မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၅

 

Chapter 5—John Wycliffe

အခန်း ၅

Before the Reformation there were at times but very few copies of the Bible in existence, but God had not suffered His word to be wholly destroyed. Its truths were not to be forever hidden. He could as easily unchain the words of life as He could open prison doors and unbolt iron gates to set His servants free. In the different countries of Europe men were moved by the Spirit of God to search for the truth as for hid treasures. Providentially guided to the Holy Scriptures, they studied the sacred pages with intense interest. They were willing to accept the light at any cost to themselves. Though they did not see all things clearly, they were enabled to perceive many long-buried truths. As Heaven-sent messengers they went forth, rending asunder the chains of error and superstition, and calling upon those who had been so long enslaved, to arise and assert their liberty.

ဘာသာပြန်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း (Reformation) မတိုင်မီကာလက သမ္မာကျမ်းစာမိတ္တူစောင်ရေ အလွန်နည်းပါးသော အချိန်အခါများ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဘုရားသခင်သည် ကိုယ်တော်၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို လုံးဝဥဿုံ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားခြင်း မရှိစေခဲ့ပါ။ ၎င်း၏အမှန်တရားများသည် ထာဝရကွယ်ဝှက်နေကြမည်မဟုတ်ပါ။ ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏အစေခံများကို လွတ်မြောက်စေရန် အကျဉ်းထောင်တံခါးများကို ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ပြီး သံတံခါးမင်းတုပ်များကို ဖြုတ်ပစ်နိုင်သကဲ့သို့ပင်၊ အသက်နှုတ်ကပတ်တော်များကိုလည်း လွယ်ကူစွာ သံခြေကျင်းဖြုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်၏ မတူညီသောနိုင်ငံများတွင် လူတို့သည် ဝှက်ထားသောဘဏ္ဍာကို ရှာဖွေဘိသကဲ့သို့ အမှန်တရားကို ရှာဖွေရန် ဘုရားသခင်၏ဝိညာဉ်တော်က လှုံ့ဆော်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရားသခင်၏ပြင်ဆင်လမ်းပြမှုဖြင့် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာဆီသို့ ရောက်ရှိသွားကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သန့်ရှင်းသောစာမျက်နှာများကို ပြင်းပြသောစိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မည်သည့်တန်ဖိုးပဲပေးရပေးရ ထိုအလင်းကို လက်ခံရန် အသင့်ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ခပ်သိမ်းသောအရာတို့ကို ရှင်းလင်းစွာ မမြင်တွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ ကာလကြာရှည်စွာ မြှုပ်နှံခြင်းခံထားရသော အမှန်တရားများစွာကို သိမြင်နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ကောင်းကင်ဘုံက စေလွှတ်လိုက်သော သံတမန်များကဲ့သို့ ၎င်းတို့သည် ရှေ့သို့ချီတက်သွားကြပြီး၊ မှားယွင်းမှုနှင့် အယူသည်းမှုတည်းဟူသော သံခြေကျင်းများကို ရိုက်ချိုးဖျက်ဆီးကာ၊ ကာလကြာရှည်စွာ ကျွန်ပြုခြင်းခံထားရသူများကို ထ၍ မိမိတို့၏လွတ်လပ်ခွင့်ကို တောင်းဆိုကြရန် နှိုးဆော်ခဲ့ကြသည်။

Except among the Waldenses, the word of God had for ages been locked up in languages known only to the learned; but the time had come for the Scriptures to be translated and given to the people of different lands in their native tongue. The world had passed its midnight. The hours of darkness were wearing away, and in many lands appeared tokens of the coming dawn.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ် (Waldenses) လူမျိုးများအကြားမှလွဲ၍၊ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပညာတတ်များသာ နားလည်သော ဘာသာစကားများထဲ၌သာ ပိတ်လှောင်ခြင်းခံထားရသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာတော်မြတ်ကို ဘာသာပြန်ဆိုရန်နှင့် မတူညီသောပြည်နယ်များရှိ လူတို့အား မိမိတို့၏မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ပေးအပ်ရမည့်အချိန်သည် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် ၎င်း၏သန်းခေါင်ယံအချိန်ကို ကျော်လွန်ခဲ့လေပြီ။ မှောင်မိုက်သောအချိန်နာရီများသည် ကုန်ဆုံးပျောက်ကွယ်လုနီးပြီဖြစ်၍၊ ပြည်နယ်များစွာတွင် ရောက်ရှိလာတော့မည့် အရုဏ်ဦး၏ နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

[80] In the fourteenth century arose in England the “morning star of the Reformation.” John Wycliffe was the herald of reform, not for England alone, but for all Christendom. The great protest against Rome which it was permitted him to utter was never to be silenced. That protest opened the struggle which was to result in the emancipation of individuals, of churches, and of nations.

[၈၀] တစ်ဆယ့်လေး (၁၄) ရာစုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ “ဘာသာပြန်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း၏ အရုဏ်ဦးကြယ်ပွင့်” ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ဂျွန်ဝိကလစ်ဖ် (John Wycliffe) သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအတွက်သာမက၊ ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရောမမြို့ကို ဆန့်ကျင်၍ ကြီးစွာသောကန့်ကွက်မှုကို ဖော်ထုတ်ခွင့်ရရှိခဲ့ခြင်းသည် ဘယ်သောအခါမျှ တိတ်ဆိတ်သွားမည်မဟုတ်ပေ။ ထိုကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုသည် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ၊ အသင်းတော်များနှင့် လူမျိုးနိုင်ငံများ၏ လွတ်မြောက်မှုကို ရလဒ်အဖြစ် ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် တိုက်ပွဲကို စတင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

Wycliffe received a liberal education, and with him the fear of the Lord was the beginning of wisdom. He was noted at college for his fervent piety as well as for his remarkable talents and sound scholarship. In his thirst for knowledge he sought to become acquainted with every branch of learning. He was educated in the scholastic philosophy, in the canons of the church, and in the civil law, especially that of his own country. In his after labors the value 66 John Wycliffe 67 of this early training was apparent. A thorough acquaintance with the speculative philosophy of his time enabled him to expose its errors; and by his study of national and ecclesiastical law he was prepared to engage in the great struggle for civil and religious liberty. While he could wield the weapons drawn from the word of God, he had acquired the intellectual discipline of the schools, and he understood the tactics of the schoolmen. The power of his genius and the extent and thoroughness of his knowledge commanded the respect of both friends and foes. His adherents saw with satisfaction that their champion stood foremost among the leading minds of the nation; and his enemies were prevented from casting contempt upon the cause of reform by exposing the ignorance or weakness of its supporter.

ဝိကလစ်ဖ်သည် အဆင့်မြင့်ပညာရပ်ကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့ပြီး၊ သူ့အတွက်မူ ထာဝရဘုရားကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် ပညာ၏အစဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကောလိပ်တွင် သူ၏ထူးခြားသောပါရမီအရည်အချင်းများနှင့် ခိုင်မာသောပညာအရည်အချင်းများကြောင့်သာမက၊ တရားစောင့်ခြင်း၌ ထက်သန်မှုကြောင့်လည်း ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် အသိပညာကို ဆာငတ်မွတ်သိပ်သောကြောင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍခွဲတိုင်းနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ကျောင်းတွင်းအတွေးအခေါ်ပညာ၊ အသင်းတော်၏ပညတ်တရားများနှင့် အရပ်ဘက်ဥပဒေ၊ အထူးသဖြင့် မိမိနိုင်ငံ၏ဥပဒေတို့ကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ သူ၏နောင်လာမည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် ဤအစောပိုင်းလေ့ကျင့်မှု၏ တန်ဖိုး ၆၆ ဂျွန်ဝိကလစ်ဖ် ၆၇ သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ အယူအဆဆိုင်ရာအတွေးအခေါ်ပညာရပ်ကို အသေအချာ ကျွမ်းကျင်နားလည်ခြင်းက သူ့အား ၎င်း၏မှားယွင်းချက်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ဥပဒေနှင့် အသင်းတော်ဥပဒေများကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် သူသည် အရပ်ဘက်နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် ကြီးမားသောတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်မှ ထွက်ပေါ်လာသော လက်နက်များကို ကိုင်စွဲနိုင်သကဲ့သို့၊ ကျောင်းတော်များ၏ ဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ စည်းကမ်းစနစ်များကိုလည်း ရရှိထားပြီး ကျောင်းတော်သားပညာရှင်တို့၏ နည်းဗျူဟာများကိုလည်း နားလည်ခဲ့သည်။ သူ၏ပါရမီဉာဏ်စွမ်းအားနှင့် သူ၏အသိပညာ၏ ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းမှုတို့သည် မိတ်ဆွေရော ရန်သူပါ နှစ်ဦးစလုံး၏ ရိုသေလေးစားမှုကို ရရှိစေခဲ့သည်။ သူ၏နောက်လိုက်များသည် မိမိတို့၏ခေါင်းဆောင်သည် နိုင်ငံတော်၏ ထိပ်သီးပညာရှင်များအကြား ရှေ့ဆုံးမှ ရပ်တည်နေသည်ကို ကျေနပ်အားရစွာ တွေ့မြင်ခဲ့ကြရပြီး၊ သူ၏ရန်သူများသည်လည်း ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ထောက်ခံသူ၏ အသိပညာကင်းမဲ့မှု သို့မဟုတ် အားနည်းချက်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းအပေါ် မထမေးမမြင် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းမှ တားဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။

While Wycliffe was still at college, he entered upon the study of the Scriptures. In those early times, when the Bible existed only in the ancient languages, scholars were enabled to find their way to the fountain of truth, which was closed to the uneducated classes. Thus already the way had been prepared for Wycliffe’s future work as a Reformer. Men of learning had studied the word of God and [81] had found the great truth of His free grace there revealed. In their teachings they had spread a knowledge of this truth, and had led others to turn to the living oracles.

ဝိကလစ်ဖ်သည် ကောလိပ်၌ ရှိနေစဉ်ကပင် သမ္မာကျမ်းစာကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။ သမ္မာကျမ်းစာသည် ရှေးဟောင်းဘာသာစကားများဖြင့်သာ တည်ရှိနေသေးသည့် ထိုအစောပိုင်းခေတ်ကာလများတွင်၊ ပညာရှင်များသည် ပညာမတတ်သောလူတန်းစားများအတွက် ပိတ်ပင်ထားသော အမှန်တရား၏စမ်းရေတွင်းဆီသို့ လမ်းစကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝိကလစ်ဖ်၏ နောင်အနာဂတ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားတစ်ဦးအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည့်လုပ်ငန်းအတွက် လမ်းစသည် ပြင်ဆင်ပြီးသားဖြစ်နေခဲ့သည်။ ပညာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ [၈၁] ထိုနေရာ၌ ဖော်ပြထားသော ကိုယ်တော်၏အခမဲ့ပေးသနားသော ကျေးဇူးတော်တည်းဟူသော ကြီးမြတ်သောအမှန်တရားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏သွန်သင်ချက်များတွင် ဤအမှန်တရား၏အသိပညာကို ပြန့်ပွားစေခဲ့ကြပြီး၊ အခြားသူများကိုလည်း အသက်ရှင်သော နှုတ်ကပတ်တော်များထံသို့ လှည့်ပြန်လာရန် လမ်းပြခဲ့ကြသည်။

When Wycliffe’s attention was directed to the Scriptures, he entered upon their investigation with the same thoroughness which had enabled him to master the learning of the schools. Heretofore he had felt a great want, which neither his scholastic studies nor the teaching of the church could satisfy. In the word of God he found that which he had before sought in vain. Here he saw the plan of salvation revealed and Christ set forth as the only advocate for man. He gave himself to the service of Christ and determined to proclaim the truths he had discovered.

ဝိကလစ်ဖ်၏ အာရုံစိုက်မှုသည် သမ္မာကျမ်းစာဆီသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ၊ သူသည် ကျောင်းတော်၏ပညာရပ်များကို တတ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် တူညီသော စေ့စပ်သေချာမှုမျိုးဖြင့် ကျမ်းစာကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မတိုင်မီအထိ သူသည် ကျောင်းတွင်းလေ့လာမှုများ သို့မဟုတ် အသင်းတော်၏သွန်သင်ချက်များက ဖြည့်ဆည်းမပေးနိုင်သော ကြီးမားသောလိုအပ်ချက်တစ်ခုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ထဲတွင် သူသည် ယခင်က အချည်းနှီးရှာဖွေခဲ့သောအရာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ကယ်တင်ခြင်းအစီအစဉ်ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ခရစ်တော်သည် လူသားအတွက် တစ်ဦးတည်းသော ကြားဝင်အသနားခံပေးသူအဖြစ် လျာထားခြင်းခံရသည်ကို သူမြင်တွေ့ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိကိုယ်ကို ခရစ်တော်၏အမှုတော်ဆောင်ခြင်း၌ အပ်နှံခဲ့ပြီး မိမိရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အမှန်တရားများကို ကြေညာမောင်းခတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

Like after Reformers, Wycliffe did not, at the opening of his work, foresee whither it would lead him. He did not set himself deliberately in opposition to Rome. But devotion to truth could not but bring him in conflict with falsehood. The more clearly he discerned the errors of the papacy, the more earnestly he presented the teaching of the Bible. He saw that Rome had forsaken the word of God for human tradition; he fearlessly accused the priesthood 68 The Great Controversy of having banished the Scriptures, and demanded that the Bible be restored to the people and that its authority be again established in the church. He was an able and earnest teacher and an eloquent preacher, and his daily life was a demonstration of the truths he preached. His knowledge of the Scriptures, the force of his reasoning, the purity of his life, and his unbending courage and integrity won for him general esteem and confidence. Many of the people had become dissatisfied with their former faith as they saw the iniquity that prevailed in the Roman Church, and they hailed with unconcealed joy the truths brought to view by Wycliffe; but the papal leaders were filled with rage when they perceived that this Reformer was gaining an influence greater than their own.

