အခန်းကြီး - (၁၃ - ၁၄ - ၁၅ - ၁၆)

 

၁၃:၁–၉။ အစ္စရေး၏ ယေဟောအာဟတ် (ဘီစီ ၈၁၄–၇၉၈)။ ယောရှက ဗိမာန်တော်ပြုပြင်ရန် သစ်သားသေတ္တာထဲတွင် ငွေစုဆောင်းနေချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ နန်းတော်သို့ မင်းကြီးအသစ်တစ်ပါး တက်လာသည်။ သူသည် ယေဟု၏သား ယေဟောအာဟတ် ဖြစ်သည်။ သူသည် မိမိ၏ရှေ့မှ မင်းကြီးများအားလုံးကဲ့သို့ ယေရောဗောင် ပထမ တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ဘာသာကို ထောက်ခံခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၂)။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်သည် ဟာဇေလနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သား ဗင်ဟာဒဒ်တို့ဖြစ်သော ဆီးရီးယားမင်းကြီးများကို အစ္စရေးကို ဖိနှိပ်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၃)။ ထိုဖိနှိပ်မှုသည် အလွန်ပြင်းထန်သဖြင့် မြောက်ပိုင်းစစ်တပ်သည် တပ်မြင်းသားငါးဆယ်၊ ရထားဆယ်စီးနှင့် ခြေလျင်စစ်သား ၁၀,၀၀၀ သာ ကျန်ရှိသည့်အထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၇)။ ၎င်းကို အာရှုရိမင်းကြီး ရှလမန်နေဇာ တတိယက ကာရကာတိုက်ပွဲတွင် ဖမ်းဆီးရရှိခဲ့သော စစ်ရထား ၂,၀၀၀ နှင့် စစ်သား ၁၀,၀၀၀ တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည် (ဘီစီ ၈၅၄/၈၅၃)။

အာရံလူမျိုးများ (ဆီးရီးယားလူမျိုးများ) က အစ္စရေးအပေါ် ပြုခဲ့သော ဖိနှိပ်မှုကြောင့် ယေဟောအာဟတ်သည် ကယ်တင်ရန် ဘုရားသခင်ထံ တောင်းပန်ခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၄–၅)။ ဓမ္မရာဇဝင်၏ ဇာတ်ကြောင်းသည် တရားသူကြီးကျမ်း၏ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသော ပုံစံကို လိုက်နာသည်။ လူတို့သည် ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုသို့ ကျဆင်းသောအခါ ဘုရားသခင်သည် ဖိနှိပ်သူတစ်ဦးကို စေလွှတ်ပြီး၊ လူတို့သည် နောင်တရ၍ ကယ်တင်ရန် ဆုတောင်းသောအခါ ဘုရားသခင်သည် ကယ်တင်သူတစ်ဦးကို စေလွှတ်သည်။ ကယ်တင်သူ၏ အမည်ကို စာသားက သတ်မှတ်မထားပါ။ ဆီးရီးယားကို အောင်နိုင်ပြီး အင်အားမရှိအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သော အာရှုရိမင်းကြီး အဒါဒ်နိရာရီ တတိယ ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် တရားသူကြီးကျမ်းတွင် တွေ့ရသောပုံစံအတိုင်း ဧလိရှာ သို့မဟုတ် သူ၏ကျောင်းသားများထဲမှ တစ်ဦးကဲ့သို့ ပရောဖက်တစ်ဦး ဖြစ်နိုင်သည်။

၁၃:၁၀–၂၅။ အစ္စရေး၏ ယောအာရှ သို့မဟုတ် ယောရှ (ဘီစီ ၇၉၈–၇၈၂)။ ယောရှ၏ နန်းစံမှုကို ထာဝရဘုရား၏ရှေ့တော်တွင် မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြင့် အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြထားသည် (အခန်းငယ် ၁၁)။ ထာဝရဘုရားကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်ခြင်းဖြင့် ဖြုန်းတီးသွားသော ဘဝအကြောင်း ပြောစရာ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ ယောရှနန်းစံချိန်တွင် ဧလိရှာ သေဆုံးခဲ့သည်။ မင်းကြီးယောရှသည် အသက်ကြီး၍ နာမကျန်းဖြစ်နေသော ဧလိရှာထံ သွားရောက်ပြီး ဧလိယ ကောင်းကင်သို့ မခေါ်ဆောင်မီ ပြောခဲ့သော “မီးရထား” စကားကို ပြန်ပြောခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၁၄၊ ၂:၁၁–၁၂ ကိုနှိုင်းယှဉ်ပါ)။ မင်းကြီးသည်လည်း ဧလိရှာအတွက် မီးရထားလာမည်ဟု မျှော်လင့်နေပုံရသည်။

အသက်ကြီးသော ပရောဖက်နှင့် သူ၏ဆက်ဆံရေးကို အထေ့အငေါ့နှင့် ဝမ်းနည်းဖွယ်ခံစားချက်တို့ဖြင့် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ သူသည် မိမိ၏ခေါင်းဆောင်မှုကို အမှန်တကယ် ငြင်းပယ်ခဲ့သော လူတစ်ဦးအား ဂုဏ်ပြုရန် လာရောက်ခဲ့သည်။ ထိုလာရောက်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ကျွန်ုပ်တို့မသိကြပါ။ စစ်မှန်သောအပြစ်ရှိသည့်ခံစားချက် ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ဆီးရီးယားလူမျိုးများထံမှ ကယ်တင်ခြင်းတစ်မျိုးမျိုးရရန် လွယ်ကူပြီး အလွန်အမင်း အားကိုးကြိုးစားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်တွင်ပင် ထာဝရဘုရားသည် မိမိကို အလွန်ခိုင်မာစွာ ငြင်းပယ်ခဲ့သော လူမျိုးအပေါ် ဆက်လက်ချစ်ခြင်းနှင့် ဂရုစိုက်ခြင်းကို ပြသလိုတော်မူခဲ့သည်။ မြားပစ်ခြင်း လေ့ကျင့်ခန်းသည် အစ္စရေးကို မျက်နှာသာပေးရန် ဘုရားသခင်၏ ဆန္ဒရှိကြောင်း ယောရှအား ပြသရန်သာမက မိမိတို့၏ခေါင်းဆောင်သည် ထာဝရဘုရား၏အလုပ် ပြီးဆုံးသည်အထိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် အားနည်းနေကြောင်း သင်္ကေတအရ ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ပုံရသည်။ ယောရှက မြားများကို အကြိမ်အနည်းငယ်သာ ပစ်ခဲ့ခြင်းကို ဧလိရှာက ပြင်းထန်စွာ ဆုံးမခဲ့သည် (၁၃:၁၈–၁၉)။ ထိုအရာသည် အဆုံးစွန်အောင်ပွဲ ရရှိရန် လိုအပ်သည့်အရာကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် ထာဝရဘုရား၏အကူအညီကို လက်ခံရန် သူ၏ကိုယ်ပိုင်အားနည်းမှုကို ပြသသည့် ထိရောက်သောပုံဥပမာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

