အခန်းကြီး - (၁ - ၂)

 

၁:၁–၁၈:၂၇

 

အီဂျစ်ပြည်မှ ကယ်တင်ခြင်း

 

ထွက်မြောက်ရာကျမ်းသည် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသမျှသော ဘုရားသခင်၏ ကယ်တင်ခြင်း အလုပ်အမှုများအနက် အမှတ်ရအခံရဆုံး ဖြစ်ပေသည်။ ထွက်မြောက်ရာကျမ်း၏ ဤပထမပိုင်းတွင် အစ္စရေးလူတို့ အီဂျစ်ပြည်မှ ထွက်ခွာလာရသည့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ဖာရောမင်း၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်းမှစ၍ စိနိုင်းတောင်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ပါရှိပေသည်။

 

အခန်း ၁ မှ ၄ အထိတွင် အီဂျစ်ပြည်၌ နေထိုင်ခဲ့ကြပုံနှင့် မောရှေ၏ မွေးဖွားခြင်း၊ နိုင်းမြားမှ ကယ်တင်ခြင်းခံရခြင်း၊ သူ၏ ငယ်ဘဝနှင့် အီဂျစ်ပြည်မှ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ဘုရားသခင်၏ အချိန်အခါကို မယုံကြည်ဘဲ မိမိသဘောအတိုင်း ကိုယ်ပိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ဘယ်သောအခါမျှ ကောင်းမွန်သော ရလဒ်ကို မဖြစ်ထွန်းစေပါ။ သို့သော်လည်း မောရှေသည် ဘုရားသခင် အသုံးပြုနိုင်မည့်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဘုရားသခင်သည် သူ့အား မီးလောင်သောချုံပုတ်ထဲမှ မိန့်မြွက်ခေါ်တော်မူကာ ပရောဖက်ဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှုအတွက် တောင်းခေါ်ခဲ့သည်။

 

အခန်း ၅:၁ မှ ၁၅:၂၁ အထိတွင် မောရှေ၏ ဂေါရှင်ပြည်သို့ ပြန်လာသည့်ခရီးစဉ်၊ ဘုရားသခင်၏ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော ကယ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ စီရင်ချက်များဖြစ်သည့် ဘေးဒဏ်ဆယ်ပါး၊ နှင့် အီဂျစ်ပြည်မှ ထွက်ခွာလာခြင်းတို့ကို ပြန်လည်ပြောပြထားကာ ပင်လယ်နီကို ဖြတ်ကျော်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်နှင့်အတူ ဖြစ်နိုင်နှလုံးသားသည်များသာ ရှိပြီး ကိုယ်တော်မိန့်မြွက်သမျှသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်လာလိမ့်မည်။

 

အခန်း ၁၅:၂၂ မှ ၁၈:၂၇ အထိတွင် ဟေဗြဲလူမျိုးတို့ စီနိုင်းတောင်သို့ ခရီးသွားလာစဉ် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော ခရီးစဉ်လမ်းကြောင်းနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို ဖော်ပြထားပြီး၊ သောက်သုံးရန် ရေကြည်၊ ကောင်းကင်မှ မုန့်မန္နနှင့် အာမလက်လူတို့အပေါ် အနိုင်ရရှိခြင်းတို့ကို ပေးသနားတော်မူခဲ့သော မေတ္တာရှင် ဘုရားသခင်၏ အံ့ဖွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို ပြန်လည်ဖော်ပြထားပေသည်။

 

၁:၁–၂၂

အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးများ၏ အခြေအနေ

 

ထွက်မြောက်ရာကျမ်း၏ ပထမအခန်းကြီးသည် ကမ္ဘာဦးကျမ်းပါ യാကုပ်နှင့် ယောသပ်တို့၏ ကွယ်လွန်ခြင်းမှသည် တည်းခိုနေထိုင်သည့်ကာလအတွင်းရှိ မျိုးဆက်များနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံသို့ ဆင်းသက်လာခြင်းတို့ဆီသို့ ကူးပြောင်းပေးသည့် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ပါသည်။ ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူမျိုးတော်ကို စွန့်ပစ်တော်မမူခဲ့ပါ။ ယောသပ်၏ သစ္စာရှိမှုအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုက ကယ်တင်ခြင်းကို ပြုစုပေးခဲ့သကဲ့သို့ မောရှေ၏ ဖွားမြင်ခြင်းသည် အာဗြဟံ၏ အမျိုးအနွယ်တို့အတွက် အခန်းကဏ္ဍသစ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ပါသည်။

 