နောင်တွင်ပေါ်ထွန်းလာသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကဲ့သို့ပင်၊ ဝိကလစ်ဖ်သည် သူ၏လုပ်ငန်းစတင်ချိန်တွင် ဤအရာက သူ့ကို မည်သည့်နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားမည်ကို ကြိုတင်မမြင်ခဲ့ပါ။ သူသည် ရောမမြို့ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ဆန့်ကျင်ရန် မိမိကိုယ်ကို မရပ်တည်ခဲ့ပါ။ သို့သော် အမှန်တရားအပေါ် သစ္စာစောင့်သိခြင်းက သူ့အား မုသာဝါဒနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်စေရန်သာ ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်၏ မှားယွင်းချက်များကို သူပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လေလေ၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ သွန်သင်ချက်ကို ပိုမိုထက်သန်စွာ တင်ပြလေလေဖြစ်သည်။ ရောမမြို့သည် လူသားတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတွက် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို စွန့်ပယ်ခဲ့ကြောင်း သူမြင်တွေ့ခဲ့သည်။ သူသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်အဖွဲ့ ၆၈ မဟာပဋိပက္ခ (The Great Controversy) ကို သမ္မာကျမ်းစာအား ဖယ်ထုတ်ထားမှုအတွက် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ စွပ်စွဲခဲ့ပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာကို လူထုထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ရန်နှင့် ၎င်း၏လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အသင်းတော်တွင် ထပ်မံတည်ဆောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူသည် အရည်အချင်းရှိပြီး ထက်သန်သော ဆရာတစ်ဦး၊ နှုတ်မှုစွမ်းရည်ထက်မြက်သော ဟောပြောသူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏နေ့စဉ်ဘဝသည် သူဟောပြောသောအမှန်တရားများ၏ သက်သေပြချက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏သမ္မာကျမ်းစာအသိပညာ၊ သူ၏ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုစွမ်းအား၊ သူ၏ဘဝစင်ကြယ်မှုနှင့် သူ၏မယိမ်းမယိုင်သော သတ္တိနှင့် ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်မှုတို့က သူ့အား ယေဘုယျအားဖြင့် လေးစားမှုနှင့် ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို ရရှိစေခဲ့သည်။ လူအများစုသည် ရောမအသင်းတော်တွင် လွှမ်းမိုးနေသော ဒုစရိုက်များကို မြင်တွေ့ရသောအခါ မိမိတို့၏ယခင်ယုံကြည်ခြင်းအပေါ် မကျေမနပ်ဖြစ်လာကြပြီး၊ ဝိကလစ်ဖ် ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သော အမှန်တရားများကို မကွယ်မဝှက်ဘဲ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းခေါင်းဆောင်များသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် မိမိတို့ထက် သြဇာညောင်းလာနေသည်ကို သိမြင်သောအခါ ဒေါသအမျက်ချောင်းချောင်း ထွက်ခဲ့ကြသည်။

[82] Wycliffe was a keen detector of error, and he struck fearlessly against many of the abuses sanctioned by the authority of Rome. While acting as chaplain for the king, he took a bold stand against the payment of tribute claimed by the pope from the English monarch and showed that the papal assumption of authority over secular rulers was contrary to both reason and revelation. The demands of the pope had excited great indignation, and Wycliffe’s teachings exerted an influence upon the leading minds of the nation. The king and the nobles united in denying the pontiff’s claim to temporal authority and in refusing the payment of the tribute. Thus an effectual blow was struck against the papal supremacy in England.

[၈၂] ဝိကလစ်ဖ်သည် မှားယွင်းမှုများကို ထက်မြက်စွာ ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သူဖြစ်ပြီး၊ ရောမမြို့၏အာဏာဖြင့် ခွင့်ပြုထားသော မတရားအလွဲသုံးစားမှုများစွာကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်၊ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ထံမှ ပုပ်ရဟန်းမင်း တောင်းဆိုသော အခွန်အတုတ်ပေးဆောင်ခြင်းကို ရဲဝံ့စွာ ဆန့်ကျင်ရပ်တည်ခဲ့ပြီး၊ လောကီအုပ်စိုးသူများအပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာစိုးမိုးမှုဟု ယူဆချက်သည် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုနှင့် ဗျာဒိတ်တော်နှစ်ခုစလုံးနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ တောင်းဆိုချက်များသည် ကြီးစွာသောအမျက်ဒေါသကို နှိုးဆွခဲ့ပြီး၊ ဝိကလစ်ဖ်၏ သွန်သင်ချက်များသည် နိုင်ငံတော်၏ ထိပ်သီးပညာရှင်များအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်နှင့် မှူးမတ်များသည် လောကီအာဏာအပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ တောင်းဆိုပိုင်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ရန်နှင့် အခွန်အတုတ် ပေးဆောင်မှုကို ငြင်းဆန်ရန် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အထွတ်အထိပ်အာဏာကို ထိရောက်စွာ ရိုက်ခတ်နိုင်ခဲ့သည်။

Another evil against which the Reformer waged long and resolute battle was the institution of the orders of mendicant friars. These friars swarmed in England, casting a blight upon the greatness and prosperity of the nation. Industry, education, morals, all felt the withering influence. The monk’s life of idleness and beggary was not only a heavy drain upon the resources of the people, but it brought useful labor into contempt. The youth were demoralized and corrupted. By the influence of the friars many were induced to enter a cloister and devote themselves to a monastic life, and this not only without the consent of their parents, but even without their knowledge and contrary to their commands. One of the early Fathers of the Roman Church, urging the claims of monasticism above the obligations of filial love and duty, had declared: “Though thy father should lie before thy door weeping and lamenting, and thy mother should show the body that bore thee and the breasts that nursed thee, see that thou trample them underfoot, and go onward straightway to Christ.” By this “monstrous inhumanity,” as Luther afterward styled it, “savoring more of the wolf and the tyrant than of the Christian and the man,” were the hearts of children steeled against their parents.—Barnas Sears, The Life of Luther, pages 70, 69. Thus did the papal leaders, like the Pharisees of old, make the [83] commandment of God of none effect by their tradition. Thus homes were made desolate and parents were deprived of the society of their sons and daughters.

ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား ရေရှည်နှင့် ပြတ်သားစွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သော အခြားသောမကောင်းမှုတစ်ခုမှာ တောင်းရမ်းစားသောက်သော ဘုန်းကြီးဂိုဏ်းများ (mendicant friars) ၏ စနစ်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဤဘုန်းကြီးများသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အုပ်စုလိုက် သောင်းကျန်းနေကြပြီး၊ နိုင်ငံတော်၏ ကြီးမြတ်မှုနှင့် ကြီးပွားချမ်းသာမှုအပေါ် ပျက်စီးခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းကဏ္ဍ၊ ပညာရေး၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ အားလုံးသည် ညှိုးနွမ်းစေသောအရှိန်အဝါကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဘုန်းကြီးများ၏ ပျင်းရိခြင်းနှင့် တောင်းရမ်းခြင်းဘဝသည် လူထု၏အရင်းအမြစ်များကို ကြီးစွာသောကုန်ဆုံးစေရုံသာမက၊ အသုံးဝင်သောအလုပ်သမားထုကိုပါ အထင်သေးအမြင်သေး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ လူငယ်များသည် ကိုယ်ကျင့်တရားပျက်ပြားပြီး လမ်းမှားရောက်ခဲ့ကြရသည်။ ဘုန်းကြီးများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် လူအများအပြားသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ဝင်ရန်နှင့် သာသနာ့ဘောင်ဘဝ၌ မြှုပ်နှံရန် ဆွဲဆောင်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ဤအရာသည် မိဘများ၏သဘောတူညီချက်မရှိဘဲသာမက၊ မိဘများမသိရှိဘဲနှင့် ၎င်းတို့၏အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်လျက်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရောမအသင်းတော်၏ အစောပိုင်းခေါင်းဆောင် ဖခင်ကြီးတစ်ဦးက သားသမီးတို့၏ မေတ္တာနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများထက် သာသနာ့ဘောင်ဘဝ၏ တောင်းဆိုချက်များကို ဦးစားပေးရန် တိုက်တွန်းလျက် ဤသို့ကြေညာခဲ့သည် - “သင်၏ဖခင်သည် သင်၏တံခါးရှေ့တွင် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် လဲလျောင်းနေပါစေဦး၊ သင်၏မိခင်သည် သင့်ကိုမွေးဖွားခဲ့သော ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် သင့်ကိုနို့တိုက်ကျွေးခဲ့သော ရင်သားများကို ပြသပါစေဦး၊ ၎င်းတို့ကို ခြေဖဝါးဖြင့် နင်းခြေခဲ့ပြီး ခရစ်တော်ထံသို့ တည့်တည့်မတ်မတ် ရှေ့ဆက်သွားရန် သတိပြုပါ။” လူသာ (Luther) က နောင်တွင် ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း “ခရစ်ယာန်နှင့် လူသားထက် ဝံပုလွေနှင့် အာဏာရှင်ဆန်လှသော” ဤ “ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော လူမဆန်မှု” ကြောင့် ကလေးငယ်များ၏ နှလုံးသားများသည် မိဘများအပေါ် ရက်စက်ခဲယဉ်းသွားခဲ့ရသည် - ဘားနပ်စ် ဆီးအာစ် (Barnas Sears)၊ လူသာ၏ဘဝ (The Life of Luther)၊ စာမျက်နှာ ၇၀၊ ၆၉။ ဤသို့ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းခေါင်းဆောင်များသည် ရှေးခေတ်ဖာရိရှဲများကဲ့သို့ပင်၊ မိမိတို့၏ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြင့် [၈၃] ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို အကျိုးမဲ့စေခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အိမ်ထောင်စုများသည် ဆိတ်သုဉ်းခဲ့ရပြီး မိဘများသည် မိမိတို့၏သားသမီးများနှင့် အတူနေထိုင်ခွင့်ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြရသည်။

Even the students in the universities were deceived by the false representations of the monks and induced to join their orders. Many afterward repented this step, seeing that they had blighted their own lives and had brought sorrow upon their parents; but once fast in the snare it was impossible for them to obtain their freedom. Many parents, fearing the influence of the monks, refused to send their sons to the universities. There was a marked falling off in the number of students in attendance at the great centers of learning. The schools languished, and ignorance prevailed.

တက္ကသိုလ်များမှ ကျောင်းသားများပင်လျှင် ဘုန်းကြီးများ၏ မှားယွင်းသော သရုပ်ဖော်မှုများဖြင့် လှည့်ဖြားခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ဂိုဏ်းများသို့ ဝင်ရောက်ရန် ဆွဲဆောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လူအများစုသည် မိမိတို့၏ဘဝကို ဖျက်ဆီးမိပြီး မိဘများအပေါ် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့မိကြောင်း မြင်တွေ့ရသောအခါ ဤခြေလှမ်းအတွက် နောင်တွင် နောင်တရခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထောင်ချောက်ထဲတွင် တစ်ကြိမ်မျှ မိသွားပြီးနောက် ၎င်းတို့အတွက် လွတ်လပ်ခွင့်ရရှိရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ မိဘအများစုသည် ဘုန်းကြီးများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် မိမိတို့၏သားများကို တက္ကသိုလ်များသို့ စေလွှတ်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ကြီးမားသော ပညာရေးဗဟိုဌာနကြီးများသို့ တက်ရောက်နေသော ကျောင်းသားအရေအတွက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ကျောင်းများသည် အားနည်းဆုတ်ယုတ်သွားပြီး၊ အသိပညာကင်းမဲ့မှု လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

The pope had bestowed on these monks the power to hear confessions and to grant pardon. This became a source of great evil. Bent on enhancing their gains, the friars were so ready to grant absolution that criminals of all descriptions resorted to them, and, as a result, the worst vices rapidly increased. The sick and the poor were left to suffer, while the gifts that should have relieved their wants went to the monks, who with threats demanded the alms of the people, denouncing the impiety of those who should withhold gifts from their orders. Notwithstanding their profession of poverty Senator, the wealth of the friars was constantly increasing, and their magnificent edifices and luxurious tables made more apparent the growing poverty of the nation. And while spending their time in luxury and pleasure, they sent out in their stead ignorant men, who could only recount marvelous tales, legends, and jests to amuse the people and make them still more completely the dupes of the monks. Yet the friars continued to maintain their hold on the superstitious multitudes and led them to believe that all religious duty was comprised in acknowledging the supremacy of the pope, adoring the saints, and making gifts to the monks, and that this was sufficient to secure them a place in heaven.

ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် ဤဘုန်းကြီးများအား အပြစ်ဝန်ခံချက်များကို နားထောင်ရန်နှင့် အပြစ်လွှတ်ပိုင်ခွင့်ကို အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ဤအရာသည် ကြီးမားသောမကောင်းမှု၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိမိတို့၏အကျိုးအမြတ်ကို တိုးပွားစေရန် အာရုံစိုက်နေသော ဤဘုန်းကြီးများသည် အပြစ်လွှတ်ခြင်းကို ပေးရန် အလွန်အသင့်ရှိနေကြသဖြင့် အမျိုးအစားစုံလင်လှသော ရာဇဝတ်ကောင်များသည် ၎င်းတို့ထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ရလဒ်အနေဖြင့် အဆိုးရွားဆုံးသော ဒုစရိုက်များသည် လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ဖျားနာသူများနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများသည် ဒုက္ခခံစားရန် ပစ်ပယ်ထားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့၏လိုအပ်ချက်များကို သက်သာစေမည့် လက်ဆောင်ပစ္စည်းများသည် ဘုန်းကြီးများထံသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ထိုဘုန်းကြီးများသည် ခြိမ်းခြောက်မှုများဖြင့် လူထု၏အလှူဒါနကို တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မိမိတို့ဂိုဏ်းများသို့ လှူဒါန်းခြင်းမပြုဘဲ ဆွဲထားသူများကို ဘုရားတရားမဲ့သူများအဖြစ် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကို ခံယူထားပါသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဘုန်းကြီးများ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် အစဉ်မပြတ် တိုးပွားနေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ခမ်းနားထည်ဝါသော အဆောက်အအုံများနှင့် ဇိမ်ခံစားပွဲများသည် နိုင်ငံတော်၏ တိုးပွားလာသော ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ပိုမိုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် မိမိတို့အချိန်ကို ဇိမ်ခံခြင်းနှင့် ပျော်ပါးခြင်း၌ ကုန်လွန်စေစဉ်၊ မိမိတို့ကိုယ်စား လူထုကို ဖျော်ဖြေရန်နှင့် ဘုန်းကြီးများ၏ လှည့်ဖြားခြင်းကို ပိုမိုခံရစေရန်အတွက် ထူးဆန်းသောပုံပြင်များ၊ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် ပြက်လုံးများကိုသာ ပြောဆိုနိုင်သော အသိပညာကင်းမဲ့သူများကို စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဘုန်းကြီးများသည် အယူသည်းသော လူထုအပေါ် ၎င်းတို့၏ဆွဲကိုင်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ဘာသာရေးတာဝန်ဟူသမျှသည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အထွတ်အထိပ်အာဏာကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ သူတော်စင်များကို ကိုးကွယ်ခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးများအား လှူဒါန်းခြင်းတို့တွင်သာ ပါဝင်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ ဤအရာသည် ၎င်းတို့အတွက် ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေရာတစ်ခုရရှိရန် လုံလောက်သည်ဟုလည်းကောင်း လူထုကို ယုံကြည်စေခဲ့သည်။

70 The Great Controversy [84] Men of learning and piety had labored in vain to bring about a reform in these monastic orders; but Wycliffe, with clearer insight, struck at the root of the evil, declaring that the system itself was false and that it should be abolished. Discussion and inquiry were awakening. As the monks traversed the country, vending the pope’s pardons, many were led to doubt the possibility of purchasing forgiveness with money, and they questioned whether they should not seek pardon from God rather than from the pontiff of Rome. (See Appendix note for page 59.) Not a few were alarmed at the rapacity of the friars, whose greed seemed never to be satisfied. “The monks and priests of Rome,” said they, “are eating us away like a cancer. God must deliver us, or the people will perish.”—D’Aubigne, b. 17, ch. 7. To cover their avarice, these begging monks claimed that they were following the Saviour’s example, declaring that Jesus and His disciples had been supported by the charities of the people. This claim resulted in injury to their cause, for it led many to the Bible to learn the truth for themselves—a result which of all others was least desired by Rome. The minds of men were directed to the Source of truth, which it was her object to concealer.