ထိုစကားဝိုင်းပြီးနောက် မကြာမီ ဧလိရှာ သေဆုံးပြီး သင်္ဂြိုဟ်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မောဘလူမျိုး စီးနင်းတိုက်ခိုက်သူတစ်စုက အသုဘအခမ်းအနားကို အနှောင့်အယှက်ပြုသောအခါ သူ၏အရိုးများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ထိတ်လန့်သွားသော ဒေသခံများသည် အလောင်းကို အနီးဆုံးသင်္ချိုင်းဖြစ်သော ဧလိရှာ၏သင်္ချိုင်းထဲသို့ အမြန်ပစ်ထည့်ခဲ့ကြပြီး စီးနင်းသူများထံမှ မလွတ်မြောက်မီ ထိုလူ၏အလောင်းသည် ဧလိရှာ၏အရိုးများနှင့် ထိတွေ့ကာ ပြန်လည်အသက်ရှင်လာခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၂၀–၂၁)။ ဤဇာတ်လမ်းသည် ဘုရားသခင်၏လူတစ်ဦးဖြစ်သော ဧလိရှာ၏အမှုတော်ကို ထပ်မံအတည်ပြုသည်။ သို့သော် သေဆုံးသူများကို အသက်ပြန်ရှင်စေနိုင်သော ဘုရားသခင်သည် သေဆုံးနေသော ပရောဖက်၏သတင်းစကားကိုသာ နားထောင်လိုက်နာမည်ဆိုလျှင် သေဆုံးနေသော နိုင်ငံကိုလည်း ပြန်လည်အသက်ဝင်စေနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲသည် ဆီးရီးယားလူမျိုးများထံမှ ဖြစ်သော်လည်း အာဗြဟံ၊ ဣဇာက်နှင့် ယာကုပ်တို့နှင့် ပြုထားသော ပဋိညာဉ်အပေါ် ဘုရားသခင်၏ သနားခြင်းနှင့် သစ္စာရှိခြင်းကြောင့် ထိုအခက်အခဲသည် လျော့ပါးခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၂၂–၂၃)။ ဤဘုရားသခင်၏ သနားခြင်းနှင့် သစ္စာရှိခြင်းသည် ယောရှက ဆီးရီးယားမင်းကြီးအသစ်ကို အရေးကြီးသော စစ်ရေးအောင်ပွဲသုံးကြိမ် ရရှိခြင်းဖြင့် ထင်ရှားလာပြီး ဧလိရှာက မသေဆုံးမီ ကြိုတင်ဟောခဲ့သည့်အတိုင်း ဖြစ်သည် (အခန်းငယ် ၂၅)။ အပြစ်ရှိနေသော်လည်း ထာဝရဘုရား၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် မိမိ၏လူမျိုးများအကြား ဆက်လက်အလုပ်လုပ်နေခဲ့သည်။

၁၄:၁–၂၂။ ယုဒပြည်၏ အမဇိယ (ဘီစီ ၇၉၆–၇၆၇)။ အမဇိယသည် မိမိ၏ဖခင် ယောရှ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရပြီးနောက် အသက်နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိဖခင်နှင့် ဆင်တူသော ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးရှိပုံရပြီး မှန်ကန်သောအရာများကို ပြုသော်လည်း နက်ရှိုင်းသော အတွင်းစိတ်ယုံကြည်ချက် မရှိခဲ့ပါ (အခန်းငယ် ၃)။ သူပြုသော မှန်ကန်မှုသည် သူ၏ဘိုးဘေး ဒါဝိဒ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြခြင်းသည် ၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၅ တွင်ပါသော အပြိုင်မှတ်တမ်းနှင့် ကောင်းစွာကိုက်ညီပြီး ထိုနေရာတွင် သူ၏မှန်ကန်သောအပြုအမူသည် စိတ်နှလုံးအပြည့်အဝမရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။ ဤဖော်ပြချက်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လျှင် ဒါဝိဒ်၏ စံပြဖြစ်သော ထာဝရဘုရားအပေါ် ခိုင်မာ၍ မတုန်မလှုပ်၊ စိတ်နှလုံးအပြည့်အဝ အပ်နှံခြင်းကို ကျမ်းစာအရ နားလည်နိုင်သည်။ ယောရှ၏ သစ္စာမရှိမှုသည် လူကြိုက်များသော မြင့်သောနေရာများ ဆက်လက်ရှိခြင်းနှင့် သူသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ဧဒုံလူမျိုးတို့၏ ဘုရားများကို ကိုးကွယ်ခြင်းတွင် ထင်ရှားသည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၅:၁၄)။ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်သူများကိုသာ သတ်ရန်နှင့် သူတို့၏မိသားစုများကို မသတ်ရန် အကြောင်းပြချက်မှာ မောရှေ၏ဥပဒေအရ ဖခင်များသည် သားသမီးများ၏အပြစ်ကြောင့် သေဒဏ်မခံရသကဲ့သို့ သားသမီးများသည်လည်း ဖခင်များ၏အပြစ်ကြောင့် သေဒဏ်မခံရရဟူသော သတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်သည် (တရားဟောရာ ၂၄:၁၆)။

