အခန်း ၁၀—နောက်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ

 

အခန်း ၁၀—နောက်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ

Luther သည် ဂျာမနီပြည်သူတို့ထံ ပိတ်ထားသော သမ္မာကျမ်းစာကို ဖွင့်ပေးနေချိန်တွင် Tyndale သည်လည်း အင်္ဂလန်အတွက် ထိုနည်းတူပြုလုပ်ရန် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်တော်လှန်မှုဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် သမ္မာကျမ်းစာကို လုံ့လဝီရိယဖြင့် လေ့လာသူဖြစ်ပြီး၊ မိမိယုံကြည်ခံယူသော အမှန်တရားများကို ရဲရင့်စွာ ဟောပြောခဲ့ကာ အယူဝါဒအားလုံးကို ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးရမည်ဟု တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သူ၏ ထက်သန်မှုသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ထောက်ခံသူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို မဖြစ်မနေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူနှင့် အငြင်းပွားခဲ့သော ပညာတတ် ကက်သလစ်ဆရာဝန်တစ်ဦးက “ပုပ်ရဟန်းမင်းမရှိဘဲ နေရခြင်းထက် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်မရှိဘဲ နေရခြင်းက ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုကောင်းပေလိမ့်မည်” ဟု အော်ဟစ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ Tyndale က “ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သူ၏ပညတ်တော်အားလုံးကို ငါအာခံသည်။ ဘုရားသခင်သည် ငါ့အသက်ကို ချမ်းသာပေးတော်မူလျှင် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း လယ်ထွန်မောင်းနှင်သော ကောင်လေးတစ်ယောက်သည် သင်ထက် သမ္မာကျမ်းစာကို ပိုသိစေရမည်” ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။

လူတို့အား ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပေးအပ်ရန် သူစတင်ပျိုးထောင်ခဲ့သော ရည်ရွယ်ချက်သည် ယခု ပိုမိုခိုင်မာလာပြီး၊ သူသည် ထိုအလုပ်ကို ချက်ချင်း စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုကြောင့် မိမိအိမ်မှ ထွက်ပြေးခဲ့ရသဖြင့် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ကာ အချိန်အတန်ကြာ အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ မိမိအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ထောက်ခံသူများ၏ အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ထပ်မံထွက်ပြေးရပြန်သည်။ အင်္ဂလန်တစ်ပြည်လုံးသည် သူ့အတွက် ပိတ်ဆို့ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသဖြင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ခိုလှုံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် စတင်ခဲ့သည်။ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထိုအလုပ် ရပ်တန့်ခံရသော်လည်း တစ်မြို့တွင် ပုံနှိပ်ခွင့်မရလျှင် အခြားမြို့တစ်မြို့သို့ သွားခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်က Luther သည် Diet အစည်းအဝေးရှေ့တွင် ဧဝံဂေလိတရားကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့သော Worms မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ ထိုရှေးဟောင်းမြို့၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် မိတ်ဆွေများစွာ ရှိကြပြီး Tyndale သည် ထိုနေရာတွင် အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ မိမိအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်း အုပ်ရေ သုံးထောင်ကို မကြာမီ ပြီးစီးခဲ့ပြီး ထိုနှစ်အတွင်းပင် နောက်ထပ်ထုတ်ဝေမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

အလွန်ကြီးမားသော စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် ဇွဲလုံ့လတို့ဖြင့် သူသည် မိမိအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်များက ဆိပ်ကမ်းများကို အတင်းကျပ်ဆုံး စောင့်ကြပ်ထားသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် လျှို့ဝှက်စွာ လန်ဒန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ထောက်ခံသူများသည် အမှန်တရားကို ဖိနှိပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တွင် Durham ၏ ဘိရှော့သည် Tyndale ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သော စာအုပ်ရောင်းသူတစ်ဦးထံမှ ထိုသူ၏ သမ္မာကျမ်းစာစာအုပ်များအားလုံးကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် အလုပ်ကို အလွန်အမင်း ဟန့်တားနိုင်မည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ထိုသို့ပေးအပ်သော ငွေကြေးသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ထုတ်ဝေမှုအသစ်အတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူနိုင်စေခဲ့ပြီး၊ ထိုငွေမရရှိခဲ့လျှင် ထိုထုတ်ဝေမှုကို ပြုလုပ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် Tyndale အကျဉ်းချခံရသောအခါ သူ၏ သမ္မာကျမ်းစာများ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးကုန်ကျစရိတ်ကို ကူညီပေးခဲ့သူများ၏ အမည်များကို ဖော်ပြပေးပါက လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ သူက အခြားမည်သူထက်မဆို Durham ၏ ဘိရှော့က ပို၍လုပ်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ကျန်ရှိနေသော စာအုပ်များအတွက် ဈေးနှုန်းကြီးစွာ ပေးချေခြင်းအားဖြင့် မိမိအား ရဲရင့်သောစိတ်ဖြင့် အလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်စေခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Tyndale သည် မိမိ၏ရန်သူများလက်သို့ သစ္စာဖောက်ခံရပြီး တစ်ချိန်တွင် လပေါင်းများစွာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ယုံကြည်ခြင်းအတွက် အာဇာနည်တစ်ဦး၏ သေခြင်းဖြင့် သက်သေခံခဲ့သည်။ သို့သော် သူပြင်ဆင်ပေးခဲ့သော လက်နက်များသည် အခြားသော စစ်သားများအား ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင်၊ ယနေ့ခေတ်အထိပင် တိုက်ပွဲဝင်နိုင်စေခဲ့သည်။

စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဧဝံဂေလိတရားသည် John Knox ၏ ပုဂ္ဂိုလ်တွင် ချန်ပီယံတစ်ဦးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤရိုးသားသောစိတ်ရှိသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် လူ၏မျက်နှာကို မကြောက်ရွံ့ခဲ့ပေ။ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောက်လောင်နေသော အာဇာနည်မီးများသည် သူ၏ထက်သန်မှုကိုသာ ပိုမိုပြင်းထန်စေခဲ့သည်။ အာဏာရှင်၏ ပုဆိန်သည် သူ၏ဦးခေါင်းအပေါ် ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိနေသော်လည်း သူသည် မိမိနေရာ၌ အခိုင်အမာရပ်တည်ကာ ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို ဖြိုဖျက်ရန် ဘယ်ညာသို့ ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြင့် သူသည် စကော့တလန် လွတ်မြောက်သည်အထိ ဆုတောင်းလျက်၊ တိုက်ခိုက်လျက်၊ သခင်ဘုရား၏ တိုက်ပွဲများကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

အင်္ဂလန်တွင် Latimer သည် တရားဟောစင်မှ သမ္မာကျမ်းစာကို လူတို့၏ဘာသာစကားဖြင့် ဖတ်ရှုသင့်ကြောင်း ထိန်းသိမ်းဟောပြောခဲ့သည်။ သူက “သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာ၏ ရေးသားသူမှာ ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်ဖြစ်ပြီး ဤကျမ်းစာသည် ၎င်း၏ရေးသားသူ၏ တန်ခိုးနှင့် ထာဝရတည်မြဲမှုကို ခံယူထားသည်။ ဘုရင်မရှိ၊ ဧကရာဇ်မရှိ၊ ၎င်းကို မနာခံဘဲ နေနိုင်သူမရှိ။ လူတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ကျောက်ခဲများ၊ ဆူးပင်များနှင့် အမြစ်ပြတ်လဲကျနေသော သစ်ပင်များရှိသည့် ဘေးလမ်းများကို သတိပြုကြစို့။ နှုတ်ကပတ်တော်၏ ဖြောင့်မတ်သောလမ်းကို လိုက်ကြစို့။ ဘိုးဘေးများ ဘာလုပ်ခဲ့ကြသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့နှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ၊ သူတို့ ဘာလုပ်သင့်ခဲ့သည်ကိုသာ စဉ်းစားကြစို့” ဟု ဆိုခဲ့သည်။

