော် သူတို့က သူနှင့်တွေ့ဆုံရန် တောင်းဆိုလာသောအခါ သူတွေ့ဆုံရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ထိုအယောင်ဆောင်သူများ၏ အဆိုများကို အလွန်ထိရောက်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူတို့သည် Wittemberg မှ ချက်ချင်းထွက်ခွာသွားကြသည်။

အစွန်းရောက်မှုကို အချိန်အတန်ကြာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ပို၍ပြင်းထန်စွာနှင့် ပို၍ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရလဒ်များဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်များနှင့် ပတ်သက်၍ Luther က “သူတို့အတွက် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများသည် သေစာမျှသာဖြစ်ပြီး သူတို့အားလုံးက ‘ဝိညာဉ်တော်၊ ဝိညာဉ်တော်’ ဟု စတင်ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏ဝိညာဉ်တော်က သူတို့ကို ခေါ်ဆောင်သည့်နေရာသို့ ကျွန်ုပ်သည် မည်သည့်အခါမျှ လိုက်မည်မဟုတ်ပါ။ သနားခြင်းကရုဏာတော်အားဖြင့် ဘုရားသခင်သည် သန့်ရှင်းသူများသာရှိသော အသင်းတော်မှ ကျွန်ုပ်ကို ကာကွယ်တော်မူပါစေ။ မိမိတို့၏အပြစ်များကို သိ၍ ခံစားနေရပြီး နှစ်သိမ့်ခြင်းနှင့် ထောက်ပံ့ခြင်းကို ရရှိရန် စိတ်နှလုံးအတွင်းမှ ဘုရားသခင်ထံ အစဉ်မပြတ် သက်ပြင်းချငိုကြွေးနေသော နှိမ့်ချသူများ၊ အားနည်းသူများ၊ ဖျားနာသူများနှင့် မိတ်သဟာယဖွဲ့လိုပါသည်” ဟု ပြောခဲ့သည်။

အစွန်းရောက်သူများအနက် အတက်ကြွဆုံးဖြစ်သော Thomas Munzer သည် အရည်အချင်းအတော်အတန်ရှိသော လူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထိုအရည်အချင်းကို မှန်ကန်စွာ ဦးတည်ပေးနိုင်ခဲ့ပါက ကောင်းကျိုးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် စစ်မှန်သောဘာသာတရား၏ ပထမဆုံးအခြေခံမူများကို သူမသင်ယူခဲ့ပေ။ မိမိကိုယ်တိုင်ထံမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု စတင်ရမည်ကို အခြားသော စိတ်အားထက်သန်သူများကဲ့သို့ မေ့လျော့ပြီး ကမ္ဘာကြီးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် ဘုရားသခင်က ခန့်အပ်ထားသည်ဟု သူထင်မှတ်ခဲ့သည်။ ရာထူးနှင့် သြဇာအာဏာကို ရရှိရန် သူအလွန်ရည်မှန်းခဲ့ပြီး Luther ၏နောက်တွင် ဒုတိယဖြစ်ရခြင်းကိုပင် မလိုလားခဲ့ပေ။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် သမ္မာကျမ်းစာတစ်ခုတည်းကို စွဲကိုင်ခြင်းအားဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်တစ်မျိုးကို တည်ထောင်နေကြသည်ဟု သူစွပ်စွဲခဲ့သည်။ ထိုအဆိုးကို ပြုပြင်ရန် ဘုရားသခင်က မိမိကို ခေါ်တော်မူသည်ဟု သူယူဆခဲ့ပြီး ဝိညာဉ်တော်၏ ထင်ရှားပြသမှုများသည် ထိုအလုပ်ကို ပြီးမြောက်စေရန် နည်းလမ်းများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဝိညာဉ်တော်ရှိသူသည် ရေးသားထားသော နှုတ်ကပတ်တော်ကို မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူးသော်လည်း စစ်မှန်သောယုံကြည်ခြင်းကို ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်သည်ဟု သူဆိုခဲ့သည်။