ထို့နောက် အမဇိယသည် ရှည်လျားသော အယူဖောက်ပြန်မှုများ၏ တရားစီရင်ခြင်းကြောင့် အမျိုးမျိုးသော စီးနင်းသူများထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး တစ်ချိန်က နိုင်ငံတော်၏အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သော နယ်မြေအချို့ကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ပင်လယ်သေ၏ တောင်ဘက်စွန်းမှ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင်ဆယ့်ရှစ်မိုင် (၂၉ ကီလိုမီတာ) ခန့်အကွာတွင် ဧဒုံ၏ မြောက်ဘက်နယ်စပ်၌ရှိသော မြို့ငယ် စေလာကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ရယူခဲ့သည် (၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၄:၇)။

အမဇိယ၏နန်းစံအတွင်း ဖြစ်ရပ်များကို ၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၅ တွင် ပိုမိုအသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။ ဤအပိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသောအရာများထဲမှ အချို့ဘာသာပြန်သူများက အမဇိယသည် မိမိသားနှင့် အစ္စရေးမင်းကြီး ယောအာရှ၏သမီးတို့အကြား လက်ထပ်မဟာမိတ် ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့နိုင်သည်ဟု သံသယရှိကြသည်။ ထိုအဆိုပြုချက်ကို ငြင်းပယ်သောအခါ အမဇိယသည် စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ဧဒုံလူမျိုးများကို မကြာသေးမီက အနိုင်ယူထားသောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို အလွန်ယုံကြည်မှုရှိနေသော အမဇိယထံ ယောအာရှက အထေ့အငေါ့ဖြင့် သတင်းစကားပေးပို့ခဲ့သည်ဟု ဤအယူအဆက ဆိုသည်။ ရာဇဝင်ချုပ်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ထိုကိုယ့်ကိုယ်ကိုယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းသည် မိမိဖျက်ဆီးခဲ့သောလူမျိုးတို့၏ ဘုရားများကို မရှင်းမလင်း မိုက်မဲစွာ ဂုဏ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းတွင် အထင်အရှားပေါ်လွင်သည်။

အစ္စရေးနှင့် စစ်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခြင်းကြောင့် ယေရုရှလင်ကို ထပ်မံလုယက်ခြင်း၊ မြို့ရိုးအကြီးအကျယ် ပျက်စီးခြင်းနှင့် အမဇိယကို ဖမ်းဆီး၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထောင်ချခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သူမရှိနေချိန်တွင် ယုဒလူမျိုးများသည် သူ၏သား အာဇရိ (ဩဇိယ) ကို နန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အာမဇိယ လွတ်မြောက်လာသောအခါ—အစ္စရေးမင်းကြီးသေဆုံးပြီးနောက်—ယုဒသို့ ပြန်လာကာ မိမိ၏သားနှင့်အတူ သို့မဟုတ် သူ့နေရာတွင် ပြန်လည်မင်းပြုရန် ကြိုးပမ်းခြင်းကို လူထုက မနှစ်သက်ခဲ့သဖြင့် သူလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသခင်၏ရှေ့တော်တွင် မှန်ကန်သောအရာကို ပြုခဲ့သူအဖြစ် မှတ်သားရမည့် မင်းကြီးတစ်ပါး၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်ဇာတ်လမ်းသည် အဆုံးသတ်သည်။

အမဇိယနှင့် သူ၏ဖခင်နှစ်ဦးစလုံးသည် အစကောင်းခဲ့ကြသော်လည်း ဝိညာဉ်ရေးအရ အားနည်းကြပြီး လူကြိုက်များသော ယဉ်ကျေးမှု၏ ဖိအားများကို ဦးညွှတ်ကာ မိမိတို့ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းမရှိသော ဘုရားများကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။

၁၄:၂၃–၂၉။ အစ္စရေး၏ ယေရောဗောင် ဒုတိယ (ဘီစီ ၇၉၃–၇၅၃)။ ယေရောဗောင် ဒုတိယ၏ ထွန်းကားလာခြင်းသည် အစ္စရေးအတွက် နေ့သစ်တစ်ရက် ဖြစ်သည်။ သူ၏ရှည်လျား၍ အသီးအပွင့်များသော နန်းစံမှုသည် ဆီးရီးယားကို အလုပ်များစေပြီး အစ္စရေးနယ်မြေမှ ဝေးကွာစေခဲ့သော အာရှုရိ၏ ရှိနေမှုကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များနောက်ကွယ်တွင် ထာဝရဘုရား၏လက်တော်ရှိပြီး အစ္စရေးခံစားနေရသော ရှည်လျားသော ဒုက္ခမှ ကယ်တင်ရန် ယေရောဗောင် ဒုတိယကို ကိုယ်တော် ခန့်အပ်ခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၂၆–၂၇)။ ယေရောဗောင် ဒုတိယသည် ယေရောဗောင် ပထမက အစ္စရေးတွင် အမြဲတမ်းဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသော မကောင်းမှုလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲရန် ဘာမျှမလုပ်ခဲ့သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်သည်။ သူ၏နန်းစံမှုကို မကောင်းမှုအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားသည် (အခန်းငယ် ၂၄)။ ထာဝရဘုရားသည် မိမိလူမျိုးတို့၏ ချစ်ခြင်းကို ရရှိရန် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းနေတော်မူသည်။