Barnes နှင့် Frith တို့သည် Tyndale ၏ သစ္စာရှိမိတ်ဆွေများအဖြစ် အမှန်တရားကို ခုခံကာကွယ်ရန် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ Ridleys နှင့် Cranmer တို့သည် ထိုနောက် လိုက်ပါလာကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ဤခေါင်းဆောင်များသည် ပညာတတ်များဖြစ်ကြပြီး၊ အများစုမှာ ရောမအသင်းတော်၌ ထက်သန်မှု သို့မဟုတ် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုကြောင့် အလွန်လေးစားခံခဲ့ရသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းအာဏာကို သူတို့ဆန့်ကျင်ခြင်းသည် သန့်ရှင်းသောနေရာ၏ အမှားများကို သိရှိလာခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ဗာဗုလုန်၏ လျှို့ဝှက်ချက်များနှင့် သူတို့ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုက သူမကို ဆန့်ကျင်သော သူတို့၏သက်သေခံချက်များကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။

Latimer က “အင်္ဂလန်တွင် မည်သည့်ဘိရှော့က အလုံ့လဝီရိယအရှိဆုံး ဖြစ်သည်ကို သင်တို့သိပါသလား။ သင်တို့ နားထောင်ပြီး ကျွန်ုပ်သူ့အမည်ကို ပြောမည်ကို စောင့်မျှော်နေကြသည်ကို ကျွန်ုပ်မြင်သည်။ ကျွန်ုပ်ပြောမည်။ သူသည် မာရ်နတ်ပင်ဖြစ်သည်။ သူသည် မိမိ၏ ဒေသအတွင်းမှ တစ်ခါမျှ မထွက်ပါ။ သူ အလုပ်မလုပ်ဘဲ နေသည်ကို သင်တို့ ဘယ်တော့မျှ မတွေ့ရပါ။ သူ့ကို သင်တို့ခေါ်သည့်အချိန်တိုင်း သူအမြဲအိမ်မှာရှိသည်၊ သူအမြဲထွန်ယက်နေသည်။ သူ လျော့ရဲနေသည်ကို သင်တို့ ဘယ်တော့မျှ မတွေ့ရမည်ဟု ကျွန်ုပ်အာမခံသည်။ မာရ်နတ်နေထိုင်ရာအရပ်တွင် စာအုပ်များကို ဖယ်ရှားပြီး ဖယောင်းတိုင်များကို တင်ထားကြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုတီးများကို တင်ထားကြသည်။ ဧဝံဂေလိတရား၏ အလင်းကို ဖယ်ရှားပြီး နေ့ခင်းမွန်းတည့်အချိန်တွင်ပင် ဖယောင်းတိုင်များ၏ အလင်းကို တင်ထားကြသည်။ ခရစ်တော်၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်ကို ချပြီး ငရဲမီးဖြင့် သန့်စင်ခြင်းအမည်ခံ၍ ငွေကိုလုယူသော လုပ်ငန်းကို တင်ထားကြသည်။ အဝတ်မရှိသူ၊ ဆင်းရဲသူ၊ မစွမ်းမသန်သူတို့ကို အဝတ်အစားပေးခြင်းကို ချပြီး ရုပ်တုများကို အလှဆင်ခြင်းနှင့် သစ်သား၊ ကျောက်တုံးများကို အလှဆင်ခြင်းတို့ကို တင်ထားကြသည်။ ဘုရားသခင်နှင့် သူ၏အလွန်သန့်ရှင်းသော နှုတ်ကပတ်တော်ကို ချပြီး လူတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၊ လူတို့၏ အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် မျက်စိကန်းသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကို တင်ထားကြသည်။ အို၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘာသာရေးအကြီးအကဲများသည် စာတန်က အဖျင်းမျိုးစေ့နှင့် ပေါင်းပင်မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးရန် လုံ့လဝီရိယရှိသကဲ့သို့ ကောင်းသောအယူဝါဒ၏ စပါးမျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးရန် လုံ့လဝီရိယရှိကြပါစေ” ဟု ဆိုခဲ့သည်။

Tyndale၊ Frith၊ Latimer နှင့် Ridleys တို့ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော ကြီးမြတ်သည့် အခြေခံမူမှာ သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာ၏ ဘုရားသခင်ပေးအပ်သည့် အာဏာနှင့် လုံလောက်မှုဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ဘာသာရေးယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စများတွင် အတိတ်ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၊ အစည်းအဝေးများ၊ ဘိုးဘေးများနှင့် ဘုရင်များက သြတ္တပ္ပစိတ်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ယူဆထားသော အာဏာကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာသည် သူတို့၏ စံနှုန်းဖြစ်ပြီး၊ အယူဝါဒများနှင့် တောင်းဆိုချက်များအားလုံးကို ထိုကျမ်းစာထံသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။

ဘုရားသခင်နှင့် သူ၏နှုတ်ကပတ်တော်အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းသည် ဤသန့်ရှင်းသူများ မီးပုံတွင် အသက်စွန့်ချိန်၌ သူတို့ကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ မီးတောက်များက သူတို့၏အသံများကို တိတ်ဆိတ်စေတော့မည့်အချိန်တွင် Latimer က သူ၏အတူတကွ အာဇာနည်ဖြစ်မည့်သူအား “အားမငယ်နှင့်။ ယနေ့ အင်္ဂလန်တွင် ဤသို့သော မီးအိမ်တစ်လုံးကို ထွန်းညှိကြမည်။ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အားဖြင့် ဤမီးသည် ဘယ်တော့မျှ မငြိမ်းတော့ဟု ကျွန်ုပ်မျှော်လင့်သည်” ဟု အော်ဟစ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

ရောမ၏ခြေလှမ်းများအတိုင်း လိုက်လျှောက်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်သည် တည်ထောင်ထားသော ယုံကြည်ခြင်းမှ သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခဲ့သည်။ ဆယ့်ခုနစ်ရာစုတွင် ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းသော သင်းအုပ်ဆရာ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် မိမိတို့၏ရာထူးများမှ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။ အသင်းတော်က ခွင့်ပြုထားသော ဘာသာရေးအစည်းအဝေးများမှတစ်ပါး မည်သည့်ဘာသာရေးအစည်းအဝေးကိုမဆို တက်ရောက်ပါက အလွန်ကြီးမားသော ဒဏ်ငွေ၊ အကျဉ်းချခြင်းနှင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းခံရမည်ဟု လူတို့ကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်ကို ဝတ်ပြုရန် စုဝေးခြင်းမှ မိမိတို့ကိုယ်ကို မထိန်းနိုင်သော ထိုသစ္စာရှိသူများသည် မှောင်မိုက်သော လမ်းကြားများ၊ လူမသိသူမမြင်သော အပေါ်ထပ်အခန်းများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ညသန်းခေါင်အချိန် သစ်တောများထဲ၌ပင် စုဝေးကြရသည်။ သစ်တော၏ အကာအကွယ်ပေးသော နက်ရှိုင်းရာနေရာများတွင် ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင် တည်ဆောက်ထားသော ဗိမာန်တော်ကဲ့သို့ နေရာ၌ ကွဲပြားပြန့်ကျဲနေသော သခင်ဘုရား၏သားသမီးများသည် ဆုတောင်းခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်း၌ မိမိတို့၏ဝိညာဉ်များကို သွန်ချရန် စုဝေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများအားလုံးကြားမှ လူအများသည် မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခခံခဲ့ကြရသည်။ အကျဉ်းထောင်များသည် အကျဉ်းသားများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ မိသားစုများ ကွဲပြားခဲ့ကြသည်။ လူအများသည် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များသို့ ပြည်နှင်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူတို့နှင့်အတူ ရှိတော်မူပြီး နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုသည် သူတို့၏သက်သေခံချက်ကို တိတ်ဆိတ်စေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ လူအများသည် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်၍ အမေရိကသို့ မောင်းထုတ်ခံခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏နိုင်ငံ၏ ကာကွယ်တံတိုင်းနှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေဖြစ်လာသော နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။

