မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၄

Chapter 4—

အခန်း ၄—

The Waldenses [61] Amid the gloom that settled upon the earth during the long period of papal supremacy, the light of truth could not be wholly extinguished. In every age there were witnesses for God—men who cherished faith in Christ as the only mediator between God and man, who held the Bible as the only rule of life, and who hallowed the true Sabbath. How much the world owes to these men, posterity will never know. They were branded as heretics, their motives impugned, their characters maligned, their writings suppressed, misrepresented, or mutilated. Yet they stood firm, and from age to age maintained their faith in its purity, as a sacred heritage for the generations to come.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များ [၆၁] ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကြီးစိုးမှု ကာလရှည်ကြီးအတွင်း ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ ဖုံးလွှမ်းသွားသော မှောင်မိုက်ခြင်းကြားတွင် သမ္မာတရား၏အလင်းကို လုံးဝငြိမ်းသတ်၍မရနိုင်ခဲ့ပါ။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ဘုရားသခင်အတွက် သက်သေခံသူများ ရှိခဲ့ကြသည်—သူတို့သည် ခရစ်တော်ကို ဘုရားသခင်နှင့် လူတို့အကြား တစ်ဦးတည်းသော အာမခံသူအဖြစ် ယုံကြည်ကိုးစားသူများ၊ သမ္မာကျမ်းစာကို လူနေမှုဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော စည်းမျဉ်းအဖြစ် လက်ခံထားသူများနှင့် စစ်မှန်သောဥပုသ်နေ့ကို သန့်ရှင်းစေသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူများအပေါ် ကမ္ဘာကြီး မည်မျှအကြွေးတင်နေသည်ကို နောင်လာနောက်သားတို့ မည်သည့်အခါမျှ သိရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ သူတို့သည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများအဖြစ် စွပ်စွဲခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ သူတို့၏ရည်ရွယ်ချက်များမှာ မေးခွန်းထုတ်ခံခဲ့ရကာ၊ သူတို့၏ဂုဏ်သိက္ခာများ ညှိုးနွမ်းစေခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ သူတို့၏စာပေများကိုလည်း ပိတ်ပင်ခြင်း၊ လွဲမှားစွာဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူတို့သည် ကြံ့ကြံ့ခံရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာဖြင့် နောင်လာနောက်သားမျိုးဆက်များအတွက် သန့်ရှင်းသော အမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။

The history of God’s people during the ages of darkness that followed upon Rome’s supremacy is written in heaven, but they have little place in human records. Few traces of their existence can be found, except in the accusations of their persecutors. It was the policy of Rome to obliterate every trace of dissent from her doctrines or decrees. Everything heretical, whether persons or writings, she sought to destroy. Expressions of doubt, or questions as to the authority of papal dogmas, were enough to forfeit the life of rich or poor, high or low. Rome endeavored also to destroy every record of her cruelty toward dissenters. Papal councils decreed that books and writings containing such records should be committed to the flames. [62]

ရောမ၏ကြီးစိုးမှုနောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မှောင်မိုက်သောခေတ်ကာလများအတွင်း ဘုရားသခင်၏လူမျိုးတော်သမိုင်းကို ကောင်းကင်ဘုံ၌ ရေးမှတ်ထားသော်လည်း၊ လူသားတို့၏မှတ်တမ်းများတွင်မူ သူတို့အတွက် နေရာအနည်းငယ်သာရှိသည်။ သူတို့ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများ၏ စွပ်စွဲချက်များမှအပ သူတို့တည်ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထား ခြေရာလက်ရာ အနည်းငယ်သာ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။ မိမိ၏အယူဝါဒများ သို့မဟုတ် အမိန့်ဒီကရီများနှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုဆိုင်ရာ ခြေရာလက်ရာမှန်သမျှကို ချေဖျက်ပစ်ရန်မှာ ရောမ၏မူဝါဒဖြစ်ခဲ့သည်။ လူဖြစ်စေ၊ စာပေဖြစ်စေ မိစ္ဆာအယူဝါဒဟု ယူဆရသမျှအရာအားလုံးကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် သူမသည် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အာဏာစက်အပေါ် သံသယရှိကြောင်း ဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် မေးခွန်းထုတ်ခြင်းများသည်ပင် ချမ်းသာသူဖြစ်စေ၊ ဆင်းရဲသူဖြစ်စေ၊ အဆင့်အတန်းမြင့်သူဖြစ်စေ၊ နိမ့်သူဖြစ်စေ အသက်ဆုံးရှုံးရန် လုံလောက်ခဲ့သည်။ ရောမသည် သဘောထားကွဲလွဲသူများအပေါ် မိမိပြုမူခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန်လည်း ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကောင်စီများက ထိုကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများပါရှိသည့် စာအုပ်များနှင့် စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်ရမည်ဟု အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ [၆၂]

Before the invention of printing, books were few in number, and in a form not favorable for preservation; therefore there was little to prevent the Romanists from carrying out their purpose.

ပုံနှိပ်စက်ကို မတီထွင်ရသေးမီအချိန်က စာအုပ်အရေအတွက်မှာ နည်းပါးလှပြီး ရေရှည်ထိန်းသိမ်းထားရန် မလွယ်ကူသော ပုံစံမျိုးဖြင့်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ရောမဘာသာဝင်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် တားဆီးနိုင်သောအရာ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။

No church within the limits of Romish jurisdiction was long left undisturbed in the enjoyment of freedom of conscience. No sooner had the papacy obtained power than she stretched out her arms to crush all that refused to acknowledge her sway, and one after another the churches submitted to her dominion.

ရောမ၏စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်အတွင်းရှိ မည်သည့်အသင်းတော်မျှ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ ရေရှည်ခံစားခွင့်မရခဲ့ကြပါ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအာဏာရရှိသည်နှင့်တပြိုင်နက် မိမိ၏အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်သူအားလုံးကို ချေမှုန်းရန် လက်တံများကို ဆန့်ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ အသင်းတော်များသည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု သူမ၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ အရှုံးပေးဝင်ရောက်ခဲ့ကြရသည်။

In Great Britain primitive Christianity had very early taken root. The gospel received by the Britons in the first centuries was then uncorrupted by Romish apostasy. Persecution from pagan emperors, which extended even to these far-off shores, was the only gift that the first churches of Britain received from Rome. Many of the Christians, fleeing from persecution in England, found refuge in Scotland; thence the truth was carried to Ireland, and in all these countries it was received with gladness.

ဗြိတိန်နိုင်ငံကြီးတွင် ရှေးဦးခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အလွန်စောစီးစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။ ပထမရာစုနှစ်များအတွင်း ဗြိတိန်လူမျိုးများ လက်ခံရရှိခဲ့သော ဧဝံဂေလိတရားတော်သည် ထိုအချိန်က ရောမ၏ဖောက်ပြန်သောအယူဝါဒများဖြင့် ညစ်ညမ်းခြင်းမရှိသေးပေ။ ထိုဝေးလံလှသော ကမ်းခြေများအထိပင် ရောက်ရှိလာခဲ့သော မိစ္ဆာနတ်ဘုရားကို ကိုးကွယ်သည့် ဧကရာဇ်မင်းများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ဗြိတိန်ရှိ ရှေးဦးအသင်းတော်များ ရောမထံမှ ရရှိခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော လက်ဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာကြသော ခရစ်ယာန်အများအပြားသည် စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံရာရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် သမ္မာတရားသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသွားကာ၊ ဤနိုင်ငံအားလုံးတွင် ၎င်းကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာစွာဖြင့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။

When the Saxons invaded Britain, heathenism gained control. The conquerors disdained to be instructed by their slaves, and the Christians were forced to retreat to the mountains and the wild moors. Yet the light, hidden for a time, continued to burn. In Scotland, a century later, it shone out with a brightness that extended to far-distant lands. From Ireland came the pious Columba and his colaborers, who, gathering about them the scattered believers on the lonely island of Iona, made this the center of their missionary labors. Among these evangelists was an observer of the Bible Sabbath, and thus this truth was introduced among the people. A school was established at Iona, from which missionaries went out, not only to Scotland and England, but to Germany, Switzerland, and even Italy.

ဆက်ဆွန်လူမျိုးများ ဗြိတိန်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသောအခါ မိစ္ဆာဘာသာက ထိန်းချုပ်မှုကို ရရှိသွားခဲ့သည်။ အောင်နိုင်သူများသည် မိမိတို့၏ကျွန်များထံမှ သွန်သင်ဆုံးမမှုကို ခံယူရန် အထင်အမြင်သေးခဲ့ကြသဖြင့်၊ ခရစ်ယာန်များသည် တောင်တန်းများနှင့် တောရိုင်းလွင်ပြင်များဆီသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ္တမျှကွယ်ပျောက်နေခဲ့သော အလင်းသည် ဆက်လက်တောက်လောင်နေခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရာစုနှစ်တစ်ခုအကြာ၌ ထိုအလင်းသည် ဝေးလံလှသော ဒေသများအထိ ရောက်ရှိသွားသော တောက်ပမှုဖြင့် ထွန်းလင်းခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံမှ ဘုရားတရားရိုသေသော ကိုလံဘတ်နှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့သည် အထီးကျန်ဆန်သော အိုင်အိုနာကျွန်းပေါ်တွင် ကွဲလွင့်နေသော ယုံကြည်သူများကို မိမိတို့ပတ်လည်တွင် စုစည်းကာ၊ ဤနေရာကို သူတို့၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ၏ ဗဟိုဌာနအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤဧဝံဂေလိဆရာများထဲတွင် သမ္မာကျမ်းစာလာ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းသူတစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဤနည်းဖြင့် ဤသမ္မာတရားကို လူထုကြားထဲသို့ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ အိုင်အိုနာတွင် ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကျောင်းမှတစ်ဆင့် သာသနာပြုများသည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံများသို့သာမက၊ ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် အီတလီနိုင်ငံများအထိပင် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

But Rome had fixed her eyes on Britain, and resolved to bring it under her supremacy. In the sixth century her missionaries undertook [63] the conversion of the heathen Saxons. They were received with favor by the proud barbarians, and they induced many thousands to profess the Romish faith. As the work progressed, the papal leaders and their converts encountered the primitive Christians. A striking contrast was presented. The latter were simple, humble, and Scriptural in character, doctrine, and manners, while the former manifested the superstition, pomp, and arrogance of popery. The emissary of Rome demanded that these Christian churches acknowledge the supremacy of the sovereign pontiff. The Britons meekly replied that they desired to love all men, but that the pope was not entitled to supremacy in the church, and they could render to him only that submission which was due to every follower of Christ. Repeated attempts were made to secure their allegiance to Rome; but these humble Christians, amazed at the pride displayed by her emissaries, steadfastly replied that they knew no other master than Christ. Now the true spirit of the papacy was revealed. Said the Romish leader: “If you will not receive brethren who bring you peace, you shall receive enemies who will bring you war. If you will not unite with us in showing Waldenses 53 the Saxons the way of life, you shall receive from them the stroke of death.”—J. H. Merle D’Aubigne, History of the Reformation of the Sixteenth Century, b. 17, ch. 2. These were no idle threats. War, intrigue, and deception were employed against these witnesses for a Bible faith, until the churches of Britain were destroyed, or forced to submit to the authority of the pope.

သို့သော် ရောမသည် ဗြိတိန်အပေါ် မျက်စိကျနေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို မိမိ၏ကြီးစိုးမှုအောက်သို့ သွတ်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဆဋ္ဌမမြောက်ရာစုနှစ်တွင် သူမ၏ သာသနာပြုများသည် မိစ္ဆာဘာသာဝင် ဆက်ဆွန်လူမျိုးများကို ဘာသာပြောင်းလဲစေရန် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ [၆၃] သူတို့ကို မာနကြီးသော အရိုင်းအစိုင်းများက ကြိုဆိုလက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့သည် လူပေါင်းထောင်ချီကို ရောမဘာသာတရားကို သက်ဝင်ယုံကြည်လာအောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခေါင်းဆောင်များနှင့် သူတို့၏ ဘာသာပြောင်းလဲလာသူများသည် ရှေးဦးခရစ်ယာန်များနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့ကြုံခဲ့ကြရသည်။ သိသာထင်ရှားသော ကွဲပြားခြားနားမှုကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးဖော်ပြပါလူများသည် စရိုက်လက္ခဏာ၊ အယူဝါဒနှင့် အပြုအမူပိုင်းတွင် ရိုးရှင်း၊ နှိမ့်ချပြီး ကျမ်းစာနှင့်အညီ ရှိကြသော်လည်း၊ ရှေ့တွင်ဖော်ပြထားသောလူများသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးစနစ်၏ အယူသီးမှု၊ ခမ်းနားထည်ဝါမှုနှင့် မာနထောင်လွှားမှုတို့ကို ပြသခဲ့ကြသည်။ ရောမ၏စေတမန်က ဤခရစ်ယာန်အသင်းတော်များအနေဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကြီးစိုးမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗြိတိန်လူမျိုးများက မိမိတို့သည် လူသားအားလုံးကို ချစ်ခင်လိုသော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် အသင်းတော်တွင် ကြီးစိုးခွင့်မရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် သူတို့အနေဖြင့် ခရစ်တော်၏နောက်လိုက်တိုင်းအပေါ် ထားရှိအပ်သော နာခံမှုကိုသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် ထားရှိနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိမ်မွေ့စွာ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ရောမအပေါ် သစ္စာခံလာစေရန် ထပ်တလဲလဲ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ သူမ၏စေတမန်များ ပြသခဲ့သော မာနထောင်လွှားမှုအပေါ် အံ့ဩမိကြသော ဤနှိမ့်ချသော ခရစ်ယာန်များသည် မိမိတို့အနေဖြင့် ခရစ်တော်မှတစ်ပါး အခြားသောသခင်ကို မသိရှိကြောင်း ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးစနစ်၏ စစ်မှန်သောစိတ်ဝိညာဉ်ကို ထင်ရှားစေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ရောမခေါင်းဆောင်က “သင်တို့သည် သင်တို့ထံ ငြိမ်သက်ခြင်းကို ယူဆောင်လာပေးသော ညီအစ်ကိုများကို လက်မခံပါက၊ သင်တို့ထံ စစ်မက်ကို ယူဆောင်လာမည့် ရန်သူများကို လက်ခံရလိမ့်မည်။ ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များ ၅၃ ဆက်ဆွန်လူမျိုးများကို အသက်လမ်းပြသရာတွင် သင်တို့သည် ငါတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းမပြုပါက၊ သင်တို့သည် သူတို့ထံမှ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ခံရလိမ့်မည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။—ဂျေ၊ အိတ်ခ်ျ၊ မာလီ ဒေါ့ဘီဂ်ညေ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရာစုနှစ်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ အတွဲ ၁၇၊ အခန်း ၂။ ဤအရာများသည် အလကားခြိမ်းခြောက်ခြင်းများ မဟုတ်ခဲ့ပါ။ ကျမ်းစာယုံကြည်ခြင်းအတွက် ဤသက်သေခံသူများကို ဆန့်ကျင်ရန် စစ်မက်၊ လှည့်ကွက်နှင့် လှည့်စားမှုများကို အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ဗြိတိန်ရှိ အသင်းတော်များ ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစက်အောက်သို့ အတင်းအကျပ် နာခံဝင်ရောက်စေခဲ့သည်။

In lands beyond the jurisdiction of Rome there existed for many centuries bodies of Christians who remained almost wholly free from papal corruption. They were surrounded by heathenism and in the lapse of ages were affected by its errors; but they continued to regard the Bible as the only rule of faith and adhered to many of its truths. These Christians believed in the perpetuity of the law of God and observed the Sabbath of the fourth commandment. Churches that held to this faith and practice existed in Central Africa and among the Armenians of Asia.