ယေရောဗောင် ဒုတိယ၏ အထင်ရှားဆုံးအောင်မြင်မှုတစ်ရပ်မှာ ယော်ဒန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်မြေအားလုံးကို အစ္စရေးထံ ပြန်လည်ရယူပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် (အခန်းငယ် ၂၅)။ ပရောဖက်ယောနသည် ယေရောဗောင် ဒုတိယ၏ အလွန်ထောက်ခံသူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်က ပရောဖက်သည် နိနေဝေသို့ မသွားလိုခြင်းကို ရှင်းပြနိုင်သည်။ အာရှုရိလူမျိုးများကို ကူညီခြင်းသည် အစ္စရေး၏ ယခင်ဘုန်းအသရေကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် ယေရောဗောင်ပြုနေသော ကြီးမားသည့်အလုပ်ကို အဟန့်အတားဖြစ်စေမည်ဟု သူထင်ခဲ့နိုင်သည်။ ယေရောဗောင်က ယခင်က ယုဒ၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်ရှိခဲ့သော ဆီးရီးယားမြို့များဖြစ်သည့် ဒမတ်စကတ်နှင့် ဟာမတ်တို့၏ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းသည် နိုင်ငံ၏ သစ္စာမရှိမှုကြောင့် ဝမ်းနည်းစွာ ပျက်စီးသွားခဲ့သော ရှောလမုန်၏ ဘုန်းအသရေရှိသည့်နေ့ရက်များကို သတိရစေသည်။ ဘုရားသခင်သည် အစ္စရေး၏အမည်ကို ကောင်းကင်အောက်မှ ဖျောက်ပစ်ရန် မလိုလားကြောင်း ဇာတ်ကြောင်းက ဝန်ခံထားခြင်း (အခန်းငယ် ၂၇) သည် ဤခေတ်ကာလအတွက် အလွန်ထူးခြားသော အရသာကို ပေးသည်။ နိုင်ငံသည် ထာဝရဘုရားကို စိတ်မဝင်စားဘဲ ဗာလကိုသာ ကိုးကွယ်လိုသော်လည်း ဘုရားသခင်သည် ထိုနိုင်ငံကို ဖျက်ဆီးလိုခြင်းမရှိပါ။ ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူမျိုးကို လက်မလျှော့သေးပါ။

၁၅:၁–၇။ ယုဒပြည်၏ အာဇရိ သို့မဟုတ် ဩဇိယ (ဘီစီ ၇၉၂–၇၄၀)။ ဓမ္မရာဇဝင်ကျမ်းသည် ဩဇိယအတွက် အခန်းငယ်ခုနစ်ခုသာ အသုံးပြုထားခြင်းသည် သူ၏ မင်းအဖြစ် စွမ်းရည်နှင့် ထိရောက်မှုကို ထင်ဟပ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ သူ၏ဝိညာဉ်ရေးအပေါ်ယံဆန်မှုကို ထင်ဟပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူသည် မှန်ကန်သောအရာများကို ပြုသော်လည်း ပေါင်းစပ်ကိုးကွယ်မှုရှိသော မြင့်သောနေရာများ၏ အမြစ်တွယ်နေသော ဓလေ့များကို ထိတွေ့ဖယ်ရှားရန် သတ္တိမရှိခဲ့ပါ (အခန်းငယ် ၄)။ ဩဇိယကဲ့သို့ မည်သည့်မင်းကြီးမျှ ထိုမျှကြာကြာ မနန်းစံခဲ့ပါ—အနှစ်ငါးဆယ့်နှစ်နှစ် (အခန်းငယ် ၂)။ ဆီးရီးယားအားနည်းလာပြီး အာရှုရိလည်း အားနည်းလာသောကြောင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုလုံးသည် ရှောလမုန်ခေတ်မှစ၍ မတွေ့ရသေးသော ကြွယ်ဝမှုကာလတစ်ခုကို ခံစားခဲ့ကြသည်။ ဩဇိယသည် ဖိလိတ္တိလူမျိုးများ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ထားသော မြေများအားလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၆:၆–၇)။ နိုင်ငံခြားနိုင်ငံများစွာထံမှ အခွန်အတုတ်ရရှိခဲ့သည်။ ယေရုရှလင်ကို ခံတပ်ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေး၏ အဓိကနေရာများအတွက် ရေအရင်းအမြစ်အသစ်များ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ စစ်တပ်ကို ခေတ်မီအောင် ပြုလုပ်ပြီး စစ်ရေးနည်းပညာအသစ်များ ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့သည်။ ထိုဒေသတစ်ဝန်းလုံးတွင် သူ့ကို လေးစားကြည်ညိုခဲ့ကြသည်။