တမန်တော်ခေတ်ကာလများကဲ့သို့ပင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုသည် ဧဝံဂေလိတရား ပိုမိုတိုးတက်ပျံ့နှံ့စေရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အပြစ်သားများနှင့် ရာဇဝတ်သားများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ရွံရှာဖွယ် အကျဉ်းထောင်တစ်ခုထဲတွင် John Bunyan သည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ လေထုကို ရှူရှိုက်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးခြင်းပြည်မှ ကောင်းကင်မြို့တော်သို့ ဘုရားဖူးခရီးသွား၏ ခရီးစဉ်ကို ဖော်ပြထားသည့် သူ၏အံ့ဖွယ် ပုံပြင်အလင်္ကာကို ထိုနေရာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာတိုင်အောင် Bedford အကျဉ်းထောင်မှ ထွက်ပေါ်လာသော Bunyan ၏ ထိုအသံသည် လူတို့၏နှလုံးသားများကို စိတ်လှုပ်ရှားစေသော တန်ခိုးဖြင့် ပြောဆိုလာခဲ့သည်။ Bunyan ၏ “Pilgrim’s Progress” နှင့် “Grace Abounding to the Chief Sinners” တို့သည် လူများစွာ၏ခြေလှမ်းများကို အသက်ရှင်ခြင်းလမ်းသို့ လမ်းညွှန်ပေးခဲ့ကြသည်။

Baxter၊ Flavel၊ Alleine နှင့် အခြားသော ပင်ကိုယ်စွမ်းရည်၊ ပညာရေးနှင့် နက်ရှိုင်းသော ခရစ်ယာန်အတွေ့အကြုံရှိသူများသည် “သန့်ရှင်းသူတို့ထံ တစ်ကြိမ်တည်း အပ်နှင်းခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်း” ကို ရဲရင့်စွာ ခုခံကာကွယ်ရန် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤလောက၏ အုပ်စိုးသူများက တားမြစ်ပြီး ဥပဒေပြင်ပသို့ ရောက်စေခဲ့သော ဤသူများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဘယ်တော့မျှ ပျောက်ကွယ်သွားမည် မဟုတ်ပေ။ Flavel ၏ “Fountain of Life” နှင့် “Method of Grace” တို့သည် လူထောင်ပေါင်းများစွာအား မိမိတို့၏ဝိညာဉ်များကို ခရစ်တော်ထံတွင် အပ်နှံထားရန် သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ Baxter ၏ “Reformed Pastor” သည် ဘုရားသခင်၏အလုပ် ပြန်လည်နိုးထလာစေရန် ဆန္ဒရှိသူများစွာအတွက် ကောင်းချီးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ “Saints’ Everlasting Rest” သည် ဘုရားသခင်၏လူတို့အတွက် “ကျန်ရှိနေသေးသော အနားယူရာ” သို့ ဝိညာဉ်များကို ဦးဆောင်ပေးသည့် အလုပ်ကို ပြုခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့်အကြာ၊ ကြီးမားသော ဝိညာဉ်ရေးရာ မှောင်မိုက်မှုရှိသော ခေတ်ကာလတွင် Whitefield နှင့် Wesleys တို့သည် ဘုရားသခင်အတွက် အလင်းဆောင်သူများအဖြစ် ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ တည်ထောင်ထားသော အသင်းတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သူများသည် အယူမှားသူများနှင့်ပင် ခွဲခြားမရနိုင်လောက်အောင် ဘာသာရေးဆုတ်ယုတ်မှုအခြေအနေသို့ ကျရောက်ခဲ့ကြသည်။ သဘာဝဘာသာရေးသည် ဓမ္မဆရာများ၏ အကြိုက်ဆုံးလေ့လာမှုဖြစ်ပြီး သူတို့၏ ဓမ္မပညာအများစုကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အထက်တန်းလွှာများသည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုကို လှောင်ပြောင်ကြပြီး ၎င်းတို့က အရူးအမူးဖြစ်ခြင်းဟု ခေါ်သောအရာထက် မိမိတို့မြင့်မြတ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူကြသည်။ အောက်တန်းစားများသည် အလွန်အမင်း မသိနားမလည်ကြဘဲ ဒုစရိုက်၌ နစ်မြုပ်နေကြပြီး၊ အသင်းတော်မှာလည်း ကျဆင်းနေသော အမှန်တရား၏အမှုကို ထောက်ပံ့ရန် သတ္တိ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

Whitefield နှင့် Wesleys တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပျောက်ဆုံးနေသောအခြေအနေကို ရှည်လျားပြင်းထန်စွာ ကိုယ်တိုင်ခံယူသိရှိခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့၏အလုပ်အတွက် ပြင်ဆင်ခံခဲ့ကြရသည်။ ခရစ်တော်၏ စစ်သားကောင်းများကဲ့သို့ ခက်ခဲမှုကို ခံနိုင်ရန်အတွက် တက္ကသိုလ်တွင် ရှိနေစဉ်နှင့် ဓမ္မအမှုထဲသို့ ဝင်ရောက်နေချိန်တို့တွင် ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းတို့၏ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုကို သူတို့နှင့် သူတို့ကို စာနာထောက်ခံသော အခြားအနည်းငယ်သောသူများ ခံခဲ့ကြရသည်။ သူတို့၏ မယုံကြည်သော ကျောင်းသားအပေါင်းအဖော်များက သူတို့ကို အထင်အမြင်သေးစွာ “Methodists” ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်သည် ယနေ့အချိန်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကတွင် အကြီးဆုံးဂိုဏ်းဂဏများအနက် တစ်ခုအတွက် ဂုဏ်ယူဖွယ်အမည်တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူခံရသည်။

သူတို့သည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ပြီး ထိုအသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုရေးပုံစံများကို အလွန်ချစ်ခင်စွဲလမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သခင်ဘုရားသည် သူတို့ရှေ့တွင် သူ၏နှုတ်ကပတ်တော်၌ ပိုမိုမြင့်မားသော စံနှုန်းတစ်ရပ်ကို တင်ပြခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည် ခရစ်တော်နှင့် သူ၏လက်ဝါးကပ်တိုင်တော်ကို ဟောပြောရန် သူတို့အား တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးသောအရှင်၏ တန်ခိုးသည် သူတို့၏လုပ်ဆောင်မှုများနှင့်အတူ ပါရှိခဲ့သည်။ လူထောင်ပေါင်းများစွာသည် အပြစ်ကို သိရှိနားလည်လာကြပြီး အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ ဤသိုးများကို လုယူစားမည့် ဝံပုလွေများထံမှ ကာကွယ်ပေးရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ Wesley သည် ဂိုဏ်းဂဏအသစ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် အကြံမရှိခဲ့ဘဲ သူတို့ကို “Methodist Connection” ဟု ခေါ်သော အဖွဲ့အစည်းအောက်တွင် စုစည်းခဲ့သည်။

ဤဟောပြောသူများသည် တည်ထောင်ထားသော အသင်းတော်ထံမှ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော ဆန့်ကျင်မှုသည် နားမလည်နိုင်လောက်အောင် ထူးဆန်းပြီး စမ်းသပ်မှုများနှင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ဉာဏ်ပညာတော်အရ အဖြစ်အပျက်များကို ထိန်းကျောင်းတော်မူ၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လိုအပ်ဆုံးနေရာမှ စတင်ရန် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အကယ်၍ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် အပြင်ဘက်မှသာ လုံးဝပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါက လိုအပ်မှုအလွန်ကြီးမားသော နေရာများအတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ပြန်လည်နိုးထစေသော ဟောပြောသူများသည် အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီး အခွင့်အရေးရသည့်နေရာတိုင်းတွင် အသင်းတော်အတွင်းမှပင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြသဖြင့် အခြားနည်းဖြင့် တံခါးများပိတ်ထားမည့်နေရာများသို့ အမှန်တရား ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဓမ္မဆရာအချို့သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အိပ်ပျော်နေမှုမှ နိုးထလာပြီး မိမိတို့၏ သာသနာနယ်ပယ်များတွင် ထက်သန်သော ဟောပြောသူများ ဖြစ်လာကြသည်။ ပုံစံတကျ အခမ်းအနားများကြောင့် ခဲသကဲ့သို့ တောင့်တင်းနေသော အသင်းတော်များသည် အသက်ဝင်လာကြသည်။