၇၀ မဟာပဋိပက္ခ (The Great Controversy) [၈၄] ပညာတတ်များနှင့် ဘုရားတရားရိုသေသူများသည် ဤဘုန်းကြီးဂိုဏ်းများတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ဆောင်ကြဉ်းရန် အချည်းနှီး ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဝိကလစ်ဖ်သည် ပိုမိုရှင်းလင်းသော အမြော်အမြင်ဖြင့် ထိုမကောင်းမှု၏ မြစ်ဖျားခံရာကို ရိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး၊ ဤစနစ်ကိုယ်တိုင်က မှားယွင်းနေသဖြင့် ၎င်းကို ဖျက်သိမ်းသင့်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများနှင့် စူးစမ်းစစ်ဆေးမှုများ နိုးထလာခဲ့သည်။ ဘုန်းကြီးများသည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အပြစ်လွှတ်ခြင်းစာချွန်လွှာများကို ရောင်းချရင်း တိုင်းပြည်အနှံ့ လှည့်လည်သွားလာကြရာ၊ လူအများအပြားသည် ငွေကြေးဖြင့် အပြစ်လွှတ်ခြင်းကို ဝယ်ယူနိုင်ခြေရှိမရှိအပေါ် သံသယဝင်လာခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ရောမပုပ်ရဟန်းမင်းထံမှထက် ဘုရားသခင်ထံမှ အပြစ်လွှတ်ခြင်းကို ရှာဖွေသင့်သည်မဟုတ်လောဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည် (စာမျက်နှာ ၅၉ အတွက် နောက်ဆက်တွဲမှတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ)။ ဘုန်းကြီးများ၏ လောဘဇောတိုက်မှုကို လူနည်းစုမဟုတ်ဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏လောဘသည် မည်သည့်အခါမျှ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်းမရှိဟု ထင်ရသည်။ “ရောမမြို့မှ ဘုန်းကြီးများနှင့် ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ငါတို့ကို ကင်ဆာရောဂါလို တိုက်စားနေကြသည်။ ဘုရားသခင်သည် ငါတို့ကို ကယ်တင်ရမည်၊ သို့မဟုတ်လျှင် လူထုသည် ပျက်စီးလိမ့်မည်” ဟု ၎င်းတို့က ပြောဆိုခဲ့ကြသည် - ဒေါဘစ်ဂ်ညေး (D’Aubigne)၊ အတွဲ ၁၇၊ အခန်း ၇။ ၎င်းတို့၏လောဘကို ဖုံးကွယ်ရန်၊ ဤတောင်းရမ်းသောဘုန်းကြီးများသည် မိမိတို့သည် ကယ်တင်ရှင်၏ စံနမူနာကို လိုက်နာနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ ယေရှုနှင့် ကိုယ်တော်၏တပည့်တော်များသည် လူထု၏အလှူဒါနဖြင့် ထောက်ပံ့ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ဤတောင်းဆိုချက်သည် ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်းအပေါ် ထိခိုက်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် လူအများအပြားအား အမှန်တရားကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သိရှိနိုင်စေရန် သမ္မာကျမ်းစာထံသို့ လမ်းပြခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည် - ဤရလဒ်သည် အခြားအရာအားလုံးထက် ရောမမြို့က အလိုမရှိဆုံးသော ရလဒ်ဖြစ်သည်။ လူသားတို့၏ စိတ်အာုံသည် အမှန်တရား၏ မြစ်ဖျားခံရာထံသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ကွယ်ဝှက်ထားရန်မှာ ရောမမြို့၏ ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။

Wycliffe began to write and publish tracts against the friars, not, however, seeking so much to enter into dispute with them as to call the minds of the people to the teachings of the Bible and its Author. He declared that the power of pardon or of excommunication is possessed by the pope in no greater degree than by common priests, and that no man can be truly excommunicated unless he has first brought upon himself the condemnation of God. In no more effectual way could he have undertaken the overthrow of that mammoth fabric of spiritual and temporal dominion which the pope had erected and in which the souls and bodies of millions were held captive.

ဝိကလစ်ဖ်သည် ဘုန်းကြီးများကို ဆန့်ကျင်သော စာစောင်များကို စတင်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့နှင့် ငြင်းခုံရန်ထက် လူထု၏စိတ်အာရုံကို သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ၎င်း၏အာဘော်ရှင်၏ သွန်သင်ချက်များဆီသို့ ခေါ်ဆောင်ရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် အပြစ်လွှတ်ပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ပိုင်ခွင့် အာဏာသည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၌ သာမန်ယဇ်ပုရောဟိတ်များထက် ပိုမို၍ ရှိမနေကြောင်းနှင့်၊ မည်သူမျှ ဘုရားသခင်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းကို မိမိအပေါ်သို့ ဦးစွာမကျရောက်စေဘဲ အသင်းတော်မှ အမှန်တကယ် ထုတ်ပယ်ခြင်းမခံရနိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း တည်ဆောက်ထားပြီး သန်းပေါင်းများစွာသော လူတို့၏ဝိညာဉ်များနှင့် ခန္ဓာကိုယ်များကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားသည့် ထိုဝိညာဉ်ရေးရာနှင့် လောကီစိုးမိုးမှုဆိုင်ရာ ကြီးမားလှသောအဆောက်အအုံကြီးကို ဖြိုဖျက်ရန် ဤထက် ပိုမိုထိရောက်သော နည်းလမ်းမရှိနိုင်တော့ပေ။

Again Wycliffe was called to defend the rights of the English crown against the encroachments of Rome; and being appointed a royal ambassador, he spent two years in the Netherlands, in conference with the commissioners of the pope. Here he was brought [85] into communication with ecclesiastics from France, Italy, and Spain, and he had an opportunity to look behind the scenes and gain a knowledge of many things which would have remained hidden from him in England. He learned much that was to give point to his after labors. In these representatives from the papal court he read the John Wycliffe 71 true character and aims of the hierarchy. He returned to England to repeat his former teachings more openly and with greater zeal, declaring that covetousness, pride, and deception were the gods of Rome.

ဝိကလစ်ဖ်သည် ရောမမြို့၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုများမှ အင်္ဂလိပ်သရဖူ၏ အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ရန် ထပ်မံခေါ်ယူခြင်းခံခဲ့ရသည်။ နန်းတွင်းသံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသဖြင့် သူသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် နှစ် (၂) နှစ်တာ ကုန်လွန်စေခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ကော်မရှင်နာမင်းကြီးများနှင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် သူသည် [၈၅] ပြင်သစ်၊ အီတလီနှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့မှ အသင်းတော်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိခဲ့ပြီး၊ ကန့်လန့်ကာနောက်ကွယ်မှ အဖြစ်အပျက်များကို ကြည့်ရှုခွင့်ရရှိကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ရှိနေပါက သူ့အတွက် ကွယ်ဝှက်နေဦးမည့် အရာများစွာ၏ အသိပညာကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏နောက်ပိုင်းလုပ်ငန်းဆောင်တာများအတွက် အချက်အချာကျစေမည့် အရာများစွာကို သင်ယူခဲ့ရသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏နန်းတော်မှ ဤကိုယ်စားလှယ်များထံတွင် သူသည် ဂျွန်ဝိကလစ်ဖ် ၇၁ အသင်းတော်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၏ စရိုက်မှန်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို ဖတ်ရှုသိရှိခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏ယခင်သွန်သင်ချက်များကို ပိုမိုပွင့်လင်းစွာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသော ဇွဲလုံ့လဖြင့် ထပ်မံဟောပြောရန် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး၊ လောဘဇော၊ ထောင်လွှားခြင်းနှင့် လှည့်ဖြားခြင်းတို့သည် ရောမမြို့၏ ဘုရားများဖြစ်ကြကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

In one of his tracts he said, speaking of the pope and his collectors: “They draw out of our land poor men’s livelihood, and many thousand marks, by the year, of the king’s money, for sacraments check and spiritual things, that is cursed heresy of simony, and maketh all Christendom assent and maintain this heresy. And certes though our realm had a huge hill of gold, and never other man took thereof but only this proud worldly priest’s collector, by process of time this hill must be spended; for he taketh ever money out of our land, and sendeth nought again but God’s curse for his simony.”—John Lewis, History of the Life and Sufferings of J. Wiclif, page 37.

သူ၏စာစောင်တစ်ခုတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သူ၏အခွန်ခံများအကြောင်းကို ဤသို့ပြောဆိုခဲ့သည် - “၎င်းတို့သည် ငါတို့ပြည်မှ ဆင်းရဲသားတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် စက္ကရမင်တူမင်္ဂလာများနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာအရာများအတွက် တစ်နှစ်လျှင် ရှင်ဘုရင်၏ငွေ မာ့ခ် (marks) ပေါင်းများစွာကို ထုတ်ယူသွားကြသည်၊ ၎င်းသည် ဆီမိုနီ (simony - ဘာသာရေးရာထူးကို ငွေဖြင့်ဝယ်ယူခြင်း) ဟူသော ကျိန်ခြင်းခံရသော မိစ္ဆာအယူဝါဒဖြစ်ပြီး ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးကို ဤမိစ္ဆာအယူဝါဒကို သဘောတူစေကာ ထိန်းသိမ်းစေသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ငါတို့နိုင်ငံတွင် ကြီးမားသောရွှေတောင်ကြီးတစ်ခု ရှိနေပါစေဦး၊ ထိုအရာမှ အခြားသူတစ်ဦးမျှ မယူဘဲ ဤထောင်လွှားသော လောကီယဇ်ပုရောဟိတ်၏ အခွန်ခံတစ်ဦးတည်းသာ ယူပါမူ၊ အချိန်ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဤရွှေတောင်သည် ကုန်ဆုံးသွားရမည်ဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမှာ သူသည် ငါတို့ပြည်မှ ငွေကို အစဉ်မပြတ်ထုတ်ယူသွားပြီး၊ သူ၏ဆီမိုနီအပြစ်အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကျိန်ခြင်းမှတစ်ပါး မည်သည့်အရာကိုမျှ ပြန်လည်ပေးပို့ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်” - ဂျွန်လူးဝစ် (John Lewis)၊ ဂျေ ဝိကလစ်ဖ်၏ ဘဝနှင့် ဒုက္ခခံစားရမှုများ၏ သမိုင်း (History of the Life and Sufferings of J. Wiclif)၊ စာမျက်နှာ ၃၇။

Soon after his return to England, Wycliffe received from the king the appointment to the rectory of Lutterworth. This was an assurance that the monarch at least had not been displeased by his plain speaking. Wycliffe’s influence was felt in shaping the action of the court, as well as in molding the belief of the nation.

အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်ပြီး မကြာမီတွင် ဝိကလစ်ဖ်သည် ရှင်ဘုရင်ထံမှ လပ်တာဝပ်သ် (Lutterworth) ၏ အသင်းတော်နယ်ထိန်းဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းကို ရရှိခဲ့သည်။ ဤအရာသည် အနည်းဆုံးအားဖြင့် ရှင်ဘုရင်သည် သူ၏ပွင့်လင်းစွာပြောဆိုမှုအပေါ် မကျေမနပ်မဖြစ်ခဲ့ကြောင်း အာမခံချက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဝိကလစ်ဖ်၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် နန်းတော်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပုံဖော်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ယုံကြည်မှုကို ပုံသွင်းရာတွင်လည်းကောင်း သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။

The papal thunders were soon hurled against him. Three bulls were dispatched to England,—to the university, to the king, and to the prelates,—all commanding immediate and decisive measures to silence the teacher of heresy. (Augustus Neander, General History of the Christian Religion and Church, period 6, sec. 2, pt. 1, par. 8. See also Appendix.) Before the arrival of the bulls, however, the bishops, in their zeal, had summoned Wycliffe before them for trial. But two of the most powerful princes in the kingdom accompanied him to the tribunal; and the people, surrounding the building and rushing in, so intimidated the judges that the proceedings were for the time [86] suspended, and he was allowed to go his way in peace. A little later, Edward III, whom in his old age the prelates were seeking to influence against the Reformer, died, and Wycliffe’s former protector became regent of the kingdom.