သို့သော် သူအင်အားအကောင်းဆုံး ဖြစ်လာသောအခါ သူ၏အားနည်းချက်များ ပေါ်လာသည်။ ရှေးအနီးအရှေ့ဒေသ မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့၏ ပုံမှန်ဓလေ့အတိုင်း သူသည် မိမိကိုယ်ကို အလွန်မြင့်မားစွာ ယူဆလာပြီး ဗိမာန်တော်ထဲသို့ ဝင်ကာ သန့်ရှင်းရာဌာနရှိ ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်တွင် နံ့သာပေါင်း မီးရှို့ရန် မိမိမှာ အခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆလာသည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၆:၁၆)။ ယခင်က သစ္စာရှိသော ခေါင်းဆောင်မှုရှိခဲ့သော ဩဇိယကို ချီးမွမ်းရမည့်အချက်တစ်ရပ်မှာ ယဇ်ပုရောဟိတ်အများအပြားက သူ၏မှားယွင်းသောလုပ်ရပ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် သတ္တိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လမ်းလွဲနေသော မင်းကြီးများက ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့ကို အလွန်ခြိမ်းခြောက်ထားသော အခြားခေတ်များတွင် ထိုလုပ်ရပ်ကို မည်သူမျှ မစိန်ခေါ်နိုင်အောင် ဖြစ်ခဲ့မည်ဟု စိတ်ကူးရန် လွယ်ကူသည်။ သို့သော် ယောဘ၏အကြံပြုချက်ကို ဆန့်ကျင်လျက် ဒါဝိဒ်က လူများကို စာရင်းကောက်ယူခဲ့သကဲ့သို့ (၂ ရှမွေလ ၂၄:၃–၄) ဩဇိယသည်လည်း မာနကြီးသဖြင့် နောက်မဆုတ်နိုင်ခဲ့ပါ။ ထို့အပြင် ထာဝရဘုရားသည် ဗိမာန်တော်အတွင်း အမှန်တကယ် လှုပ်ရှားနေဆဲဖြစ်ပြီး မိမိ၏အခွင့်အာဏာများကို မည်သူမဆို ကျော်လွန်ခြင်းကို မနှစ်သက်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယခုအချိန်အထိ ဩဇိယ၏ ယေဘုယျကောင်းမွန်သော ခေါင်းဆောင်မှုသည် ဘုရားသခင် အတက်ကြွရှိနေသော အခြေအနေတစ်ရပ်ကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ယဇ်ပုရောဟိတ်အုပ်စုကြီးက သူ၏အာဏာအကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်ခဲ့ကြောင်း ရင်ဆိုင်ပြောဆိုသောအခါ သူသည် အလွန်ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ သူ၏ဒေါသအရှိန်အဟုန်အတွင်း မျက်နှာပေါ်တွင် နူနာပေါ်လာပြီး အလွန်စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသော ယဇ်ပုရောဟိတ်ရှစ်ဆယ်က သူ့ကို ဗိမာန်တော်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ကြသည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၆:၁၇–၂၀)။ သူ၏ဘဝကျန်တစ်လျှောက် အထီးကျန်နေခဲ့ရခြင်း (၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၅:၅) က ထိုအရေပြားရောဂါသည် ယနေ့ ဟန်ဆန်ရောဂါဟု လူသိများသော ကြောက်မက်ဖွယ်ရောဂါ အမှန်တကယ်ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏သား ယောသံသည် သူသေဆုံးသည်အထိ အတူတကွ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

၁၅:၈–၁၇:၄၁

မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးနေ့များ

နိုင်ငံအဆုံးသတ်မတိုင်မီ အစ္စရေးတွင် မင်းကြီးခြောက်ပါးသာ ကျန်တော့ပြီး ထိုအထဲမှ လေးပါးသည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ယေဟု၏မင်းဆက်သည် ဇာခရိလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ပြီး ထို့နောက် မင်းကြီးများသည် တစ်ပါးစီသာ ဆက်ခံသော မင်းဆက်များဖြစ်ကြသည်။ မိခင်မင်းဆက်၏သားက ဆက်ခံခဲ့သော မေနဟင်မ်တစ်ပါးသာ ထိုအခြေအနေမှ ခြွင်းချက်ဖြစ်သည်။ အာရှုရိလူမျိုးများက သူတို့ကို အနိုင်ယူ၊ လူများကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင်ပြီး အခြားဒေသများမှ အနိုင်ယူထားသော လူများဖြင့် မြေကို ပြန်လည်နေရာချထားသောအခါ နိုင်ငံသည် နောက်ဆုံးတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။

၁၅:၈–၁၅။ အစ္စရေး၏ ဇာခရိ (ဘီစီ ၇၅၃–၇၅၂) နှင့် အစ္စရေး၏ ရှလ္လုံ (ဘီစီ ၇၅၂)။ ဇာခရိသည် ယေဟု၏သားများ၏ စတုတ္ထမျိုးဆက်မှ ဖြစ်သည်။ ထာဝရဘုရား၏နှုတ်ကပတ်တော်အရ သူသည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်မည် (၁၀:၂၈–၃၁)။ ဇာခရိ၏ နန်းစံမှုသည် ခြောက်လသာ ကြာပြီးနောက် နန်းတော်အတွင်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည် (၁၅:၁၀)။ သူ၏နန်းစံမှုကို အခြားမင်းကြီးများကဲ့သို့ပင် အကျဉ်းချုပ်ထားသည်။ ထာဝရဘုရား၏ရှေ့တော်တွင် မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ပြီး ယေရောဗောင်၏အပြစ်များကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူ၏ဝမ်းနည်းဖွယ်အဆုံးသတ်သည် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ၎င်း၏အောင်မြင်မှုအကြား နီးကပ်သောဆက်နွယ်မှု ရှိကြောင်းကို ထပ်မံညွှန်ပြသည်။ မကောင်းသောမင်းကြီးသည် မိမိထွက်ပေါ်လာသော ဆိုးရွားသည့်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထင်ဟပ်ပုံရပြီး မင်းကြီးတစ်ပါး၏ ခေတ္တနန်းစံမှုသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုကို မကြာခဏ ဖော်ပြသည်။ ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်ကြာ ကြွယ်ဝမှုရှိပြီးနောက် အစ္စရေးသည် ယခုအခါ မငြိမ်မသက်မှုနှင့် ခက်ခဲမှုကာလထဲသို့ ဝင်ရောက်နေပြီဖြစ်ပုံရသည်။ ဇာခရိသေဆုံးခြင်းတွင် ကျမ်းစာရေးသူသည် ထာဝရဘုရားက ယေဟုအား ပြောခဲ့သော နှုတ်ကပတ်တော် ပြည့်စုံခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၁၂)။

ရှလ္လုံသည် ဇာခရိ၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်နိုင်ပြီး မင်းကြီးကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်သောအခါ သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထံမှ အပြည့်အဝထောက်ခံမှု မရခဲ့နိုင်ပါ။ ယာဗက်သည် သူ၏ဖခင်အမည်လား သို့မဟုတ် မွေးရပ်မြေလားဆိုသည် မသေချာပါ။ သို့သော် ရှလ္လုံနှင့် မေနဟင်မ်တို့သည် အနွယ်တူဖြစ်ခဲ့လျှင် ရှလ္လုံသည် ဂဒ်အနွယ်၏ နယ်မြေများဖြစ်သော ဂိလဒ်မှ ဖြစ်နိုင်သည်။ မေနဟင်မ်၏ဖခင်အမည်သည် ထိုအနွယ်၏အမည်ကို ထင်ဟပ်နေသည်။ သူ၏နန်းစံမှုသည် တစ်လသာ ကြာသည် (အခန်းငယ် ၁၃)။ သူ၏နန်းစံမှုအပေါ် ကောင်းဆိုးသတ်မှတ်ချက် မရှိခြင်းသည် နန်းစံချိန်အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ သူ့ကိုဆန့်ကျင်၍ ကြံစည်ခဲ့သူ မေနဟင်မ်အတွက်မူ ပို၍နေရာပေးထားသည်။