မတူညီသော အရည်အချင်းများရှိသူများသည် မိမိတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အလုပ်ကို အသီးသီးဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် အယူဝါဒတိုင်းတွင် သဘောတူညီခြင်း မရှိကြသော်လည်း အားလုံးသည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရပြီး လူတို့၏ဝိညာဉ်များကို ခရစ်တော်ထံသို့ အနိုင်ရယူရန်ဟူသော အဓိကရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်းတွင် စည်းလုံးခဲ့ကြသည်။ Whitefield နှင့် Wesleys တို့ကြားရှိ ကွဲပြားခြားနားမှုများသည် တစ်ချိန်တွင် ခွဲခွာမှုဖြစ်ပေါ်စေရန် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း ခရစ်တော်၏ကျောင်းတွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို သင်ယူလာကြသည့်အခါ အပြန်အလှန်သည်းခံမှုနှင့် မေတ္တာက သူတို့ကို ပြန်လည်သင့်မြတ်စေခဲ့သည်။ အမှားနှင့် ဒုစရိုက်များ နေရာတိုင်းတွင် များပြားလျက်ရှိပြီး အပြစ်သားများသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ဆင်းသက်နေကြချိန်တွင် ငြင်းခုံရန် သူတို့၌ အချိန်မရှိခဲ့ပေ။ သူတို့သည် အတူတကွ အလုပ်လုပ်၍ ဆုတောင်းခဲ့ကြပြီး တူညီသောလယ်ကွင်းများ၌ ဧဝံဂေလိမျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးရင်း သူတို့၏မိတ်ဆွေဖြစ်မှု ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဘုရားသခင်၏ အစေခံများသည် ကြမ်းတမ်းခက်ခဲသောလမ်းကို နင်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။ သြဇာအာဏာရှိသူများနှင့် ပညာတတ်များသည် သူတို့ကို ဆန့်ကျင်ရန် မိမိတို့၏အစွမ်းအစများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် ဓမ္မဆရာအများအပြားသည် ပြတ်သားစွာ ရန်လိုလာကြပြီး သန့်ရှင်းသောယုံကြည်ခြင်းနှင့် ၎င်းကို ဟောပြောသူများအတွက် အသင်းတော်များ၏ တံခါးများကို ပိတ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဓမ္မဆရာများက သူတို့ကို တရားဟောစင်မှ ရှုတ်ချခဲ့ခြင်းသည် မှောင်မိုက်မှု၊ မသိနားမလည်မှုနှင့် ဒုစရိုက်တို့၏ အင်အားများကို နိုးကြားစေခဲ့သည်။ John Wesley သည် ဘုရားသခင်၏ ကရုဏာတော်ကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် သေဘေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ လူအုပ်သည် သူ့အပေါ် ဒေါသအမျက်ထွက်လာပြီး လွတ်မြောက်ရန် လမ်းမရှိတော့သကဲ့သို့ ဖြစ်နေချိန်တွင် လူပုံစံဖြင့် ကောင်းကင်တမန်တစ်ဦးသည် သူ့ဘေးသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ လူအုပ်သည် နောက်ဆုတ်သွားပြီး ခရစ်တော်၏အစေခံသည် အန္တရာယ်ရှိရာနေရာမှ ဘေးကင်းစွာ ထွက်ခွာသွားနိုင်ခဲ့သည်။

အစောပိုင်းကာလရှိ Methodists များ—ပြည်သူများနှင့် ဟောပြောသူများပါဝင်သည်—အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်များထံမှလည်းကောင်း၊ သူတို့ကို မဟုတ်မမှန်ဖော်ပြမှုများကြောင့် အမျက်ထွက်လာသော ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဘာသာမဲ့များထံမှလည်းကောင်း လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို အတူတကွ ခံခဲ့ကြရသည်။ သူတို့သည် တရားမျှတမှုဟူ၍ အမည်သာရှိသော တရားရုံးများရှေ့သို့ ဆင့်ခေါ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်က တရားရုံးများတွင် တရားမျှတမှုအတွက် နေရာမရှိခဲ့ပေ။ သူတို့သည် မကြာခဏ အကြမ်းဖက်ခံခဲ့ကြရသည်။ လူအုပ်များသည် အိမ်တစ်အိမ်မှ တစ်အိမ်သို့ သွားရောက်ကာ ပရိဘောဂများနှင့် ပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီး၍ မိမိတို့အလိုရှိသမျှကို လုယူပြီး အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးများကို ရက်စက်စွာ နှိပ်စက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် Methodists များ၏ ပြတင်းပေါက်များကို ခွဲဖျက်ခြင်းနှင့် အိမ်များကို လုယက်ခြင်းတွင် ကူညီလိုသူများအား သတ်မှတ်ထားသော အချိန်နှင့် နေရာတွင် စုဝေးကြရန် လူသိရှင်ကြား အသိပေးချက်များပင် ကပ်ထားခဲ့သည်။ လူသားတို့၏ဥပဒေများနှင့် ဘုရားသခင်၏ ဥပဒေများကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ချိုးဖောက်မှုများကိုပင် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခြင်းမရှိဘဲ ခွင့်ပြုခဲ့ကြသည်။ အပြစ်သားတို့၏ခြေလှမ်းများကို ပျက်စီးခြင်းလမ်းမှ သန့်ရှင်းခြင်းလမ်းသို့ လှည့်ပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသာလျှင် သူတို့၏ တစ်ခုတည်းသော အပြစ်ဖြစ်သော လူမျိုးတစ်ရပ်ကို စနစ်တကျ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခဲ့ကြသည်။

မိမိနှင့် မိမိ၏အဖော်များအပေါ် စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ John Wesley က ဤသို့ပြောခဲ့သည်။ “အချို့က ဤသူများ၏ အယူဝါဒများသည် မှားယွင်းသည်၊ အမှားပါသည်၊ စိတ်ကူးယဉ်လွန်ကဲသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအယူဝါဒများသည် အသစ်အဆန်းဖြစ်ပြီး မကြာသေးမီကာလအထိ မည်သူမျှ မကြားဖူးကြဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအယူဝါဒများသည် Quakerism၊ fanaticism၊ popery တို့ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤဟန်ဆောင်မှုတစ်ရပ်လုံးသည် အမြစ်မှပင် ဖြတ်တောက်ပြီးဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ဤအယူဝါဒ၏ အကိုင်းအခက်တိုင်းသည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ ရှင်းလင်းသောအယူဝါဒဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ကိုယ်ပိုင်အသင်းတော်က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်ကြောင်း အပြည့်အဝ ပြသပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာသည် မှန်ကန်ပါက ဤအယူဝါဒများသည် မှားယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် အမှားဖြစ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပါ။