၁:၁–၆။ အီဂျစ်ပြည်တွင် တည်းခိုနေထိုင်ခြင်း။ ဣသရေလလူတို့ အီဂျစ်ပြည်သို့ ဝင်ရောက်လာချိန် (ကမ္ဘာဦး ၄၆) မှ ထွက်မြောက်ရာ အဖြစ်အပျက်မတိုင်မီ မောရှေ အီဂျစ်ပြည်သို့ ပြန်လာချိန်အထိ ကြာမြင့်သည့် အချိန်ကာလ (အီဂျစ်ပြည်တွင် တည်းခိုနေထိုင်သည့် ကာလ) သည် စကားစမြည်ပြောဆိုစရာနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဤအရာကို မည်သို့နားလည်ရမည်နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်မျိုးရှိသည် (၄၃၀ နှစ်ကြာ တည်းခိုနေထိုင်ခြင်း၊ စာမျက်နှာ ၂၁၁ ကို ကြည့်ပါ)။ ထွက်မြောက်ရာကျမ်း အခန်းကြီး ၁ တွင် ဣသရေလလူတို့အား အီဂျစ်ဘုရင်က နှစ်သက်မြတ်နိုးခဲ့သော နှစ်ကာလများမှ ယောသပ်ကို မသိကျွမ်းသော ဖာရောဘုရင်တစ်ပါး၏ လက်ထက်တွင် ဆင်းရဲဒုက္ခခံစားခဲ့ရသော နှစ်ကာလများဆီသို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်းက မိမိ၏ ထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်တွင် ရှိနေတတ်သော ဘဝ၏ ပြောင်းလဲတတ်သည့် အခြေအနေများကို ကျွန်ုပ်တို့အား သတိပေးနေပါသည်။

 

၁:၁–၇၁။ ကျွန်ဘဝအလယ်၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာ။ ဘုရားသခင်သည် ယာကုပ်၏ အမျိုးအနွယ်များကို အီဂျစ်ပြည်၌ ကောင်းချီးပေးခဲ့သည် — ၎င်းတို့သည် သီးပွင့်များကြွယ်ဝကြပြီး အင်အားကြီးမားကာ လူဦးရေ တိုးပွားလာကြ၏ (ထွက် ၁:၇)။ ဤနေရာတွင် အသုံးပြုထားသော ကြိယာသုံးလုံးကို ကမ္ဘာဦး ၁:၂၁၊ ၂၂ နှင့် ၂၈ တို့မှ ရယူထားပြီး ဖန်ဆင်းရှင်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာနှင့် တည်ရှိနေမှုတို့အောက်တွင် ယာကုပ်၏ လူမျိုးစု အလျင်အမြန် တိုးပွားလာခြင်းကို အလေးပေးဖော်ပြထားပါသည်။ ယောသပ်နှင့် သူ့၏ မောင်နှမများ သေဆုံးသွားခဲ့ကြသော်လည်း ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ ကတိတော်အတိုင်း သစ္စာရှိတော်မူပြီး ၎င်းတို့၏ အမျိုးအနွယ်များကို ကောင်းချီးပေးခဲ့ပါသည်။ ယောသပ်နှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု မရှိသော ဤဘုရင်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အသစ်ထူထောင်လိုက်သော ဒဿမမြောက် မင်းဆက် (Eighteenth Dynasty) မှ ဘုရင်တစ်ပါးကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့၏ အလွှာများအတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော ယခင်မျိုးဆက် အာရှတိုက်သား ဟစ်ဆိုစ် (Hyksos) အုပ်စိုးရှင်များကို နှင်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ ဤမင်းဆက်သည် နိုင်ငံခြားသားများကို ကြောက်ရွံ့တတ်သည့် စိတ်ဓာတ်ကို သွတ်သွင်းပေးခဲ့ပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး သမိုင်းကြောင်းကတည်းက ရှိခဲ့သော အခြားလူမျိုးစုများအပေါ် မထီမဲ့မြင်ပြုသည့် သဘောထားအပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့ပါသည်။ ဤအထဲတွင် העברים (ဟေဗြဲလူများ) လည်း ပါဝင်သည်။

 