မကြာမီ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ပြင်းထန်သောပညတ်ချက်များ သူ၏အပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်၊ ရှင်ဘုရင်နှင့် ဆရာတော်ကြီးများထံသို့ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်စာချွန်လွှာ သုံး (၃) စောင်ကို ပေးပို့ခဲ့ပြီး၊ အားလုံးက ဤမိစ္ဆာအယူဝါဒသွန်သင်သူကို တိတ်ဆိတ်သွားစေရန် ချက်ချင်းနှင့် ပြတ်သားသော အစီအမံများကို ပြုလုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည် (သြဂတ်စတပ်စ် နီအန်ဒါ (Augustus Neander)၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးနှင့် အသင်းတော်၏ အထွေထွေသမိုင်း (General History of the Christian Religion and Church)၊ ကာလ ၆၊ အပိုင်း ၂၊ အပိုဒ် ၁၊ အပိုဒ်ခွဲ ၈။ နောက်ဆက်တွဲကိုလည်း ကြည့်ပါ)။ သို့သော်လည်း ထိုစာချွန်လွှာများ မရောက်ရှိမီ၊ ဆရာတော်များသည် မိမိတို့၏စိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် ဝိကလစ်ဖ်အား စစ်ဆေးစီရင်ရန် မိမိတို့ရှေ့မှောက်သို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်တွင် သြဇာအရှိဆုံးသော မင်းသား နှစ် (၂) ပါးသည် တရားရုံးသို့ သူနှင့်အတူ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြပြီး၊ လူထုသည် အဆောက်အအုံကို ဝိုင်းရံကာ တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာကြသဖြင့် တရားသူကြီးများကို အလွန်ထိတ်လန့်စေခဲ့သောကြောင့် စစ်ဆေးမှုများကို ထိုအချိန်တွင် [၈၆] ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရပြီး၊ သူ့အား ငြိမ်းချမ်းစွာ ထွက်ခွာခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အနည်းငယ်အကြာတွင်၊ ဆရာတော်ကြီးများက ၎င်း၏အသက်ကြီးရင့်ချိန်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားကို ဆန့်ကျင်ရန် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော တတိယမြောက် အက်ဒဝပ်မင်းကြီး (Edward III) ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဝိကလစ်ဖ်၏ ယခင်ကာကွယ်ပေးသူသည် နိုင်ငံတော်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

But the arrival of the papal bulls laid upon all England a peremptory command for the arrest and imprisonment of the heretic. These measures pointed directly to the stake. It appeared certain that Wycliffe must soon fall a prey to the vengeance of Rome. But He who declared to one of old, “Fear not: ... I am thy shield” (Genesis 72 The Great Controversy 15:1), again stretched out His hand to protect His servant. Death came, not to the Reformer, but to the pontiff who had decreed his destruction. Gregory XI died, and the ecclesiastics who had assembled for Wycliffe’s trial, dispersed.

သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ စာချွန်လွှာများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် အင်္ဂလန်တစ်နိုင်ငံလုံးအပေါ် မိစ္ဆာဒိဌိအား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ပြတ်သားသောအမိန့်ကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤအစီအမံများသည် မီးရှို့ကွပ်မျက်စင်ဆီသို့ တိုက်ရိုက်ဦးတည်နေခဲ့သည်။ ဝိကလစ်ဖ်သည် မကြာမီ ရောမမြို့၏ ကလဲ့စားချေမှု၏ သားကောင်ဖြစ်ရတော့မည်မှာ သေချာသလောက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ရှေးခေတ်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား “မကြောက်နှင့်၊... ငါသည် သင်၏ဒိုင်းလွှားဖြစ်၏” (ကမ္ဘာဦးကျမ်း ၇၂ မဟာပဋိပက္ခ ၁၅:၁) ဟု ကြေညာခဲ့သော အရှင်သည် မိမိ၏အစေခံကို ကာကွယ်ရန် ကိုယ်တော်၏လက်တော်ကို ထပ်မံဆန့်တန်းခဲ့သည်။ သေခြင်းတရားသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားထံသို့ ရောက်ရှိမလာဘဲ၊ သူ၏ဖျက်ဆီးခြင်းကို အမိန့်ချခဲ့သော ပုပ်ရဟန်းမင်းထံသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ တစ်ဆယ့်တစ်ကြိမ်မြောက် ဂရီဂိုရီ (Gregory XI) ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဝိကလစ်ဖ်ကို စစ်ဆေးရန် စုဝေးခဲ့ကြသော အသင်းတော်ခေါင်းဆောင်များသည် လူစုခွဲသွားခဲ့ကြသည်။

God’s providence still further overruled events to give opportunity for the growth of the Reformation. The death of Gregory was followed by the election of two rival popes. Two conflicting powers, each professedly infallible, now claimed obedience. (See Appendix notes for pages 50 and 85.) Each called upon the faithful to assist him in making war upon the other, enforcing his demands by terrible anathemas against his adversaries, and promises of rewards in heaven to his supporters. This occurrence greatly weakened the power of the papacy. The rival factions had all they could do to attack each other, and Wycliffe for a time had rest. Anathemas and recriminations were flying from pope to pope, and torrents of blood were poured out to support their conflicting claims. Crimes and scandals flooded the church. Meanwhile the Reformer, in the quiet retirement of his parish of Lutterworth, was laboring diligently to point men from the contending popes to Jesus, the Prince of Peace. The schism, with all the strife and corruption which it caused, prepared the way for the Reformation by enabling the people to see what the papacy really was. In a tract which he published, On the [87] Schism of the Popes, Wycliffe called upon the people to consider whether these two priests were not speaking the truth in condemning each other as the antichrist. “God,” said he, “would no longer suffer the fiend to reign in only one such priest, but ... made division among two, so that men, in Christ’s name, may the more easily overcome them both.”—R. Vaughan, Life and Opinions of John de Wycliffe, vol. 2, p. 6.

ဘုရားသခင်၏ ပြင်ဆင်လမ်းပြမှုသည် ဘာသာပြန်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း တိုးတက်ပြန့်ပွားရန် အခွင့်အရေးပေးရန်အတွက် အဖြစ်အပျက်များကို ဆက်လက်စီမံခဲ့သည်။ ဂရီဂိုရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပြိုင်ဘက်ပုပ်ရဟန်းမင်း နှစ် (၂) ပါးကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မိမိတို့ကိုယ်ကို အမှားအယွင်းမရှိဟု အခိုင်အမာဆိုကြသော ပဋိပက္ခဖြစ်နေသည့် အာဏာစက် နှစ် (၂) ခုသည် ယခုအခါ နာခံမှုကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည် (စာမျက်နှာ ၅၀ နှင့် ၈၅ အတွက် နောက်ဆက်တွဲမှတ်ချက်များကို ကြည့်ပါ)။ တစ်ဦးစီသည် မိမိတို့၏ပြိုင်ဘက်များအပေါ် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကျိန်စာများဖြင့် မိမိတို့၏တောင်းဆိုချက်များကို အတင်းအကျပ်ပြုလုပ်လျက်၊ မိမိတို့အား ထောက်ခံသူများကို ကောင်းကင်ဘုံ၌ ဆုလာဘ်များပေးမည်ဟု ကတိပြုကာ၊ အခြားတစ်ဦးကို စစ်မက်ဆင်နွှဲရန် မိမိအား ကူညီကြရန် သစ္စာရှိသူများကို တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်၏ အာဏာကို ကြီးစွာ အားနည်းစေခဲ့သည်။ ပြိုင်ဘက်ဂိုဏ်းများသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး တိုက်ခိုက်ရန်သာ လုံးပန်းနေကြရသဖြင့်၊ ဝိကလစ်ဖ်သည် တစ်ချိန်က ငြိမ်သက်ခြင်းကို ရရှိခဲ့သည်။ ကျိန်စာများနှင့် အပြန်အလှန်စွပ်စွဲမှုများသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းတစ်ပါးမှ တစ်ပါးသို့ ပျံသန်းနေခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပဋိပက္ခဖြစ်နေသော တောင်းဆိုချက်များကို ထောက်ခံရန် သွေးချောင်းစီးခဲ့ရသည်။ ရာဇဝတ်မှုများနှင့် အရှုပ်တော်ပုံများသည် အသင်းတော်တွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် သူ၏လပ်တာဝပ်သ် အသင်းတော်နယ်မြေ၏ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သော အနားယူရာနေရာတွင်၊ လူတို့အား ပဋိပက္ခဖြစ်နေသော ပုပ်ရဟန်းမင်းများထံမှ ငြိမ်သက်ခြင်း၏မင်းသားဖြစ်တော်မူသော ယေရှုထံသို့ လမ်းညွှန်ရန် ဇွဲလုံ့လဖြင့် ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။ ထိုဂိုဏ်းကွဲမှုသည် ၎င်းဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော ပဋိပက္ခများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများအားလုံးနှင့်အတူ၊ လူထုအား ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်၏ စရိုက်မှန်ကို သိမြင်စေခြင်းဖြင့် ဘာသာပြန်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်းအတွက် လမ်းစကို ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ သူထုတ်ဝေခဲ့သော [၈၇] ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၏ ဂိုဏ်းကွဲမှုအပေါ် (On the Schism of the Popes) ဟူသော စာစောင်တွင်၊ ဝိကလစ်ဖ်သည် ဤယဇ်ပုရောဟိတ် နှစ် (၂) ပါးသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ခရစ်တော်၏ရန်သူ (antichrist) အဖြစ် ရှုတ်ချကြရာတွင် အမှန်တရားကို ပြောဆိုနေခြင်း ရှိမရှိ စဉ်းစားကြရန် လူထုအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။ “ဘုရားသခင်သည် ရန်သူကို ထိုကဲ့သို့သော ယဇ်ပုရောဟိတ် တစ်ပါးတည်း၌သာ စိုးမိုးခြင်းကို ဆက်လက်ခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ဘဲ၊... နှစ်ပါးအကြားတွင် ကွဲပြားခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်၊ သို့မှသာ လူတို့သည် ခရစ်တော်၏နာမတော်အားဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ အောင်နိုင်ကြမည်ဖြစ်သည်” ဟု သူက ပြောဆိုခဲ့သည် - အာရ် ဗွန် (R. Vaughan)၊ ဂျွန်ဒီဝိကလစ်ဖ်၏ ဘဝနှင့် အယူအဆများ (Life and Opinions of John de Wycliffe)၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၆။

Wycliffe, like his Master, preached the gospel to the poor. Not content with spreading the light in their humble homes in his own parish of Lutterworth, he determined that it should be carried to every part of England. To accomplish this he organized a body of preachers, simple, devout men, who loved the truth and desired nothing so much as to extend it. These men went everywhere, teaching in the market places, in the streets of the great cities, and in the country lanes. They sought out the aged, the sick, and the poor, and opened to them the glad tidings of the grace of God.

ဝိကလစ်ဖ်သည် သူ၏အရှင်သခင်ကဲ့သို့ပင်၊ ဆင်းရဲသားတို့အား ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောခဲ့သည်။ မိမိ၏လပ်တာဝပ်သ် အသင်းတော်နယ်မြေရှိ ၎င်းတို့၏နှိမ့်ချသော အိမ်ဂေဟာများတွင် အလင်းကို ဖြန့်ဝေရုံဖြင့် မတင်းတိမ်ဘဲ၊ ၎င်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းသို့ ဆောင်ကြဉ်းရမည်ဟု သူဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤအရာကို အောင်မြင်ရန် သူသည် အမှန်တရားကို ချစ်မြတ်နိုးပြီး ၎င်းကို ပြန့်ပွားစေရန်ထက် မည်သည့်အရာကိုမျှ အလိုမရှိကြသော ရိုးသား၍ ဘုရားတရားရိုသေသော လူပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဟောပြောသူအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဤလူများသည် နေရာအနှံ့သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြပြီး၊ ဈေးနေရာများ၊ မြို့ကြီးများ၏ လမ်းမများနှင့် ကျေးလက်လမ်းကြားများတွင် သွန်သင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ ဖျားနာသူများနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အား ဘုရားသခင်၏ကျေးဇူးတော်တည်းဟူသော ဝမ်းမြောက်စရာသတင်းကောင်းကို ဖွင့်ပြခဲ့ကြသည်။

John Wycliffe 73 As a professor of theology at Oxford, Wycliffe preached the word of God in the halls of the university. So faithfully did he present the truth to the students under his instruction, that he received the title of “the gospel doctor.” But the greatest work of his life was to be the translation of the Scriptures into the English language. In a work, On the Truth and Meaning of Scripture, he expressed his intention to translate the Bible, so that every man in England might read, in the language in which he was born, the wonderful works of God.

ဂျွန်ဝိကလစ်ဖ် ၇၃ အောက်စဖို့ဒ် (Oxford) တွင် ဓမ္မပညာပါမောက္ခတစ်ဦးအနေဖြင့်၊ ဝိကလစ်ဖ်သည် တက္ကသိုလ်၏ ခန်းမဆောင်များတွင် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဟောပြောခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏လမ်းညွှန်မှုအောက်ရှိ ကျောင်းသားများအား အမှန်တရားကို သစ္စာရှိစွာ တင်ပြခဲ့သဖြင့်၊ သူသည် “ဧဝံဂေလိဆရာဝန်” (the gospel doctor) ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ဘဝတွင် အကြီးမြတ်ဆုံးသော လုပ်ငန်းမှာ သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျမ်းစာ၏အမှန်တရားနှင့် အဓိပ္ပာယ်အပေါ် (On the Truth and Meaning of Scripture) ဟူသော လုပ်ငန်းတွင်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ လူတိုင်းသည် မိမိတို့မွေးဖွားခဲ့သော ဘာသာစကားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ အံ့သြဖွယ်ကောင်းသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖတ်ရှုနိုင်စေရန် သမ္မာကျမ်းစာကို ဘာသာပြန်ဆိုရန် သူ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။

But suddenly his labors were stopped. Though not yet sixty years of age, unceasing toil, study, and the assaults of his enemies had told upon his strength and made him prematurely old. He was attacked by a dangerous illness. The tidings brought great joy to the friars. Now they thought he would bitterly repent the evil he had done the church, and they hurried to his chamber to listen to his confession. Representatives from the four religious orders, with four civil officers, gathered about the supposed dying man. “You have death on your lips,” they said; “be touched by your faults, and [88] retract in our presence all that you have said to our injury.” The Reformer listened in silence; then he bade his attendant raise him in his bed, and, gazing steadily upon them as they stood waiting for his recantation, he said, in the firm, strong voice which had so often caused them to tremble: “I shall not die, but live; and again declare the evil deeds of the friars.”—D’Aubigne, b. 17, ch. 7. Astonished and abashed, the monks hurried from the room.