ရောမ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်ပြင်ပရှိ ဒေသများတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှုများမှ လုံးဝနီးပါး ကင်းလွတ်နေခဲ့သော ခရစ်ယာန်အစုအဖွဲ့များသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိစ္ဆာဘာသာတရားများ၏ ဝန်းရံခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ခေတ်ကာလများ ကုန်လွန်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏အမှားများ၏ သက်ရောက်မှုကို ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ သူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာကို ယုံကြည်ခြင်း၏ တစ်ခုတည်းသော စည်းမျဉ်းအဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်း၏သမ္မာတရား အများအပြားကို စွဲစွဲမြဲမြဲ ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ကြသည်။ ဤခရစ်ယာန်များသည် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော် ထာဝစဉ်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို ယုံကြည်ကြပြီး စတုတ္ထမြောက် ပညတ်တော်ဖြစ်သော ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုကို စွဲကိုင်ထားသော အသင်းတော်များသည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်ရှိ အာမေးနီးယားလူမျိုးများကြားတွင် တည်ရှိခဲ့ကြသည်။

But of those who resisted the encroachments of the papal power, [64] the Waldenses stood foremost. In the very land where popery had fixed its seat, there its falsehood and corruption were most steadfastly resisted. For centuries the churches of Piedmont endings maintained their independence; but the time came at last when Rome insisted upon their submission. After ineffectual struggles against her tyranny, the leaders of these churches reluctantly acknowledged the supremacy of the power to which the whole world seemed to pay homage. There were some, however, who refused to yield to the authority of pope or prelate. They were determined to maintain their allegiance to God and to preserve the purity and simplicity of their faith. A separation took place. Those who adhered to the ancient faith now withdrew; some, forsaking their native Alps, raised the banner of truth in foreign lands; others retreated to the secluded glens and rocky fastnesses of the mountains, and there preserved their freedom to worship God.

သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအာဏာစက်၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာမှုများကို တွန်းလှန်ခဲ့ကြသူများထဲတွင်၊ [၆၄] ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးစနစ်၏ ဗဟိုအခြေစိုက်ရာနေရာ ဖြစ်သော ထိုဒေသ၌ပင်၊ ၎င်း၏မုသာဝါဒနှင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှုများကို အခိုင်မာဆုံး တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ပီးဒ်မောင့်ရှိ အသင်းတော်များသည် မိမိတို့၏လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ရောမက သူတို့အား မိမိထံ အရှုံးပေးဝင်ရောက်ရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုလာမည့် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အုပ်ချုပ်မှုကို အကျိုးသက်ရောက်မှုမရှိဘဲ ရုန်းကန်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပြီးနောက်၊ ဤအသင်းတော်များ၏ ခေါင်းဆောင်များသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးက ရိုသေဦးညွှတ်နေကြပုံရသော အာဏာစက်၏ ကြီးစိုးမှုကို မလိုလားဘဲနှင့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြရသည်။ သို့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သို့မဟုတ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းကြီး၏ အာဏာကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သူ အချို့ရှိခဲ့သည်။ သူတို့သည် ဘုရားသခင်အပေါ် မိမိတို့၏သစ္စာစောင့်သိမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် မိမိတို့ယုံကြည်ခြင်း၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုနှင့် ရိုးရှင်းမှုကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားခဲ့ကြသည်။ လမ်းခွဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းယုံကြည်ခြင်းကို စွဲကိုင်ထားသူများသည် ယခုအခါ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြသည်—အချို့မှာ မိမိတို့၏ဇာတိ အယ်လ်ပ်စ်တောင်တန်းများကို စွန့်ခွာကာ တိုင်းတစ်ပါးမြေတွင် သမ္မာတရား၏ အလံတော်ကို လွှင့်ထူခဲ့ကြပြီး၊ အခြားသူများမှာမူ တောင်တန်းများ၏ ဝေးလံခေါင်သီသော တောင်ကြားလျှိုမြောင်များနှင့် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သော ခံတပ်များဆီသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြပြီး၊ ထိုနေရာတွင် ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ရန် မိမိတို့၏လွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။

The faith which for centuries was held and taught by the Waldensian Christians was in marked contrast to the false doctrines put forth from Rome. Their religious belief was founded upon the written word of God, the true system of Christianity. But those humble peasants, in their obscure retreats, shut away from the world, and bound to daily toil among their flocks and their vineyards, had not by themselves arrived at the truth in opposition to the dogmas and 54 The Great Controversy heresies of the apostate church. Theirs was not a faith newly received. Their religious belief was their inheritance from their fathers. They contended for the faith of the apostolic church,—“the faith which was once delivered unto the saints.” Jude 3. “The church in the wilderness,” and not the proud hierarchy enthroned in the world’s great capital, was the true church of Christ, the guardian of the treasures of truth which God has committed to His people to be given to the world.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ် ခရစ်ယာန်များက ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ကိုင်စွဲပြီး သွန်သင်ခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်းသည် ရောမမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော မှားယွင်းသောအယူဝါဒများနှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ဘာသာရေးယုံကြည်မှုသည် ရေးသားထားသော ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်တည်းဟူသော စစ်မှန်သောခရစ်ယာန်ဘာသာစနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ သို့သော် ကမ္ဘာကြီးနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်ကာ ဝေးလံခေါင်သီသော ခိုလှုံရာနေရာများတွင် ရှိနေကြပြီး မိမိတို့၏သိုးအုပ်များနှင့် စပျစ်ခြံများကြားတွင် နေ့စဉ်ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်နေကြရသော ထိုနှိမ့်ချသောလယ်သမားများသည်၊ ဖောက်ပြန်သောအသင်းတော်၏ ၅၄ မဟာပဋိပက္ခ အယူဝါဒများနှင့် မိစ္ဆာအယူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုလျက် မိမိတို့ဘာသာ သမ္မာတရားသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြခြင်းမဟုတ်ပါ။ သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းသည် အသစ်ရရှိသောယုံကြည်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ သူတို့၏ဘာသာရေးယုံကြည်မှုသည် မိမိတို့၏ဘိုးဘေးများထံမှ ရရှိခဲ့သော အမွေအနှစ်ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် တမန်တော်များအသင်းတော်၏ ယုံကြည်ခြင်းတည်းဟူသော—“သန့်ရှင်းသူတို့၌ တစ်ခါးတည်းအပ်ပေးခဲ့ပြီးသော ယုံကြည်ခြင်း” အတွက် ကြိုးစားအားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ယုဒ ၃။ ကမ္ဘာ့မြို့တော်ကြီးတွင် ရာဇပလ္လင်ထက်၌ စိုးစံနေသော မာနကြီးလှသည့် အဆင့်ဆင့်သော ဘုန်းကြီးအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မဟုတ်ဘဲ၊ “တောကန္တာရထဲရှိ အသင်းတော်” သာလျှင် စစ်မှန်သော ခရစ်တော်၏အသင်းတော်ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားသခင်က ကမ္ဘာကြီးသို့ ပေးအပ်ရန် မိမိ၏လူမျိုးတော်ထံ အပ်နှံထားခဲ့သော သမ္မာတရားရတနာများကို စောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည်။

[65] Among the leading causes that had led to the separation of the true church from Rome was the hatred of the latter toward the Bible Sabbath. As foretold by prophecy, the papal power cast down the truth to the ground. The law of God was trampled in the dust, while the traditions and customs of men were exalted. The churches that were under the rule of the papacy were early compelled to honor the Sunday as a holy day. Amid the prevailing error and superstition, many, even of the true people of God, became so bewildered that while they observed the Sabbath, they refrained from labor also on the Sunday. But this did not satisfy the papal leaders. They demanded not only that Sunday be hallowed, but that the Sabbath be profaned; and they denounced in the strongest language those who dared to show it honor. It was only by fleeing from the power of Rome that any could obey God’s law in peace. (See Appendix.)

[၆၅] ရောမထံမှ စစ်မှန်သောအသင်းတော်ကို လမ်းခွဲခြင်းသို့ ဦးတည်စေခဲ့သော အဓိကအကြောင်းရင်းများထဲတွင် နောက်ဆုံးဖော်ပြပါ ရောမ၏ သမ္မာကျမ်းစာလာ ဥပုသ်နေ့အပေါ် မုန်းတီးခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ပရောဖက်ပြုချက်တွင် ကြိုတင်ဟောစပ်ထားသည့်အတိုင်း၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစက်သည် သမ္မာတရားကို မြေကြီးပေါ်သို့ ချပစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်သည် မြေမှုန့်ထဲတွင် နင်းခြေခြင်းခံခဲ့ရပြီး လူတို့၏ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများကိုမူ ချီးမြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ အသင်းတော်များသည် တနင်္ဂနွေနေ့ကို သန့်ရှင်းသောနေ့အဖြစ် ရိုသေကြရန် စောစီးစွာပင် အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လွှမ်းမိုးနေသော အမှားများနှင့် အယူသီးမှုများကြားတွင် ဘုရားသခင်၏ စစ်မှန်သောလူမျိုးတော်ထဲမှ အများအပြားပင် မည်မျှအထိ ဝေခွဲမရဖြစ်ခဲ့ကြသနည်းဟူမူ၊ သူတို့သည် ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းကြသော်လည်း တနင်္ဂနွေနေ့တွင်လည်း အလုပ်လုပ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဤအရာသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခေါင်းဆောင်များကို စိတ်ကျေနပ်မှုမပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ သူတို့သည် တနင်္ဂနွေနေ့ကို သန့်ရှင်းစေရန်သာမက၊ ဥပုသ်နေ့ကို ညစ်ညမ်းစေရန်ပါ တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းကို ရိုသေရန် သတ္တိရှိရှိ ပြသသူများကို အပြင်းထန်ဆုံးသော စကားလုံးများဖြင့် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ရောမ၏အာဏာစက်မှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်းဖြင့်သာ မည်သူမဆို ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို ငြိမ်သက်စွာ နာခံနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ (နောက်ဆက်တွဲကိုကြည့်ပါ။)

The Waldenses were among the first of the peoples of Europe to obtain a translation of the Holy Scriptures. (See Appendix.) Hundreds of years before the Reformation they possessed the Bible in manuscript in their native tongue. They had the truth unadulterated, and this rendered them the special objects of hatred and persecution. They declared the Church of Rome to be the apostate Babylon of the Apocalypse, and at the peril of their lives they stood up to resist her corruptions. While, under the pressure of long-continued persecution, some compromised their faith, little by little yielding its distinctive principles, others held fast the truth. Through ages of darkness and apostasy there were Waldenses who denied the supremacy of Rome, who rejected image worship as idolatry, and who kept the true Sabbath. Under the fiercest tempests of opposition they maintained their faith. Though gashed by the Savoyard spear, and scorched by the Romish fagot, they stood unflinchingly for God’s word and His honor.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာတော်မြတ်၏ ဘာသာပြန်ချက်ကို ပထမဆုံး ရရှိခဲ့ကြသော ဥရောပလူမျိုးများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ (နောက်ဆက်တွဲကိုကြည့်ပါ။) ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်းရာချီကပင် သူတို့သည် မိမိတို့၏မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် လက်ရေးမူကျမ်းစာကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့တွင် မညစ်ညမ်းသော သမ္မာတရားရှိခဲ့ပြီး၊ ဤအချက်က သူတို့ကို မုန်းတီးခြင်းနှင့် ညဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့၏ အထူးပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သူတို့သည် ရောမအသင်းတော်ကို ဗျာဒိတ်ကျမ်းလာ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသော ဗာဗုလုန်မြို့ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြပြီး၊ မိမိတို့၏အသက်အန္တရာယ်ကြားမှ သူမ၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှုများကို ဆန့်ကျင်တွန်းလှန်ရန် မတ်တပ်ရပ်ခဲ့ကြသည်။ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေသော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုဒဏ်အောက်တွင်၊ အချို့မှာ မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို အလျှော့ပေးလိုက်လျောကာ ၎င်း၏ ထူးခြားသောမူများကို တဖြည်းဖြည်းချင်း စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အခြားသူများမှာမူ သမ္မာတရားကို မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ကြသည်။ မှောင်မိုက်ခြင်းနှင့် ဖောက်ပြန်ခြင်းခေတ်ကာလများတစ်လျှောက်လုံးတွင် ရောမ၏ကြီးစိုးမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး၊ ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်းကို ရုပ်တုဆင်းတုအဖြစ် ပယ်ချကာ၊ စစ်မှန်သောဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းခဲ့ကြသော ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များ ရှိခဲ့သည်။ ပြင်းထန်လှသော ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှု မုန်တိုင်းများအောက်တွင် သူတို့သည် မိမိတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဆဗွိုင်းယတ်လှံဖြင့် ထိုးခုတ်ခြင်းခံရပြီး၊ ရောမ၏ မီးရှို့တုတ်ချောင်းဖြင့် မီးမြိုက်ခြင်းခံရသော်လည်း၊ သူတို့သည် ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် ကိုယ်တော်၏ဂုဏ်တော်အတွက် မမှိတ်မသုန် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။

Waldenses 55 Behind the lofty bulwarks of the mountains—in all ages the refuge of the persecuted and oppressed—the Waldenses found a [66] hiding place. Here the light of truth was kept burning amid the darkness of the Middle Ages. Here, for a thousand years, witnesses for the truth maintained the ancient faith.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များ ၅၅ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်ခြင်းခံရသူတို့၏ ခိုလှုံရာဖြစ်သော မြင့်မားလှသည့် တောင်တန်းခံတပ်ကြီးများ၏ နောက်ကွယ်တွင် ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် [၆၆] ပုန်းအောင်းရာနေရာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤနေရာတွင် မဇ္ဈိမခေတ် (အလယ်ခေတ်) ၏ မှောင်မိုက်ခြင်းကြား၌ သမ္မာတရား၏အလင်းကို ဆက်လက်တောက်လောင်စေခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်တိုင်အောင် သမ္မာတရားအတွက် သက်သေခံသူများသည် ရှေးဟောင်းယုံကြည်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။

God had provided for His people a sanctuary of awful grandeur, befitting the mighty truths committed to their trust. To those faithful exiles the mountains were an emblem of the immutable righteousness of Jehovah. They pointed their children to the heights towering above them in unchanging majesty, and spoke to them of Him with whom there is no variableness nor shadow of turning, whose word is as enduring as the everlasting hills. God had set fast the mountains and girded them with strength; no arm but that of Infinite Power could move them out of their place. In like manner He had established His law, the foundation of His government in heaven and upon earth. The arm of man might reach his fellow men and destroy their lives; but that arm could as readily uproot the mountains from their foundations, and hurl them into the sea, as it could change one precept of the law of Jehovah, or blot out one of His promises to those who do His will. In their fidelity to His law, God’s servants should be as firm as the unchanging hills.

ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏လူမျိုးတော်ထံ အပ်နှံထားတော်မူသော တန်ခိုးကြီးလှသည့် သမ္မာတရားများနှင့် ထိုက်တန်လျော်ကန်သော၊ ခန့်ညားထည်ဝါလှသည့် သန့်ရှင်းရာဌာနတော်တစ်ခုကို သူတို့အတွက် ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသစ္စာရှိသော ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသူများအတွက်မူ တောင်တန်းများသည် ယေဟောဝါဘုရားသခင်၏ မပြောင်းလဲနိုင်သော ဖြောင့်မတ်ခြင်း၏ အထိမ်းအမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် မိမိတို့အထက်တွင် မပြောင်းလဲသော ခန့်ညားမှုဖြင့် ထိုးထွက်နေသော အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များကို မိမိတို့၏သားသမီးများအား ညွှန်ပြခဲ့ကြပြီး၊ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် လှည့်ပတ်ခြင်း၏ အရိပ်မျှမရှိဘဲ၊ သူ၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် ထာဝရတည်ရှိသော တောင်ကုန်းများကဲ့သို့ ခိုင်မြဲတော်မူသော အရှင်မြတ်အကြောင်းကို သူတို့အား ပြောပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်သည် တောင်တန်းများကို ခိုင်မြဲစွာ ထားရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို ခွန်အားဖြင့် ပတ်ရစ်စေတော်မူခဲ့သည်—အတိုင်းအဆမဲ့သော တန်ခိုးတော်၏ လက်ရုံးမှတစ်ပါး အခြားမည်သည့်လက်ရုံးမျှ ၎င်းတို့ကို မိမိတို့၏နေရာမှ မရွှေ့ပြောင်းနိုင်ပါ။ ထိုနည်းတူစွာ ကိုယ်တော်သည် ကောင်းကင်နှင့် မြေကြီးပေါ်ရှိ မိမိ၏အုပ်ချုပ်ရေးအခြေခံအုတ်မြစ်တည်းဟူသော ပညတ်တော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ လူသား၏လက်ရုံးသည် မိမိ၏လူသားအချင်းချင်းအပေါ်သို့ ရောက်ရှိပြီး သူတို့၏အသက်ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော်လည်း၊ ထိုလက်ရုံးသည် ယေဟောဝါဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်တစ်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် သို့မဟုတ် အလိုတော်ကိုဆောင်သူများအပေါ် ထားရှိသော ကိုယ်တော်၏ကတိတော်တစ်ခုကို ချေဖျက်ရန်ထက်၊ တောင်တန်းများကို ၎င်းတို့၏အခြေခံအုတ်မြစ်မှ အလွယ်တကူ နုတ်ပယ်ပြီး ပင်လယ်ထဲသို့ ပစ်ချနိုင်ခြင်းက ပို၍လွယ်ကူလိမ့်မည်။ ဘုရားသခင်၏ကျွန်များသည် ကိုယ်တော်၏ပညတ်တော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိရာတွင် မပြောင်းလဲသော တောင်ကုန်းများကဲ့သို့ ခိုင်မြဲရမည်ဖြစ်သည်။

The mountains that girded their lowly valleys were a constant witness to God’s creative power, and a never-failing assurance of His protecting care. Those pilgrims learned to love the silent symbols of Jehovah’s presence. They indulged no repining because of the hardships of their lot; they were never lonely amid the mountain solitudes. They thanked God that He had provided for them an asylum from the wrath and cruelty of men. They rejoiced in their freedom to worship before Him. Often when pursued by their enemies, the strength of the hills proved a sure defense. From many a lofty cliff they chanted the praise of God, and the armies of Rome could not silence their songs of thanksgiving.

သူတို့၏နိမ့်ကျသော တောင်ကြားလျှိုမြောင်များကို ဝန်းရံထားသည့် တောင်တန်းများသည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခြင်းတန်ခိုးတော်အတွက် အစဉ်အမြဲ သက်သေခံနေပြီး၊ ကိုယ်တော်၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဘယ်သောအခါမျှ ပျက်ကွက်ခြင်းမရှိသော စိတ်ချမှုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဘုရားဖူးခရီးသည်များသည် ယေဟောဝါဘုရားသခင် ကိန်းဝပ်တော်မူခြင်း၏ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သော အထိမ်းအမှတ်လက္ခဏာများကို ချစ်မြတ်နိုးရန် သင်ယူခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိမိတို့ကြုံတွေ့ရသော ကံကြမ္မာ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများကြောင့် မည်သည့်မြည်တမ်းမှုကိုမျှ မပြုခဲ့ကြပါ—သူတို့သည် တောင်တန်းများ၏ အထီးကျန်ဆန်မှုကြားတွင် မည်သည့်အခါမျှ မပျင်းရိ၊ အထီးမကျန်ခဲ့ကြပါ။ လူတို့၏အမျက်ဒေါသနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများမှ ကင်းလွတ်ရာ ခိုလှုံရာအဆောက်အအုံကို ပြင်ဆင်ပေးတော်မူခဲ့သည့်အတွက် ဘုရားသခင်၏ကျေးဇူးတော်ကို ချီးမွမ်းခဲ့ကြသည်။ ကိုယ်တော်၏ရှေ့တော်၌ ကိုးကွယ်ခွင့်ရသည့် လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူများ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရသည့်အခါများတွင်၊ တောင်ကုန်းများ၏ ခွန်အားသည် စိတ်ချရသော ကာကွယ်ရေးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ မြင့်မားလှသော ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါးများစွာမှနေ၍ သူတို့သည် ဘုရားသခင်ကို ကျူးအော်ချီးမွမ်းခဲ့ကြပြီး၊ ရောမ၏စစ်တပ်များသည် သူတို့၏ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း သီချင်းများကို တိတ်ဆိတ်သွားအောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ကြပါ။

Pure, simple, and fervent was the piety of these followers of [67] Christ. The principles of truth they valued above houses and lands, friends, kindred, even life itself. These principles they earnestly sought to impress upon the hearts of the young. From earliest childhood the youth were instructed in the Scriptures and taught to regard sacredly the claims of the law of God. Copies of the Bible were rare; therefore its precious words were committed to memory. Many were able to repeat large portions of both the Old and the New Testament. Thoughts of God were associated alike with the sublime scenery of nature and with the humble blessings of daily life. Little children learned to look with gratitude to God as the giver of every favor and every comfort.

ဤခရစ်တော်၏နောက်လိုက်များ၏ ဘုရားတရားရိုသေမှုသည် [၆၇] သန့်ရှင်း၊ ရိုးရှင်းပြီး ထက်သန်လှသည်။ သမ္မာတရား၏မူများကို သူတို့သည် အိမ်ရာခြံမြေများ၊ သူငယ်ချင်းများ၊ ဆွေမျိုးသားချင်းများနှင့် မိမိတို့၏ အသက်ထက်ပင် ပို၍တန်ဖိုးထားခဲ့ကြသည်။ ဤမူများကို သူတို့သည် လူငယ်များ၏ နှလုံးသားထဲတွင် စွဲမြဲနေစေရန် စိတ်အားထက်သန်စွာ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ အစောဆုံး ကလေးဘဝကပင် လူငယ်များသည် သမ္မာကျမ်းစာတွင် သွန်သင်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော် တောင်းဆိုချက်များကို သန့်ရှင်းစွာ တန်ဖိုးထားရန် သင်ယူခဲ့ကြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာ မိတ္တူများမှာ ရှားပါးလှသဖြင့်၊ ၎င်း၏ အဖိုးတန်လှသော စကားလုံးများကို အလွတ်မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ အများစုမှာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း နှစ်ခုစလုံး၏ ကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းများကို အလွတ်ပြန်ရွတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်အပေါ် တွေးတောဆင်ခြင်မှုများသည် သဘာဝတရား၏ ခန့်ညားထည်ဝါသော ရှုခင်းများနှင့်လည်းကောင်း၊ နေ့စဉ်ဘဝ၏ နှိမ့်ချသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာများနှင့်လည်းကောင်း ဒွန်တွဲနေခဲ့သည်။ ကလေးသူငယ်များသည် ကောင်းချီးမင်္ဂလာတိုင်းနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုတိုင်းကို ပေးသနားတော်မူသောအရှင်အဖြစ် ဘုရားသခင်အား ကျေးဇူးတင်သောစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုရန် သင်ယူခဲ့ကြသည်။

56 The Great Controversy Parents, tender and affectionate as they were, loved their children too wisely to accustom them to self-indulgence. Before them was a life of trial and hardship, perhaps a martyr’s death. They were educated from childhood to endure hardness, to submit to control, and yet to think and act for themselves. Very early they were taught to bear responsibilities, to be guarded in speech, and to understand the wisdom of silence. One indiscreet word let fall in the hearing of their enemies might peril not only the life of the speaker, but the lives of hundreds of his brethren; for as wolves hunting their prey did the enemies of truth pursue those who dared to claim freedom of religious faith.

၅၆ မဟာပဋိပက္ခ မိဘများသည် ကြင်နာသနားပြီး ချစ်ခင်ကြသော်လည်း၊ မိမိတို့၏ သားသမီးများကို စိတ်အလိုလိုက်ခြင်း၌ အလေ့အထမဖြစ်စေရန် ပညာရှိစွာ ချစ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ရှေ့မှောက်တွင် စမ်းသပ်မှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပြည့်နှက်နေသောဘဝ၊ သို့မဟုတ် အာဇာနည်တစ်ဦးကဲ့သို့ သေဆုံးခြင်းမျိုး ရှိနေနိုင်သည်။ သူတို့သည် ကလေးဘဝကပင် ဆင်းရဲဒုက္ခကို သည်းခံရန်၊ ထိန်းချုပ်မှုကို နာခံရန်၊ သို့သော်လည်း မိမိတို့ဘာသာ တွေးတောဆင်ခြင်ပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ပညာသင်ကြားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အလွန်စောစီးစွာပင် သူတို့သည် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန်၊ စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားရန်နှင့် တိတ်ဆိတ်ခြင်း၏ ပညာဉာဏ်ကို နားလည်ရန် သွန်သင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ရန်သူများ ကြားသိနိုင်သော နေရာတွင် မဆင်မခြင် ပြောဆိုလိုက်သော စကားတစ်လုံးသည် ပြောဆိုသူ၏အသက်ကိုသာမက၊ သူ၏ ညီအစ်ကို မောင်နှမ ရာပေါင်းများစွာ၏ အသက်ကိုပါ အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်—အကြောင်းမူကား သားကောင်ကို ရှာဖွေနေကြသော ဝံပုလွေများကဲ့သို့ပင်၊ သမ္မာတရား၏ ရန်သူများသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု လွတ်လပ်ခွင့်ကို တောင်းဆိုဝံ့သူများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးနေကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

The Waldenses had sacrificed their worldly prosperity for the truth’s sake, and with persevering patience they toiled for their bread. Every spot of tillable land among the mountains was carefully improved; the valleys and the less fertile hillsides were made to yield their increase. Economy and severe self-denial formed a part of the education which the children received as their only legacy. They were taught that God designs life to be a discipline, and that their wants could be supplied only by personal labor, by forethought, care, and faith. The process was laborious and wearisome, but it was [68] wholesome, just what man needs in his fallen state, the school which God has provided for his training and development. While the youth were inured to toil and hardship, the culture of the intellect was not neglected. They were taught that all their powers belonged to God, and that all were to be improved and developed for His service.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် သမ္မာတရားအတွက် မိမိတို့၏ လောကီစည်းစိမ်ချမ်းသာများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဇွဲလုံ့လ ဝီရိယနှင့် သည်းခံခြင်းတို့ဖြင့် မိမိတို့၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ တောင်တန်းများကြားရှိ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေနေရာတိုင်းကို ဂရုတစိုက် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ကြသည်—တောင်ကြားလျှိုမြောင်များနှင့် မြေဩဇာမကောင်းသော တောင်စောင်းများကိုပင် သီးနှံများထွက်ရှိလာအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခြွေတာခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော မိမိကိုယ်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းတို့သည် ကလေးများ မိမိတို့၏တစ်ခုတည်းသောအမွေအဖြစ် လက်ခံရရှိခဲ့သော ပညာရေး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် ဘဝကို စည်းကမ်းစနစ်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ရွယ်ထားတော်မူကြောင်း၊ ထို့ပြင် သူတို့၏လိုအပ်ချက်များကို ကိုယ်တိုင်လုပ်အားစိုက်ထုတ်မှု၊ ကြိုတင်တွေးဆမှု၊ ဂရုစိုက်မှုနှင့် ယုံကြည်ခြင်းတို့ဖြင့်သာ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း သူတို့အား သွန်သင်ခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ပင်ပန်းဆင်းရဲပြီး ငြီးငွေ့ဖွယ်ကောင်းသော်လည်း၊ ၎င်းသည် [၆၈] ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်ပြီး လူသားတို့ ကျရှုံးနေသော အခြေအနေတွင် အမှန်တကယ် လိုအပ်သောအရာ၊ သူ၏ လေ့ကျင့်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ဘုရားသခင် ပြင်ဆင်ပေးထားတော်မူသော ကျောင်းတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လူငယ်များသည် လုပ်ငန်းခွင်နှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများတွင် ကျင့်သားရနေခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုစုပျိုးထောင်မှုကိုလည်း လျစ်လျူမရှုခဲ့ကြပါ။ မိမိတို့၏ စွမ်းရည်အားလုံးသည် ဘုရားသခင်ပိုင်ဆိုင်သောအရာဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် အားလုံးကို ကိုယ်တော်၏အမှုတော်ဆောင်ခြင်းအတွက် ပြုပြင်မွမ်းမံပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း သူတို့အား သွန်သင်ခဲ့သည်။

The Vaudois churches, in their purity and simplicity, resembled the church of apostolic times. Rejecting the supremacy of the pope and prelate, they held the Bible as the only supreme, infallible authority. Their pastors, unlike the lordly priests of Rome, followed the example of their Master, who “came not to be ministered unto, but to minister.” They fed the flock of God, leading them to the green pastures and living fountains of His holy word. Far from the Waldenses 57 monuments of human pomp and pride the people assembled, not in magnificent churches or grand cathedrals, but beneath the shadow of the mountains, in the Alpine valleys, or, in time of danger, in some rocky stronghold, to listen to the words of truth from the servants of Christ. The pastors not only preached the gospel, but they visited the sick, catechized the children, admonished the erring, and labored to settle disputes and promote harmony and brotherly love. In times of peace they were sustained by the freewill offerings of the people; but, like Paul the tentmaker, each learned some trade or profession by which, if necessary, to provide for his own support.