အကယ်၍ ယောသပ်သည် အလယ်ပိုင်းခေတ် (Middle Kingdom) ၏ ဒွါဒသမ မင်းဆက် (Twelfth Dynasty) လက်ထက်တွင် အသက်ရှင်ခဲ့မည်ဆိုပါက အီဂျစ်ပြည်ကို ခုနစ်နှစ်ကြာ အငတ်ဘေးမှ ကယ်တင်ခဲ့သည့် သူ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုသည် ကြာမြင့်စွာကပင် မေ့ပျောက်ခံခဲ့ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ သူသည် ဒုတိယ အကူးအပြောင်းကာလ (Second Intermediate Period) အတွင်းရှိ အာရှတိုက်သား ဟစ်ဆိုစ်တို့၏ ပဉ္စမမင်းဆက် (Fifteenth Dynasty) လက်ထက်တွင် အသက်ရှင်ခဲ့မည်ဆိုပါက ဖြစ်ရပ်များသည် စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်ထဲတွင် ရှိနေဆဲဖြစ်နိုင်သော်လည်း လျစ်လျူရှုခံရုံသာ ရှိပေမည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ဘာသာပြန်သူများသည် ဟေဗြဲစကားလုံး lo’ yada‘ ကို “အဓိပ္ပာယ်မရှိတော့ပါ” ဟု ဘာသာပြန်ဆိုကြပြီး “မသိကျွမ်းခဲ့ပါ” ဟူ၍ မဟုတ်ဘဲ၊ yada‘ သည် ရိုးရိုးဉာဏ်ဖြင့် သိရှိခြင်းထက် ကျော်လွန်သော ဆက်ဆံရေးမျိုးကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည် (ဥပမာ- ကမ္ဘာဦး ၄:၁)။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ဘုရင်သစ်သည် ယခင်အစိုးရ၏ ကျေးဇူးတရားနှင့် ဘုရင်ကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သော ယောသပ်နှင့် မည်သည့်ဆက်ဆံရေးမျှ ရှိခဲ့မည် မဟုတ်ပေ။ အာရှတိုက်သား ဟစ်ဆိုစ်တို့၏ နှိပ်စက်ချုပ်ချယ်မှုကို ခံခဲ့ရဖူးသော ဘုရင်သစ်သည် ဟေဗြဲလူမျိုးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤအရာသည် လူသားတို့၏ အခြေအနေကို ထင်ဟပ်စေပါသည်။ အခွင့်အရေးသာရပါက ဖိနှိပ်ခံရသူသည် ဖိနှိပ်သူ ဖြစ်လာတတ်သည်။ ဟေဗြဲလူမျိုးတို့ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော ပိသོမ် (Pithom) နှင့် ရာမေသေ (Raamses) မြို့များသည် (ပုဒ် ၁၁) ရှေးခေတ် အီဂျစ်ပြည်ရှိ မြို့အားလုံးကဲ့သို့ပင် ရွှံ့အုတ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော သိုလှောင်ရုံမြို့များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ရာမေသေမြို့သည် ခေတ်သစ် တယ်လ်အက်ဒက်ဘ်အာ/ကွန်တီယာ (Tal ed-Dab‘a/Qantir) တွင် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ သေချာသလောက် ရှိပါသည် (ပိုမိုသိရှိလိုပါက “ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာနှင့် သမ္မာကျမ်းစာ”၊ စာမျက်နှာ ၇၇ ကို ကြည့်ပါ)။ ဤနေရာတွင် မြို့ကြီးတစ်မြို့၏ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းသည် ဟစ်ဆိုစ်တို့၏ ကေလ၌ စတင်ခဲ့ပြီး အေမင်ဟိုတက်ပ II (Amenhotep II) ၏ မင်းစံချိန်ဦးပိုင်းတွင် စွန့်ပစ်ခံရသည်အထိ ပထမ အဌမမင်းဆက် (Eighteenth Dynasty) ကာလအတွင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းသည် နှောင်းပိုင်း အဌမမင်းဆက်တွင် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး နဝမမင်းဆက် (Nineteenth Dynasty) ၏ အစောပိုင်းကာလအထိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရာမေသေ II (Ramesses II) ၏ အချိန်ကာလအတွင်း ထိုနေရာတွင် အဓိကနန်းတော်ကြီးတစ်ခု တည်ရှိနေမှုကို ထင်ဟပ်စေရန်အတွက် အမည်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရပါသည် (အလားတူ အမည်ရှိသော နယ်မြေနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးချက်အတွက် ကမ္ဘာဦး ၄၆:၁–၄၇:၁၂ ပါ မှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ)။ ဤကျွန်ပြုခြင်းသည် လူဦးရေကို ထိန်းချုပ်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ဟေဗြဲလူမျိုးများကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာကို အဆုံးမသတ်စေခဲ့ပါ။ ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ သားသမီးများကို ၎င်းတို့၏ အားနည်းခြင်း အလယ်တွင် အင်အားပြည့်ဝစေတော်မူ၏ (၂ ကောရိန္သု ၁၂:၉–၁၀)။