သို့သော် ရုတ်တရက် သူ၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ အသက် ခြောက်ဆယ် (၆၀) နှစ်မပြည့်သေးသော်လည်း၊ မနားမနေ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု၊ လေ့လာမှုနှင့် သူ၏ရန်သူများ၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် သူ၏ခွန်အားကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး သူ့ကို အချိန်မတိုင်မီ အိုမင်းရင့်ရော်စေခဲ့သည်။ သူသည် အန္တရာယ်ရှိသော ရောဂါဝေဒနာတစ်ခု၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုသတင်းသည် ဘုန်းကြီးများထံသို့ ကြီးစွာသောဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူသည် အသင်းတော်အပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော မကောင်းမှုများအတွက် ပြင်းထန်စွာ နောင်တရလိမ့်မည်ဟု ၎င်းတို့က ထင်မှတ်ကြပြီး၊ သူ၏အပြစ်ဝန်ခံချက်ကို နားထောင်ရန် သူ၏အခန်းသို့ အလျင်အမြန် သွားခဲ့ကြသည်။ ဘာသာရေးဂိုဏ်း လေး (၄) ခုမှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် အရပ်ဘက်အရာရှိ လေး (၄) ဦးနှင့်အတူ၊ သေလုမြောပါးဖြစ်နေသည်ဟု ယူဆရသော လူသား၏ဘေးတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။ “သင့်နှုတ်ခမ်းတွင် သေခြင်းတရား ရှိနေပြီ၊ မိမိ၏အမှားများကို သိမြင်ပြီး၊ [၈၈] ကျွန်ုပ်တို့ကို ထိခိုက်စေရန် သင်ပြောဆိုခဲ့သမျှကို ကျွန်ုပ်တို့၏ရှေ့မှောက်တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပါ” ဟု ၎င်းတို့က ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် တိတ်ဆိတ်စွာ နားထောင်ခဲ့သည်၊ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏အစေခံအား မိမိကို အိပ်ရာပေါ်တွင် ထူပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး၊ မိမိ၏စကားရုပ်သိမ်းမှုကို စောင့်ဆိုင်းနေကြသော ၎င်းတို့အား စိုက်ကြည့်လျက်၊ ၎င်းတို့အား မကြာခဏ တုန်လှုပ်စေခဲ့သော ခိုင်မာပြတ်သားသော အသံဖြင့် ဤသို့ပြောဆိုခဲ့သည် - “ငါသည် သေမည်မဟုတ်၊ အသက်ရှင်မည်၊ ထို့ပြင် ဘုန်းကြီးများ၏ မကောင်းသော လုပ်ရပ်များကို ထပ်မံကြေညာဦးမည်” - ဒေါဘစ်ဂ်ညေး (D’Aubigne)၊ အတွဲ ၁၇၊ အခန်း ၇။ အံ့သြပြီး အရှက်ရသွားကြသဖြင့်၊ ဘုန်းကြီးများသည် အခန်းထဲမှ အလျင်အမြန် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

Wycliffe’s words were fulfilled. He lived to place in the hands of his countrymen the most powerful of all weapons against Rome— to give them the Bible, the Heaven-appointed agent to liberate, enlighten, and evangelize the people. There were many and great obstacles to surmount in the accomplishment of this work. Wycliffe was weighed down with infirmities; he knew that only a few years for labor remained for him; he saw the opposition which he must meet; but, encouraged by the promises of God’s word, he went forward nothing daunted. In the full vigor of his intellectual powers, rich in experience, he had been preserved and prepared by God’s special providence for this, the greatest of his labors. While all Christendom was filled with tumult, the Reformer in his rectory at Lutterworth, unheeding the storm that raged without, applied himself to his chosen task.

ဝိကလစ်ဖ်၏ စကားများသည် ပြည့်စုံလာခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏နိုင်ငံသားများ၏ လက်ထဲသို့ ရောမမြို့ကို ဆန့်ကျင်ရန် လက်နက်အားလုံးတွင် အစွမ်းထက်ဆုံးသော လက်နက်ကို အပ်နှံရန်၊ လူထုအား လွတ်မြောက်စေရန်၊ အလင်းပေးရန်နှင့် ဧဝံဂေလိတရားပြန့်ပွားစေရန် ကောင်းကင်ဘုံက ခန့်အပ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်တည်းဟူသော သမ္မာကျမ်းစာကို ၎င်းတို့အား ပေးအပ်ရန် အသက်ရှင်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ကျော်လွှားရမည့် ကြီးမားလှသော အတားအဆီးများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ဝိကလစ်ဖ်သည် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုများဖြင့် ဖိစီးနေခဲ့သည်၊ မိမိအတွက် လုပ်ဆောင်ရန် နှစ်အနည်းငယ်သာ ကျန်တော့ကြောင်း သူသိခဲ့သည်၊ မိမိရင်ဆိုင်ရမည့် ဆန့်ကျင်မှုများကို သူမြင်တွေ့ခဲ့သည်၊ သို့သော် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်၏ ကတိတော်များဖြင့် အားပေးခြင်းခံရသဖြင့်၊ သူသည် မည်သို့မျှ စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ ရှေ့သို့ချီတက်ခဲ့သည်။ သူ၏ဉာဏ်ပညာစွမ်းပကားများ အပြည့်အဝရှိနေစဉ်၊ အတွေ့အကြုံကြွယ်ဝလျက်၊ သူသည် ဤအကြီးမြတ်ဆုံးသော လုပ်ငန်းအတွက် ဘုရားသခင်၏ အထူးပြင်ဆင်လမ်းပြမှုဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံး ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်နေစဉ်၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် လပ်တာဝပ်သ်ရှိ သူ၏အသင်းတော်နယ်ထိန်းအိမ်တွင်၊ ပြင်ပ၌ တိုက်ခတ်နေသော မုန်တိုင်းကို ဂရုမပြုဘဲ၊ မိမိရွေးချယ်ထားသော လုပ်ငန်း၌ မိမိကိုယ်ကို မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

74 The Great Controversy At last the work was completed—the first English translation of the Bible ever made. The word of God was opened to England. The Reformer feared not now the prison or the stake. He had placed in the hands of the English people a light which should never be extinguished. In giving the Bible to his countrymen, he had done more to break the fetters of ignorance and vice, more to liberate and elevate his country, than was ever achieved by the most brilliant victories on fields of battle.

၇၄ မဟာပဋိပက္ခ (The Great Controversy) နောက်ဆုံးတွင် ထိုလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည် - ၎င်းသည် ပထမဆုံးအကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော သမ္မာကျမ်းစာ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုချက် ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် ယခုအခါ အကျဉ်းထောင် သို့မဟုတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်စင်ကို မကြောက်ရွံ့တော့ပေ။ သူသည် အင်္ဂလိပ်လူထု၏ လက်ထဲသို့ ဘယ်သောအခါမျှ ငြိမ်းသတ်၍မရသော အလင်းတစ်ခုကို အပ်နှံခဲ့သည်။ မိမိ၏နိုင်ငံသားများအား သမ္မာကျမ်းစာကို ပေးအပ်ခြင်းအားဖြင့်၊ သူသည် အသိပညာကင်းမဲ့မှုနှင့် ဒုစရိုက်တည်းဟူသော သံခြေကျင်းများကို ရိုက်ချိုးရန်၊ မိမိ၏နိုင်ငံကို လွတ်မြောက်စေရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် စစ်မြေပြင်များတွင် အတောက်ပဆုံးသော အောင်ပွဲများဖြင့် ရရှိခဲ့သမျှထက်မက ပိုမိုလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။

The art of printing being still unknown, it was only by slow and wearisome labor that copies of the Bible could be multiplied. [89] So great was the interest to obtain the book, that many willingly engaged in the work of transcribing it, but it was with difficulty that the copyists could supply the demand. Some of the more wealthy purchasers desired the whole Bible. Others bought only a portion. In many cases, several families united to purchase a copy. Thus Wycliffe’s Bible soon found its way to the homes of the people.

ပုံနှိပ်စက်အတတ်ပညာကို မသိရှိသေးသဖြင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာမိတ္တူများကို ပွားများရန် နှေးကွေးပြီး ပင်ပန်းလှသော လုပ်ငန်းဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ [၈၉] ထိုစာအုပ်ကို ရရှိရန် စိတ်ဝင်စားမှုမှာ ကြီးမားလှသဖြင့် လူအများအပြားသည် ၎င်းကို ကူးရေးသည့်လုပ်ငန်းတွင် လိုလိုလားလား ပါဝင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ကူးရေးသူများသည် လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ခဲယဉ်းခဲ့သည်။ ပိုမိုချမ်းသာသော ဝယ်ယူသူအချို့သည် သမ္မာကျမ်းစာတစ်အုပ်လုံးကို အလိုရှိခဲ့ကြသည်။ အခြားသူများသည် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ဝယ်ယူခဲ့ကြသည်။ အခြေအနေများစွာတွင်၊ မိသားစုအပြတ်အသတ်စုပေါင်း၍ မိတ္တူတစ်စောင်ကို ဝယ်ယူရန် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝိကလစ်ဖ်၏ သမ္မာကျမ်းစာသည် လူထု၏အိမ်ဂေဟာများဆီသို့ မကြာမီ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

The appeal to men’s reason aroused them from their passive submission to papal dogmas. Wycliffe now taught the distinctive doctrines of Protestantism—salvation through faith in Christ, and the sole infallibility of the Scriptures. The preachers whom he had sent out circulated the Bible, together with the Reformer’s writings, and with such success that the new faith was accepted by nearly one half of the people of England.

လူသားတို့၏ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုအပေါ် တောင်းဆိုချက်က ၎င်းတို့အား ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အယူဝါဒများအပေါ် ငြိမ်သက်စွာ နာခံခြင်းမှ နှိုးဆွပေးခဲ့သည်။ ဝိကလစ်ဖ်သည် ယခုအခါ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ (Protestantism) ၏ ထူးခြားသော အယူဝါဒများတည်းဟူသော ခရစ်တော်ကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းရရှိခြင်းနှင့်၊ သမ္မာကျမ်းစာ၏ တစ်ဦးတည်းသော အမှားအယွင်းမရှိခြင်းတို့ကို သွန်သင်ခဲ့သည်။ သူစေလွှတ်လိုက်သော ဟောပြောသူများသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏ စာပေများနှင့်အတူ ပြန့်ပွားစေခဲ့ကြပြီး၊ ထိုသို့ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါးခန့်က ယုံကြည်ခြင်းအသစ်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။

The appearance of the Scriptures brought dismay to the authorities of the church. They had now to meet an agency more powerful than Wycliffe—an agency against which their weapons would avail little. There was at this time no law in England prohibiting the Bible, for it had never before been published in the language of the people. Such laws were afterward enacted and rigorously enforced. Meanwhile, notwithstanding the efforts of the priests, there was for a season opportunity for the circulation of the word of God.

သမ္မာကျမ်းစာ ပေါ်ထွက်လာခြင်းသည် အသင်းတော်အာဏာပိုင်များထံသို့ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါ ၎င်းတို့သည် ဝိကလစ်ဖ်ထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် မိမိတို့၏လက်နက်များဖြင့် မည်သို့မျှ မတတ်နိုင်သောအရာဖြစ်သည်။ ဤအချိန်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ သမ္မာကျမ်းစာကို ပိတ်ပင်တားမြစ်သော ဥပဒေမရှိခဲ့ပါ၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ယခင်က လူထု၏ဘာသာစကားဖြင့် ဘယ်သောအခါမျှ ထုတ်ဝေခြင်းမရှိခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဥပဒေများကို နောင်တွင် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး တင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း၊ ယဇ်ပုရောဟိတ်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိသော်လည်း၊ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော် ပြန့်ပွားရန်အတွက် ကာလတစ်ခုအထိ အခွင့်အရေး ရှိခဲ့သည်။

Again the papal leaders plotted to silence the Reformer’s voice. Before three tribunals he was successively summoned for trial, but without avail. First a synod of bishops declared his writings heretical, and, winning the young king, Richard II, to their side, they obtained a royal decree consigning to prison all who should hold the condemned doctrines.

ပုပ်ရဟန်းမင်းခေါင်းဆောင်များသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏အသံကို တိတ်ဆိတ်သွားစေရန် ထပ်မံကြံစည်ခဲ့ကြသည်။ တရားရုံး သုံး (၃) ခု၏ ရှေ့မှောက်သို့ သူ့အား ဆက်တိုက် စစ်ဆေးစီရင်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဆရာတော်များ၏ အသင်းအဖွဲ့က သူ၏စာပေများကို မိစ္ဆာအယူဝါဒအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး၊ လူငယ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ရစ်ချတ် (Richard II) ကို မိမိတို့ဘက်သို့ ဆွဲဆောင်ကာ၊ ထိုရှုတ်ချထားသော အယူဝါဒများကို ကိုင်စွဲသူဟူသမျှကို အကျဉ်းထောင်သို့ ပို့ဆောင်ရန် နန်းတွင်းအမိန့်ဒီကရီကို ရရှိခဲ့ကြသည်။

John Wycliffe 75 Wycliffe appealed from the synod to Parliament; he fearlessly arraigned the hierarchy before the national council and demanded a reform of the enormous abuses sanctioned by the church. With convincing power he portrayed the usurpation and corruptions of the papal see. His enemies were brought to confusion. The friends and supporters of Wycliffe had been forced to yield, and it had been confidently expected that the Reformer himself, in his old age, alone [90] and friendless, would bow to the combined authority of the crown and the miter. But instead of this the papists saw themselves defeated. Parliament, roused by the stirring appeals of Wycliffe, repealed the persecuting edict, and the Reformer was again at liberty.

ဂျွန်ဝိကလစ် ၇၅ ဝိကလစ်သည် သာသနာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပါလီမန်ထံသို့ အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် အမျိုးသားကောင်စီရှေ့မှောက်တွင် သာသနာ့ခေါင်းဆောင်အဆင့်ဆင့်ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့ပြီး ချာ့ခ်ျအသင်းတော်က ခွင့်ပြုထားသော ကြီးမားလှသည့် အလွဲသုံးစားမှုများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရုံး၏ မတရားလုယူမှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို ဆွဲဆောင်မှုရှိသော စွမ်းအားဖြင့် ပုံဖော်ပြသခဲ့သည်။ သူ၏ရန်သူများမှာ ဗာရီဗာရာ ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်။ ဝိကလစ်၏ မိတ်ဆွေများနှင့် ထောက်ခံသူများသည် အလျော့ပေးခဲ့ကြရသဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားကိုယ်တိုင်သည်လည်း သူ၏အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ချိန်တွင် တစ်ဦးတည်း အထီးကျန်လျက် [၉၀] မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းမရှိဘဲ သရဖူနှင့် သာသနာပိုင်တို့၏ ပူးပေါင်းအာဏာရှေ့မှောက်တွင် ဒူးထောက်အရှုံးပေးလိမ့်မည်ဟု ရဲရဲကြီး မျှော်လင့်ထားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုသို့ဖြစ်မည့်အစား ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနောက်လိုက်များသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ရှုံးနိမ့်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြရသည်။ ဝိကလစ်၏ လှုံ့ဆော်မှုပေးသော အယူခံဝင်မှုများကြောင့် နိုးကြားလာသော ပါလီမန်သည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သည့် အမိန့်ဒီကရီကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် တစ်ဖန်ပြန်လည်၍ လွတ်လပ်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။

A third time he was brought to trial, and now before the highest ecclesiastical tribunal in the kingdom. Here no favor would be shown to heresy. Here at last Rome would triumph, and the Reformer’s work would be stopped. So thought the papists. If they could but accomplish their purpose, Wycliffe would be forced to abjure his doctrines, or would leave the court only for the flames.