၁၅:၁၆–၂၂။ အစ္စရေး၏ မေနဟင်မ် (ဘီစီ ၇၅၂–၇၄၂)။ မေနဟင်မ်သည် ရှလ္လုံနှင့် အနွယ်တူဖြစ်ပုံရပြီး မိမိ၏အမျိုးအနွယ်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်နေသောကြောင့် ရှလ္လုံကို ဖယ်ရှားခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ မေနဟင်မ်၏ဖခင်မှာ ဂါဒီဖြစ်ပြီး ဂဒ်အနွယ်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။ မေနဟင်မ်သည် ရှလ္လုံထက် ပိုမိုအောင်မြင်ပြီး ပိုမိုထောက်ခံမှု ရရှိခဲ့သည်။ မေနဟင်မ်က တိဖသဟ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း (အခန်းငယ် ၁၆) သည် နန်းမတက်မီဖြစ်သည်လား သို့မဟုတ် နန်းတက်ပြီးနောက်ဖြစ်သည်လား မရှင်းလင်းပါ။ တိဖသဟ်သည် ရှောလမုန်၏ နယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံးနေရာဖြစ်ပြီး (၁ ဓမ္မရာဇဝင် ၄:၂၄) ယူဖရေးတီးမြစ်၏ အရေးကြီးသော ဖြတ်ကူးရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယနေ့အမည်မှာ ဒီဗ်ဆေဟ်ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ဆီးရီးယားတွင် တည်ရှိသည်။ အစ္စရေးစစ်တပ်သည် အိမ်နှင့် အလွန်ဝေးသောနေရာတွင် ရှိနေခြင်းက ယေရောဗောင် ဒုတိယက ဆောင်ကြဉ်းခဲ့သော ကြွယ်ဝမှုနှင့် တိုးချဲ့မှုသည် သူတို့၏ အမျိုးသားရေးမျှော်လင့်ချက်ကို ဆက်လက်လှုံ့ဆော်နေကြောင်း ဖော်ပြသည်။

မေနဟင်မ်နန်းစံချိန်တွင် အာရှုရိမင်းကြီးသည် တိုက်ခိုက်လာပြီး မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံကို ငွေကြေးအရ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်သော မင်းကြီးမှာ တိဂလတ်ပိလေဆာ တတိယဖြစ်ပြီး ပုလဟုလည်း သိရသည်။ အာရှုရိမင်းကြီးများတွင် အများအားဖြင့် အမည်နှစ်မျိုး ရှိတတ်သည်။ အာရှုရိအမည်နှင့် ဗာဗုလုန်အမည် ဖြစ်သည်။ တိဂလတ်ပိလေဆာ တတိယကို ဗာဗုလုန်အမည် ပူလူဖြင့်လည်း သိကြပြီး ဓမ္မရာဇဝင်ရေးသူက ၎င်းကို ပုလဟု အတိုချုံးရေးသားထားသည် (၁ ရာဇဝင်ချုပ် ၅:၂၆ ကိုနှိုင်းယှဉ်ပါ)။

မေနဟင်မ်သည် လိုအပ်သောငွေကို ချမ်းသာသူများထံမှ ယူခဲ့သည်။ အလွန်ချမ်းသာသောသူတစ်ဦးစီ (ဟေဗြဲဘာသာအရ “စည်းစိမ်အင်အားကြီးသူများ”) ထံမှ ငွေရှေခေလငါးဆယ် (၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၅:၂၀) အခွန်ကောက်ခံခဲ့လျှင် ၁.၂၅ ပေါင် (၀.၅ ကီလိုဂရမ်) ခန့် ဖြစ်ပြီး အစ္စရေးတွင် ထိုသူများ ၅၇,၀၀၀ နီးပါး ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအရာသည် ယေရောဗောင် ဒုတိယလက်ထက်တွင် ရရှိခဲ့သော ငွေကြေးအင်အားကို ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဤအလွန်အမင်း အရေးပေါ်လုပ်ရပ်သည် နိုင်ငံ၏အဆုံးသတ် နီးကပ်လာခြင်းကိုလည်း အရိပ်အမြွက်ပြသည်။ မေနဟင်မ်၏နန်းစံအကျဉ်းချုပ်သည် ထိုနန်းစံမှုကို မကောင်းမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ယေရောဗောင် ပထမ၏အပြစ်များမှ မလွှဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည် (အခန်းငယ် ၁၈)။ အခြားနေရာတွင် သူပြုခဲ့သောအမှုများနှင့်ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းများကို ရည်ညွှန်းပြီး သူ့ကို ဘိုးဘေးများနှင့်အတူ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သူ၏သား ပေကဟိသည် သူ့နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။

၁၅:၂၃–၃၁။ ပေကဟိနှင့် အစ္စရေး၏ ပေကဟ (ဘီစီ ၇၄၂–၇၄၀၊ ဘီစီ ၇၅၂–၇၃၂)။ ပေကဟိသည် နှစ်နှစ်သာ နန်းစံပြီးနောက် အခြားသြဇာကြီးသော ဂိလဒ်လူမျိုး ပေကဟက နန်းတော်ခံတပ်အတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

ပေကဟ၏နန်းစံမှုသည် အနှစ်နှစ်ဆယ်ကြာပြီး ရှည်လျား၍ တည်ငြိမ်ပုံရသဖြင့် သူ၏ရှေ့မင်းကြီးများထက် လူထုထောက်ခံမှု ပိုမိုရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သို့သော် သူလည်း ယေရောဗောင်၏ ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းအားဖြင့် သူ၏ရှေ့မင်းကြီးများနောက်သို့ လိုက်ခဲ့သည်။