ဗိုဒွိုက်စ် (ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်) အသင်းတော်များသည် မိမိတို့၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုနှင့် ရိုးရှင်းမှုတွင် တမန်တော်များခေတ်က အသင်းတော်နှင့် ဆင်တူခဲ့ကြသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းကြီး၏ ကြီးစိုးမှုကို ပယ်ချကာ၊ သူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာကို တစ်ခုတည်းသော အမြင့်မြတ်ဆုံး၊ အမှားအယွင်းမရှိသော အာဏာစက်အဖြစ် ကိုင်စွဲခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ သင်းအုပ်ဆရာများသည် ရောမ၏ မာနကြီးသော ဘုန်းကြီးများနှင့်မတူဘဲ၊ “သူတစ်ပါး၏ လုပ်ကျွေးခြင်းကို ခံအံ့သောငှာ မလာ၊ သူတစ်ပါးကို လုပ်ကျွေးအံ့သောငှာ ကြွလာတော်မူသော” မိမိတို့သခင်၏ ပုံသက်သေကို လိုက်နာခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ဘုရားသခင်၏ သိုးအုပ်ကို ကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့အား စိမ်းလန်းသော ကျက်စားရာနေရာများနှင့် ကိုယ်တော်၏သန့်ရှင်းသော နှုတ်ကပတ်တော်တည်းဟူသော အသက်စမ်းရေတွင်းများဆီသို့ လမ်းပြခဲ့ကြသည်။ ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များ ၅၇ လူသားတို့၏ ခမ်းနားထည်ဝါမှုနှင့် မာနထောင်လွှားမှုဆိုင်ရာ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံများနှင့် ဝေးကွာလှသော နေရာ၌ လူထုသည် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော အသင်းတော်များ သို့မဟုတ် ကာသီဒြယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများတွင် မဟုတ်ဘဲ၊ တောင်တန်းများ၏ အရိပ်အောက်၊ အယ်လ်ပ်စ်တောင်ကြားလျှိုမြောင်များတွင်၊ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရချိန်၌ ကျောက်ဆောင်ခံတပ်အချို့တွင် စုဝေးခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်တော်၏ကျွန်များထံမှ သမ္မာတရားစကားလုံးများကို နားထောင်ခဲ့ကြသည်။ သင်းအုပ်ဆရာများသည် ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောရုံသာမက၊ ဖျားနာသူများထံ သွားရောက်ကြည့်ရှုခြင်း၊ ကလေးသူငယ်များကို အမေးအဖြေပြုလုပ်ကာ သွန်သင်ခြင်း၊ လမ်းမှားသူများကို သတိပေးဆုံးမခြင်း၊ ထို့ပြင် အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းပေးရန်နှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ညီအစ်ကိုအသင်းအပင်းစိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းသော ကာလများတွင် သူတို့သည် လူထု၏ စေတနာအလျောက် လှူဒါန်းသော အလှူငွေများဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ တဲရှင်ချုပ်သူ ပေါလုကဲ့သို့ပင်၊ လိုအပ်ပါက မိမိကိုယ်တိုင် ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် တစ်ဦးစီသည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတတ်ပညာ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းတစ်ခုခုကို သင်ယူခဲ့ကြသည်။

From their pastors the youth received instruction. While attention was given to branches of general learning, the Bible was made the chief study. The Gospels of Matthew and John were committed to memory, with many of the Epistles. They were employed also in copying the Scriptures. Some manuscripts contained the whole Bible, others only brief selections, to which some simple explanations of the text were added by those who were able to expound the Scriptures. Thus were brought forth the treasures of truth so long concealed by those who sought to exalt themselves above God. [69]

လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ သင်းအုပ်ဆရာများထံမှ သွန်သင်ဆုံးမမှုကို ခံယူခဲ့ကြသည်။ အထွေထွေပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို ဂရုစိုက်သင်ကြားပေးသော်လည်း၊ သမ္မာကျမ်းစာကို အဓိက လေ့လာမှုဘာသာရပ်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရှင်မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်းနှင့် ရှင်ယောဟန်ခရစ်ဝင်ကျမ်းတို့ကို ဩဝါဒစာ အများအပြားနှင့်အတူ အလွတ်မှတ်သားစေခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကျမ်းစာကို မိတ္တူကူးယူခြင်းလုပ်ငန်းတွင်လည်း ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော လက်ရေးမူများတွင် သမ္မာကျမ်းစာတစ်ခုလုံး ပါဝင်ပြီး၊ အချို့တွင်မူ တိုတောင်းသော ကောက်နုတ်ချက်အချို့သာ ပါဝင်ကာ၊ ထိုအရာများအပေါ် သမ္မာကျမ်းစာကို ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းနိုင်သူများက ရိုးရှင်းသော ကျမ်းစာရှင်းလင်းချက်အချို့ကို ထည့်သွင်းပေးခဲ့ကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်ထက် ချီးမြှောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသူများက ကာလရှည်ကြာစွာ ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သော သမ္မာတရားရတနာများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ [၆၉]

By patient, untiring labor, sometimes in the deep, dark caverns of the earth, by the light of torches, the Sacred Scriptures were written out, verse by verse, chapter by chapter. Thus the work went on, the revealed will of God shining out like pure gold; how much brighter, clearer, and more powerful because of the trials undergone for its sake only those could realize who were engaged in the work. Angels from heaven surrounded these faithful workers.

ဇွဲလုံ့လဝီရိယရှိပြီး မောပန်းခြင်းမရှိသော လုပ်အားဖြင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြေကြီးအောက် နက်ရှိုင်းပြီး မှောင်မိုက်သော ဂူများအတွင်း၌ မီးတုတ်များ၏ အလင်းရောင်ဖြင့်၊ သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာတော်မြတ်ကို တစ်ချက်ချင်း၊ တစ်ခန်းချင်း ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ထင်ရှားစေတော်မူသော ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည် ရွှေစင်ရွှေသားကဲ့သို့ တောက်ပခဲ့သည်—၎င်း၏အတွက်ကြောင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော စမ်းသပ်မှုများကြောင့် မည်မျှအထိ ပိုမိုတောက်ပ၊ ရှင်းလင်းပြီး တန်ခိုးကြီးမားလာသည်ကို ထိုလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသူများသာ နားလည်နိုင်လိမ့်မည်။ ကောင်းကင်တမန်များသည် ဤသစ္စာရှိသော လုပ်သားများကို ဝန်းရံထားခဲ့ကြသည်။

Satan had urged on the papal priests and prelates to bury the word of truth beneath the rubbish of error, heresy, and superstition; but in a most wonderful manner it was preserved uncorrupted through all the ages of darkness. It bore not the stamp of man, but the impress of God. Men have been unwearied in their efforts to obscure the plain, simple meaning of the Scriptures, and to make them contradict their own testimony; but like the ark upon the billowy deep, the word of God outrides the storms that threaten it with destruction. As the mine has rich veins of gold and silver hidden beneath the surface, so that all must dig who would discover its precious stores, so the Holy Scriptures have treasures of truth that are revealed only to the earnest, humble, prayerful seeker. God designed the Bible to be a 58 The Great Controversy lessonbook to all mankind, in childhood, youth, and manhood, and to be studied through all time. He gave His word to men as a revelation of Himself. Every new truth discerned is a fresh disclosure of the character of its Author. The study of the Scriptures is the means divinely ordained to bring men into closer connection with their Creator and to give them a clearer knowledge of His will. It is the medium of communication between God and man.

စာတန်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဘုန်းကြီးများနှင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းကြီးများကို သမ္မာတရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်အား အမှားများ၊ မိစ္ဆာအယူဝါဒများနှင့် အယူသီးမှုဆိုင်ရာ အမှိုက်သရိုက်များအောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်—သို့သော်လည်း အလွန်အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော နည်းလမ်းဖြင့် ၎င်းသည် မှောင်မိုက်သော ခေတ်ကာလများတစ်လျှောက်လုံးတွင် မညစ်ညမ်းဘဲ တည်တံ့ခိုင်မြဲခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူသား၏တံဆိပ်မဟုတ်ဘဲ ဘုရားသခင်၏ စွဲနှိပ်ချက်ကို ဆောင်ထားသည်။ လူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ ရှင်းလင်းရိုးရှင်းသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဝေဝါးစေရန်နှင့် ၎င်းတို့ကို မိမိတို့၏ သက်သေခံချက်အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်မှုဖြစ်စေရန် မောပန်းခြင်းမရှိဘဲ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ လှိုင်းတံပိုးထူထပ်သော ပင်လယ်ပြင်ထက်ရှိ သင်္ဘောတော်ကြီးကဲ့သို့ပင်၊ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်သည် မိမိကို ဖျက်ဆီးရန် ခြိမ်းခြောက်နေသော မုန်တိုင်းများကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။ သတ္တုတွင်းတွင် မြေမျက်နှာပြင်အောက်၌ ဝှက်ထားသော ရွှေနှင့် ငွေကြောများရှိသဖြင့်၊ ၎င်း၏ အဖိုးတန်သိုလှောင်မှုများကို ရှာဖွေလိုသူတိုင်း တူးဖော်ရသကဲ့သို့ပင်၊ သန့်ရှင်းသောကျမ်းစာတော်မြတ်တွင်လည်း စိတ်အားထက်သန်၊ နှိမ့်ချပြီး ဆုတောင်းခြင်းရှိသော ရှာဖွေသူအားသာ ထင်ရှားစေတော်မူသော သမ္မာတရားရတနာများ ရှိသည်။ ဘုရားသခင်သည် သမ္မာကျမ်းစာကို ၅၈ မဟာပဋိပက္ခ လူသားအားလုံးအတွက် ကလေးဘဝ၊ လူငယ်ဘဝနှင့် လူကြီးဘဝတို့တွင် သင်ခန်းစာစာအုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခေတ်ကာလပတ်လုံး လေ့လာရန်လည်းကောင်း ရည်ရွယ်တော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်သည် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစေခြင်းအဖြစ် မိမိ၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို လူတို့အား ပေးသနားခဲ့သည်။ ပိုင်းခြားသိမြင်ရသော သမ္မာတရားအသစ်တိုင်းသည် ၎င်း၏အာဘော်ရှင်၏ စရိုက်လက္ခဏာကို အသစ်တစ်ဖန် ထင်ရှားစေခြင်းဖြစ်သည်။ သမ္မာကျမ်းစာကို လေ့လာခြင်းသည် လူသားတို့အား မိမိတို့ကို ဖန်ဆင်းတော်မူသောအရှင်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်သွယ်မှုရှိစေရန်နှင့် ကိုယ်တော်၏အလိုတော်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိရှိစေရန်အတွက် ဘုရားသခင်က ခန့်အပ်ထားတော်မူသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်နှင့် လူသားအကြား ဆက်သွယ်မှုပြုလုပ်ရာ ကြားခံမဏ္ဍိုင်ဖြစ်သည်။

While the Waldenses regarded the fear of the Lord as the beginning of wisdom, they were not blind to the importance of a contact [70] with the world, a knowledge of men and of active life, in expanding the mind and quickening the perceptions. From their schools in the mountains some of the youth were sent to institutions of learning in the cities of France or Italy, where was a more extended field for study, thought, and observation than in their native Alps. The youth thus sent forth were exposed to temptation, they witnessed vice, they encountered Satan’s wily agents, who urged upon them the most subtle heresies and the most dangerous deceptions. But their education from childhood had been of a character to prepare them for all this.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် ထာဝရဘုရားကို ကြောက်ရွံ့သောသဘောသည် ပညာ၏အချုပ်အခြာဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားကြသော်လည်း၊ သူတို့သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ရန်နှင့် ပိုင်းခြားသိမြင်မှုကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ကမ္ဘာကြီးနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်း၊ [၇၀] လူသားတို့အကြောင်းနှင့် လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရသော လူနေမှုဘဝအကြောင်း သိရှိခြင်းတို့၏ အရေးကြီးပုံကို မျက်ကွယ်မပြုခဲ့ကြပါ။ တောင်တန်းများပေါ်ရှိ သူတို့၏ကျောင်းများမှနေ၍ လူငယ်အချို့ကို ပြင်သစ် သို့မဟုတ် အီတလီနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများတွင်ရှိသော ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများသို့ စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်—ထိုနေရာများတွင် မိမိတို့၏ဇာတိ အယ်လ်ပ်စ်တောင်တန်းများထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လေ့လာမှု၊ တွေးတောဆင်ခြင်မှုနှင့် လေ့လာစောင့်ကြည့်မှု နယ်ပယ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ စေလွှတ်ခြင်းခံရသော လူငယ်များသည် သွေးဆောင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်၊ သူတို့သည် ဒုစရိုက်များကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြရသည်၊ သူတို့ထံသို့ အလွန်သိမ်မွေ့သော မိစ္ဆာအယူဝါဒများနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံးသော လှည့်စားမှုများကို တိုက်တွန်းနေကြသည့် စာတန်၏ လှည့်ဖြားတတ်သော ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ သို့သော် သူတို့၏ ကလေးဘဝကပင် ခံယူခဲ့ရသော ပညာရေးသည် ဤအရာအားလုံးအတွက် သူတို့ကို ပြင်ဆင်ပေးထားပြီးသား ဖြစ်ခဲ့သည်။

In the schools whither they went, they were not to make confidants of any. Their garments were so prepared as to conceal their greatest treasure—the precious manuscripts of the Scriptures. These, the fruit of months and years of toil, they carried with them, and whenever they could do so without exciting suspicion, they cautiously placed some portion in the way of those whose hearts seemed open to receive the truth. From their mother’s knee the Waldensian youth had been trained with this purpose in view; they understood their work and faithfully performed it. Converts to the true faith were won in these institutions of learning, and frequently its principles were found to be permeating the entire school; yet the papal leaders could not, by the closest inquiry, trace the so-called corrupting heresy to its source.