၁:၁၅–၂၂။ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာနှင့် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်ရန် ခြိမ်းခြောက်မှု။ ဖာရောဘုရင်သည်၊ သတ်မိုးစ် ၁ (Thutmose I) ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ မွေးကင်းစ ယောကျ်ားလေးအားလုံးကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းရန် အမိန့်ပေးသည်အထိ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ဤကိစ္စတွင် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်ခြင်းကို လူဦးရေ ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည် (ထွက် ၁:၁၅–၂၀)။ သူသည် ဟေဗြဲသားဘွားဆရာမများကို ကလေးမွေးဖွားချိန်တွင် သတ်ဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သော်လည်း ထိုအမျိုးသမီးများသည် ဘုရားသခင်ကို ရိုသေကြောက်ရွံ့ကြပြီး (ပုဒ် ၁၇) အသက်ရှင်ခြင်း၏ မြင့်မြတ်မှုကို လေးစားခဲ့ကြကြောင်း ကျမ်းစာက ဖော်ပြထားပါသည်။ “သားဘွားဆရာမများ” ဟူသော ဝေါဟာရကို ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဖော်ပြထားပြီး အီဂျစ်ဘုရင်က အမည်မသိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့စဉ် ၎င်းတို့၏ အမည်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းက အရပ်ဘက် အာဏာထက် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု၏ စွမ်းအားကို သက်သေခံနေပါသည်။ ဘုရားသခင်သည် ဤအမျိုးသမီးများကို ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်တော်မူပြီး ၎င်းတို့၏ အခြေခံလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့ပါသည်။ ဖာရောဘုရင်သည် နောက်ဆုံးတွင် ဟေဗြဲယောကျ်ားလေး ကလေးငယ်တိုင်းကို မြစ်ထဲသို့ ပစ်ချရန် မိမိ၏ လူမျိုးများကို အမိန့်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဤအရာကို ဖတ်ရှုရသောအခါ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁,၅၀၀ ကျော်က ဟေရုဒ်မင်းကြီး (Herod the Great) သည် ဗက်လက်ဟမ်မြို့သို့ စစ်သည်များကို စေလွှတ်ခဲ့စဉ်က ပေးခဲ့သော အမိန့်ကို အမှတ်ရစေသည် (မဿဲ ၂:၁၆–၁၈)။ မည်သည့်အမိန့်ကမျှ ကယ်တင်ရှင်ကို ထထောင်ပေးမည့် ဘုရားသခင်၏ အကြွင်းမဲ့ အကြံအစည်တော်ကို ဖြည့်ဆည်းခြင်းမှ တားဆီးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

၂:၁–၄:၃၁

မောရှေ၏ ဖွားမြင်ခြင်း၊ ဘဝနှင့် ခေါ်တော်မူခြင်း

 

ကျမ်းစာတွင်း ကာလဇယားကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက မောရှေသည် ဘီစီ ၁၅၂၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အာမရမ်နှင့် ယောချေဗက်တို့၏ အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်ပါသည်။ သူသည် သေဒဏ်အမိန့်အောက်ရှိ ကျွန်ဘဝတွင် မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း ဘုရားသခင်သည် သူ၏ ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ဖာရောဘုရင်၏ နန်းတော်အတွင်း နောက်ပိုင်း လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုများကို သေချာစေခြင်းဖြင့် သိုင်းသမိုင်းကြောင်းကို ထူးထူးခြားခြား ပြောင်းလဲစေခဲ့မည် ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားသခင်၏ ရန်သူများ၏ အကြံအစည်များ (ဤနေရာတွင် ဖာရောဘုရင်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်) မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဘုရားသခင်သည် အမြဲတမ်း အကြွင်းမဲ့ စိုးစံတော်မူ၏။

 