“အခြားသူများက သူတို့၏အယူဝါဒများသည် အလွန်တင်းကျပ်သည်၊ ကောင်းကင်နိုင်ငံသို့ သွားရာလမ်းကို အလွန်ကျဉ်းမြောင်းစေသည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ ဤသည်မှာ အမှန်အားဖြင့် မူလကန့်ကွက်ချက်ဖြစ်ပြီး အချိန်အတန်ကြာအောင် တစ်ခုတည်းသော ကန့်ကွက်ချက်နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခု ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်လာသော အခြားကန့်ကွက်ချက်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ၏ အောက်ခြေတွင် လျှို့ဝှက်စွာ ရှိနေသောအရာလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့၏သခင်နှင့် သူ၏တမန်တော်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ထက် ကောင်းကင်သို့သွားရာလမ်းကို ပို၍ကျဉ်းမြောင်းစေပါသလား။ သူတို့၏အယူဝါဒသည် သမ္မာကျမ်းစာထက် ပို၍တင်းကျပ်ပါသလား။ ရိုးရှင်းသောကျမ်းပိုဒ်အနည်းငယ်ကိုသာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ‘သင်သည် သင်၏ဘုရားသခင် ထာဝရဘုရားကို စိတ်နှလုံးအကြွင်းမဲ့၊ စိတ်ဝိညာဉ်အကြွင်းမဲ့၊ အစွမ်းသတ္တိအကြွင်းမဲ့၊ ဉာဏ်အကြွင်းမဲ့ ချစ်ရမည်။ ကိုယ်နှင့်စပ်ဆိုင်သောသူကိုလည်း ကိုယ်နှင့်အမျှ ချစ်ရမည်။’ [လုကာ ၁၀:၂၇]။ ‘လူတို့သည် ပြောသော အကျိုးမဲ့သောစကား တစ်လုံးမဆို တရားဆုံးဖြတ်ရာနေ့၌ စာရင်းပေးရကြလိမ့်မည်။’ [မဿဲ ၁၂:၃၆]။ ‘ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် စားသည်ဖြစ်စေ၊ သောက်သည်ဖြစ်စေ၊ အဘယ်အမှုကိုပြုသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံကို ဘုရားသခင်၏ဘုန်းတော်အတွက် ပြုကြလော့။’ [၁ ကောရိန္သု ၁၀:၃၁]။

“သူတို့၏အယူဝါဒသည် ဤအရာထက် ပို၍တင်းကျပ်ပါက သူတို့မှာ အပြစ်ရှိကြသည်။ သို့သော် သင်တို့၏သြတ္တပ္ပစိတ်ထဲတွင် ၎င်းတို့သည် ထိုသို့မဟုတ်ကြောင်း သိကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မပျက်စီးစေဘဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှ လျော့ပေါ့နိုင်မည်လော။ ဘုရားသခင်၏ နက်နဲသောအရာများကို စောင့်ရှောက်သော ဘဏ္ဍာစိုးတစ်ဦးသည် ထိုမြင့်မြတ်သော အပ်နှံအပ်သည့်အရာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပြောင်းလဲလိုက်ပါက သစ္စာရှိသူဖြစ်နိုင်မည်လော။—မဖြစ်နိုင်ပါ။ သူသည် ဘာမျှ လျော့မပေးနိုင်၊ ဘာမျှ ပျော့ပျောင်းအောင် မပြုနိုင်။ သူသည် လူအားလုံးကို ‘ကျမ်းစာကို သင်တို့အကြိုက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ငါမလျှော့ချနိုင်။ သင်တို့သည် ကျမ်းစာ၏အဆင့်သို့ တက်လာရမည်၊ သို့မဟုတ် ထာဝရပျက်စီးရမည်’ ဟု ကြေညာရန် အတင်းအကျပ် ခံရသည်။ လူတို့၏အများဆုံး အော်ဟစ်သောစကားမှာ ‘ဤလူများသည် မေတ္တာမရှိကြ’ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မေတ္တာမရှိကြပါသလား။ ဘယ်အရာတွင်လဲ။ သူတို့သည် ဆာလောင်သူများကို အစာကျွေးကြပြီး အဝတ်မရှိသူများကို အဝတ်မပေးကြဘူးလား။ မဟုတ်ပါ။ ထိုအရာတွင် သူတို့မလျော့နည်းကြပါ။ သို့သော် သူတို့သည် အခြားသူများကို တရားစီရင်ရာတွင် မေတ္တာမရှိကြဟု ဆိုကြသည်။ သူတို့၏နည်းလမ်းအတိုင်း မဟုတ်သူများသည် ကယ်တင်ခြင်းမရနိုင်ဟု သူတို့ထင်ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။”

ယနေ့ခေတ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အမှန်တရားများကို တင်ပြသူများအပေါ် ဆန့်ကျင်ပြောဆိုသော အကြောင်းပြချက်များသည် မည်မျှပင် ဆင်တူလှပါသနည်း။

အသင်းတော်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအကြားတွင် ပရိုတက်စတင့်များအကြား၌ပင် အများအားဖြင့် လျစ်လျူရှုခံထားရသော အမှန်တရားတစ်ရပ်ကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့သူများအား ဂုဏ်ပြုဖွယ်နေရာတစ်ခု ပေးသင့်သည်။ ထိုသူများမှာ စတုတ္ထပညတ်၏ တရားဝင်မှုနှင့် သမ္မာကျမ်းစာ၏ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် တာဝန်ရှိကြောင်း ထိန်းသိမ်းခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးအပေါ် ကျရောက်နေသော မှောင်မိုက်မှုကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဥပုသ်နေ့စောင့်သူများသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ပေါ်လွင်လာခဲ့ကြသည်။ လူကြိုက်များသော သမိုင်းရေးသားသူများက အခြားခရစ်ယာန်အုပ်စုများထက် ဥပုသ်နေ့ကို ဂုဏ်ပြုသူများအပေါ် ပိုမိုမတရားစွာ ပြုမူခဲ့ကြသည်။ သူတို့ကို ယုဒဘာသာတစ်ဝက်ကျော် လိုက်နာသူများဟု အမည်တပ်ခဲ့ကြသကဲ့သို့ အယူသည်းသူများနှင့် အရူးအမူးယုံကြည်သူများဟုလည်း ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို ထောက်ခံရန် သမ္မာကျမ်းစာမှ တင်ပြသော အကြောင်းပြချက်များကို ယနေ့တိုင် ထိုသို့သော အကြောင်းပြချက်များကို တုံ့ပြန်သကဲ့သို့ပင် “ဘိုးဘေးများ၊ ဘိုးဘေးများ” ဟူသော အော်ဟစ်သံ၊ ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် အသင်းတော်၏ အာဏာဟူသော အော်ဟစ်သံများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။

Luther နှင့် သူ၏အဖော်များသည် ဘုရားသခင်အတွက် မွန်မြတ်သောအလုပ်ကို ပြီးမြောက်စေခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့ကိုယ်တိုင် ရောမအသင်းတော်မှ ထွက်လာသူများဖြစ်ပြီး သူမ၏အယူဝါဒများကို ယုံကြည်၍ ထောက်ခံခဲ့သူများဖြစ်သောကြောင့် ထိုအမှားအားလုံးကို သူတို့မမြင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် မမျှော်လင့်သင့်သောအရာ မဟုတ်ပေ။ သူတို့၏အလုပ်မှာ ရောမ၏ချည်နှောင်မှုများကို ချိုးဖျက်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာကို ကမ္ဘာသို့ ပေးအပ်ရန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူတို့မတွေ့ရှိနိုင်ခဲ့သော အရေးကြီးသည့် အမှန်တရားများနှင့် သူတို့မစွန့်လွှတ်ခဲ့သော ကြီးမားသည့်အမှားများ ရှိခဲ့သည်။ သူတို့အများစုသည် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အခြားပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ပွဲနေ့များနှင့်အတူ ဆက်လက်စောင့်ထိန်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဘုရားသခင်၏ အာဏာရှိသည်ဟု မယူဆကြသော်လည်း လူအများက လက်ခံထားသော ဝတ်ပြုရာနေ့အဖြစ် စောင့်ထိန်းသင့်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

သို့သော် သူတို့အကြားတွင် စတုတ္ထပညတ်၏ ဥပုသ်နေ့ကို ဂုဏ်ပြုသူအချို့ ရှိခဲ့ကြသည်။ Carlstadt သည် ထိုသို့ ယုံကြည်၍ လက်တွေ့ကျင့်သုံးသူဖြစ်ပြီး သူနှင့်အတူ ပူးပေါင်းသူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ Tyndale ကို သမ္မာကျမ်းစာဘာသာပြန်ရာတွင် ကူညီခဲ့ပြီး မိမိ၏ယုံကြည်ခြင်းကြောင့် အာဇာနည်အဖြစ် သေဆုံးခဲ့သော John Frith သည် ဥပုသ်နေ့နှင့် ပတ်သက်၍ မိမိ၏အမြင်ကို ဤသို့ ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ယုဒလူတို့သည် သူတို့၏ စနေနေ့အတွက် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ရရှိထားကြသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုနေ့သည် သတ္တမနေ့ဖြစ်ပြီး သတ္တမနေ့ကို သန့်ရှင်းစွာ စောင့်ထိန်းရန် သူတို့အား ပညတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ဘက်တွင်မူ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော် မရှိဘဲ အမှန်အားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို ဆန့်ကျင်နေသည်။ အကြောင်းမှာ ယုဒလူတို့ကဲ့သို့ သတ္တမနေ့ကို ကျွန်ုပ်တို့ မစောင့်ထိန်းဘဲ ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်၌ မမှာထားသော ပထမနေ့ကို စောင့်ထိန်းကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။”