သူသည် တတိယအကြိမ်မြောက်အဖြစ် ရုံးတော်၌ စစ်ဆေးခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ယခုတစ်ကြိမ်တွင် နိုင်ငံတော်အတွင်း အမြင့်ဆုံးသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ တရားရုံးတော်ရှေ့မှောက်တွင် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူဝါဒအပေါ် မည်သည့်မျက်နှာသာပေးမှုကိုမျှ ပြသမည်မဟုတ်ပေ။ ဤနေရာတွင် နောက်ဆုံး၌ ရောမသည် အောင်ပွဲခံလိမ့်မည်ဖြစ်ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏ လုပ်ငန်းသည် ရပ်တန့်သွားလိမ့်မည်ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနောက်လိုက်များက တွေးထင်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ သူတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်သာ အောင်မြင်ခဲ့မည်ဆိုလျှင် ဝိကလစ်သည် သူ၏အယူဝါဒများကို စွန့်ပယ်ရန် ဖိအားပေးခံရမည်ဖြစ်ပြီး သို့မဟုတ်ပါက တရားရုံးမှ ထွက်ခွာသည်နှင့် မီးပုံထဲသို့သာ သွားရတော့မည်ဖြစ်သည်။

But Wycliffe did not retract; he would not dissemble. He fearlessly maintained his teachings and repelled the accusations of his persecutors. Losing sight of himself, of his position, of the occasion, he summoned his hearers before the divine tribunal, and weighed their sophistries and deceptions in the balances of eternal truth. The power of the Holy Spirit was felt in the council room. A spell from God was upon the hearers. They seemed to have no power to leave the place. As arrows from the Lord’s quiver, the Reformer’s words pierced their hearts. The charge of heresy, which they had brought against him, he with convincing power threw back upon themselves. Why, he demanded, did they dare to spread their errors? For the sake of gain, to make merchandise of the grace of God?

သို့သော် ဝိကလစ်သည် စကားပြန်မုတ်ခဲ့ပါ၊ ဟန်ဆောင်လှည့်ဖြားခြင်းလည်း မပြုခဲ့ပါ။ သူသည် မိမိ၏ သွန်သင်ချက်များကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆက်လက်ဆွဲကိုင်ထားပြီး မိမိအား ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများ၏ စွပ်စွဲချက်များကို တွန်းလှန်ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိကိုယ်ကိုယ်လည်းကောင်း၊ မိမိ၏ရာထူးကိုလည်းကောင်း၊ ထိုအခြေအနေကိုလည်းကောင်း အမှုမထားတော့ဘဲ တရားနာပရိသတ်များကို ဘုရားသခင်၏ တရားပလ္လင်ရှေ့မှောက်သို့ ဆင့်ခေါ်ကာ သူတို့၏ လှည့်ဖြားတတ်သော ဆင်ခြေများနှင့် မုသားများကို ထာဝရသမ္မာတရား၏ ချိန်ခွင်လျှာပေါ်တွင် တင်၍ ချိန်တွယ်ခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုးတော်ကို ကောင်စီအစည်းအဝေးခန်းမအတွင်း ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ဘုရားသခင်ထံတော်မှ မန္တန်တစ်ခုသည် တရားနာပရိသတ်များအပေါ် သက်ရောက်နေခဲ့သည်။ သူတို့သည် ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာသွားရန် ခွန်အားမရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ မြားတောင့်ထဲမှ မြားချက်များကဲ့သို့ပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏ စကားလုံးများသည် သူတို့၏နှလုံးသားကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။ သူတို့က သူ့အပေါ် စွပ်စွဲထားသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသည့် စွပ်စွဲချက်ကို ဆွဲဆောင်မှုရှိသော စွမ်းအားဖြင့် သူတို့အပေါ်သို့ပင် ပြန်လည်ပစ်လွှတ်လိုက်သည်။ သူတို့သည် အဘယ်ကြောင့် မိမိတို့၏ မှားယွင်းမှုများကို ဖြန့်ဝေရန် ဝံ့ရဲကြသနည်းဟု သူက တောင်းဆိုမေးမြန်းခဲ့သည်။ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်၊ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကို ကုန်သွယ်မှုပြုရန်အတွက်လော။

“With whom, think you,” he finally said, “are ye contending? with an old man on the brink of the grave? No! with Truth—Truth which is stronger than you, and will overcome you.”—Wylie, b. 2, ch. 13. So saying, he withdrew from the assembly, and not one of his adversaries attempted to prevent him.

"သင်တို့သည် မည်သူနှင့် ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည်ဟု ထင်ပါသနည်း" ဟု သူက နောက်ဆုံးတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ "သင်္ချိုင်းအနားသို့ ရောက်နေသော အဖိုးအိုတစ်ဦးနှင့်လော။ မဟုတ်ပါ၊ သမ္မာတရားနှင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသမ္မာတရားသည် သင်တို့ထက် သာ၍ခွန်အားကြီးမားပြီး သင်တို့အပေါ် အောင်နိုင်လိမ့်မည်။" — ဝိုင်လီ၊ စာအုပ် ၂၊ အခန်း ၁၃။ ထိုသို့ပြောကြားပြီးနောက် သူသည် အစည်းအဝေးမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ပြီး သူ၏ရန်သူတစ်ဦးမျှ သူ့ကို တားဆီးရန် မကြိုးစားဝံ့ခဲ့ကြပေ။

Wycliffe’s work was almost done; the banner of truth which he had so long borne was soon to fall from his hand; but once more he was to bear witness for the gospel. The truth was to be proclaimed [91] from the very stronghold of the kingdom of error. Wycliffe was 76 The Great Controversy summoned for trial before the papal tribunal at Rome, which had so often shed the blood of the saints. He was not blind to the danger that threatened him, yet he would have obeyed the summons had not a shock of palsy made it impossible for him to perform the journey. But though his voice was not to be heard at Rome, he could speak by letter, and this he determined to do. From his rectory the Reformer wrote to the pope a letter, which, while respectful in tone and Christian in spirit, was a keen rebuke to the pomp and pride of the papal see.

ဝိကလစ်၏ အမှုတော်လုပ်ငန်းသည် လုနီးပါး ပြီးဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သူသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ သယ်ဆောင်လာခဲ့သော သမ္မာတရား၏ အလံတော်သည် မကြာမီ သူ၏လက်မှ လျှောကျတော့မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သူသည် ဧဝံဂေလိတရားတော်အတွက် နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် သက်သေခံရဦးမည်ဖြစ်သည်။ သမ္မာတရားကို မှားယွင်းခြင်းနိုင်ငံတော်၏ ခံတပ်ကြီးအတွင်းမှပင် ကြေညာရမည် ဖြစ်သည် [၉၁]။ သန့်ရှင်းသူတို့၏ သွေးကို အဖန်ဖန်သွန်ခဲ့ဖူးသော ရောမမြို့ရှိ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ တရားရုံးတော်ရှေ့မှောက်တွင် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်းခံရန် ဝိကလစ်သည် ၇၆ မဟာပဋိပက္ခ ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မိမိအား ခြိမ်းခြောက်နေသော အန္တရာယ်ကို သူ မမြင်ဘဲမနေခဲ့ပါ။ သို့သော် အကြောသေရောဂါ အပြင်းအထန်ခံစားရခြင်းကြောင့် ခရီးမသွားနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါက သူသည် ထိုဆင့်ခေါ်ချက်ကို နာခံခဲ့လိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ရောမမြို့တွင် သူ၏အသံကို မကြားရတော့သော်လည်း သူသည် စာအားဖြင့် ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး ဤသို့ပြုလုပ်ရန် သူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် သူ၏ သင်းအုပ်အိမ်မှနေ၍ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံသို့ စာတစ်စောင် ရေးသားခဲ့ပြီး ထိုစာသည် လေသံအရ ရိုသေလေးစားမှုရှိပြီး ခရစ်ယာန်စိတ်ဓာတ် အပြည့်ရှိသော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရုံး၏ ခမ်းနားထည်ဝါမှုနှင့် ထောင်လွှားမှုကို ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

“Verily I do rejoice,” he said, “to open and declare unto every man the faith which I do hold, and especially unto the bishop of Rome: which, forasmuch as I do suppose to be sound and true, he will most willingly confirm my said faith, or if it be erroneous, amend the same.

"ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်ဆွဲကိုင်ထားသော ယုံကြည်ခြင်းကို လူတိုင်းအား၊ အထူးသဖြင့် ရောမမြို့၏ ဆရာတော်အား ဖွင့်ဟကြေညာရသည့်အတွက် အမှန်ပင် ဝမ်းမြောက်ပါသည်" ဟု သူက ဆိုသည်။ "ထိုယုံကြည်ခြင်းသည် ခိုင်မာပြီး မှန်ကန်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ယူဆသရွေ့ ထိုဆရာတော်သည် ကျွန်ုပ်၏ ယုံကြည်ခြင်းကို အလိုလို သဘောတူအတည်ပြုပေးလိမ့်မည်၊ သို့မဟုတ် အကယ်၍ မှားယွင်းနေပါက ပြုပြင်ပေးလိမ့်မည်ဟု ယူဆပါသည်။

“First, I suppose that the gospel of Christ is the whole body of God’s law.... I do give and hold the bishop of Rome, forasmuch as he is the vicar of Christ here on earth, to be most bound, of all other men, unto that law of the gospel. For the greatness among Christ’s disciples did not consist in worldly dignity or honors, but in the near and exact following of Christ in His life and manners.... Christ, for the time of His pilgrimage here, was a most poor man, abjecting and casting off all worldly rule and honor....

"ပထမဦးစွာ၊ ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိတရားတော်သည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်တစ်ရပ်လုံး ဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ယူဆပါသည်.... ရောမမြို့၏ ဆရာတော်သည် ဤကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ခရစ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသရွေ့၊ သူသည် အခြားသောလူအပေါင်းတို့ထက် ထိုဧဝံဂေလိပညတ်တော်ကို လိုက်နာရန် အရှိဆုံးသော တာဝန်ရှိသည်ဟု ကျွန်ုပ်သတ်မှတ်ပြီး ဆွဲကိုင်ထားပါသည်။ အကြောင်းမူကား ခရစ်တော်၏ တပည့်တော်တို့အကြား ကြီးမြတ်ခြင်းသည် လောကီဆိုင်ရာ ဂုဏ်ဒြပ် သို့မဟုတ် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်သရေများပေါ်တွင် တည်ရှိသည်မဟုတ်ဘဲ၊ ခရစ်တော်၏ အသက်တာနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကို နီးကပ်စွာနှင့် တိကျစွာ လိုက်လျှောက်ခြင်းပေါ်တွင်သာ တည်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်.... ခရစ်တော်သည် ဤမြေပေါ်တွင် ဧည့်သည်အဖြစ် ကျင်လည်တော်မူစဉ် အချိန်အတွင်း၌ လောကီဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် ဂုဏ်သရေအားလုံးကို ငြင်းပယ်စွန့်လွှတ်ကာ အလွန်ဆင်းရဲနွမ်းပါးသောသူ ဖြစ်ခဲ့သည်....

“No faithful man ought to follow either the pope himself or any of the holy men, but in such points as he hath followed the Lord Jesus Christ; for Peter and the sons of Zebedee, by desiring worldly honor, contrary to the following of Christ’s steps, did offend, and therefore in those errors they are not to be followed....

"မည်သည့် သစ္စာရှိသောသူမျှ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် မည်သည့် သန့်ရှင်းသူကိုမျှ ခရစ်တော်ယေရှုကို လိုက်လျှောက်ခဲ့သည့် အချက်များမှတစ်ပါး အခြားအချက်များတွင် မလိုက်လျှောက်သင့်ပေ။ အကြောင်းမူကား ပေတရုနှင့် ဇေဗေဒဲ၏ သားများသည် ခရစ်တော်၏ ခြေရာတော်ကို လိုက်လျှောက်ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော လောကီဂုဏ်သရေကို တောင့်တခြင်းအားဖြင့် ပြစ်မှားခဲ့ကြသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် ထိုမှားယွင်းမှုများတွင် သူတို့ကို မလိုက်လျှောက်သင့်ပေ....

“The pope ought to leave unto the secular power all temporal dominion and rule, and thereunto effectually to move and exhort his whole clergy; for so did Christ, and especially by His apostles. Wherefore, if I have erred in any of these points, I will most humbly [92] submit myself unto correction, even by death, if necessity so require; and if I could labor according to my will or desire in mine own person, I would surely present myself before the bishop of Rome; but the Lord hath otherwise visited me to the contrary, and hath taught me rather to obey God than men.”

"ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် လောကီဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် စိုးစံမှုအားလုံးကို လောကီအာဏာပိုင်တို့ထံသို့ လွှဲအပ်ထားသင့်ပြီး မိမိ၏ ဓမ္မဆရာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကိုလည်း ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် ထိရောက်စွာ လှုံ့ဆော်တိုက်တွန်းသင့်သည်။ အကြောင်းမူကား ခရစ်တော်သည် ထိုသို့ပြုတော်မူခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ကိုယ်တော်၏ တမန်တော်များအားဖြင့် ပြုတော်မူခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကယ်၍ ကျွန်ုပ်သည် ဤအချက်များအနက် တစ်ခုခုတွင် မှားယွင်းခဲ့မည်ဆိုပါက လိုအပ်ချက်အရ တောင်းဆိုလာလျှင် သေခြင်းတရားအားဖြင့်ပင် ဖြစ်စေ ပြုပြင်တည့်မတ်ခြင်းကို အလွန်နှိမ့်ချစွာ [၉၂] ခံယူပါမည်။ အကယ်၍ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ ဆန္ဒအတိုင်း ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါက ရောမမြို့၏ ဆရာတော်ရှေ့မှောက်သို့ ဧကန်မုချ သွားရောက်ပြသမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရားသခင်သည် ကျွန်ုပ်အား ဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေဖြင့် ကြွရောက်မစတော်မူပြီး လူထက် ဘုရားသခင်၏စကားကို သာ၍နားထောင်ရန် ကျွန်ုပ်အား သွန်သင်တော်မူခဲ့သည်။"

In closing he said: “Let us pray unto our God, that He will so stir up our Pope Urban VI, as he began, that he with his clergy may John Wycliffe 77 follow the Lord Jesus Christ in life and manners; and that they may teach the people effectually, and that they, likewise, may faithfully follow them in the same.”—John Foxe, Acts and Monuments, vol. 3, pp. 49, 50.

နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် သူက "ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းကြပါစို့၊ ကိုယ်တော်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဥရဗန် ၆ ကို သူစတင်ခဲ့သည့်အတိုင်း လှုံ့ဆော်ပေးတော်မူသဖြင့် သူနှင့် သူ၏ဓမ္မဆရာများသည် ဂျွန်ဝိကလစ် ၇၇ သခင်ယေရှုခရစ်၏ အသက်တာနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကို လိုက်လျှောက်နိုင်ကြပါမည့်အကြောင်း၊ သူတို့သည် လူတို့ကို ထိရောက်စွာ သွန်သင်နိုင်ကြပါမည့်အကြောင်းနှင့် လူတို့သည်လည်း ထို့အတူပင် သူတို့ကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်လျှောက်နိုင်ကြပါမည့်အကြောင်း ဆုတောင်းကြပါစို့" ဟု ဆိုသည်။ — ဂျွန်ဖောက်စ်၊ လုပ်ရပ်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံများ၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၄၉၊ ၅၀။

Thus Wycliffe presented to the pope and his cardinals the meekness and humility of Christ, exhibiting not only to themselves but to all Christendom the contrast between them and the Master whose representatives they professed to be.

ဤသို့ဖြင့် ဝိကလစ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် သူ၏ ကာဒီနယ်များထံ ခရစ်တော်၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်းနှင့် နှိမ့်ချခြင်းကို တင်ပြခဲ့ပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင်အတွက်သာမက ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ သူတို့နှင့် သူတို့ကိုယ်တိုင် ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်ပါသည်ဟု ဝန်ခံထားသော သခင်ဘုရားအကြားရှိ ကွာခြားချက်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။

Wycliffe fully expected that his life would be the price of his fidelity. The king, the pope, and the bishops were united to accomplish his ruin, and it seemed certain that a few months at most would bring him to the stake. But his courage was unshaken. “Why do you talk of seeking the crown of martyrdom afar?” he said. “Preach the gospel of Christ to haughty prelates, and martyrdom will not fail you. What! I should live and be silent? ... Never! Let the blow fall, I await its coming.”—D’Aubigne, b. 17, ch. 8.

ဝိကလစ်သည် မိမိ၏ သစ္စာရှိမှုအတွက် မိမိ၏အသက်ကို ပေးဆပ်ရလိမ့်မည်ဟု အပြည့်အဝ မျှော်လင့်ထားခဲ့သည်။ ဘုရင်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် ဆရာတော်များသည် သူ့ကို ဖျက်ဆီးရန် ပူးပေါင်းခဲ့ကြပြီး အလွန်ဆုံး လအနည်းငယ်အတွင်း သူ့ကို မီးပုံတိုင်သို့ ပို့ဆောင်လိမ့်မည်မှာ သေချာသလောက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏သတ္တိသည် တုန်လှုပ်မှုမရှိခဲ့ပေ။ "အဘယ်ကြောင့် သင်တို့သည် အာဇာနည်ဘွဲ့သရဖူကို အဝေးတွင် ရှာဖွေရန် ပြောနေကြသနည်း" ဟု သူက ဆိုသည်။ "ထောင်လွှားသော သာသနာပိုင်တို့အား ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောလော့၊ အာဇာနည်ဖြစ်ခြင်းသည် သင်တို့ထံမှ လွဲချော်မည်မဟုတ်ပေ။ ဘာလဲ၊ ကျွန်ုပ်သည် အသက်ရှင်လျက် ဆိတ်ဆိတ်နေရမည်လော။ ... ဘယ်သောအခါမျှ မဖြစ်နိုင်။ ရိုက်ချက် ကျရောက်ပါစေ၊ ကျွန်ုပ်သည် ယင်းကျရောက်လာမည့်အရာကို စောင့်ကြိုနေပါသည်" ဟု ဆိုသည်။ — ဒေါ့ဘစ်ဂ်ညီ၊ စာအုပ် ၁၇၊ အခန်း ၈။

But God’s providence still shielded His servant. The man who for a whole lifetime had stood boldly in defense of the truth, in daily peril of his life, was not to fall a victim of the hatred of its foes. Wycliffe had never sought to shield himself, but the Lord had been his protector; and now, when his enemies felt sure of their prey, God’s hand removed him beyond their reach. In his church at Lutterworth, as he was about to dispense the communion, he fell, stricken with palsy, and in a short time yielded up his life.

သို့သော် ဘုရားသခင်၏ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုသည် ကိုယ်တော်၏အစေခံကို ကာကွယ်ပေးထားဆဲ ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ တစ်သက်တာလုံး သမ္မာတရားကို ကာကွယ်ရန် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မတ်တတ်ရပ်ခဲ့ပြီး နေ့စဉ်နှင့်အမျှ အသက်အန္တရာယ် ကြုံတွေ့နေရသော ထိုသူသည် သမ္မာတရား၏ ရန်သူများ၏ မုန်းတီးမှုဒဏ်ကြောင့် ကျဆုံးရမည့် သားကောင် မဖြစ်ခဲ့ရပေ။ ဝိကလစ်သည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် မည်သည့်အခါမျှ မရှာဖွေခဲ့သော်လည်း သခင်ဘုရားသည် သူ၏အကာအကွယ် ဖြစ်တော်မူခဲ့သည်။ ယခုတွင်မူ သူ၏ရန်သူများသည် သူတို့၏သားကောင်ကို သေချာပေါက် ရတော့မည်ဟု ထင်နေချိန်တွင် ဘုရားသခင်၏ လက်တော်သည် သူ့ကို သူတို့လက်လှမ်းမမီသော နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ လူတောဝပ်သ်ရှိ သူ၏ချာ့ခ်ျကျောင်းတွင် ပွဲတော်မင်္ဂလာကို ဝေငှရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် သူသည် အကြောသေရောဂါဖြင့် လဲကျခဲ့ပြီး မကြာမီ အချိန်အတွင်းမှာပင် အသက်ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့သည်။

God had appointed to Wycliffe his work. He had put the word [93] of truth in his mouth, and He set a guard about him that this word might come to the people. His life was protected, and his labors were prolonged, until a foundation was laid for the great work of the Reformation.

ဘုရားသခင်သည် ဝိကလစ်အား သူ၏အမှုတော်လုပ်ငန်းကို သတ်မှတ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်သည် သမ္မာတရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို [၉၃] သူ၏နှုတ်ထဲသို့ ထည့်ပေးတော်မူခဲ့ပြီး ဤနှုတ်ကပတ်တော်သည် လူတို့ထံသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရန် သူ့ပတ်လည်တွင် အစောင့်အရှောက်ကို ထားတော်မူခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းကြီးအတွက် အုတ်မြစ်ကို မချရသေးမီတိုင်အောင် သူ၏အသက်တာကို ကာကွယ်ပေးခဲ့ပြီး သူ၏လုပ်ဆောင်မှုများကို သက်တမ်းရှည်စေခဲ့သည်။

Wycliffe came from the obscurity of the Dark Ages. There were none who went before him from whose work he could shape his system of reform. Raised up like John the Baptist to accomplish a special mission, he was the herald of a new era. Yet in the system of truth which he presented there was a unity and completeness which Reformers who followed him did not exceed, and which some did not reach, even a hundred years later. So broad and deep was laid the foundation, so firm and true was the framework, that it needed not to be reconstructed by those who came after him.

ဝိကလစ်သည် မှောင်မိုက်ခေတ်၏ မထင်မရှား အခြေအနေမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးစနစ်ကို ပုံဖော်ရန်အတွက် သူ၏ရှေ့တွင် သူ၏လုပ်ငန်းကို လမ်းပြပေးခဲ့သောသူ မည်သူမျှ မရှိခဲ့ပေ။ အထူးမစ်ရှင်တစ်ခုကို အောင်မြင်ရန် ဗတ္တိဇံဆရာယောဟန်ကဲ့သို့ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သော သူသည် ခေတ်သစ်တစ်ခု၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူတင်ပြခဲ့သော သမ္မာတရားစနစ်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ပြည့်စုံမှုရှိပြီး သူ၏နောက်မှ လိုက်လာသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည်ပင် ယင်းထက် သာလွန်အောင်မလုပ်နိုင်ခဲ့ကြဘဲ အချို့မှာမူ နှစ်ပေါင်း တစ်ရာ ကြာပြီးနောက်တွင်ပင် ထိုအဆင့်သို့ မမှီခဲ့ကြပေ။ အုတ်မြစ်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းစွာ အခြေချထားပြီး အဆောက်အအုံပုံစံသည် အလွန်ခိုင်မာမှန်ကန်လှသဖြင့် သူ၏နောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသောသူများက ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။

78 The Controversy The great movement that Wycliffe inaugurated, which was to liberate the conscience and the intellect, and set free the nations so long bound to the triumphal car of Rome, had its spring in the Bible. Here was the source of that stream of blessing, which, like the water of life, has flowed down the ages since the fourteenth century. Wycliffe accepted the Holy Scriptures with implicit faith as the inspired revelation of God’s will, a sufficient rule of faith and practice. He had been educated to regard the Church of Rome as the divine, infallible authority, and to accept with unquestioning reverence the established teachings and customs of a thousand years; but he turned away from all these to listen to God’s holy word. This was the authority which he urged the people to acknowledge. Instead of the church speaking through the pope, he declared the only true authority to be the voice of God speaking through His word. And he taught not only that the Bible is a perfect revelation of God’s will, but that the Holy Spirit is its only interpreter, and that every man is, by the study of its teachings, to learn his duty for himself. Thus he turned the minds of men from the pope and the Church of Rome to the word of God.

၇၈ မဟာပဋိပက္ခ ဝိကလစ် စတင်ခဲ့သော၊ အမှားအမှန်သိစိတ်နှင့် အသိဉာဏ်ကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးမည့်၊ ရောမ၏ အောင်ပွဲခံရထားလုံးတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ချည်နှောင်ခံထားရသော လူမျိုးများကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးမည့် ထိုလှုပ်ရှားမှုကြီးသည် သမ္မာကျမ်းစာတွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည်။ ဤနေရာသည် တရွေ့ရွေ့စီးဆင်းလာသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာစမ်းရေ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် တစ်ဆယ့်လေး ရာစုကတည်းက သက်တမ်းတစ်လျှောက် အသက်ရေကဲ့သို့ စီးဆင်းလာခဲ့သည်။ ဝိကလစ်သည် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာတော်မြတ်ကို ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ကို ဖော်ပြသော၊ ယုံကြည်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုအတွက် လုံလောက်သော နည်းဥပဒေအဖြစ် မမှိတ်မသုန် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် လက်ခံခဲ့သည်။ သူသည် ရောမအသင်းတော်ကို ဘုရားသခင်ထံမှလာသော၊ မမှားယွင်းနိုင်သော အာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန်နှင့် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင် တည်ရှိခဲ့သော သွန်သင်ချက်များနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို မေးခွန်းထုတ်စရာမလိုဘဲ ရိုသေစွာ လက်ခံရန် ပညာသင်ကြားခဲ့ရသော်လည်း၊ သူသည် ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသော နှုတ်ကပတ်တော်ကို နားထောင်ရန် ထိုအရာအားလုံးမှ လွှဲဖယ်ခဲ့သည်။ ဤအရာသည် လူတို့အား အသိအမှတ်ပြုရန် သူတိုက်တွန်းခဲ့သော အာဏာစက် ဖြစ်သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးမှတစ်ဆင့် အသင်းတော်က ပြောဆိုမည့်အစား၊ တစ်ခုတည်းသော မှန်ကန်သောအာဏာစက်သည် ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်မှတစ်ဆင့် ပြောဆိုသော ဘုရားသခင်၏ အသံတော်သာဖြစ်သည်ဟု သူက ကြေညာခဲ့သည်။ သမ္မာကျမ်းစာသည် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ရုံသာမက သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်သည်သာ ယင်း၏ တစ်ခုတည်းသော အနက်ဖွင့်ဆိုသူဖြစ်ပြီး၊ လူတိုင်းသည် ယင်း၏သွန်သင်ချက်များကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် မိမိ၏တာဝန်ကို မိမိကိုယ်တိုင် သိရှိရမည်ဟု သူက သွန်သင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သူသည် လူတို့၏ စိတ်အာရုံကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် ရောမအသင်းတော်ထံမှ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

[94] Wycliffe was one of the greatest of the Reformers. In breadth of intellect, in clearness of thought, in firmness to maintain the truth, and in boldness to defend it, he was equaled by few who came after him. Purity of life, unwearying diligence in study and in labor, incorruptible integrity, and Christlike love and faithfulness in his ministry, characterized the first of the Reformers. And this notwithstanding the intellectual darkness and moral corruption of the age from which he emerged.

[၉၄] ဝိကလစ်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများထဲတွင် အကြီးမြတ်ဆုံးသောသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အသိဉာဏ်ပညာ ကြီးမားကျယ်ပြန့်မှုတွင်လည်းကောင်း၊ အတွေးအခေါ် ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုတွင်လည်းကောင်း၊ သမ္မာတရားကို ဆွဲကိုင်ထားရန် ခိုင်မာမှုတွင်လည်းကောင်း၊ ယင်းကို ကာကွယ်ရန် ရဲရင့်မှုတွင်လည်းကောင်း သူ၏နောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသောသူ အနည်းငယ်မျှသာ သူ့ကို တန်းတူမှီနိုင်ခဲ့သည်။ အသက်တာ စင်ကြယ်ခြင်း၊ လေ့လာမှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုတွင် မမောမပန်း ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုမရှိဘဲ ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ မိမိ၏ အမှုတော်လုပ်ငန်းတွင် ခရစ်တော်ကဲ့သို့သော မေတ္တာနှင့် သစ္စာရှိခြင်းတို့သည် ပထမဦးဆုံးသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား၏ ထူးခြားသော ဝိသေသလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ သူပေါ်ထွက်လာခဲ့သော ခေတ်ကာလ၏ အသိဉာဏ်မှောင်မိုက်မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်ပြားမှုများ ရှိနေသည့်တိုင်အောင် ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

The character of Wycliffe is a testimony to the educating, transforming power of the Holy Scriptures. It was the Bible that made him what he was. The effort to grasp the great truths of revelation imparts freshness and vigor to all the faculties. It expands the mind, sharpens the perceptions, and ripens the judgment. The study of the Bible will ennoble every thought, feeling, and aspiration as no other study can. It gives stability of purpose, patience, courage, and fortitude; it refines the character and sanctifies the soul. An earnest, reverent study of the Scriptures, bringing the mind of the student in direct contact with the infinite mind, would give to the world men of stronger and more active intellect, as well as of nobler principle, than has ever resulted from the ablest training that human philosophy affords. “The entrance of Thy words,” says the psalmist, “giveth light; it giveth understanding.” Psalm 119:130.