၂:၁–၁၀။ ဘုရားသခင်၏ အမှုတော်မြတ်အတွက် ဝှက်ထားခြင်း။ မောရှေ ဖွားမြင်ပြီးနောက် သူ၏ လုံခြုံရေးအတွက် အခြားနည်းလမ်းတစ်ခုကို မစီစဉ်နိုင်မချင်း ပထမဦးဆုံး သုံးလတိတိ အိမ်တွင် တိတ်ဆိတ်စွာ ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်။ မောရှေကို ထည့်သွင်းထားသော သေတ္တာအတွက် အသုံးပြုသည့် ဟေဗြဲဝေါဟာရမှာ tebat (tebah ၏ တည်ဆောက်ပုံပုံစံ) gome’ ဖြစ်သည်။ ဤအရာများသည် ကျူပင် (papyrus) မှ ပြုလုပ်ထားသော ခြင်းတောင်းကို ဖော်ပြသည့် အီဂျစ်ချေးငှားစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်းမြစ်တစ်လျှောက်တွင် အသုံးပြုကြသည့် ရေယာဉ်ငယ်များကို တည်ဆောက်ရာ၌ ကျူပင်ကို မကြာခဏ အသုံးပြုခဲ့ကြသည် (အီဂျစ်ပန်းချီကားများတွင် သရုပ်ဖော်ထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်)။ sup ဟူသော ဝေါဟာရသည်လည်း မောရှေကို ထားရှိခဲ့သည့် ကျူပင်ပေါက်ရောက်ရာ နေရာများကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုသည့် အီဂျစ်စကားလုံးပင် ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကမ္ဘာဦးကျမ်း အခန်းကြီး ၆ ပါ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း အဖြစ်အပျက်တွင် ပထမဆုံး ပေါ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် အသုံးပြုခဲ့သော (၆:၁၄ [၂ ကြိမ်]၊ ၁၅၊ ၁၆၊ [၂ ကြိမ်]၊ ၁၈၊ ၁၉) ဟေဗြဲဝေါဟာရ tebah ၏ ဒုတိယမြောက်နှင့် တစ်ခုတည်းသော အခြားအသုံးပြုမှု ဖြစ်သည်။ ဤထူးခြားသော စကားလုံးကို အသုံးပြုခြင်းက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ကာလအတွင်း ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ကယ်တင်ခြင်းကို စာဖတ်သူအား သတိပေးနေပြီး မောရှေ၏ ကယ်တင်ခြင်းကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြနေပါသည်။ အခြေအနေနှစ်ခုစလုံးတွင် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ လူမျိုးတော်ကို ရေဘေးမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်မှုကို အာမခံရန် tebat ကို အသုံးပြုတော်မူခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်မ မိရိအမ်၏ အကဲခတ် စောင့်ကြည့်မှုအောက်တွင် မောရှေကို နိုင်းမြစ်၏ ရွှံ့နွံထူထပ်သော နေရာများတွင် ထားရှိခဲ့သည် (၂:၁–၅)။

 

မောရှေကို ကယ်တင်ခဲ့သော မင်းသမီး၏ အမည်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ယောကျ်ားဆက်ခံမည့်သူ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မင်းဆက်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကြောင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀ ခန့်အကြာတွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဖာရောဘုရင် ဖြစ်လာမည့် ဟတ်ရှက်ဆွတ် (Hatshepsut) ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေမည်။ နောင်တွင် ပီရာမေသေ (Pi-Ramesses) ဟု လူသိများလာမည့် အာဗာရစ် (Avaris) အနီးရှိ နိုင်းမြစ်၏ ပီလူဆာအစ် (Pelusaic) မြစ်လက်တက် တစ်လျှောက်ရှိ နန်းတော်နှစ်ခုသည် ဒဿမမြောက် မင်းဆက်၏ အစောပိုင်းကာလတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး မင်းသမီး ရေချိုးရန် ထွက်သွားခဲ့သည့် နေရာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေပါသည်။ နိုင်းမြစ်သည် အီဂျစ်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းကို ပေါင်းစည်းပေးခဲ့သော အီဂျစ်ဘုရားသခင် ဟာပီ (Hapi) အဖြစ် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေခြင်း ခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံအတွက် အသက်ရှင်ခြင်း၏ ရင်းမြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယောကျ်ားဆက်ခံမည့်သူ မရှိကြောင်း သိရှိထားသော ဖာရောဘုရင်၏ သမီးတော်သည် ဤကလေးငယ်အား အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ မင်းဆက်ဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းပေးရန် နိုင်းမြစ်ဘုရားသခင်၏ လက်ဆောင်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မောရှေသည် မိခင်၏ပြုစုပျိုးထောင်မှုဖြင့် အသက် ဆယ့်နှစ်နှစ်အထိ ကြီးပြင်းလာပြီး (PP ၂၄၄ ကို ကြည့်ပါ) နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခံရသောအခါ မွေးစားမိခင်က သူ့ကို ရေထဲမှ ဆယ်ယူခဲ့သောကြောင့် မောရှေ (Moses) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။

 