သူ၏ခေတ်တွင် အာရှုရိ၏ တိဂလတ်ပိလေဆာ တတိယ၏ အင်ပါယာတိုးချဲ့လိုသော ရည်မှန်းချက်များကြောင့် အစ္စရေး၏ နယ်မြေအများအပြား သိမ်းပိုက်ခံခဲ့ရသည် (အခန်းငယ် ၂၉)။ ပထမဦးစွာ အိုင်ယုန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် နိုင်ငံ၏ အဝေးမြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး ဂါလိလဲအိုင်၏ မြောက်ဘက် မိုင်သုံးဆယ့်ငါးမိုင် (၅၆.၃ ကီလိုမီတာ) ခန့်အကွာတွင်ရှိသည်။ ထို့နောက် အာဗေလဗက်မအခါမြို့ ကျဆုံးပြီး ထိုနေရာသည် အိုင်ယုန်၏ တောင်ဘက် မိုင်နှစ်ဆယ့်ခြောက်မိုင် (၄၁.၈ ကီလိုမီတာ) ခန့်တွင်ရှိသည်။ ဟာဇောရသည် နောက်တစ်မြို့အဖြစ် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် ဂါလိလဲအိုင်၏ မြောက်ဘက် မိုင်ကိုးမိုင် (၁၄.၅ ကီလိုမီတာ) ခန့်တွင် တည်ရှိသော အရေးကြီးသည့် စစ်ရေးစခန်းဖြစ်ပြီး ဒေသတစ်ခုလုံးကို အပေါ်စီးမှမြင်နိုင်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုအရာသည် အစ္စရေး၏ စစ်ရေးအတွက် ကြီးမားသောထိုးနှက်ချက် ဖြစ်သည်။ အာရှုရိလူမျိုးများသည် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ဖိအားပေး၍ ဂါလိလဲအိုင်၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းခြေရှိ ကေဒေရှ်သို့ ရောက်ကာ ဂါလိလဲဒေသတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပေကဟ၏ မွေးရပ်ဒေသဖြစ်သော ဂိလဒ်ဒေသကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သိမ်းပိုက်ခံရသော မြို့များနှင့် ဒေသများစာရင်းတွင် (အခန်းငယ် ၂၉) ဖော်ပြထားသော ယာနွာသည် ရှမာရိနယ်မြေအတွင်းရှိပြီး ရှမာရိ၏ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင်ဆယ့်နှစ်မိုင် (၁၉.၃ ကီလိုမီတာ) ခန့်သာ ဝေးသည်။ ယာနွာသည် ယော်ဒန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး အသစ်သိမ်းပိုက်ခံရသော ဂိလဒ်ဒေသသည် အရှေ့ဘက်တွင်ရှိသည်။ အစ္စရေးသည် ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းပိတ်ဆို့ခံနေရသည်။

အာရှုရိ၏ အင်ပါယာမူဝါဒ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ လူမျိုးတစ်မျိုးကို မိမိတို့၏မြေမှ ဖယ်ရှား၍ အင်ပါယာ၏ အခြားဒေသများတွင် ဖြန့်ကျက်နေရာချပြီး အင်ပါယာတစ်လျှောက်မှ နိုင်ငံခြားသားများဖြင့် ပြန်လည်အစားထိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအရာသည် အမျိုးသားရေးနှင့် အနွယ်အလိုက် အမှတ်အသားနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ချိုးဖျက်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ပုံရသည်။ ထိုအရာကြောင့် အစ္စရေးအနွယ်များနှင့် ကတိထားရာပြည်ရှိ သူတို့၏အမွေအကြား ဆက်နွယ်မှုသည် ဖြတ်တောက်ခံခဲ့ရသည်—သူတို့သည် သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင်ခံရပြီး နိုင်ငံခြားသားများဖြင့် အစားထိုးခံရသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးပြီး မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ အစ္စရေး လုံးဝမရှိတော့မီ ဆယ်နှစ်ပင် မကျန်တော့ပါ။ ဘီစီ ၇၂၂ တွင် အာရှုရိတို့ ပြန်လာပြီး ယခုစတင်ခဲ့သောအရာကို အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။

၁၅:၃၂–၁၆:၂၀။ ယောသံ (ဘီစီ ၇၅၀–၇၃၂) နှင့် ယုဒ၏ အာခတ် (ဘီစီ ၇၃၅–၇၁၆)။ ယောသံသည် သူ၏မြောက်ပိုင်းပြိုင်ဘက် ပေကဟနန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်အကြာတွင် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ယောသံသည် ဘုရားသခင်နောက်သို့ လိုက်ရာတွင် သင့်လျော်သောအရာကို ပြုခဲ့သော အခြားယုဒမင်းကြီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး ဗိမာန်တော်အဆောက်အအုံကိုပင် အလှဆင်ခဲ့သော်လည်း မြင့်သောနေရာများကို မဖယ်ရှားခဲ့ပါ (အခန်းငယ် ၃၅)။ သူ၏နန်းစံချိန်၏ အဓိကဖြစ်ရပ်မှာ မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံနှင့် စစ်ရေးတင်းမာမှုများ တိုးလာခြင်းဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံသည် ဆီးရီးယားနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်ခိုင်မာစေခဲ့သည် (အခန်းငယ် ၃၇)။ ထိုတင်းမာမှုသည် ယောသံ၏သား အာခတ်နန်းစံချိန်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး အာခတ်သည် ဖခင်မသေဆုံးမီ နှစ်အနည်းငယ်ခန့် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည် (အခန်းငယ် ၃၈)။