သူတို့သွားခဲ့ကြသော ကျောင်းများတွင် သူတို့သည် မည်သူ့ကိုမျှ ရင်ဖွင့်ဖော် မပြုလုပ်ခဲ့ကြပါ။ သူတို့၏ အဝတ်အထည်များကို သူတို့၏ အကြီးမြတ်ဆုံးသော ရတနာတည်းဟူသော—အဖိုးတန်လှသည့် ကျမ်းစာလက်ရေးမူများကို ဝှက်ထားနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ထားခဲ့ကြသည်။ လပေါင်းများစွာနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသော ဤအသီးအပွင့်များကို သူတို့သည် မိမိတို့နှင့်အတူ ယူဆောင်သွားခဲ့ကြပြီး၊ သံသယဖြစ်ပွားစေခြင်းမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အခါတိုင်းတွင်၊ သမ္မာတရားကို လက်ခံရန် နှလုံးသား ပွင့်လင်းနေပုံရသူများ၏ လမ်းခရီး၌ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို သတိကြီးစွာဖြင့် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ မိခင်၏ဒူးထက်ကပင် ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်လူငယ်များသည် ဤရည်ရွယ်ချက်ကို မျှော်မှန်းလျက် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်—သူတို့သည် မိမိတို့၏လုပ်ငန်းကို နားလည်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းကို သစ္စာရှိစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဤပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင် စစ်မှန်သောယုံကြည်ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲလာသူများကို ရရှိခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်း၏မူများသည် တစ်ကျောင်းလုံးသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်—သို့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခေါင်းဆောင်များသည် အနီးကပ်ဆုံး စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်သော်လည်း၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးစေသည်ဟု ဆိုသော ထိုမိစ္ဆာအယူဝါဒ၏ မြစ်ဖျားခံရာနေရာကို ခြေရာမခံနိုင်ခဲ့ကြပါ။

The spirit of Christ is a missionary spirit. The very first impulse of the renewed heart is to bring others also to the Saviour. Such was the spirit of the Vaudois Christians. They felt that God required more of them than merely to preserve the truth in its purity in their own churches; that a solemn responsibility rested upon them to let their light shine forth to those who were in darkness; by the mighty power of God’s word they sought to break the bondage which Rome had imposed. The Vaudois ministers were trained as missionaries, everyone who expected to enter the ministry being required first to gain an experience as an evangelist. Each was to serve three years in [71] some mission field before taking charge of a church at home. This service, requiring at the outset self-denial and sacrifice, was a fitting introduction to the pastor’s life in those times that tried men’s souls. The youth who received ordination to the sacred office saw before them, not the prospect of earthly wealth and glory, but a life of toil and danger, and possibly a martyr’s fate. The missionaries went out two and two, as Jesus sent forth His disciples. With each young man was usually associated a man of age and experience, the youth being under the guidance of his companion, who was held responsible for his training, and whose instruction he was required to heed. These colaborers were not always together, but often met for prayer and counsel, thus strengthening each other in the faith.

ခရစ်တော်၏စိတ်ဝိညာဉ်သည် သာသနာပြုစိတ်ဝိညာဉ်ဖြစ်သည်။ အသစ်ပြုပြင်ခြင်းခံရသော နှလုံးသား၏ အဦးဆုံးသော နှိုးဆော်ချက်မှာ အခြားသူများကိုလည်း ကယ်တင်ရှင်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန်ဖြစ်သည်။ ဗိုဒွိုက်စ် ခရစ်ယာန်များ၏ စိတ်ဝိညာဉ်သည် ထိုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အသင်းတော်များတွင် သမ္မာတရားကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ထိန်းသိမ်းထားရန်ထက် ပိုမိုသောအရာကို မိမိတို့ထံမှ တောင်းဆိုတော်မူကြောင်း သူတို့ ခံစားခဲ့ကြရသည်—မှောင်မိုက်ခြင်းထဲတွင် ရှိနေကြသူများထံ မိမိတို့၏အလင်းကို ထွန်းလင်းစေရန် ကြီးလေးသော တာဝန်သည် မိမိတို့အပေါ်၌ တည်ရှိနေကြောင်း၊ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော် တန်ခိုးတော်အားဖြင့် ရောမက ချည်နှောင်ထားခဲ့သော သုံ့ပန်းဘဝကို ချိုးဖျက်ပစ်ရန် သူတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ဗိုဒွိုက်စ် ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်များကို သာသနာပြုများအဖြစ် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ကြပြီး၊ ဓမ္မအမှုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် မျှော်မှန်းထားသူတိုင်းသည် ပထမဦးစွာ ဧဝံဂေလိဆရာအဖြစ် အတွေ့အကြုံကို ရရှိရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ တစ်ဦးစီသည် မိမိတို့နေရပ်ရှိ အသင်းတော်ကို တာဝန်မယူမီ၊ [၇၁] သာသနာပြုနယ်ပယ်အချို့တွင် သုံးနှစ်တိုင်အောင် အမှုဆောင်ခဲ့ကြရသည်။ စတင်ချိန်ကပင် မိမိကိုယ်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းတို့ကို လိုအပ်သော ဤအမှုတော်ဆောင်ခြင်းသည်၊ လူသားတို့၏ စိတ်ဝိညာဉ်ကို စမ်းသပ်ခဲ့သော ထိုခေတ်ကာလများတွင် သင်းအုပ်ဆရာ၏ဘဝအတွက် သင့်လျော်သော မိတ်ဆက်ခြင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသော ရာထူးအဆင့်အတန်းအတွက် သိက္ခာတင်မြှောက်ခြင်းခံရသော လူငယ်များသည် မိမိတို့၏ရှေ့မှောက်တွင် လောကီစည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ဘုန်းအသရေဆိုင်ရာ မျှော်လင့်ချက်များကို မဟုတ်ဘဲ၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းနှင့် အန္တရာယ်များပြည့်နှက်နေသောဘဝ၊ ထို့ပြင် အာဇာနည်တစ်ဦးကဲ့သို့ သေဆုံးရမည့် ကံကြမ္မာမျိုးကိုသာ မြင်တွေ့ခဲ့ကြရသည်။ သာသနာပြုများသည် ယေရှုက မိမိ၏တပည့်တော်များကို စေလွှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ နှစ်ဦးတစ်တွဲစီ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ လူငယ်တစ်ဦးစီနှင့်အတူ အသက်အရွယ်နှင့် အတွေ့အကြုံရှိသော လူကြီးတစ်ဦးကို အမြဲတမ်း တွဲဖက်ပေးလေ့ရှိပြီး၊ လူငယ်သည် သူ၏အဖော်၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် ရှိနေကာ၊ ထိုအဖော်သည် သူ၏လေ့ကျင့်မှုအတွက် တာဝန်ရှိပြီး သူ၏သွန်သင်ဆုံးမမှုကို လူငယ်က နာခံရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် အမြဲတမ်း အတူတကွ ရှိမနေကြသော်လည်း၊ ဆုတောင်းခြင်းနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းတို့အတွက် မကြာခဏ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသဖြင့်၊ ဤနည်းဖြင့် ယုံကြည်ခြင်းတွင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ခွန်အားပေးခဲ့ကြသည်။

To have made known the object of their mission would have ensured its defeat; therefore they carefully concealed their real character. Every minister possessed a knowledge of some trade or profession, and the missionaries prosecuted their work under cover of a secular calling. Usually they chose that of merchant or peddler. “They carried silks, jewelry, and other articles, at that time not easily purchasable save at distant marts; and they were welcomed as merchants where they would have been spurned as missionaries.”— Wylie, b. 1, ch. 7. All the while their hearts were uplifted to God for wisdom to present a treasure more precious than gold or gems. They secretly carried about with them copies of the Bible, in whole or in part; and whenever an opportunity was presented, they called the attention of their customers to these manuscripts. Often an interest to read God’s word was thus awakened, and some portion was gladly left with those who desired to receive it.

သူတို့၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်း ရည်ရွယ်ချက်ကို အတိအလင်း အသိပေးလိုက်ခြင်းသည် ပျက်စီးရှုံးနိမ့်မှုကို သေချာပေါက် ဖြစ်စေမည်ဖြစ်သောကြောင့် သူတို့၏ ရုပ်မှန်ကို ဂရုတစိုက် လျှို့ဝှက်ထားခဲ့ကြသည်။ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်တိုင်းသည် ကုန်သွယ်မှု သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်တစ်ခုခုကို တတ်မြောက်ထားကြပြီး သာသနာပြုများသည် မိမိတို့၏အလုပ်ကို လောကီအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်တစ်ခု၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ များသောအားဖြင့် သူတို့သည် ကုန်သည် သို့မဟုတ် လှည့်လည်ဈေးရောင်းသူ အလုပ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ “သူတို့သည် ထိုခေတ်အခါက အဝေးက ဈေးကွက်ကြီးများတွင်မှလွဲ၍ အလွယ်တကူ ဝယ်ယူ၍မရနိုင်သော ပိုးထည်များ၊ ကျောက်မျက်ရတနာများနှင့် အခြားပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်သွားကြရာ သာသနာပြုများအဖြစ် ငြင်းပယ်ခံရမည့်နေရာများတွင် ကုန်သည်များအဖြစ် ကြိုဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်”— ဝိုင်လီ၊ စာအုပ် ၁၊ အခန်း ၇။ ထိုအချိန်တစ်လျှောက်လုံးတွင် သူတို့၏နှလုံးသားများသည် ရွှေ သို့မဟုတ် ကျောက်မျက်ရတနာများထက် ပိုမိုအဖိုးတန်သော ရတနာကို ပေးကမ်းနိုင်ရန် ဘုရားသခင်ထံမှ ဉာဏ်ပညာကို တောင်းခံလျက် မြှင့်တင်ထားခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာ တစ်အုပ်လုံးကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ မိမိတို့နှင့်အတူ လျှို့ဝှက်စွာ သယ်ဆောင်သွားလေ့ရှိပြီး အခွင့်အရေးရတိုင်း ဝယ်ယူသူများအား ဤလက်ရေးစာမူများကို သတိပြုမိစေရန် လမ်းညွှန်ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဖတ်ရှုလိုစိတ် စိတ်ဝင်စားမှု မကြာခဏ နိုးထလာခဲ့ပြီး ကျမ်းစာကို လက်ခံရယူလိုသူများထံတွင် အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို ဝမ်းမြောက်စွာ ချန်ထားရစ်ခဲ့ကြသည်။

The work of these missionaries began in the plains and valleys at the foot of their own mountains, but it extended far beyond these limits. With naked feet and in garments coarse and travel-stained as were those of their Master, they passed through great cities and [72] penetrated to distant lands. Everywhere they scattered the precious seed. Churches sprang up in their path, and the blood of martyrs witnessed for the truth. The day of God will reveal a rich harvest 60 The Great Controversy of souls garnered by the labors of these faithful men. Veiled and silent, the word of God was making its way through Christendom and meeting a glad reception in the homes and hearts of men.

ဤသာသနာပြုများ၏ အလုပ်သည် မိမိတို့တောင်ခြေရှိ လွင်ပြင်များနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် စတင်ခဲ့သော်လည်း ထိုနယ်နိမိတ်များထက် များစွာကျော်လွန်၍ ကျယ်ပြန့်သွားခဲ့သည်။ သူတို့၏ အရှင်သခင်ကဲ့သို့ပင် ခြေဗလာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းပြီး ခရီးသွားလွန်း၍ စွန်းထင်းနေသော အဝတ်အစားများဖြင့်လည်းကောင်း သူတို့သည် မြို့ကြီးများကို ဖြတ်သန်းသွားလာခဲ့ကြပြီး [၇၂] ဝေးလံသော ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ နေရာတိုင်းတွင် သူတို့သည် အဖိုးတန်သော မျိုးစေ့ကို ကြဲဖြန့်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သွားရာလမ်းတွင် အသင်းတော်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး အာဇာနည်တို့၏ သွေးသည် သမ္မာတရားအတွက် သက်သေခံခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏နေ့ရက်တွင် ဤသစ္စာရှိသူတို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ရရှိလာသော ဝိညာဉ်ရေးရာ ကြွယ်ဝသော အသီးအနှံ ရိတ်သိမ်းခြင်းကို ထင်ရှားစေလိမ့်မည်၊ ၆၀ မဟာပဋိပက္ခ။ ဖုံးကွယ်လျက် ဆိတ်ဆိတ်နေသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခွင်သို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နေပြီး လူတို့၏ အိမ်များနှင့် နှလုံးသားများတွင် ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

To the Waldenses the Scriptures were not merely a record of God’s dealings with men in the past, and a revelation of the responsibilities and duties of the present, but an unfolding of the perils and glories of the future. They believed that the end of all things was not far distant, and as they studied the Bible with prayer and tears they were the more deeply impressed with its precious utterances and with their duty to make known to others its saving truths. They saw the plan of salvation clearly revealed in the sacred pages, and they found comfort, hope, and peace in believing in Jesus. As the light illuminated their understanding and made glad their hearts, they longed to shed its beams upon those who were in the darkness of papal error.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များအတွက် သမ္မာကျမ်းစာသည် အတိတ်ကာလက လူသားများနှင့် ဘုရားသခင်၏ ဆက်ဆံဆောင်ရွက်မှု မှတ်တမ်းတစ်ခုနှင့် လက်ရှိအချိန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဖော်ပြချက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်၏ ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဘုန်းတော်များကို ဖွင့်ပြချက်လည်း ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ခပ်သိမ်းသော အရာတို့၏ အဆုံးသတ်သည် မဝေးတော့ဟု ယုံကြည်ကြပြီး၊ ဆုတောင်းခြင်း၊ မျက်ရည်ကျခြင်းတို့ဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကို လေ့လာကြစဉ် ကျမ်းစာ၏ အဖိုးတန်သော မိန့်မြွက်ချက်များနှင့် ကယ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ သမ္မာတရားများကို အခြားသူများအား အသိပေးရန် မိမိတို့၏ တာဝန်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ခံစားခဲ့ကြရသည်။ သူတို့သည် သန့်ရှင်းသော စာမျက်နှာများတွင် ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသော ကယ်တင်ခြင်း အစီအစဉ်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြပြီး ယေရှုကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် သက်သာခြင်း၊ မျှော်လင့်ခြင်းနှင့် ငြိမ်သက်ခြင်းတို့ကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ အလင်းသည် သူတို့၏ ဉာဏ်ပညာကို လင်းလင်းတောက်စေပြီး နှလုံးသားကို ဝမ်းမြောက်စေသည်နှင့်အမျှ သူတို့သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ မှားယွင်းခြင်း မှောင်မိုက်ထဲတွင် ရှိနေသူများအပေါ် ထိုအလင်းတန်းများကို ဖြန့်ကျက်လိုစိတ် ပြင်းပြခဲ့ကြသည်။

They saw that under the guidance of pope and priest, multitudes were vainly endeavoring to obtain pardon by afflicting their bodies for the sin of their souls. Taught to trust to their good works to save them, they were ever looking to themselves, their minds dwelling upon their sinful condition, seeing themselves exposed to the wrath of God, afflicting soul and body, yet finding no relief. Thus conscientious souls were bound by the doctrines of Rome. Thousands abandoned friends and kindred, and spent their lives in convent cells. By oft-repeated fasts and cruel scourgings, by midnight vigils, by prostration for weary hours upon the cold, damp stones of their dreary abode, by long pilgrimages, by humiliating penance and fearful torture, thousands vainly sought to obtain peace of conscience. Oppressed with a sense of sin, and haunted with the fear of God’s [73] avenging wrath, many suffered on, until exhausted nature gave way, and without one ray of light or hope they sank into the tomb.

ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် ဓမ္မဆရာတို့၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် လူအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့ဝိညာဉ်၏ အပြစ်အတွက် မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ညှဉ်းဆဲခြင်းဖြင့် အပြစ်လွှတ်ခြင်းကို ရရှိရန် အချည်းနှီး ကြိုးစားနေကြသည်ကို သူတို့ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ မိမိတို့ကိုယ်ကို ကယ်တင်ရန် ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ကိုးစားရန် သွန်သင်ခံရသဖြင့် သူတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုသာ အမြဲပြန်ကြည့်နေကြပြီး စိတ်နှလုံးသည် မိမိတို့၏ အပြစ်ရှိသောအခြေအနေအပေါ်၌သာ တည်မှီနေကာ ဘုရားသခင်၏ အမျက်တော်ဒဏ်ကို ခံရတော့မည်ဟု မြင်နေကြလျက် စိတ်ဝိညာဉ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ညှဉ်းဆဲနေကြသော်လည်း မည်သည့်သက်သာရာကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ကြချေ။ ထို့ကြောင့် သီလသမာဓိရှိသော စိတ်ဝိညာဉ်များသည် ရောမ၏ အယူဝါဒများဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ ခံခဲ့ရသည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော လူတို့သည် သူငယ်ချင်းများနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းများကို စွန့်ခွာပြီး ကွန်ဗင့်သီလရှင်ကျောင်း အခန်းငယ်များထဲတွင် ဘဝကို ကုန်လွန်စေခဲ့ကြသည်။ မကြာခဏ အစာရှောင်ခြင်း၊ ရက်စက်စွာ ရိုက်နှက်ခြင်း၊ သန်းခေါင်ယံ စောင့်ထိန်းခြင်း၊ သူတို့၏ ခြောက်ကပ်ဖွေးလျက်ရှိသော နေရာ၏ အေးစက်စိုစွတ်သော ကျောက်တုံးများပေါ်တွင် မောပန်းနွမ်းနယ်စွာ နာရီပေါင်းများစွာ ဝပ်စတွားနေခြင်း၊ ရှည်လျားသော ဘုရားဖူးခရီးစဉ်များ သွားခြင်း၊ အရှက်ရစေသော အပြစ်ဒဏ်ခံခြင်းနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့ဖြင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော လူတို့သည် အချည်းနှီး စိတ်လိပ်ပြာသန့်ရှင်းမှုကို ရရှိရန် ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ အပြစ်ရှိသည်ဟူသော ခံစားချက်ဖြင့် ဖိနှိပ်ခံရပြီး ဘုရားသခင်၏ [၇၃] ကလဲ့စားချေမည့် အမျက်တော်ကို ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်လျက် လူအများတို့သည် သဘာဝတရား ကုန်ခမ်းပျက်စီးသွားသည့်တိုင်အောင် ဆက်လက်ခံစားခဲ့ကြရပြီး အလင်း သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ခြင်း အရိပ်အယောင်မျှ မရှိဘဲ ဂူသင်္ချိုင်းထဲသို့ ကျဆင်းသွားခဲ့ကြသည်။

The Waldenses longed to break to these starving souls the bread of life, to open to them the messages of peace in the promises of God, and to point them to Christ as their only hope of salvation. The doctrine that good works can atone for the transgression of God’s law they held to be based upon falsehood. Reliance upon human merit intercepts the view of Christ’s infinite love. Jesus died as a sacrifice for man because the fallen race can do nothing to recommend themselves to God. The merits of a crucified and risen Waldenses 61 Saviour are the foundation of the Christian’s faith. The dependence of the soul upon Christ is as real, and its connection with Him must be as close, as that of a limb to the body, or of a branch to the vine.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် ဤငတ်မွတ်နေသော စိတ်ဝိညာဉ်များအတွက် အသက်မုန့်ကို ဖဲ့ပေးရန်၊ ဘုရားသခင်၏ ကတိတော်များထဲမှ ငြိမ်သက်ခြင်း သတင်းစကားများကို ဖွင့်ပြပေးရန်နှင့် သူတို့၏ တစ်ခုတည်းသော ကယ်တင်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်အဖြစ် ခရစ်တော်ထံသို့ လမ်းညွှန်ပြသပေးရန် ပြင်းပြစွာ ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ်များသည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်ကို လွန်ကျူးခြင်းအတွက် အပြစ်ဖြေပေးနိုင်သည်ဟူသော အယူဝါဒကို သူတို့သည် မုသာဝါဒအပေါ် အခြေခံထားသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ လူသားတို့၏ ကောင်းမှုအပေါ် ကိုးစားခြင်းသည် ခရစ်တော်၏ အတိုင်းအဆမရှိသော မေတ္တာတော်ကို မမြင်နိုင်အောင် ပိတ်ဆို့ထားသည်။ ကျဆုံးသွားသော လူသားမျိုးနွယ်သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ဘုရားသခင်ထံ ထောက်ခံတင်ပြရန် မည်သည့်အရာမျှ မလုပ်ဆောင်နိုင်သောကြောင့် ယေရှုသည် လူသားအတွက် ယဇ်ပူဇော်မှုအဖြစ် အသေခံခဲ့သည်။ လက်ဝါးကပ်တိုင်မှာ အသေခံပြီး ပြန်လည်ထမြောက်တော်မူသော ကယ်တင်ရှင် ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ် ၆၁ ၏ ကောင်းမှုကုသိုလ်များသည် ခရစ်ယာန်တို့၏ ယုံကြည်ခြင်း အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ စိတ်ဝိညာဉ်သည် ခရစ်တော်အပေါ် မှီခိုနေရခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု သို့မဟုတ် စပျစ်နွယ်ပင်တွင် ခက်မတစ်ခု တွယ်ကပ်နေရသကဲ့သို့ အစစ်အမှန်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်နှင့် ဆက်သွယ်မှုသည် ထိုမျှလောက် နီးကပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

The teachings of popes and priests had led men to look upon the character of God, and even of Christ, as stern, gloomy, and forbidding. The Saviour was represented as so far devoid of sympathy with man in his fallen state that the mediation of priests and saints must be invoked. Those whose minds had been enlightened by the word of God longed to point these souls to Jesus as their compassionate, loving Saviour, standing with outstretched arms, inviting all to come to Him with their burden of sin, their care and weariness. They longed to clear away the obstructions which Satan had piled up that men might not see the promises, and come directly to God, confessing their sins, and obtaining pardon and peace.

ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများနှင့် ဓမ္မဆရာများ၏ သွန်သင်ချက်များသည် လူတို့အား ဘုရားသခင်၏ စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ခရစ်တော်၏ စရိုက်လက္ခဏာကိုပင် တင်းမာခက်ထန်သော၊ မှောင်မိုက်သော၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်သော အရာအဖြစ် ရှုမြင်စေခဲ့သည်။ ကယ်တင်ရှင်သည် ကျဆုံးနေသောအခြေအနေရှိ လူသားအပေါ် စာနာထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့လွန်းသဖြင့် ဓမ္မဆရာများနှင့် သူတော်စင်များ၏ ကြားဝင်ဖျန်ဖြေပေးမှုကို တောင်းခံရမည်ဟု ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့် စိတ်အလင်းပွင့်ခဲ့သူများသည် ဤစိတ်ဝိညာဉ်များအား ယေရှုထံသို့ လမ်းညွှန်ပြသရန် ပြင်းပြစွာ ဆန္ဒရှိခဲ့ကြပြီး၊ ကိုယ်တော်သည် သနားကြင်နာတတ်သော၊ ချစ်မြတ်နိုးတတ်သော ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် လက်မောင်ကို ဆန့်တန်းလျက်၊ အပြစ်ဝန်ထုတ်ချင်းများ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် မောပန်းနွမ်းနယ်မှုများအားလုံးကို သယ်ဆောင်၍ မိမိထံသို့ လာကြရန် အားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်နေသည်ဟု ပြသလိုခဲ့ကြသည်။ စာတန်က လူတို့သည် ကတိတော်များကို မမြင်ဘဲ၊ ဘုရားသခင်ထံ တိုက်ရိုက်မလာနိုင်ဘဲ၊ အပြစ်များကို ဝန်မခံဘဲ၊ အပြစ်လွှတ်ခြင်းနှင့် ငြိမ်သက်ခြင်းကို မရရှိနိုင်အောင် ပုံပုံထားသော အတားအဆီးများကို ရှင်းလင်းပစ်ရန် သူတို့ ပြင်းပြစွာ ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။

Eagerly did the Vaudois missionary unfold to the inquiring mind the precious truths of the gospel. Cautiously he produced the carefully written portions of the Holy Scriptures. It was his greatest joy to give hope to the conscientious, sin-stricken soul, who could see only a God of vengeance, waiting to execute justice. With quivering lip and tearful eye did he, often on bended knees, open to his brethren the precious promises that reveal the sinner’s only hope. [74]

ဗိုဒွိုက်စ် (Vaudois) သာသနာပြုသည် စူးစမ်းလိုသော စိတ်နှလုံးရှိသူအား ဧဝံဂေလိတရား၏ အဖိုးတန်သော သမ္မာတရားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ဖွင့်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ဂရုတစိုက် ရေးသားထားသော သန့်ရှင်းသော သမ္မာကျမ်းစာ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို သတိကြီးစွာဖြင့် ထုတ်ပြခဲ့သည်။ တရားမျှတမှုကို စီရင်ရန် စောင့်ဆိုင်းနေသော ကလဲ့စားချေတတ်သည့် ဘုရားသခင်ကိုသာ မြင်နိုင်သော၊ သီလသမာဓိရှိပြီး အပြစ်ဒဏ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက်နေသော စိတ်ဝိညာဉ်အား မျှော်လင့်ချက်ပေးရခြင်းသည် သူ၏ အကြီးမြတ်ဆုံးသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တုန်ရင်နေသော နှုတ်ခမ်းနှင့် မျက်ရည်ပြည့်နေသော မျက်ဝန်းများဖြင့် သူသည် မကြာခဏ ဒူးထောက်လျက်၊ အပြစ်သား၏ တစ်ခုတည်းသော မျှော်လင့်ချက်ကို ဖော်ပြသည့် အဖိုးတန်သော ကတိတော်များကို မိမိ၏ ညီအစ်ကိုများထံ ဖွင့်ပြခဲ့သည်။ [၇၄]

Thus the light of truth penetrated many a darkened mind, rolling back the cloud of gloom, until the Sun of Righteousness shone into the heart with healing in His beams. It was often the case that some portion of Scripture was read again and again, the hearer desiring it to be repeated, as if he would assure himself that he had heard aright. Especially was the repetition of these words eagerly desired: “The blood of Jesus Christ His Son cleanseth us from all sin.” 1 John 1:7. “As Moses lifted up the serpent in the wilderness, even so must the Son of man be lifted up: that whosoever believeth in Him should not perish, but have eternal life.” John 3:14, 15.

ထိုသို့ဖြင့် သမ္မာတရား၏ အလင်းသည် မှောင်မိုက်နေသော စိတ်နှလုံးများစွာထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်းနေမင်းသည် မိမိ၏ အလင်းတန်းများတွင် ကုသခြင်း အစွမ်းဖြင့် နှလုံးသားထဲသို့ လင်းလက်လာသည်အထိ မှေးမှိန်သော တိမ်တိုက်များကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။ ကျမ်းစာ၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖတ်ရှုရခြင်းမျိုး မကြာခဏ ဖြစ်တတ်ပြီး၊ နားထောင်သူသည် မိမိ မှန်မှန်ကန်ကန် ကြားရသည်ကို သေချာစေလိုသကဲ့သို့ ပြန်လည်ရွတ်ဆိုပြရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဤစကားလုံးများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားလိုစိတ် ပြင်းပြခဲ့ကြသည် - “ဘုရားသခင်၏ သားတော်ယေရှုခရစ်၏ အသွေးတော်သည် ငါတို့အပြစ်ရှိသမျှကို ဆေးကြောသန့်စင်စေ၏။” ၁ ယောဟန် ၁:၇။ “မောရှေသည် တော၌ မြွေကို မြှောက်ထားသကဲ့သို့ လူသားသည် မြှောက်ထားခြင်းကို ခံရမည်။ အကြောင်းမူကား၊ ကိုယ်တော်ကို ယုံကြည်သောသူအပေါင်းတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့မရောက်ဘဲ ထာဝရအသက်ကို ရစေခြင်းငှာဖြစ်သတည်း။” ယောဟန် ၃:၁၄၊ ၁၅။

Many were undeceived in regard to the claims of Rome. They saw how vain is the mediation of men or angels in behalf of the sinner. As the true light dawned upon their minds they exclaimed with rejoicing: “Christ is my priest; His blood is my sacrifice; His altar is my confessional.” They cast themselves wholly upon the merits of Jesus, repeating the words, “Without faith it is impossible 62 The Great Controversy to please Him.” Hebrews 11:6. “There is none other name under heaven given among men, whereby we must be saved.” Acts 4:12.