နှစ်ပေါင်းတစ်ရာအကြာတွင် John Trask သည် စစ်မှန်သောဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် တာဝန်ရှိကြောင်း အသိအမှတ်ပြုကာ အသံဖြင့်လည်းကောင်း၊ စာဖြင့်လည်းကောင်း ၎င်း၏ကာကွယ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မကြာမီ သူသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသော အာဏာရှင်စနစ်ရှေ့တွင် ဖြေရှင်းရန် ခေါ်ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ဘာသာရေးယုံကြည်ခြင်းအတွက် သမ္မာကျမ်းစာ၏ လုံလောက်မှုကို ကြေညာခဲ့ပြီး ကယ်တင်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်များက သြတ္တပ္ပစိတ်ကို မထိန်းချုပ်သင့်ကြောင်း ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ သူ့ကို နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသော Star Chamber တရားရုံးရှေ့တွင် ရုံးတင်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဥပုသ်နေ့နှင့် ပတ်သက်၍ ရှည်လျားသော ဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Trask သည် လူတို့၏ပညတ်တော်များကို နာခံရန်အတွက် ဘုရားသခင်၏ တားမြစ်ချက်များနှင့် ပညတ်တော်များမှ မလွှဲခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူ့ကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ လူမြင်ကွင်းတွင် အရှက်ခွဲရန် စင်ပေါ်တွင် ချည်နှောင်ထားပြီး ထိုနေရာမှ အများပြည်သူရှေ့တွင် ရိုက်နှက်၍ fleet သို့ ပို့ကာ အကျဉ်းသားအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိရန် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤရက်စက်သော ပြစ်ဒဏ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် သူ၏စိတ်ဓာတ် ကျိုးပဲ့သွားခဲ့သည်။ သူသည် ထောင်ထဲ၌ တစ်နှစ်ကြာ ဆင်းရဲဒုက္ခခံခဲ့ပြီး ထို့နောက် မိမိ၏ယုံကြည်ချက်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အို၊ သူသာ ဆက်လက်ခံနိုင်ခဲ့ပြီး အာဇာနည်၏ သရဖူကို ရရှိခဲ့လျှင် ကောင်းလေစွ။

Trask ၏ ဇနီးသည်လည်း ဥပုသ်နေ့စောင့်သူ ဖြစ်သည်။ သူမကို ရန်သူများပင် ခရစ်ယာန်အားလုံးအတွက် အတုယူထိုက်သော သီလများစွာရှိသည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ သူမသည် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသော ထူးချွန်သည့် ကျောင်းဆရာမတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်းရဲသူများကို ဆက်ဆံရာတွင် ဂရုတစိုက်ရှိခြင်းကြောင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူမ၏ရန်သူများက “ဤအမှုကို သူမသည် သြတ္တပ္ပစိတ်ကြောင့် ပြုသည်ဟု ဝန်ခံခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ပြုသမျှအမှုအားလုံးအတွက် တစ်နေ့နေ့တွင် တရားစီရင်ခံရမည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် မိမိကိုယ်ပိုင်အကျိုးစီးပွားအတွက် အကျိုးရှိမည့်အရာထက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည့်အရာကို ရွေးချယ်၍ အလုံခြုံဆုံးသော စည်းမျဉ်းအတိုင်း လိုက်နာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်” ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် သူမ၏ကိုယ်ပိုင်အယူအဆများကို စွဲမြဲစွာ လိုက်နာခြင်း၌ ထူးဆန်း၍ မကြုံစဖူးသော ခေါင်းမာသည့်စိတ်ရှိပြီး ထိုအရာက သူမ၏ကောင်းမြတ်မှုကို ပျက်စီးစေသည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။ အမှန်အားဖြင့် သူမသည် လူတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများထက် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို နာခံရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဤမွန်မြတ်သော အမျိုးသမီးကို ဖမ်းဆီးကာ ထောင်ချခဲ့သည်။ သူမအပေါ် တင်သော စွဲချက်မှာ တစ်ပတ်လျှင် ငါးရက်သာ စာသင်ပြီး စနေနေ့တွင် အနားယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ သူမသည် စတုတ္ထပညတ်ကို နာခံခြင်းဖြင့် ထိုသို့ပြုကြောင်း သိရှိထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မည်သည့်အပြစ်မှုမျှ စွပ်စွဲခံရခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သူမ၏လုပ်ရပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်းကသာ တိုင်ကြားစရာအကြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

သူမ၏ယုံကြည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်စေရန် အလွန်လှည့်စားကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်သော အငြင်းအခုံများကို အသုံးပြု၍ သူမ၏ နှိပ်စက်သူများသည် မကြာခဏ လာရောက်တွေ့ဆုံကြသည်။ သူမက သူမမှားယွင်းနေကြောင်း သမ္မာကျမ်းစာမှ ပြသပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး တနင်္ဂနွေနေ့သည် အမှန်တကယ် သန့်ရှင်းသောနေ့ဖြစ်ပါက ထိုအချက်ကို ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်တွင် ဖော်ပြထားရမည်ဟု တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူမတောင်းဆိုသော သမ္မာကျမ်းစာသက်သေခံချက်ကို အချည်းနှီးသာ တောင်းဆိုခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ခံယူချက်များကို ဖုံးကွယ်ထားပြီး အသင်းတော်က မှန်ကန်သည်ဟု ကြေညာသည့်အရာကို ယုံကြည်ရန် တိုက်တွန်းခံခဲ့ရသည်။

သူမသည် အမှန်တရားကို စွန့်လွှတ်၍ လွတ်လပ်မှုကို ဝယ်ယူရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ ကတိတော်များက သူမ၏ယုံကြည်ခြင်းကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ “သင်ခံရမည့် ဆင်းရဲဒုက္ခတစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ မကြောက်နှင့်။ အချင်းချင်း စမ်းသပ်ခြင်းခံရစေရန် မာရ်နတ်သည် သင်တို့အချို့ကို ထောင်ထဲသို့ ချပေလိမ့်မည်။” “သေသည်တိုင်အောင် သစ္စာရှိလော့။ သို့ပြုလျှင် အသက်သရဖူကို ငါပေးမည်။” [ဗျာဒိတ်ကျမ်း ၂:၁၀]။ ဤအားနည်းသော အမျိုးသမီးသည် ဆင်းရဲချို့တဲ့မှုနှင့် ကြီးမားသော ဆင်းရဲဒုက္ခများကြားတွင် ဆယ့်ခြောက်နှစ်နီးပါး အကျဉ်းသားအဖြစ် နေခဲ့ရသည်။ ထိုပင်ပန်းနွမ်းနယ်ဖွယ် နှစ်များအတွင်း သူမခံစားခဲ့ရသမျှကို ဘုရားသခင်၏စာအုပ်တော်တစ်အုပ်တည်းကသာ သက်သေခံနိုင်သည်။ သူမသည် အမှန်တရားအတွက် သစ္စာရှိစွာ သက်သေခံခဲ့ပြီး သေခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်သည်အထိ သူမ၏သည်းခံခြင်းနှင့် ခိုင်မာခြင်းတို့ မပျက်စီးခဲ့ပေ။