အစွန်းရောက်သွန်သင်သူများသည် မိမိတို့၏စိတ်ထင်မြင်ချက်များအတိုင်း အုပ်ချုပ်ခံရန် မိမိတို့ကိုယ်ကို အပ်နှံခဲ့ကြပြီး စိတ်ထဲပေါ်လာသော အတွေးတိုင်းကို ဘုရားသခင်၏အသံဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် အလွန်အမင်း လွန်ကဲသောအရာများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သူများသည် သမ္မာကျမ်းစာများကိုပင် မီးရှို့ပြီး “အက္ခရာသည် သေစေ၏၊ ဝိညာဉ်တော်မူကား အသက်ရှင်စေ၏” ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ လူတို့သည် အံ့ဖွယ်ကောင်းသောအရာများကို သဘာဝအားဖြင့် နှစ်သက်ကြပြီး မိမိတို့၏မာနကို ချီးမြှောက်ပေးသည့်အရာမှန်သမျှကိုလည်း နှစ်သက်ကြသဖြင့် လူအများသည် Munzer ၏သွန်သင်ချက်များကို လက်ခံရန် အသင့်ရှိခဲ့ကြသည်။ မကြာမီ သူသည် အများပြည်သူဝတ်ပြုခြင်းတွင် စည်းကမ်းမှန်သမျှကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး မင်းများကို နာခံခြင်းသည် ဘုရားသခင်နှင့် Belial နှစ်ဦးစလုံးကို အစေခံရန် ကြိုးစားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အုပ်စိုးမှုအောက်မှ ထွက်ခွာရန် စတင်နေပြီးဖြစ်သော လူတို့၏စိတ်များသည်လည်း အရပ်ဘက်အာဏာပိုင်များ၏ ချုပ်ချယ်မှုများအောက်တွင် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်လာကြသည်။ Munzer ၏ ဘုရားသခင်က ခွင့်ပြုထားသည်ဟု ဆိုသော တော်လှန်ရေးဆန်သည့် သွန်သင်ချက်များက သူတို့အား ထိန်းချုပ်မှုမှန်သမျှမှ ခွာထွက်ပြီး မိမိတို့၏ မလိုမုန်းထားမှုများနှင့် ကိလေသာများကို လွှတ်ပေးစေခဲ့သည်။ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ပုန်ကန်မှုနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ရပ်များ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး Germany ၏ လယ်ကွင်းများသည် သွေးများဖြင့် စိုရွှဲခဲ့သည်။

Erfurth ရှိ သူ၏အကျဉ်းခန်းအတွင်း Luther သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက ခံစားခဲ့ရသော စိတ်နှလုံးဝေဒနာသည် ယခုအခါ အစွန်းရောက်မှု၏ ရလဒ်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအပေါ် စွပ်စွဲနေကြသည်ကို မြင်တွေ့ရသောအခါ နှစ်ဆတိုး၍ သူ့အပေါ် ဖိစီးလာခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ထောက်ခံသော မင်းများက Luther ၏အယူဝါဒသည် ထိုပုန်ကန်မှု၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြပြီး လူအများကလည်း ထိုသို့ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစွပ်စွဲချက်တွင် အနည်းငယ်မျှပင် အခြေခံမရှိသော်လည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားအတွက် ကြီးမားသောဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မဖြစ်စေဘဲ မနေနိုင်ပေ။ ကောင်းကင်မှလာသော အလုပ်ကို အနိမ့်ကျဆုံးသော အစွန်းရောက်မှုနှင့် တစ်တန်းတည်းထား၍ ဂုဏ်သိက္ခာချခြင်းသည် သူမခံနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ပုန်ကန်မှု၏ ခေါင်းဆောင်များသည် Luther ကို မုန်းတီးကြသည်။ အကြောင်းမှာ သူသည် သူတို့၏အယူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်၍ သူတို့၏ဘုရားသခင်ထံမှ ရရှိသည်ဟုဆိုသော အခွင့်အာဏာများကို ငြင်းပယ်ရုံသာမက အရပ်ဘက်အာဏာပိုင်များကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်သူများဟုလည်း ကြေညာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် သူတို့သည် သူ့ကို အောက်တန်းကျသော အယောင်ဆောင်သူဟု ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ သူသည် မင်းများနှင့် လူထုနှစ်ဖက်စလုံး၏ ရန်ငြိုးကို မိမိအပေါ် ကျရောက်စေခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။