လူအများတို့သည် ရောမ၏ တောင်းဆိုချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အမြင်မှန် ရရှိခဲ့ကြသည်။ အပြစ်သားအတွက် လူသား သို့မဟုတ် ကောင်းကင်တမန်များ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုသည် မည်မျှအချည်းနှီးဖြစ်ကြောင်း သူတို့ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ အစစ်အမှန် အလင်းသည် သူတို့၏ စိတ်နှလုံးတွင် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ သူတို့က ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် - “ခရစ်တော်သည် ကျွန်ုပ်၏ ယဇ်ပုရောဟိတ် ဖြစ်တော်မူ၏။ ကိုယ်တော်၏ အသွေးတော်သည် ကျွန်ုပ်၏ ယဇ်ပူဇော်မှု ဖြစ်၏။ ကိုယ်တော်၏ ယဇ်ပလ္လင်သည် ကျွန်ုပ်၏ အပြစ်ဝန်ခံရာနေရာ ဖြစ်၏” ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ယေရှု၏ ကောင်းမှုကုသိုလ်တော်အပေါ်၌သာ လုံးလုံးလျားလျား ပုံအပ်ထားခဲ့ကြပြီး၊ “ယုံကြည်ခြင်းမရှိလျှင် ဘုရားသခင်၏ စိတ်တော်နှင့် မတွေ့နိုင်။” ဟေဗြဲ ၁၁:၆၊ ၆၂ မဟာပဋိပက္ခ။ “ငါတို့ကို ကယ်တင်နိုင်သော အခြားနာမတစ်စုံတစ်ခုမျှ ကောင်းကင်အောက် လူတို့တွင် မပေးသနား။” တမန်တော် ၄:၁၂ ဟူသော စကားလုံးများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ရွတ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

The assurance of a Saviour’s love seemed too much for some of these poor tempest-tossed souls to realize. So great was the relief which it brought, such a flood of light was shed upon them, that they seemed transported to heaven. Their hands were laid confidingly in the hand of Christ; their feet were planted upon the Rock of Ages. All fear of death was banished. They could now covet the prison and the fagot if they might thereby honor the name of their Redeemer.

ကယ်တင်ရှင်၏ မေတ္တာတော်ကို စိတ်ချရခြင်းသည် မုန်တိုင်းဒဏ်ခံနေရသော ဤဆင်းရဲသား ဝိညာဉ်အချို့အတွက် သဘောပေါက်နားလည်နိုင်ရန် အလွန်ပင် ကြီးမားလွန်းလှပုံရသည်။ ၎င်းဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သော သက်သာရာရမှုသည် ကြီးမားလွန်းလှသဖြင့်၊ ထိုသို့သော အလင်းတန်းကြီးသည် သူတို့အပေါ်သို့ ကျရောက်လာသောကြောင့် သူတို့သည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားသကဲ့သို့ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူတို့၏ လက်များကို ခရစ်တော်၏ လက်တော်ထဲတွင် ယုံကြည်ကိုးစားစွာ အပ်နှံထားခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့၏ ခြေဖဝါးများကို ထာဝရကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် စိုက်ထူထားခဲ့ကြသည်။ သေခြင်းတရားကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းအားလုံး ကင်းစင်သွားခဲ့သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ရွေးနုတ်ရှင်၏ နာမတော်ကို ချီးမြှောက်နိုင်မည်ဆိုပါက သူတို့သည် ယခုအခါ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းနှင့် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခြင်းကိုပင် လိုလားတောင့်တနိုင်ကြပြီဖြစ်သည်။

In secret places the word of God was thus brought forth and read, sometimes to a single soul, sometimes to a little company who were longing for light and truth. Often the entire night was spent in this manner. So great would be the wonder and admiration of the listeners that the messenger of mercy was not infrequently [75] compelled to cease his reading until the understanding could grasp the tidings of salvation. Often would words like these be uttered: “Will God indeed accept my offering? Will He smile upon me? Will He pardon me?” The answer was read: “Come unto Me, all ye that labor and are heavy-laden, and I will give you rest.” Matthew 11:28.

လျှို့ဝှက်သောနေရာများတွင် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ထိုသို့ ထုတ်ဆောင်၍ ဖတ်ရှုခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် စိတ်ဝိညာဉ် တစ်ခုတည်းအတွက်လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလင်းနှင့် သမ္မာတရားကို တောင့်တနေသော အစုအဖွဲ့ငယ်လေးအတွက်လည်းကောင်း ဖတ်ကြားခဲ့ကြသည်။ မကြာခဏဆိုသလို ညဉ့်ဦးမှသည် မိုးလင်းသည်အထိ ဤနည်းလမ်းဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့ကြသည်။ နားထောင်သူများ၏ အံ့ဩချီးမွမ်းမှုသည် ကြီးမားလွန်းလှသဖြင့် ကရုဏာတော် သတင်းစကားပါးသူသည် ကယ်တင်ခြင်း သတင်းကောင်းကို စိတ်ဉာဏ်ဖြင့် နားမလည်နိုင်မချင်း မိမိ၏ ဖတ်ရှုခြင်းကို မကြာခဏ [၇၅] ရပ်နားထားခဲ့ရသည်။ “ဘုရားသခင်သည် ကျွန်ုပ်၏ ပူဇော်သက္ကာကို အမှန်တကယ် လက်ခံပါမည်လော။ ကိုယ်တော်သည် ကျွန်ုပ်အား ပြုံးပြပါမည်လော။ ကျွန်ုပ်ကို အပြစ်လွှတ်ပါမည်လော” ဟူသော စကားလုံးများကို မကြာခဏ မြွက်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ အဖြေကို ဖတ်ပြခဲ့သည် - “ဝန်လေး၍ ပင်ပန်းသောသူအပေါင်းတို့၊ ငါ့ထံသို့လာကြလော့။ ငါသည် သင်တို့ကို ချမ်းသာပေးမည်။” မဿဲ ၁၁:၂၈။

Faith grasped the promise, and the glad response was heard: “No more long pilgrimages to make; no more painful journeys to holy shrines. I may come to Jesus just as I am, sinful and unholy, and He will not spurn the penitential prayer. ‘Thy sins be forgiven thee.’ Mine, even mine, may be forgiven!”

ယုံကြည်ခြင်းက ကတိတော်ကို ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး၊ ဝမ်းမြောက်ဖွယ် တုံ့ပြန်သံကို ကြားခဲ့ရသည် - “ရှည်လျားသော ဘုရားဖူးခရီးစဉ်များ ထပ်ပြီးမသွားရတော့ပြီ။ သန့်ရှင်းသော ဌာနတော်များဆီသို့ နာကျင်ဖွယ် ခရီးစဉ်များ ထပ်ပြီးမနှင်ရတော့ပြီ။ ကျွန်ုပ်သည် အပြစ်ရှိပြီး မသန့်ရှင်းသော လက်ရှိအခြေအနေအတိုင်း ယေရှုထံသို့ လာနိုင်ပြီဖြစ်၍ ကိုယ်တော်သည် နောင်တရသော ဆုတောင်းသံကို ငြင်းပယ်မည်မဟုတ်ပါ။ ‘သင့်အပြစ်များကို လွှတ်လေပြီ။’ ကျွန်ုပ်၏အပြစ်၊ ကျွန်ုပ်၏အပြစ်ကိုပင် လွှတ်နိုင်ပြီ!”

A tide of sacred joy would fill the heart, and the name of Jesus would be magnified by praise and thanksgiving. Those happy souls returned to their homes to diffuse light, to repeat to others, as well as they could, their new experience; that they had found the true and living Way. There was a strange and solemn power in the words of Scripture that spoke directly to the hearts of those who were longing for the truth. It was the voice of God, and it carried conviction to those who heard.

သန့်ရှင်းသော ဝမ်းမြောက်ခြင်းဒီရေသည် နှလုံးသားကို ပြည့်လျှံစေပြီး၊ ယေရှု၏ နာမတော်သည် ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းတို့ဖြင့် ကြီးမြတ်စေခဲ့သည်။ ထိုပျော်ရွှင်သော စိတ်ဝိညာဉ်များသည် အလင်းကို ဖြန့်ဝေရန်၊ မိမိတို့၏ အတွေ့အကြုံသစ်ကို တတ်နိုင်သမျှ အခြားသူများအား ထပ်ဆင့်ပြောပြရန် မိမိတို့၏ အိမ်များသို့ ပြန်သွားခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် စစ်မှန်ပြီး အသက်ရှင်သော လမ်းခရီးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီဖြစ်သည်။ သမ္မာတရားကို တောင့်တနေသူများ၏ နှလုံးသားသို့ တိုက်ရိုက်စကားပြောသော ကျမ်းစာစကားလုံးများတွင် ထူးဆန်းပြီး လေးနက်သော တန်ခိုးတော် ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘုရားသခင်၏ ဗျာဒံသံဖြစ်ပြီး ကြားနာရသူများအား ယုံကြည်သက်ဝင်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။

The messenger of truth went on his way; but his appearance of humility, his sincerity, his earnestness and deep fervor, were subjects of frequent remark. In many instances his hearers had not asked him whence he came or whither he went. They had been so overwhelmed, at first with surprise, and afterward with gratitude and joy, that they had not thought to question him. When they had urged Waldenses 63 him to accompany them to their homes, he had replied that he must visit the lost sheep of the flock. Could he have been an angel from heaven? they queried.

သမ္မာတရား၏ သတင်းစကားပါးသူသည် မိမိ၏ လမ်းခရီးကို ဆက်လျှောက်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ နှိမ့်ချသော အသွင်အပြင်၊ သူ၏ ရိုးသားမှု၊ သူ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် နက်ရှိုင်းသော စိတ်ထက်သန်မှုတို့သည် မကြာခဏ ပြောစမှတ်ပြုစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ရပ်များစွာတွင် သူ၏ နားထောင်သူများသည် သူ ဘယ်ကလာသလဲ သို့မဟုတ် ဘယ်ကိုသွားမလဲဟူ၍ မမေးမြန်းခဲ့ကြချေ။ သူတို့သည် ပထမတွင် အံ့ဩခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ကျေးဇူးတင်ခြင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း အလွန်လွှမ်းမိုးခြင်းခံခဲ့ရသဖြင့် သူ့ကို မေးခွန်းထုတ်ရန် မစဉ်းစားမိခဲ့ကြချေ။ သူတို့က ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ် ၆၃ သူ့ကို မိမိတို့အိမ်သို့ လိုက်ခဲ့ရန် တိုက်တွန်းသောအခါ၊ သူက မိမိသည် ပျောက်ဆုံးနေသော သိုးစုများကို သွားရောက်ကြည့်ရှုရမည်ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ သူသည် ကောင်းကင်ဘုံက ကောင်းကင်တမန်တစ်ပါး ဖြစ်နေနိုင်မလားဟု သူတို့ သိချင်ခဲ့ကြသည်။

In many cases the messenger of truth was seen no more. He had made his way to other lands, or he was wearing out his life in some unknown dungeon, or perhaps his bones were whitening on the spot where he had witnessed for the truth. But the words he had [76] left behind could not be destroyed. They were doing their work in the hearts of men; the blessed results will be fully known only in the judgment.

ဖြစ်ရပ်များစွာတွင် သမ္မာတရား၏ သတင်းစကားပါးသူကို နောက်ထပ် မမြင်တွေ့ရတော့ချေ။ သူသည် အခြားသော ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ လမ်းခရီးနှင်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် မသိရသော ထောင်ငရဲတစ်ခုခုတွင် မိမိ၏ ဘဝကို ကုန်လွန်စေခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ်ပါက သူ သမ္မာတရားအတွက် သက်သေခံခဲ့သည့် နေရာ၌ပင် သူ၏ အရိုးများ ဖြူဖွေးနေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် သူ [၇၆] ချန်ထားရစ်ခဲ့သော စကားလုံးများကိုမူ ဖျက်ဆီး၍မရနိုင်ခဲ့ပါ။ ၎င်းတို့သည် လူတို့၏ နှလုံးသားထဲတွင် သူတို့၏ အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်နေကြပြီး၊ ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိသော ရလဒ်များကို တရားစီရင်ရာနေ့၌သာ အပြည့်အဝ သိရှိရလိမ့်မည်။

The Waldensian missionaries were invading the kingdom of Satan, and the powers of darkness aroused to greater vigilance. Every effort to advance the truth was watched by the prince of evil, and he excited the fears of his agents. The papal leaders saw a portent of danger to their cause from the labors of these humble itinerants. If the light of truth were allowed to shine unobstructed, it would sweep away the heavy clouds of error that enveloped the people. It would direct the minds of men to God alone and would eventually destroy the supremacy of Rome.

ဝေါလ်ဒန်းဆီးယန်း သာသနာပြုများသည် စာတန်၏ နိုင်ငံတော်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်နေကြသဖြင့်၊ မှောင်မိုက်သော တန်ခိုးအာဏာများသည် သတိကြီးစွာဖြင့် နိုးထလာခဲ့ကြသည်။ သမ္မာတရားကို တိုးတက်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုတိုင်းကို မကောင်းဆိုးဝါးမင်းက စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို နှိုးဆွခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ခေါင်းဆောင်များသည် ဤနှိမ့်ချသော လှည့်လည်သွားလာသူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် မိမိတို့၏ အရေးကိစ္စအတွက် အန္တရာယ်ရှိသော နိမိတ်လက္ခဏာကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ သမ္မာတရား၏ အလင်းကို အဟန့်အတားမရှိ လင်းလက်ခွင့်ပြုမည်ဆိုပါက ၎င်းသည် လူတို့ကို လွှမ်းခြုံထားသော မှားယွင်းခြင်း တိမ်တိုက်ကြီးများကို တိုက်ဖျက်မောင်းထုတ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ဘုရားသခင်ထံသို့သာ လမ်းညွှန်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး ရလဒ်အနေဖြင့် ရောမ၏ အထွတ်အထိပ် အာဏာစိုးမိုးမှုကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ဖြစ်သည်။

The very existence of this people, holding the faith of the ancient church, was a constant testimony to Rome’s apostasy, and therefore excited the most bitter hatred and persecution. Their refusal to surrender the Scriptures was also an offense that Rome could not tolerate. She determined to blot them from the earth. Now began the most terrible crusades against God’s people in their mountain homes. Inquisitors were put upon their track, and the scene of innocent Abel falling before the murderous Cain was often repeated.