မောရှေသည် အီဂျစ်အမည်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ mes သို့မဟုတ် mesi သည် “၏သား” သို့မဟုတ် “မှ မွေးဖွားလာသူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ကာ-မောရှေ (“ကာ၏သား”)၊ အာ-မောရှေ (“အာခ်၏သား”) နှင့် ထွတ်-မောရှေ (“ထော့သ်၏သား”) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးထားကြပြီး တစ်ဦးစီကို အီဂျစ်၏ ဘုရားသခင်များထဲမှ တစ်ပါး၏ သားအဖြစ် သရုပ်ဖော်ထားကြသည့် မင်းဆက်အတွက် သင့်လျော်ပေသည်။ မောရှေသည် ထီးနန်းကို နောက်ဆုံးတွင် ငြင်းပယ်ခဲ့သောအခါ သူ၏အမည်ပါ ဘုရားသခင်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည် (ဟေဗြဲ ၁၁:၂၄–၂၅)။ သူသည် မိမိ၏ အီဂျစ်အမည်ကို ပြုပြင်ခဲ့ပြီး “ဆယ်ယူသည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ကြိယာမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဟေဗြဲစကားလုံး mosheh အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဖာရောဘုရင်၏ သမီးတော်သည် ဘုရားသခင်၏ အကြံအစည်တော်ကို မိမိ၏ဘဝတွင် ပြည့်စုံစေနိုင်ရန်အတွက် သူ့ကို သေခြင်းဘေးမှ ဆွဲထုတ် ကယ်တင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၂:၁၁–၁၅။ လူ့စွမ်းအားဖြင့် မဟုတ်။ မောရှေသည် အီဂျစ်အလုပ်ကြပ်ကိုင်သူကို သတ်၍ သူ၏အလောင်းကို သဲထဲတွင် မြှုပ်နှံခဲ့စဉ်က အသက်လေးဆယ် ရှိပြီ ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၇:၂၃)။ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ နောင်လာမည့်ဘုရင်အဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ကာ ပညာသင်ကြားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သဖြင့် (PP ၂၄၅) သူ့ကို ကယ်တင်ခဲ့သော မင်းသမီးသည် သူ့အပေါ် သနားကြင်နာစိတ် ရှိခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေသည်များကို သူမြင်တွေ့ရပြီး မိမိ၏ မောင်နှမသားချင်းများအပေါ် သနားကြင်နာစိတ် ရှိခဲ့သည်။ သူသည် ဖိနှိပ်သူကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ကျွန်ပြုခံရသူများနှင့် ဆင်းရဲုနွမ်းပါးသူများဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဟေဗြဲလူမျိုးများသည် သူ့ကို ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်အသစ်အဖြစ် ကြေညာလိမ့်မည်ဟု မောရှေက ယုံကြည်ခဲ့သော်လည်း (တမန်တော် ၇:၂၅) သို့သော် ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ သူတို့သည် သူ့ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်ပြုခံရသူများသည် မိမိတို့၏ ဒုက္ခရောက်နေမှုကို မသိရှိကြဘဲ လွတ်လပ်မှုအတွက် အဆင်သင့် မဖြစ်သေးပေ။ အပြစ်တရား၏ ကျွန်ဖြစ်နေသူများသည် ကယ်တင်ရှင် ကမ်းလှမ်းသော လွတ်လပ်မှုထက် မိမိတို့၏ မှောင်မိုက်သော အခြေအနေကို မည်မျှအထိ နှစ်သက်ကြပါတကား။

 

မည်သည့်ဖာရောဘုရင်က မောရှေကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သနည်း။ အပြည့်အဝ နန်းစံခဲ့သော မောရှေ၏ မွေးစားမိခင် ဟတ်ရှက်ဆွတ် (Hatshepsut) ဖြစ်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ သူမ၏ ခင်ပွန်း သတ်မိုးစ် ၂ (Thutmose II) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော မင်းဆက်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းတွင် သူ၏သား သတ်မိုးစ် ၃ (Thutmose III) ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း အုပ်စိုးရန် အသက်ငယ်လွန်းသေးသောကြောင့် ဟတ်ရှက်ဆွတ်သည် သူ၏ကိုယ်စား အာဏာကို ရယူခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အာဏာအားလုံးကို လုယူခဲ့သည်။ သတ်မိုးစ် ၃ သည် အရွယ်ရောက်လာသောအခါ ဟတ်ရှက်ဆွတ်သည် ထိုရာထူးကို အပြည့်အဝ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး သူမသည် သတ်မိုးစ် ၁ ၏ သမီးတော်ဖြစ်သောကြောင့် တရားဝင် အရိုက်အရာ ဆက်ခံသူဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဒယ်အယ်ဘားရီ (Deir el-Bahri) ရှိ နန်းတော်က သူမအား အမွန် (Amun) နှင့် ဟာသော် (Hathor) တို့၏ ဘုရားသခင်ဆိုင်ရာ သမီးတော်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို ရယူခဲ့ပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ နယူးကင်းဒမ်း (New Kingdom) ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး အုပ်စိုးရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ်မိုးစ် ၃ နှင့် မောရှေတို့အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရမည့် အမြတ်ထုတ်လိုမှုနှင့် မနာလိုမှုများကို ပုံဖော်ကြည့်ရန် မခက်ခဲပေ။ မောရှေက အီဂျစ်အလုပ်ကြပ်ကိုင်သူကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ထိုနောက်ပိုင်း အီဂျစ်ပြည်မှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်းတို့က သတ်မိုးစ် ၃ အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားအကြီးဆုံးအာဏာစက်၏ တစ်ဦးတည်းသော အရိုက်အရာ ဆက်ခံသူ ဖြစ်လာရန် အခွင့်အလမ်းကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။

 

ဤကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အာဏာလုပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း မောရှေ၏ စိတ်နှလုံးထဲတွင် အခြားသော အငြင်းပွားမှုတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည်။ အီဂျစ်ဘုရင် ဖြစ်လာသည်ဆိုသည်မှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း— ဘုရားသခင်တို့၏ သား၊ ဘုရားသခင်ကဲ့သို့သော ဖာရော၊ လူ့ဇာတိခံယူထားသော ဟိုရပ်စ် (Horus) ဖြစ်ကြောင်း လက်ခံခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ သူသည် သစ္စာစောင့်သိမှုနှင့် သစ္စာရှိမှု ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ယုံကြည်ခြင်း စမ်းသပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘုရင်၏ အမျက်ဒေါသကို ကြောက်ရွံ့၍ အသက်ဘေးမှ ထွက်ပြေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ (ဟေဗြဲ ၁၁:၂၇)။ သူ၏ လုပ်ရပ်သည် မိမိ၏ အစွမ်းထက်သော လက်ဖြင့် မိမိလူမျိုးကို ကယ်တင်ရန် အခွင့်အလမ်းကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း သူ နားလည်ခဲ့သည် (ထွက် ၃:၁၉၊ ၄:၁၃၊ တမန်တော် ၇:၂၂ ကို ကြည့်ပါ)။ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် သူသည် အီဂျစ်နန်းတော်ဘဝ၏ ခေတ်မီဆန်းပြားပြီး နက်နဲသော သန့်စင်မှုများကို စွန့်လွှတ်နိုင်မည့် တောကန္တာရဆီသို့ ဘုရားသခင်၏ မျက်မှောက်တော်အားဖြင့် ပို့ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မောရှေသည် လူမျိုးတော်ကို အီဂျစ်ပြည်မှ ခေါ်ထုတ်သွားရန်အတွက် အချိန်တန်ဆာဆင်ပြီး မရှိသေးပေ။ သူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အားကိုးခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိ၏ တန်ခိုးနှင့် အစွမ်းသတ္တိအားဖြင့် ဣသရေလလူတို့၏ ကယ်တင်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေမည့် ဘုရားသခင်ကိုသာ တစ်ဦးတည်း အားကိုးတတ်ရန် သင်ယူရန် လိုအပ်နေခဲ့သည်။ မောရှေအတွက် ဤအရာသည် နောက်ထပ် အနှစ်လေးဆယ် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။ နေ့စဉ် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်းနှင့် ဘုရားသခင်အပေါ် အမြဲတမ်း မှီခိုအားထားခြင်းတို့ကို ကျင့်သုံးခြင်းသည် ခရစ်ယာန်အားလုံးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

 

၂:၁၆–၂၂။ ဘုရားသခင် ဖြည့်ဆည်းပေးတော်မူခြင်း။ နောက်ဆုံးတွင် မောရှေသည် မိဒျန်ပြည်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သိုင်းသမိုင်းကြောင်း၏ ဤကာလအတွင်း မိဒျန်လူမျိုးများသည်ခြေသလုံးအိမ်တိုင် ခရီးသွားများအဖြစ် နေထိုင်ကြပြီး အာကာဗာပင်လယ်ကွေ့၏ အရှေ့ဘက် (ခေတ်သစ်ဂျော်ဒန်နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ) နယ်မြေများနှင့် အနောက်ဘက် (ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်) ကြားတွင် ပြောင်းရွှေ့သွားလာကြသည်။ မောရှေ ထွက်ပြေးခဲ့ရာနေရာမှာ ဆိုင်းနိုင်းဖြစ်ပြီး သူသည် နောက်ဆုံးတွင် မိဒျန်ပြည်ရှိ ရေတွင်းတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည် (၃:၁ ကို ကြည့်ပါ၊ PP ၂၄၇ ကိုလည်း ရှုပါ)။ ယနေ့ထက်တိုင် ဘီဒူးအင်း (Bedouin) အမျိုးသားများ မဟုတ်ဘဲ အမျိုးသမီးများသည်သာ မိမိတို့၏ တိရစ္ဆာန်စုအတွက် ရေခပ်ပေးခြင်းသည် ထုံးစံတစ်ခု ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် မောရှေသည် အားနည်းသူများကို အားကြီးသူများ၏ လက်မှ— ဆိုလိုသည်မှာ သိုးထိန်းများ၏ လက်မှ မိဒျန်ယဇ်ပုရောဟိတ်၏ သမီးများကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ကယ်တင်ပေးခဲ့သည် — သို့သော် ဤအကြိမ်တွင် သူသည် အစေခံတစ်ဦး၏ အခန်းကဏ္ဍကို ယူပြီး အမျိုးသမီးများအတွက် ၎င်းတို့၏ သိုးအုပ်များကို ရေတိုက်ပေးခဲ့သည်။ ဤလုပ်ရပ်သည် ထိုစဉ်ကရော ယနေ့ခေတ်တွင်ပါ ထူးဆန်းသော လုပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေဥအေလ (Reuel) ၏ သမီးများက သူ့အား အီဂျစ်လူမျိုးတစ်ဦးအဖြစ် မှတ်မိခဲ့ကြသည်ကို သတိပြုပါ။ သူ၏ ဝတ်စုံ၊ ဆံပင်ပုံစံ၊ အမူအရာနှင့် စကားပြောဆိုပုံတို့ကြောင့် မောရှေသည် အီဂျစ်လူမျိုးကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခဲ့ဟန် တူသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်မူ သူတို့၏ ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ တစ်ဦးပင် ဖြစ်ပေသည်။ မောရှေသည် ရေဥအေလနှင့်အတူ နေထိုင်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဇိပ္ပော (Zipporah) နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ သားဖြစ်သူ၏ အမည်မှာ ဂေရှမ် (Gershom) ဖြစ်ပြီး “ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရခြင်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ၊ မိမိ၏ လူမျိုးများနှင့် မိမိသိကျွမ်းခဲ့သော နယ်မြေတို့မှ ကင်းကွာလျက် တောကန္တာရတွင် နေထိုင်ရခြင်းအပေါ် မောရှေ မည်သို့ခံစားခဲ့ရကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည့် အသုံးအနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