ယောသံသည် အရာများကို ကောင်းမွန်သကဲ့သို့ ပေါ်လွင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အာခတ်သည် ဘုရားသခင်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ကာ မြောက်ပိုင်းမင်းကြီးများ၏ လမ်းအတိုင်း လိုက်ခဲ့သည်။ ယခင်အချိန်များတွင် လူတို့၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုသည် ပိုမိုနိမ့်ကျသောအဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ ဘုရားသခင်သည် နိုင်ငံခြားကျူးကျော်သူများပုံစံဖြင့် တရားစီရင်ခြင်းကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အာခတ်၏ အယူဖောက်ပြန်မှုနောက်တွင်လည်း ထိုပုံစံအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခုကျူးကျော်သူများမှာ အစ္စရေးနှင့် အာရံ (ဆီးရီးယား) တို့၏ မဟာမိတ်တပ်ဖြစ်သည် (၁၆:၅)။

အာခတ်သည် ဖခင်နှင့် အဘိုးတို့၏ “ကောင်းသောမင်းကြီး” အမွေအနှစ်ရှိနေသော်လည်း အခြားဘုရားများကို ကိုးကွယ်ရန် အားပေးခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ မိမိကိုယ်တိုင် အယူဖောက်ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ ပျက်စီးနေသော ကိုးကွယ်မှုဓလေ့များကို အထင်ကြီးခြင်း ဖြစ်ကြောင်း စာသားက ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည်။ မိမိဘိုးဘေးများ၏ ယုံကြည်ခြင်းအပေါ် သူ၏ ပွင့်လင်းသော အထင်အမြင်သေးမှုကို ဟေရှာယ ၇ တွင် ပိုမိုဖော်ပြထားသည်။ ထိုဇာတ်ကြောင်းသည် ကျူးကျော်မှုမှ ကယ်တင်မည်ဟူသော ဘုရားသခင်၏ကတိများကို သူအထင်အမြင်သေးပြီး ထိုအစား အာရှုရိနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ၂ ဓမ္မရာဇဝင် ၁၆:၁၀–၁၈ တွင် ဖော်ပြထားသော ဗိမာန်တော်၏ အခမ်းအနားများနှင့် ဗိသုကာပုံစံအချို့ကို ပြောင်းလဲခြင်းသည် နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ ဒမတ်စကတ်တွင် အာရှုရိမင်းကြီးနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် သူမြင်ခဲ့သော ယဇ်ပလ္လင်၏ ဒီဇိုင်းကို သဘောကျခဲ့ပုံနှင့် ယေရုရှလင်ဗိမာန်တော်တွင် ထိုပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ခြင်းသည် အာရံလူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရာတွင် အကူအညီပေးခဲ့သော တိဂလတ်ပိလေဆာကို အရိုအသေပေးကြောင်း ပြသရန် သူ၏အစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ဗိမာန်တော်သို့ မင်းကြီးဝင်ပေါက်ကို ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းသည် ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် ဖြစ်ကြောင်း စာသားက အတိအလင်း ဖော်ပြသည် (အခန်းငယ် ၁၈)။ သမိုင်းပညာရှင်များက အာရှုရိသည် လက်အောက်ခံလူမျိုးများအား မိမိတို့၏အထက်အာဏာရှင်၏ နှစ်သက်သောဘုရားများကို ရိုသေကြောင်းပြရန် မူဝါဒအဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုကြသည်။ ထိုအခြေအနေက ဤနေရာတွင် အတိအကျ ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဟု မရှင်းလင်းသော်လည်း အာခတ်သည် ထိုပုံစံကို ဆန့်ကျင်နေခြင်းမဟုတ်သည်မှာ သေချာသည်။

အာခတ်၏ အယူဖောက်ပြန်မှုသည် အလွန်ရဲတင်းကြောင်း သူကိုယ်တိုင် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းက ထင်ရှားစေသည် (အခန်းငယ် ၁၂–၁၃)။ ထိုလုပ်ရပ်ကြောင့် သူ၏အဘိုး ဩဇိယသည် နူနာရောဂါဖြင့် ဘုရားသခင်၏အပြစ်ပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည် (၂ ရာဇဝင်ချုပ် ၂၆:၁၇–၂၀)။ ကျမ်းစာ၏ ဇာတ်ကြောင်းများတွင် ဤကဲ့သို့သော ဖြစ်ရပ်များစွာ ရှိပြီး ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးဟု အမည်ခံထားသူများသည် အတိတ်က ဆုလာဘ်နှင့် အပြစ်ပေးခြင်း၊ ကောင်းကြီးနှင့် ကျိန်ခြင်းတို့အကြောင်း ရှင်းလင်းသော သင်ခန်းစာများကို တမင်လျစ်လျူရှုနေကြသည်။ ယနေ့စာဖတ်သူများအတွက်လည်း ကိုယ်ကျင့်တရားအရ ထူးချွန်သည်ဟု ဆိုစရာအကြောင်းမရှိသောကြောင့် ထိုမိုက်မဲမှုကို မပြုမိရန် သတိထားစေသော ပြင်းထန်၍ စိတ်ကိုနှိုးဆွစေသော သတိပေးချက်ဖြစ်သည်။ အာခတ်၏နန်းစံမှုသည် အလွန်အဖိုးအခကြီးမားခဲ့သည်။ သူ၏လုပ်ရပ်များကြောင့် အာရှုရိ၏အာရုံကို အစ္စရေးနှင့် ဆီးရီးယားထံ ဆွဲဆောင်ခဲ့ပြီး ဆီးရီးယားမင်းကြီးသေဆုံးကာ ဒမတ်စကတ်မြို့သားများ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့သည်။ ထိုအရာသည် အစ္စရေးသာမက ယုဒအတွက်လည်း ဘာဖြစ်လာမည်ကို ပြင်းထန်စွာ ဖော်ပြသည်။ အာရှုရိ၏ ကိုးကွယ်မှုဓလေ့များကို ယုဒနိုင်ငံအပေါ် သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး ထိုအရာသည် သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို အာဏာကြီးသော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်သို့ ကျဆင်းစေရုံသာမက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် ၎င်း၏ မေရှိယအနာဂတ်ကိုပင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။