ရှေးဟောင်းအသင်းတော်၏ ယုံကြည်ခြင်းကို ဆုပ်ကိုင်ထားသော ဤလူမျိုးများ တည်ရှိနေခြင်းသည် ရောမ၏ ဘာသာဖောက်ပြန်မှုကို အစဉ်အမြဲ သက်သေခံနေခြင်းဖြစ်သောကြောင့် အခါးသီးဆုံးသော မုန်းတီးမှုနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို နှိုးဆွခဲ့သည်။ သမ္မာကျမ်းစာကို အပ်နှံရန် သူတို့၏ ငြင်းဆန်မှုသည်လည်း ရောမမြို့က သည်းမခံနိုင်သော ပြစ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် သူတို့အား ကမ္ဘာမြေပြင်မှ ပယ်ဖျက်ပစ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူတို့၏ တောင်ပေါ်အိမ်များရှိ ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်အပေါ် အကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းဆုံးသော ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ စတင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ အယူမှားစစ်ဆေးသူများကို သူတို့၏ နောက်သို့ လိုက်လံစုံစမ်းစေခဲ့ပြီး၊ အပြစ်မဲ့သော အာဗေလသည် လူသတ်သမား ကာဣန၏ ရှေ့မှောက်တွင် လဲကျသွားရသည့် မြင်ကွင်းသည် မကြာခဏ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

Again and again were their fertile lands laid waste, their dwellings and chapels swept away, so that where once were flourishing fields and the homes of an innocent, industrious people, there remained only a desert. As the ravenous beast is rendered more furious by the taste of blood, so the rage of the papists was kindled to greater intensity by the sufferings of their victims. Many of these witnesses for a pure faith were pursued across the mountains and hunted down in the valleys where they were hidden, shut in by mighty forests and pinnacles of rock.

သူတို့၏ အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသော မြေယာများသည် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ သူတို့၏ နေအိမ်များနှင့် ဝတ်ပြုကျောင်းငယ်များသည် ရှင်းလင်းဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရရာ၊ တစ်ချိန်က ဖြစ်ထွန်းစည်ပင်ခဲ့သော လယ်ကွင်းများနှင့် အပြစ်မဲ့၍ ဝီရိယရှိသော လူမျိုးတို့၏ နေအိမ်များ ရှိခဲ့သည့်နေရာတွင် ကန္တာရတစ်ခုသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ လောဘရမ္မက်ကြီးသော သားရဲသည် သွေးညှီနံ့ကို မြည်းစမ်းရသဖြင့် ပိုမိုဆိုးသွမ်းလာသကဲ့သို့၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နောက်လိုက်များ၏ အမျက်ဒေါသသည်လည်း သူတို့၏ သားကောင်များ ခံစားရသော ဆင်းရဲဒုက္ခများကြောင့် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ စင်ကြယ်သော ယုံကြည်ခြင်းအတွက် သက်သေခံသူအများအပြားကို တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်၍ လိုက်လံရှာဖွေခဲ့ကြပြီး၊ ကြီးမားသော တောအုပ်များနှင့် ကျောက်ဆောင်ထွတ်ကြီးများက ပိတ်ဆို့ထားသည့် သူတို့ ပုန်းအောင်းနေသော ချိုင့်ဝှမ်းများထဲအထိ လိုက်လံအမဲလိုက် နှိမ်နင်းခဲ့ကြသည်။

No charge could be brought against the moral character of this proscribed class. Even their enemies declared them to be a peaceable, 64 The Great Controversy quiet, pious people. Their grand offense was that they would not [77] worship God according to the will of the pope. For this crime every humiliation, insult, and torture that men or devils could invent was heaped upon them.

ဤပိတ်ပင်တားမြစ်ခံထားရသော လူတန်းစား၏ ကိုယ်ကျင့်တရား စရိုက်လက္ခဏာအပေါ် မည်သည့်စွပ်စွဲချက်မျှ မတင်သွင်းနိုင်ခဲ့ချေ။ သူတို့၏ ရန်သူများပင်လျှင် သူတို့ကို ငြိမ်းချမ်းသော၊ ၆၄ မဟာပဋိပက္ခ ဆိတ်ငြိမ်သော၊ ဘုရားတရားရိုသေသော လူမျိုးများအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ အဓိကပြစ်မှုမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အလိုတော်အတိုင်း ဘုရားသခင်ကို [၇၇] ဝတ်မပြုခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဤပြစ်မှုအတွက် လူသား သို့မဟုတ် မကောင်းဆိုးဝါးများ တီထွင်နိုင်သမျှသော အရှက်ခွဲခြင်း၊ စော်ကားခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း အားလုံးကို သူတို့အပေါ် ပုံချခဲ့ကြသည်။

When Rome at one time determined to exterminate the hated sect, a bull was issued by the pope, condemning them as heretics, and delivering them to slaughter. (See Appendix.) They were not accused as idlers, or dishonest, or disorderly; but it was declared that they had an appearance of piety and sanctity that seduced “the sheep of the true fold.” Therefore the pope ordered “that malicious and abominable sect of malignants,” if they “refuse to abjure, to be crushed like venomous snakes.”—Wylie, b. 16, ch. 1. Did this haughty potentate expect to meet those words again? Did he know that they were registered in the books of heaven, to confront him at the judgment? “Inasmuch as ye have done it unto one of the least of these My brethren,” said Jesus, “ye have done it unto Me.” Matthew 25:40.

ရောမမြို့သည် တစ်ချိန်က မုန်းတီးအပ်သော ဂိုဏ်းကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောအခါ၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်ပြန်တမ်း (A bull) တစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ သူတို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ ကွပ်မျက်ရန် လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ (နောက်ဆက်တွဲကိုကြည့်ပါ။) သူတို့ကို အပျင်းထူသူများ၊ သို့မဟုတ် မရိုးသားသူများ၊ သို့မဟုတ် စည်းကမ်းမဲ့သူများအဖြစ် မစွပ်စွဲခဲ့ကြဘဲ၊ သူတို့တွင် “စစ်မှန်သော သိုးစုမှ သိုးများ” ကို ဖြားယောင်းသွေးဆောင်သည့် ဘုရားတရားရိုသေခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းခြင်း အသွင်အပြင် ရှိသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက “ထိုမကောင်းသော၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသော လူဆိုးဂိုဏ်း” သည် အကယ်၍ “မိမိတို့ယုံကြည်ချက်ကို စွန့်ပယ်ရန် ငြင်းဆန်ပါက၊ အဆိပ်ရှိသော မြွေများကဲ့သို့ ချေမှုန်းပစ်ရန်” အမိန့်ပေးခဲ့သည်— ဝိုင်လီ၊ စာအုပ် ၁၆၊ အခန်း ၁။ ဤထောင်လွှားသော အုပ်စိုးရှင်သည် ထိုစကားလုံးများနှင့် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ရင်ဆိုင်ရလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ပါသလော။ ၎င်းတို့သည် တရားစီရင်ရာနေ့တွင် မိမိကို ရင်ဆိုင်ရန် ကောင်းကင်ဘုံ၏ စာအုပ်များတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြောင်း သူ သိခဲ့ပါသလော။ “သင်တို့သည် ငါ့ညီအစ်ကိုတို့တွင် အငယ်ဆုံးသောသူတစ်ယောက်အား ပြုသမျှတို့ကို ငါ့အားပြုကြပြီ” ဟု ယေရှု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ မဿဲ ၂၅:၄၀။

This bull called upon all members of the church to join the crusade against the heretics. As an incentive to engage in this cruel work, it “absorbed from all ecclesiastical pains and penalties, general and particular; it released all who joined the crusade from any oaths they might have taken; it legitimatized their title to any property they might have illegally acquired; and promised remission of all their sins to such as should kill any heretic. It annulled all contracts made in favor of Vaudois, ordered their domestics to abandon them, forbade all persons to give them any aid whatever, and empowered all persons to take possession of their property.”—Wylie, b. 16, ch. 1. This document clearly reveals the master spirit behind the scenes. It is the roar of the dragon, and not the voice of Christ, that is heard therein.

ဤအမိန့်ပြန်တမ်းသည် အသင်းတော်အဖွဲ့ဝင်အားလုံးအား အယူမှားသူများကို ဆန့်ကျင်သည့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ကြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သောအလုပ်တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် တွန်းအားတစ်ခုအနေဖြင့်၊ ၎င်းသည် “အသင်းတော်ဆိုင်ရာ နာကျင်မှုများနှင့် ပြစ်ဒဏ်များအားလုံး၊ ယေဘုယျနှင့် သီးခြားပြစ်ဒဏ်များမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်၊ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်သူအားလုံးကို သူတို့ ကျိန်ဆိုထားခဲ့ဖူးသမျှသော သစ္စာပြုချက်များမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်၊ သူတို့ တရားမဝင် ရယူထားသော မည်သည့်ပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ်မဆို သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ဘွဲ့အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်၊ ထို့ပြင် မည်သည့်အယူမှားသူကိုမဆို သတ်ဖြတ်သူများအား သူတို့၏ အပြစ်အားလုံးကို လွှတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဗိုဒွိုက်စ်တို့၏ အကျိုးအတွက် ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်အားလုံးကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်၊ သူတို့၏ အိမ်စေများကို သူတို့ကို စွန့်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်၊ မည်သူ့ကိုမဆို သူတို့အား မည်သည့်အကူအညီမျှ မပေးရန် တားမြစ်ခဲ့သည်၊ ထို့ပြင် လူတိုင်းအား သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းပိုက်ခွင့် အာဏာပေးခဲ့သည်”— ဝိုင်လီ၊ စာအုပ် ၁၆၊ အခန်း ၁။ ဤစာရွက်စာတမ်းသည် နောက်ကွယ်မှ အဓိက စေခိုင်းသူ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ထိုအရာထဲတွင် ကြားရသည်မှာ ခရစ်တော်၏ ဗျာဒံသံမဟုတ်ဘဲ နဂါး၏ ဟိန်းဟောက်သံသာ ဖြစ်သည်။

The papal leaders would not conform their characters to the great standard of God’s law, but erected a standard to suit themselves, and determined to compel all to conform to this because Rome willed it. The most horrible tragedies were enacted. Corrupt and blasphemous priests and popes were doing the work which Satan appointed them. [78] Mercy had no place in their natures. The same spirit that crucified Christ and slew the apostles, the same that moved the blood-thirsty Waldenses 65 Nero against the faithful in his day, was at work to rid the earth of those who were beloved of God.

ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ခေါင်းဆောင်များသည် မိမိတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာများကို ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်တည်းဟူသော ကြီးမြတ်သော စံနှုန်းနှင့် ညီညွတ်အောင် မလုပ်ဆောင်ကြဘဲ၊ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီမည့် စံနှုန်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ ရောမမြို့က အလိုရှိသောကြောင့် လူအားလုံးကို ဤစံနှုန်းနှင့် ညီညွတ်အောင် အတင်းအကျပ် ညွှန်ကြားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းဆုံးသော ကြေကွဲစရာ အဖြစ်အပျက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အကျင့်ပျက်ခြစားပြီး ဘုရားသခင်ကို စော်ကားသော ဓမ္မဆရာများနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများသည် စာတန်က သူတို့ကို ခန့်အပ်ထားသော အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်နေကြသည်။ [၇၈] ကရုဏာတရားသည် သူတို့၏ သဘာဝတွင် နေရာမရှိခဲ့ချေ။ ခရစ်တော်ကို လက်ဝါးကပ်တိုင်မှာ သတ်ခဲ့ပြီး တမန်တော်များကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည့် စိတ်ဓာတ်၊ သူ၏ခေတ်အခါက သစ္စာရှိသူများကို ဆန့်ကျင်ရန် သွေးဆာနေသော ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ် ၆၅ နေရို (Nero) ကို လှုံ့ဆော်ခဲ့သည့် တူညီသော စိတ်ဓာတ်သည် ဘုရားသခင် ချစ်မြတ်နိုးတော်မူသောသူများကို ကမ္ဘာမြေပြင်မှ ဖယ်ရှားပစ်ရန် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။

The persecutions visited for many centuries upon this God-fearing people were endured by them with a patience and constancy that honored their Redeemer. Notwithstanding the crusades against them, and the inhuman butchery to which they were subjected, they continued to send out their missionaries to scatter the precious truth. They were hunted to death; yet their blood watered the seed sown, and it failed not of yielding fruit. Thus the Waldenses witnessed for God centuries before the birth of Luther. Scattered over many lands, they planted the seeds of the Reformation that began in the time of Wycliffe, grew broad and deep in the days of Luther, and is to be carried forward to the close of time by those who also are willing to suffer all things for “the word of God, and for the testimony of Jesus Christ.” Revelation 1:9.

ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ဤလူမျိုးများအပေါ် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ကျရောက်ခဲ့သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို သူတို့သည် မိမိတို့၏ ရွေးနုတ်ရှင်ကို ချီးမြှောက်သော စိတ်ရှည်ခြင်းနှင့် တည်ကြည်ခြင်းတို့ဖြင့် သည်းခံခဲ့ကြသည်။ သူတို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများနှင့် သူတို့ ခံခဲ့ရသော လူမဆန်သည့် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိလင့်ကစား၊ သူတို့သည် အဖိုးတန်သော သမ္မာတရားကို ကြဲဖြန့်ရန် မိမိတို့၏ သာသနာပြုများကို ဆက်လက်စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် သေသည်အထိ လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ သူတို့၏ သွေးသည် ကြဲထားသော မျိုးစေ့ကို ရေလောင်းပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် အသီးအပွင့် မသီးဘဲမနေခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် ဝေါလ်ဒန်းဆီးစ်များသည် လူသာ (Luther) မမွေးဖွားမီ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဘုရားသခင်အတွက် သက်သေခံခဲ့ကြသည်။ ပြည်ပနိုင်ငံများစွာတွင် ပျံ့နှံ့လျက်၊ သူတို့သည် ဝိုင်ကလစ်ဖ် (Wycliffe) ခေတ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး လူသာ၏ နေ့ရက်များတွင် ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းလာခဲ့ကာ၊ “ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် ယေရှုခရစ်၏ သက်သေခံချက်” အတွက် ခပ်သိမ်းသောအရာတို့ကို ခံစားရန် လိုလားသူများက ကမ္ဘာဦးဆုံးခန်းတိုင်အောင် ဆက်လက်သယ်ဆောင်သွားရမည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) မျိုးစေ့များကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ဗျာဒံ ၁:၉။