သူမ၏အမည်ကို မြေကြီးပေါ်တွင် မကောင်းမှုအဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြသော်လည်း ကောင်းကင်မှတ်တမ်းများတွင် ဂုဏ်ပြုခံရသည်။ သူမသည် လိုက်လံရှာဖွေခံရသူများ၊ မကောင်းပြောဆိုခံရသူများ၊ နှင်ထုတ်ခံရသူများ၊ အကျဉ်းချခံရသူများ၊ အာဇာနည်အဖြစ် သေဆုံးသူများ၏ အရေအတွက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။ “လောကသည် ထိုသူတို့နှင့် မထိုက်တန်ခဲ့”။ “ထိုနေ့၌ ငါသည် ငါ၏ရတနာများကို စုဆောင်းသောအခါ ထိုသူတို့သည် ငါ၏လူဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟု ကောင်းကင်ဗိုလ်ခြေအရှင် ထာဝရဘုရားမိန့်တော်မူ၏။” [မာလခိ ၃:၁၇]။

ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏အကြံအစည်တော်အတိုင်း စီမံတော်မူခြင်းအားဖြင့် စတုတ္ထပညတ်ကို နာခံခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခခံခဲ့ရသူ အနည်းငယ်၏ သမိုင်းကို ထိန်းသိမ်းထားတော်မူသည်။ သို့သော် ထိုအမှန်တရားအတွက် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းနှင့် အာဇာနည်သေခြင်းကို ခံခဲ့ရသူများစွာ ရှိခဲ့ကြပြီး သူတို့အကြောင်းကို လောကက မသိရှိပေ။ ထိုခရစ်တော်၏ နောက်လိုက်များကို ဖိနှိပ်ခဲ့သူများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပရိုတက်စတင့်များဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော်လည်း ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ အခြေခံမူဖြစ်သော—ယုံကြည်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းအတွက် သမ္မာကျမ်းစာတစ်ခုတည်းသာ စည်းမျဉ်းဖြစ်ရမည်ဟူသော အခြေခံမူကို သူတို့ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာ၏ သက်သေခံချက်ကို သူတို့အထင်အမြင်သေးစွာ ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ဤစိတ်ဓာတ်သည် ယနေ့တိုင် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အချိန်ကုန်ဆုံးရာသို့ နီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ ပို၍ပို၍ တိုးပွားလာမည်။ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ဥပုသ်နေ့ကို ဂုဏ်ပြုသူများကို ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာ၏ အများစုက ယနေ့ပင် ခေါင်းမာပြီး အလိုဆိုးဖြင့် ဆန့်ကျင်သူများဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုသူတို့အပေါ် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းလိုသော စိတ်ဓာတ် ပေါ်ထွက်လာမည့်အချိန်သည်လည်း မဝေးတော့ပေ။

ဆယ့်ခုနစ်ရာစုတွင် အင်္ဂလန်၌ ဥပုသ်နေ့စောင့် အသင်းတော်များစွာ ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဥပုသ်နေ့စောင့်သူ ရာနှင့်ချီ၍ ပြန့်ကျဲနေခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏လုပ်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် ဤအမှန်တရားသည် အမေရိကသို့ အစောပိုင်းကာလ၌ပင် စိုက်ပျိုးခံခဲ့ရသည်။ Plymouth သို့ ဘုရားဖူးများ ဆင်းသက်ပြီးနောက် ရာစုနှစ်ဝက်မပြည့်မီတွင် လန်ဒန်ရှိ ဥပုသ်နေ့စောင့်သူများသည် ကမ္ဘာသစ်တွင် ဥပုသ်နေ့ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အလံကို မြှင့်တင်ရန် မိမိတို့အထဲမှ တစ်ဦးကို စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသာသနာပြုသူက သိနာတောင်ပေါ်မှ ပေးအပ်ခဲ့သည့် ပညတ်တော်ဆယ်ပါးသည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာဖြစ်ပြီး ပြောင်းလဲမရနိုင်သောအရာများဖြစ်ကြောင်း၊ အချိန်နှင့် ဥပဒေများကို ပြောင်းလဲရန် ကြံစည်သော အန္တိခရစ်အာဏာသည် ဥပုသ်နေ့ကို သတ္တမနေ့မှ ပထမနေ့သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့သည်။ Newport, R. I. တွင် အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်အချို့သည် ဤအမြင်များကို လက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း နှစ်အတန်ကြာ သူတို့ယခင်က ဆက်နွယ်ခဲ့သည့် အသင်းတော်အတွင်း၌ပင် ဆက်လက်နေခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဥပုသ်နေ့စောင့်သူများနှင့် တနင်္ဂနွေနေ့စောင့်သူများအကြား အခက်အခဲဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဥပုသ်နေ့စောင့်သူများသည် ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသောနေ့ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ စောင့်ထိန်းနိုင်ရန် ထိုအသင်းတော်မှ ထွက်ခွာရန် အတင်းအကျပ် ခံခဲ့ရသည်။ မကြာမီ သူတို့သည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်အဖြစ် စုစည်းကာ အမေရိကတွင် ပထမဆုံး ဥပုသ်နေ့စောင့် အသင်းတော်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဤဥပုသ်နေ့စောင့်သူများသည် စတုတ္ထပညတ်ကို နာခံနိုင်ရင်း တနင်္ဂနွေနေ့စောင့်သူများနှင့် ဆက်လက်ပေါင်းသင်းနိုင်မည်ဟု မိမိတို့ကိုယ်ကို ယုံကြည်ထားခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ပေါင်းစည်းမှုသည် မတည်ရှိနိုင်ကြောင်း သိရှိရခြင်းသည် သူတို့နှင့် နောင်မျိုးဆက်များအတွက် ကောင်းချီးဖြစ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုပေါင်းစည်းမှု ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပါက နောက်ဆုံးတွင် ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသောဥပုသ်နေ့၏ အလင်းသည် မှောင်မိုက်ထဲတွင် ပျောက်ကွယ်သွားစေမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် New Jersey ၌ အသင်းတော်တစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ကို ထက်သန်စွာ စောင့်ထိန်းသူတစ်ဦးသည် ထိုနေ့၌ အလုပ်လုပ်နေသူတစ်ဦးကို အပြစ်တင်ခဲ့ရာ သူ့ကို သမ္မာကျမ်းစာမှ မည်သည့်အာဏာဖြင့် ပြောဆိုသည်ကို မေးမြန်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုအာဏာကို ရှာဖွေသောအခါ ထိုသူသည် သတ္တမနေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကိုသာ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ချက်ချင်းပင် ထိုနေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် စတင်ခဲ့သည်။ သူ၏လုပ်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် ဥပုသ်နေ့စောင့် အသင်းတော်တစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ အလုပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤနိုင်ငံရှိ Seventh-day Baptists များအကြားတွင် အရည်အချင်း၊ ပညာသင်ကြားမှုနှင့် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှုတို့တွင် ထင်ရှားသောသူများ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ရှေးဥပုသ်နေ့ကို ကာကွယ်ရန် နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာတိုင်တိုင် ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး ကြီးမား၍ ကောင်းမွန်သော အလုပ်တစ်ရပ်ကို ပြီးမြောက်စေခဲ့ကြသည်။

ယခုရာစုနှစ်အတွင်း ဤအမှန်တရားအတွက် အကောင်းဆုံးရပ်တည်ခဲ့သူ အနည်းငယ်ထဲတွင် Eld. J. W. Morton ၏ ရပ်တည်ချက်သည် မွန်မြတ်လှသည်။ သူ၏ ဥပုသ်နေ့အတွက် လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် ရေးသားချက်များသည် လူများစွာကို ဥပုသ်နေ့စောင့်ထိန်းရန် ဦးဆောင်ပေးခဲ့သည်။ သူ့ကို Reformed Presbyterians များက Hayti သို့ သာသနာပြုအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဥပုသ်နေ့စောင့် စာပေများသည် သူ့လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ထိုအကြောင်းအရာကို သေချာစွာ စစ်ဆေးလေ့လာပြီးနောက် စတုတ္ထပညတ်သည် သတ္တမနေ့ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းရန် တောင်းဆိုကြောင်း သူကျေနပ်စွာ ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ မိမိ၏အကျိုးစီးပွားကို စဉ်းစားရန်ပင် မစောင့်ဘဲ ဘုရားသခင်ကို နာခံရန် ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူအိမ်သို့ ပြန်လာပြီး မိမိ၏ယုံကြည်ခြင်းကို လူသိရှင်ကြား ဖော်ပြခဲ့ရာ အယူဝါဒမှားယွင်းမှုဖြင့် တရားစွဲခံရပြီး မိမိ၏ရပ်တည်ချက်အတွက် အကြောင်းပြချက်များကို တင်ပြခွင့်မရဘဲ Reformed Presbyterian Church မှ နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။