 

၂:၂၃–၂၅။ ဘုရားသခင်နှင့် ဣသရေလလူတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခ။ မောရှေအတွက် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသည့် ကာလသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အနှစ်လေးဆယ် ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၇:၃၀)။ သူသည် အီဂျစ်ပြည်သို့ ပြန်လာချိန်တွင် အသက်ရှစ်ဆယ် ရှိပြီ ဖြစ်လိမ့်မည် (၇:၇)။ ဤအချိန်ကာလ တစ်လျှောက်လုံးတွင် သူသည် အီဂျစ်လူမျိုးများ ဖန်တီးခဲ့ကြသော နန်းတော်များနှင့် နန်းကျောင်းများမှ ဝေးကွာလျက်၊ ဖန်ဆင်းရှင်၏ ခမ်းနားထည်ဝါသော တောင်တန်းများနှင့် ကျယ်ပြောလှသော လွင်ပြင်များ ဝန်းရံလျက် တောကန္တာရတွင် သိုးထိန်းတစ်ဦးအနေဖြင့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အီဂျစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည် (၂:၂၃)။ အချို့က ၎င်းသည် မောရှေကို သတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးသော သတ်မိုးစ် ၃ (ဘီစီ ၁၄၅၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားသူများကမူ ဟတ်ရှက်ဆွတ် (ဘီစီ ၁၄၈၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဖာရောဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဣသရေလ အမျိုးသားများကို ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ်ထုတ်ခြင်းသည် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ လူမျိုးတော်နှင့်အတူ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည် — သူတို့၏ ကယ်တင်ပေးပါရန် ငိုကြွေးသံကို ကြားတော်မူ၏၊ သူတို့ကို မြင်တော်မူ၏၊ ၎င်းတို့၏ ဒုက္ခရောက်နေမှုကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုတော်မူ၏ (၂:၂၅)။ အခန်းငယ် ၂၅ တွင် အသုံးပြုထားသော ဟေဗြဲဝေါဟာရ yada‘ (“သိသည်”) က ဘုရားသခင်သည် ၎င်းတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဆက်ဆံရေး သဘောတရားအရ ခံစားသိရှိနားလည်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည် (၁:၈ ကို ရှုပါ)။ ဘုရားသခင်သည် အာဗြဟံ၊ ဣဇာတ်နှင့် ယာကုပ်တို့နှင့် ပြုခဲ့သော မိမိ၏ ပဋိညာဉ်ကို အမှတ်ရတော်မူပြီး ထိုအတိုင်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏ ပဋိညာဉ်ကို စတင်ဖန်တီးပေးပြီး သစ္စာရှိစွာ ဆက်လက်စောင့်ထိန်းတော်မူသော ဘုရားသခင် ဖြစ်ပေသည်။ ဤပဋိညာဉ်သည် ထွက်မြောက်ရာကျမ်း အခန်းကြီး ၁၉–၂၄ ပါ ဣသရေလလူတို့နှင့် ဘုရားသခင်၏ ဆက်ဆံရေးတွင် အဓိက အချက်အခြာ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်အတွက် ကယ်တင်ခြင်း အစီအစဉ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်စေရန် အဓိက ဖန်တီးပေးသော အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်ပေသည်။