Romanist များသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အလျင်အမြန် ပြိုလဲသွားမည်ကို မျှော်လင့်၍ အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ Luther သည် သူအလွန်စိတ်အားထက်သန်စွာ ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးစားနေခဲ့သော အမှားများအတွက်ပင် သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့ကြသည်။ အစွန်းရောက်ပါတီသည် မိမိတို့ကို အလွန်မတရားပြုမူခံခဲ့ရသည်ဟု မမှန်မကန်ဆိုခြင်းဖြင့် လူထု၏ အုပ်စုကြီးတစ်ရပ်၏ ကိုယ်ချင်းစာမှုကို ရရှိအောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ များသောအားဖြင့် မှားယွင်းသောဘက်တွင် ရပ်တည်သူများနှင့် ဖြစ်လေ့ရှိသကဲ့သို့ သူတို့ကို အာဇာနည်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံလာရသည်။ ထို့ကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆန့်ကျင်ရန် အစွမ်းကုန်ကြိုးစားနေသူများသည်ပင် ရက်စက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှု၏ သားကောင်များအဖြစ် သနားခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်းခံလာရကြသည်။ ဤအရာသည် ကောင်းကင်တွင် ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပုန်ကန်မှုစိတ်ဓာတ်တစ်ခုတည်း၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် Satan ၏အလုပ်ဖြစ်သည်။

Satan သည် လူတို့ကို လှည့်ဖြား၍ အပြစ်ကို ဖြောင့်မတ်ခြင်းဟုလည်းကောင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်းကို အပြစ်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုစေရန် အစဉ်မပြတ် ကြိုးစားနေသည်။ သူ၏အလုပ်သည် မည်မျှအောင်မြင်ခဲ့သနည်း။ သမ္မာတရားကို မကြောက်မရွံ့ ကာကွယ်ရပ်တည်သောကြောင့် ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိကျေးကျွန်များအပေါ် အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်းများ မည်မျှမကြာခဏ ကျရောက်ခဲ့သနည်း။ Satan ၏ အေးဂျင့်များသာဖြစ်သော လူများသည် ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် မြှောက်ပင့်ခြင်းခံရပြီး အာဇာနည်များအဖြစ်ပင် သတ်မှတ်ခံကြရသည်။ ဘုရားသခင်အပေါ် သစ္စာရှိမှုကြောင့် လေးစား၍ ထောက်ပံ့သင့်သောသူများမှာမူ သံသယနှင့် မယုံကြည်မှုများအောက်တွင် တစ်ဦးတည်း ရပ်တည်ရန် ချန်ထားခံရကြသည်။

အတုအယောင်သန့်ရှင်းခြင်း၊ အတုအယောင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းသည် ယနေ့တိုင် လှည့်ဖြားခြင်းအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသည်။ ပုံစံအမျိုးမျိုးအောက်တွင် Luther ၏ခေတ်ကဲ့သို့ တူညီသောစိတ်ဓာတ်ကို ပြသပြီး လူတို့၏စိတ်ကို ကျမ်းစာများမှ လွှဲဖယ်စေကာ ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို နာခံခြင်းထက် မိမိတို့၏ခံစားချက်များနှင့် စိတ်ထင်မြင်ချက်များကို လိုက်နာစေသည်။ ဤအရာသည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းနှင့် သမ္မာတရားအပေါ် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချမှု ဖြစ်စေရန် Satan အသုံးပြုသော အအောင်မြင်ဆုံးနည်းလမ်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။

Luther သည် ဘက်ပေါင်းစုံမှ ရောက်လာသော တိုက်ခိုက်မှုများမှ ဧဝံဂေလိတရားကို မကြောက်မရွံ့ ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် တိုက်ပွဲတိုင်းတွင် အလွန်အစွမ်းထက်သော လက်နက်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထိုနှုတ်ကပတ်တော်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ သိမ်းပိုက်ထားသော အာဏာကိုလည်းကောင်း၊ ပညာရှင်များ၏ ဆင်ခြင်တုံတရားအခြေပြု အတွေးအခေါ်ကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ကြိုးစားသော အစွန်းရောက်မှုကိုလည်း ကျောက်ဆောင်ကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် ရပ်တည်ခဲ့သည်။