Eld. Morton ကို ကြားနာခွင့်ပင် မပေးဘဲ Presbyterian synod က ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဟု မိမိတို့ကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုနေသူများအကြား၌ပင် သည်းမခံနိုင်သော စိတ်ဓာတ် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။ ကောင်းကင်ဘုံ၌ ပလ္လင်တော်ရှိသော အနန္တဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူတို့အား “ယခုလာကြ၊ ငါတို့သည် အတူတကွ ဆင်ခြင်ကြစို့” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ [ဟေရှာယ ၁:၁၈]။ သို့သော် မှားယွင်းနိုင်သော အားနည်းသောလူတို့သည် မိမိတို့၏ညီအစ်ကိုများနှင့် ဆင်ခြင်ဆွေးနွေးရန် မာနထောင်လွှားစွာ ငြင်းဆန်ကြသည်။ ဘုရားသခင်သည် သူတို့အား ပေးအပ်ထားသည်ထက် အခြားမည်သူ့ကိုမျှ အလင်းပိုမိုပေးမည်မဟုတ်ဟု ဘုရားသခင်က မိမိကိုယ်ကို ကတိပြုထားသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ကာ မိမိတို့မရရှိသေးသော အလင်းတစ်စုံတစ်ရာကို လက်ခံသူတစ်ဦးအား အပြစ်တင်ရန် အသင့်ရှိကြသည်။ ဤသည်မှာ ခေတ်တိုင်း၌ အမှန်တရားကို ဆန့်ကျင်သူများ လိုက်နာခဲ့သော လမ်းစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။ “ဖြောင့်မတ်သူတို့အတွက် အလင်းကို မျိုးစေ့ချထားသည်” ဟူသော သမ္မာကျမ်းစာ၏ ကြေညာချက်ကို သူတို့မေ့လျော့ကြသည်။ [ဆာလံ ၉၇:၁၁]။ “ဖြောင့်မတ်သူ၏ လမ်းသည် ပြည့်စုံသောနေ့တိုင်အောင် တောက်ပ၍ ပို၍တောက်ပလာသော အလင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်”။ [သုတ္တံ ၄:၁၈]။ မိမိတို့ကိုယ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဟု ခေါ်ဆိုသော လူမျိုးတစ်ရပ်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်ခြင်းသည် ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ ဖြစ်သည်။

ခရစ်ယာန်ဟု မိမိတို့ကိုယ်ကို ခေါ်ဆိုသူများသည် မိမိတို့၏အမြင်များကို မာနထောင်လွှားမှုနှင့် မိမိတို့၏အယူအဆကို အုပ်စိုးစေလိုသော ဆန္ဒတို့ကို ဖယ်ရှားကာ သမ္မာကျမ်းစာနှင့် သေချာစွာ ဆုတောင်းလျက် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြမည်ဆိုလျှင် အမှား၏မှောင်မိုက်ထဲတွင် လမ်းပျောက်နေသော အသင်းတော်များအပေါ် အလင်းရောင်ကြီးတစ်ရပ် သွန်းလောင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ မိမိ၏လူတို့သည် ခံနိုင်သမျှအတိုင်း သခင်ဘုရားသည် သူတို့၏အယူဝါဒအမှားများနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားချို့ယွင်းချက်များကို ဖော်ပြတော်မူသည်။ ခေတ်တစ်ခေတ်ပြီးတစ်ခေတ်တွင် ထိုခေတ်အတွက် လိုအပ်သော အထူးအလုပ်ကို လုပ်ဆောင်ရန် လူများကို ဘုရားသခင်က ပေါ်ထွက်စေပြီး အရည်အချင်းပေးတော်မူခဲ့သည်။ သို့သော် ဤသူများထဲမှ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ကမ္ဘာသို့ပေးမည့် အလင်းအားလုံးကို အပ်နှင်းတော်မမူခဲ့ပေ။ ပညာသည် ထိုသူများနှင့်အတူ သေဆုံးခြင်းမရှိပါ။ Luther ၏အသက်ဆုံးခြင်းနှင့်အတူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအလုပ် ရပ်တန့်သွားစေရန် ဘုရားသခင်၏အလိုတော် မဟုတ်ခဲ့ပေ။ Wesleys သေဆုံးခြင်းနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်းသည် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသောအရာ ဖြစ်သွားစေရန်လည်း သူ၏အလိုတော် မဟုတ်ခဲ့ပေ။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအလုပ်သည် တိုးတက်နေဆဲဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကြီးမြတ်သော ခေါင်းဆောင်၏ အမိန့်မှာ—ရှေ့သို့သွားကြလော့၊ အောင်ပွဲတိုင်အောင် ရှေ့သို့သွားကြလော့—ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ဘိုးဘေးများ ပြုခဲ့သော အလုပ်ကို ထပ်တူပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားသခင်ထံမှ လက်ခံခြင်းနှင့် ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ရရှိမည်မဟုတ်ပေ။ အမှန်တရား ဖော်ထုတ်လာသည့်အချိန်တွင် သူတို့ရပ်တည်ခဲ့သော အနေအထား၌ ကျွန်ုပ်တို့ မရှိကြပေ။ သူတို့ရရှိခဲ့သော အလင်းအတိုင်း သူတို့ပြုခဲ့သကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် ထွန်းလင်းနေသော အလင်းကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် အသုံးချရမည်။ သူတို့သည် ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်တွင် အသက်ရှင်နေခဲ့ကြပါက သူတို့ပြုမည့်အတိုင်း ကျွန်ုပ်တို့ ပြုရမည်။ Luther နှင့် Wesleys တို့သည် သူတို့၏ခေတ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏တာဝန်မှာ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။ အလင်းကို နားမထောင်ဘဲ လျစ်လျူရှုပါက ထိုအလင်းသည် မှောင်မိုက်ဖြစ်လာမည်။ ထိုမှောင်မိုက်၏ အတိုင်းအတာသည် ပယ်ချလိုက်သော အလင်း၏အတိုင်းအတာနှင့် အချိုးကျ ဖြစ်လိမ့်မည်။

နောက်ဆုံးသောကာလ၌ အသိပညာ တိုးပွားလာမည်ဟု ဘုရားသခင်၏ ပရောဖက်က ကြေညာထားသည်။ နှိမ့်ချသောစိတ်ဖြင့် ရှာဖွေသူအား ဖော်ပြရန် အမှန်တရားအသစ်များ ရှိသေးသည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ သွန်သင်ချက်များကို ၎င်းတို့ပေါ်တွင် ဖုံးလွှမ်းနေသော အမှားများနှင့် အယူသည်းမှုများမှ လွတ်မြောက်စေရမည်။ သမ္မာကျမ်းစာ၏ ထောက်ခံချက်မရှိသော အယူဝါဒများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သင်ကြားခဲ့ကြပြီး လူအများသည် ထိုအယူဝါဒများကို ရိုးသားစွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အမှန်တရားကို ဖော်ပြလာသောအခါ လူတိုင်း၏တာဝန်မှာ ထိုအမှန်တရားကို လက်ခံရန် ဖြစ်သည်။ လောကီအကျိုးစီးပွားများ၊ လူကြိုက်များလိုသော ဆန္ဒ သို့မဟုတ် မိမိ၏အမြင်အပေါ် မာနကြောင့် အမှန်တရားနှင့် ကွဲကွာသွားသူများသည် ထိုအမှန်တရားကို လျစ်လျူရှုခဲ့ခြင်းအတွက် ဘုရားသခင်ထံ စာရင်းပေးရမည်။