ဝိကလစ်၏ စရိုက်လက္ခဏာသည် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာတော်မြတ်၏ ပညာပေးနိုင်သော၊ ပြောင်းလဲပေးနိုင်သော တန်ခိုးတော်၏ သက်သေခံချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျမ်းစာသည်သာ သူ့ကို ထိုကဲ့သို့သောသူ ဖြစ်လာစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗျာဒိတ်တော်၏ ကြီးမြတ်သော သမ္မာတရားများကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းသည် အသိဉာဏ်စွမ်းရည်အားလုံးကို လန်းဆန်းမှုနှင့် ခွန်အားကို ပေးစွမ်းသည်။ ယင်းသည် စိတ်ကို ကျယ်ပြန့်စေသည်၊ အသိအမြင်ကို ထက်မြက်စေသည်၊ ပိုင်းခြားဝေဖန်မှုကို ရင့်ကျက်စေသည်။ ကျမ်းစာကို လေ့လာခြင်းသည် အခြားသော မည်သည့်လေ့လာမှုကမျှ မပြုလုပ်နိုင်သည့်အတိုင်း အတွေး၊ ခံစားချက်နှင့် ရည်မှန်းချက်တိုင်းကို မြင့်မြတ်စေလိမ့်မည်။ ယင်းသည် ရည်ရွယ်ချက် ခိုင်မာမှု၊ သည်းခံခြင်း၊ သတ္တိနှင့် ကြံ့ခိုင်ခြင်းတို့ကို ပေးသည်၊ စရိုက်လက္ခဏာကို သန့်စင်စေပြီး စိတ်ဝိညာဉ်ကို သန့်ရှင်းစေသည်။ ကျမ်းစာကို စိတ်အားထက်သန်စွာနှင့် ရိုသေလေးမြတ်စွာ လေ့လာခြင်းသည် ကျောင်းသား၏စိတ်ကို အတိုင်းအဆမရှိသော စိတ်တော်နှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့စေသဖြင့်၊ လူသားတို့၏ ဒဿနိကဗေဒက ပေးစွမ်းနိုင်သော အတော်ဆုံး သင်တန်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသည်ထက် သာ၍ခွန်အားကြီးပြီး တက်ကြွသောအသိဉာဏ်ရှိသော၊ သာ၍မြင့်မြတ်သောမူဝါဒရှိသော လူသားများကို ကမ္ဘာလောကသို့ ပေးစွမ်းလိမ့်မည်။ "ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်များ ဝင်ရောက်ခြင်းသည်" ဟု ဆာလံဆရာက ဆိုသည်မှာ "အလင်းကို ပေးတတ်၏၊ ဉာဏ်နည်းသောသူတို့ကို လိမ္မာစေတတ်၏။" ဆာလံ ၁၁၉:၁၃၀။

The doctrines which had been taught by Wycliffe continued for a time to spread; his followers, known as Wycliffites and Lollards, not only traversed England, but scattered to other lands, carrying the knowledge of the gospel. Now that their leader was removed, the preachers labored with even greater zeal than before, and multitudes flocked to listen to their teachings. Some of the nobility, and even the wife of the king, were among the converts. In many places there was a marked reform in the manners of the people, and the idolatrous symbols of Romanism were removed from the churches. But soon the pitiless storm of persecution burst upon those who had dared to accept the Bible as their guide. The English monarchs, [95] eager to strengthen their power by securing the support of Rome, did not hesitate to sacrifice the Reformers. For the first time in the history of England the stake was decreed against the disciples of the gospel. Martyrdom succeeded martyrdom. The advocates of truth, proscribed and tortured, could only pour their cries into the ear of the Lord of Sabaoth. Hunted as foes of the church and traitors to the realm, they continued to preach in secret places, finding shelter as best they could in the humble homes of the poor, and often hiding away even in dens and caves.

ဝိကလစ် သွန်သင်ခဲ့သော အယူဝါဒများသည် အချိန်ကာလတစ်ခုအထိ ဆက်လက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်။ ဝိကလစ်နောက်လိုက်များနှင့် လိုလာ့ဒ်များဟု လူသိများသော သူ၏နောက်လိုက်များသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းသို့ လှည့်လည်သွားလာခဲ့ကြရုံသာမက ဧဝံဂေလိတရား၏ အသိပညာကို သယ်ဆောင်လျက် အခြားသောနိုင်ငံများသို့လည်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ သူတို့၏ခေါင်းဆောင်ကို ဖယ်ရှားလိုက်ပြီဖြစ်သဖြင့် တရားဟောဆရာများသည် ယခင်ကထက် သာ၍ကြီးမားသော စိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး လူအစုအဝေးကြီးသည် သူတို့၏သွန်သင်ချက်များကို နားထောင်ရန် စုရုံးရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ မှူးမတ်အချို့နှင့် ဘုရင်၏ဇနီးသည်ပင်လျှင် ပြောင်းလဲလာသူများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေရာများစွာတွင် လူတို့၏အကျင့်စာရိတ္တ၌ ထင်ရှားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ရောမအသင်းတော်၏ ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အမှတ်အသားများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းများမှ ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် သမ္မာကျမ်းစာကို မိမိတို့၏ လမ်းပြအဖြစ် လက်ခံရန် ဝံ့ရဲခဲ့ကြသူများအပေါ်သို့ ကရုဏာကင်းမဲ့သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု မုန်တိုင်းကြီး ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်များသည် [၉၅] ရောမ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့၏အာဏာကို ခိုင်မာစေရန် အရေးတကြီး လိုလားခဲ့ကြသဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို စနစ်တကျ စွန့်လှတ်အနစ်နာခံရန် မတွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြပေ။ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဧဝံဂေလိတရားတော်၏ တပည့်တော်များကို မီးပုံတိုင်၌ စီရင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အာဇာနည်ဖြစ်ခြင်းတစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သမ္မာတရားကို ထောက်ခံသူများသည် ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းကို ခံရသဖြင့် ကောင်းကင်ဗိုလ်ခြေအရှင် ထာဝရဘုရား၏ နားတော်ထဲသို့သာ သူတို့၏အော်ဟစ်သံများကို သွန်းလောင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ချာ့ခ်ျ၏ရန်သူများနှင့် နိုင်ငံတော်၏ သစ္စာဖောက်များအဖြစ် လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်း ခံရသော်လည်း သူတို့သည် ဆင်းရဲသားတို့၏ နှိမ့်ချသော အိမ်များတွင် တတ်နိုင်သမျှ ခိုလှုံရာရှာရင်း၊ တောတွင်းတွင်းများနှင့် ဂူများထဲတွင်ပင် မကြာခဏ ပုန်းအောင်းရင်း တိတ်တဆိတ် နေရာများတွင် ဆက်လက်၍ တရားဟောခဲ့ကြသည်။

Notwithstanding the rage of persecution, a calm, devout, earnest, patient protest against the prevailing corruption of religious faith continued for centuries to be uttered. The Christians of that early time had only a partial knowledge of the truth, but they had learned to love and obey God’s word, and they patiently suffered for its sake. Like the disciples in apostolic days, many sacrificed their worldly possessions for the cause of Christ. Those who were permitted to dwell in their homes gladly sheltered their banished brethren, and when they too were driven forth they cheerfully accepted the lot of the outcast. Thousands, it is true, terrified by the fury of their persecutors, purchased their freedom at the sacrifice of their faith, and went out of their prisons, clothed in penitents’ robes, to publish their recantation. But the number was not small—and among them were men of noble birth as well as the humble and lowly—who bore fearless testimony to the truth in dungeon cells, in “Lollard towers,” and in the midst of torture and flame, rejoicing that they were counted worthy to know “the fellowship of His sufferings.”

ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု၏ ပြင်းထန်သော ဒေါသအမျက်ရှိသော်လည်း၊ လွှမ်းမိုးနေသော ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြည့်နေသည့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို တည်ငြိမ်စွာ၊ ရိုသေစွာ၊ စိတ်အားထက်သန်စွာ၊ စိတ်ရှည်စွာဖြင့် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခြင်းကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက်ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုရှေးဦးခေတ်က ခရစ်ယာန်များသည် သမ္မာတရားကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ သိရှိခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ချစ်မြတ်နိုးရန်နှင့် နာခံရန် သင်ယူခဲ့ကြပြီး ယင်းအတွက်ကြောင့် စိတ်ရှည်စွာဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခခံခဲ့ကြသည်။ တမန်တော်များခေတ်က တပည့်တော်များကဲ့သို့ပင်၊ များစွာသောသူတို့သည် ခရစ်တော်၏အမှုတော်အတွက် မိမိတို့၏ လောကီစည်းစိမ်ဥစ္စာများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့၏အိမ်တွင် နေထိုင်ခွင့်ရရှိသူများသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်ခံရသော မိမိတို့၏ ညီအစ်ကိုမောင်နှမများကို ဝမ်းမြောက်စွာ ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့ကြပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း မောင်းထုတ်ခြင်းခံရသည့်အခါ နှင်ထုတ်ခံရသူ၏ ကံကြမ္မာကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ တရားသူကြီးများ၏ ဒေါသကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသောသူတို့သည် မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ကာ မိမိတို့၏လွတ်လပ်မှုကို ဝယ်ယူခဲ့ကြပြီး ထောင်များမှ ထွက်လာသည့်အခါ နောင်တရသူ၏ ဝတ်ရုံကို ဝတ်ဆင်လျက် မိမိတို့၏စကားပြန်မုတ်ခြင်းကို ကြေညာခဲ့ကြသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် မြေအောက်ထောင်ခန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ "လိုလာ့ဒ်မျှော်စင်များ" တွင်လည်းကောင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် မီးတောက်များအလယ်တွင်လည်းကောင်း သမ္မာတရားအတွက် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ သက်သေခံခဲ့ကြသူများ၏ အရေအတွက်မှာ မနည်းလှပေ — ထိုသူတို့ထဲတွင် မြင့်မြတ်သောအမျိုးအနွယ်မှ မွေးဖွားလာသူများနှင့် နှိမ့်ချနိမ့်ကျသောသူများလည်း ပါဝင်ကြသည် — သူတို့သည် "ကိုယ်တော်၏ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံရခြင်းတွင် ပါဝင်ခွင့်" ရရှိရန် ထိုက်တန်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။

80 The Great Controversy The papists had failed to work their will with Wycliffe during his life, and their hatred could not be satisfied while his body rested quietly in the grave. By the decree of the Council of Constance, more than forty years after his death his bones were exhumed and publicly burned, and the ashes were thrown into a neighboring brook. “This [96] brook,” says an old writer, “hath conveyed his ashes into Avon, Avon into Severn, Severn into the narrow seas, they into the main ocean. And thus the ashes of Wycliffe are the emblem of his doctrine, which now is dispersed all the world over.”—T. Fuller, Church History of Britain, b. 4, sec. 2, par. 54. Little did his enemies realize the significance of their malicious act.

၈၀ မဟာပဋိပက္ခ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနောက်လိုက်များသည် ဝိကလစ် အသက်ရှင်စဉ်အတွင်း သူ၏အပေါ်တွင် သူတို့၏ဆန္ဒအတိုင်း မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် သူ၏ရုပ်ကလာပ်သည် သင်္ချိုင်းဂူထဲတွင် အေးချမ်းစွာ အနားယူနေချိန်တွင်ပင် သူတို့၏မုန်းတီးမှုသည် မကျေနပ်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ ကွန်စတန့်စ်ကောင်စီ၏ အမိန့်ဒီကရီအရ သူကွယ်လွန်ပြီး နှစ်ပေါင်း လေးဆယ် ကျော်အကြာတွင် သူ၏အရိုးများကို ပြန်လည်တူးဖော်ကာ လူအများရှေ့တွင် မီးရှို့ခဲ့ကြပြီး ပြာများကို အနီးနားရှိ ချောင်းငယ်တစ်ခုထဲသို့ မျှောလိုက်ကြသည်။ "ဤ [၉၆] ချောင်းငယ်သည်" ဟု ရှေးစာရေးဆရာတစ်ဦးက ဆိုသည်မှာ "သူ၏ပြာများကို အေဗွန်မြစ်ထဲသို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်၊ အေဗွန်မြစ်သည် ဆဲဗန်းမြစ်ထဲသို့လည်းကောင်း၊ ဆဲဗန်းမြစ်သည် ကျဉ်းမြောင်းသော ပင်လယ်များထဲသို့လည်းကောင်း၊ ထိုပင်လယ်များသည် သမုဒ္ဒရာကြီးထဲသို့လည်းကောင်း သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝိကလစ်၏ပြာများသည် ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီဖြစ်သော သူ၏အယူဝါဒ၏ အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ — တီ ဖူလာ၊ ဗြိတိန်၏ချာ့ခ်ျသမိုင်း၊ စာအုပ် ၄၊ အပိုင်း ၂၊ အပိုဒ် ၅၄။ သူ၏ရန်သူများသည် မိမိတို့၏ မလိုမုန်းထားတတ်သော လုပ်ရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အနည်းငယ်မျှပင် သဘောမပေါက်ခဲ့ကြပေ။

It was through the writings of Wycliffe that John Huss, of Bohemia, was led to renounce many of the errors of Romanism and to enter upon the work of reform. Thus in these two countries, so widely separated, the seed of truth was sown. From Bohemia the work extended to other lands. The minds of men were directed to the long-forgotten word of God. A divine hand was preparing the way for the Great Reformation.

ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံမှ ဂျွန်ဟပ်စ်သည် ရောမအသင်းတော်၏ မှားယွင်းမှုများစွာကို စွန့်ပယ်ရန်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ရန် လမ်းပြခြင်းခံခဲ့ရသည်မှာ ဝိကလစ်၏ စာပေများအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် အလွန်တရာ ကွာဝေးလှသော ဤနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံ တွင် သမ္မာတရား၏ မျိုးစေ့ကို ကြဲချခဲ့သည်။ ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ထိုလုပ်ငန်းသည် အခြားသောနိုင်ငံများသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ လူတို့၏ စိတ်အာရုံများသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ မေ့လျော့ခြင်းခံထားရသော ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ထံသို့ ဦးတည်လာခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ လက်တော်သည် မဟာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကြီးအတွက် လမ်းခရီးကို ပြင်ဆင်ပေးနေခဲ့သည်။