ဤဆန့်ကျင်ဘက်အင်အားစုတစ်ခုစီသည် မိမိတို့နည်းလမ်းဖြင့် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာများကို ဖယ်ရှားကာ လူ့ဉာဏ်ပညာကို ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သမ္မာတရားနှင့် အသိပညာ၏ အရင်းအမြစ်အဖြစ် မြှောက်တင်နေကြသည်။ ဆင်ခြင်တုံတရားဝါဒသည် ဆင်ခြင်ဉာဏ်ကို ရုပ်တုကဲ့သို့ ကိုးကွယ်ပြီး ၎င်းကို ဘာသာရေးအတွက် စံနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ Romanism သည် မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာပုပ်ရဟန်းမင်းထံ တမန်တော်များထံမှ အဆက်မပြတ်ဆင်းသက်လာပြီး အချိန်ကာလတစ်လျှောက် မပြောင်းလဲသော ဗျာဒိတ်ပေးခြင်းရှိသည်ဟု ဆိုသဖြင့် တမန်တော်ဆိုင်ရာ တာဝန်၏ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်မှုအောက်တွင် အလွန်အကျွံလုပ်ဆောင်မှုနှင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု အမျိုးမျိုးကို ဖုံးကွယ်ထားရန် အခွင့်အလမ်းများစွာ ပေးထားသည်။ Munzer နှင့် သူ၏အပေါင်းအဖော်များက တောင်းဆိုခဲ့သော ဗျာဒိတ်ပေးခြင်းသည် စိတ်ကူးစိတ်သန်း၏ အပြောင်းအလဲအလွဲများထက် ပိုမြင့်သော အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းမရှိဘဲ လူသားဖြစ်စေ၊ ဘုရားသခင်ဖြစ်စေ အာဏာအားလုံးကို ပျက်ပြားစေသော သြဇာရှိခဲ့သည်။ စစ်မှန်သောခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဗျာဒိတ်ပေးထားသော သမ္မာတရား၏ ကြီးမြတ်သောဘဏ္ဍာတိုက်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဗျာဒိတ်ပေးခြင်းအားလုံးကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးရန် စံနှုန်းအဖြစ်လည်းကောင်း လက်ခံသည်။

Wartburg မှ ပြန်လာပြီးနောက် Luther သည် ဓမ္မသစ်ကျမ်း၏ ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ပြီးစီးစေခဲ့ပြီး မကြာမီ ဧဝံဂေလိတရားကို Germany လူမျိုးများထံ သူတို့၏ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤဘာသာပြန်ဆိုမှုကို သမ္မာတရားကို ချစ်မြတ်နိုးသူအားလုံးက အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း လူ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် လူတို့၏ပညတ်များကို ရွေးချယ်သူများကမူ အထင်အမြင်သေးစွာ ပယ်ချခဲ့ကြသည်။

သာမန်လူများသည် ယခုအခါ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ပါ ပညတ်ချက်များကို မိမိတို့နှင့် ဆွေးနွေးနိုင်တော့မည်ဖြစ်ပြီး ထိုသို့ဖြင့် မိမိတို့၏ မသိနားမလည်မှု ပေါ်လွင်လာမည်ကို ယဇ်ပုရောဟိတ်များက စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ လူ့သဘောဆင်ခြင်မှုဆိုင်ရာ လက်နက်များသည် ဝိညာဉ်တော်၏ဓားကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် အာဏာမဲ့ခဲ့ကြသည်။ Rome သည် ကျမ်းစာများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို တားဆီးရန် မိမိ၏အာဏာအားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်များ၊ ကျိန်စာများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် တစ်ခုမျှ အကျိုးမရှိခဲ့ပေ။ သူမက သမ္မာကျမ်းစာကို ပို၍ရှုတ်ချတားမြစ်လေလေ လူတို့က ထိုကျမ်းစာတွင် အမှန်တကယ် ဘာသွန်သင်ထားသည်ကို သိလိုစိတ် ပို၍ပြင်းပြလေလေဖြစ်သည်။ စာဖတ်နိုင်သူအားလုံးသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် လေ့လာရန် အလွန်စိတ်အားထက်သန်ကြသည်။ သူတို့သည် ထိုကျမ်းစာကို မိမိတို့နှင့်အတူ ယူဆောင်သွားပြီး ဖတ်၍ ထပ်ဖတ်ကြကာ အပိုင်းအများအပြားကို အလွတ်မကျက်မချင်း ကျေနပ်မှုမရှိကြပေ။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို လူတို့က နှစ်သက်စွာ လက်ခံနေကြသည်ကို မြင်သောအခါ Luther သည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းကို ချက်ချင်းဘာသာပြန်ရန် စတင်ခဲ့ပြီး ပြီးစီးသည့်အပိုင်းတိုင်းကို အမြန်ဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

Luther ၏စာပေများကို မြို့များတွင်သာမက ကျေးလက်ရွာများတွင်ပါ အလားတူ ကြိုဆိုလက်ခံခဲ့ကြသည်။ ညအချိန်တွင် ကျေးရွာကျောင်းများ၏ ဆရာများသည် မီးဖိုဘေးတွင် စုဝေးနေသော လူအုပ်စုငယ်များအား သူ၏စာများကို အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် ဖတ်ပြကြသည်။ ကြိုးစားမှုတိုင်းနှင့်အတူ အချို့သောသူတို့၏စိတ်တွင် သမ္မာတရား၏ ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုကို ခံစားလာကြပြီး နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံကာ မိမိတို့အလှည့်တွင် အခြားသူများထံ သတင်းကောင်းကို ပြန်လည်ပြောပြကြသည်။

ဗျာဒိတ်တော်၏ စကားများသည် “ကိုယ်တော်၏ စကားတော်ဝင်ရောက်လာခြင်းသည် အလင်းကိုပေး၍ ရိုးသားသူတို့အား နားလည်ခြင်းကို ပေး၏” ဟူသောအတိုင်း မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ [[ဆာလံ ၁၁၉:၁၃၀]။] ကျမ်းစာလေ့လာခြင်းသည် လူတို့၏စိတ်နှင့် နှလုံးသားများတွင် အလွန်ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အုပ်စိုးမှုသည် မိမိ၏လက်အောက်ခံများအပေါ် သံမဏိထမ်းပိုးတစ်ခု တင်ထားခဲ့ပြီး သူတို့ကို မသိနားမလည်မှုနှင့် အဆင့်နိမ့်ကျဆင်းမှုအတွင်း ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်။ အယူသီးသော ပုံစံများကို အလေးအနက်ထား၍ တိတိကျကျ လိုက်နာခဲ့ကြသော်လည်း သူတို့၏ဝတ်ပြုမှုအားလုံးတွင် နှလုံးသားနှင့် ဉာဏ်အတွက် ပါဝင်မှုမှာ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ Luther ၏ တရားဟောခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ ရိုးရှင်းသောသမ္မာတရားများကို ဖော်ပြပေးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ထိုနှုတ်ကပတ်တော်ကိုယ်တိုင် သာမန်လူများ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းက သူတို့၏ အိပ်ပျော်နေသောစွမ်းအားများကို နိုးထစေခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် သူတို့၏ဝိညာဉ်ရေးသဘောသဘာဝကို သန့်စင်မြင့်မြတ်စေရုံသာမက ဉာဏ်အတွက်လည်း ခွန်အားနှင့် တက်ကြွမှုအသစ်ကို ပေးခဲ့သည်။

အဆင့်အတန်းအသီးသီးမှ လူများသည် မိမိတို့လက်ထဲတွင် သမ္မာကျမ်းစာကို ကိုင်ဆောင်၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အယူဝါဒများကို ကာကွယ်နေကြသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ ကျမ်းစာလေ့လာခြင်းကို ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ရဟန်းများထံ အပ်နှံထားခဲ့သော ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ထောက်ခံသူများသည် ယခု သူတို့ထံ ရှေ့ထွက်လာ၍ သွန်သင်ချက်အသစ်များကို ချေပရန် တောင်းဆိုကြသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာနှင့် ဘုရားသခင်၏တန်ခိုးကို မသိနားမလည်သော ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ရဟန်းများသည် မိမိတို့က ပညာမဲ့သူများနှင့် အယူမှားသူများဟု ရှုတ်ချခဲ့သူများ၏ လုံးဝအနိုင်ယူခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်စာရေးဆရာတစ်ဦးက “ဝမ်းနည်းစရာကောင်းသည်မှာ Luther သည် သူ၏နောက်လိုက်များအား သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာ၏ ဗျာဒိတ်တော်များပေါ်တွင်သာ တည်ဆောက်သင့်သည်ဟု ယုံကြည်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်” ဟု ပြောခဲ့သည်။ လူအုပ်ကြီးများသည် ပညာရေးအနည်းငယ်သာ ရရှိထားသောသူများက သမ္မာတရားကို ထောက်ခံပြောဆိုသည်ကို ကြားရန် စုဝေးကြပြီး ထိုသူတို့သည် ပညာရှိ၍ အာဝဇ္ဇန်းကောင်းသော ဘာသာရေးပညာရှင်များနှင့်ပင် ဆွေးနွေးကြသည်။ ဤကြီးမြတ်သောလူများ၏ ရှက်ဖွယ်ရာ မသိနားမလည်မှုသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ ရိုးရှင်းသောသွန်သင်ချက်များဖြင့် သူတို့၏အငြင်းအခုံများကို ပြန်လည်ချေပသောအခါ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများ၊ လက်မှုပညာရှင်များနှင့် စစ်သားများသည် ပညာတတ်ဆရာဝန်များ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးဝတ်စုံဝတ်ထားသော ယဇ်ပုရောဟိတ်များထက် ကျမ်းစာကို ပို၍နားလည်ကြသည်။

Romanist ဓမ္မဆရာများသည် မိမိတို့၏အသင်းသားများ လျော့နည်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များ၏ အကူအညီကို တောင်းခံခဲ့ကြပြီး မိမိတို့တတ်နိုင်သမျှ နည်းလမ်းတိုင်းဖြင့် နားထောင်သူများကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် လူတို့သည် သွန်သင်ချက်အသစ်များတွင် မိမိတို့၏ဝိညာဉ်များ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သောအရာကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး အယူသီးသော အခမ်းအနားများနှင့် လူ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၏ အကျိုးမဲ့သော အခွံများဖြင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကျွေးမွေးခဲ့သူများထံမှ လှည့်ထွက်သွားကြသည်။

သမ္မာတရား၏ သွန်သင်သူများအပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု စတင်သောအခါ သူတို့သည် ခရစ်တော်၏ “သူတို့သည် ဤမြို့၌ သင်တို့ကို ညှဉ်းပန်းလျှင် အခြားမြို့သို့ ထွက်ပြေးကြလော့” ဟူသော စကားကို လိုက်နာခဲ့ကြသည်။ [[မဿဲ ၁၀:၂၃]။] အလင်းသည် နေရာအနှံ့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးလာသူများသည် တစ်နေရာရာတွင် သူတို့အတွက် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်စွာ ဖွင့်ထားသော တံခါးတစ်ခုပြီးတစ်ခုကို တွေ့ရကြပြီး ထိုနေရာတွင်နေထိုင်ကာ ခရစ်တော်ကို ဟောပြောကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အသင်းတော်တွင် ဟောပြောကြပြီး ထိုအခွင့်အရေးကို ငြင်းပယ်ခံရလျှင် ကိုယ်ပိုင်အိမ်များတွင် သို့မဟုတ် လွင်ပြင်၌ ဟောပြောကြသည်။ သူတို့၏စကားကို နားထောင်ရန် အခွင့်ရသည့် မည်သည့်နေရာမဆို သန့်ရှင်းအပ်နှံထားသော ဗိမာန်တော်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ခွန်အားနှင့် အာမခံချက်တို့ဖြင့် ကြေညာသော သမ္မာတရားသည် မတားဆီးနိုင်သော တန်ခိုးဖြင့် ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။

ဘာသာရေးဆိုင်ရာနှင့် အရပ်ဘက်အာဏာပိုင်များ နှစ်ဖက်စလုံးကို အယူမှားမှုကို ဖိနှိပ်ချေမှုန်းရန် ခေါ်ယူခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်းနှင့် ဓားတို့ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အချည်းနှီးပင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယုံကြည်သူထောင်ပေါင်းများစွာသည် မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို မိမိတို့၏သွေးဖြင့် တံဆိပ်ခတ်ခဲ့ကြသော်လည်း အလုပ်သည် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် သမ္မာတရားကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စေရန်သာ အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး Satan က ထိုသမ္မာတရားနှင့် ပေါင်းစပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော အစွန်းရောက်မှုသည် Satan ၏အလုပ်နှင့် ဘုရားသခင်၏အလုပ်အကြား ကွာခြားချက်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ထင်ရှားစေခဲ့သည်။