မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) Appendix နောက်ဆက်တွဲ

 

Appendix နောက်ဆက်တွဲ

General Notes အထွေထွေမှတ်စုများ

Revisions adopted by the E. G. White Trustees November 19, 1956, and December 6, 1979. အီး. ဂျီ. ဝှိုက် ထရပ်စတီများ (E. G. White Trustees) မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့ နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တို့တွင် ပြင်ဆင်ချက်များကို လက်ခံအတည်ပြုခဲ့သည်။

Page 50. Titles.—In a passage which is included in the Roman Catholic Canon Law, or Corpus Juris Canonici, Pope Innocent III declares that the Roman pontiff is “the vicegerent upon earth, not of a mere man, but of very God;” and in a gloss on the passage it is explained that this is because he is the vicegerent of Christ, who is “very God and very man.” See Decretales Domini Gregorii Papae IX (Decretals of the Lord Pope Gregory IX), liber 1, De Translatione Episcoporum, (On the Transference of Bishops), title 7, ch. 3; Corpus Juris Canonici (2d Leipzig Ed., 1881), col. 99; (Paris, 1612), tom. 2, Decretales, col. 205. The documents which formed the decretals were gathered by Gratian, who was teaching at the University of Bologna about the year 1140. His work was added to and re-edited by Pope Gregory IX in an edition issued in 1234. Other documents appeared in succeeding years from time to time including the Extravagantes, added toward the close of the fifteenth century, all of these, with Gratian’s Decretum, were published as the Corpus Juris Canonici in 1582. Pope Pius X authorized the codification in canon law in 1904, and the resulting code became effective in 1918.

စာမျက်နှာ ၅၀။ ဘွဲ့တံဆိပ်များ။ — ရိုမန်ကက်သလစ် တရားတော် (Canon Law) သို့မဟုတ် Corpus Juris Canonici တွင် ပါဝင်သော အပိုဒ်တစ်ခု၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၃) က ရောမပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် “မြေကြီးပေါ်တွင် သာမန်လူသား၏ ကိုယ်စားလှယ်မဟုတ်ဘဲ၊ အစစ်အမှန်ဘုရားသခင်၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်” ဟု ကြေညာထားသည်။ ထိုအပိုဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ သူသည် “အစစ်အမှန်ဘုရားသခင်နှင့် အစစ်အမှန်လူသား” ဖြစ်တော်မူသော ခရစ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သောကြောင့်ဟု ရှင်းပြထားသည်။ Decretales Domini Gregorii Papae IX (သခင်ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂရီဂိုရီ ၉ ၏ တရားတော်များ)၊ စာအုပ် ၁၊ De Translatione Episcoporum (ဂိုဏ်းအုပ်များ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဆိုင်ရာ)၊ ခေါင်းစဉ် ၇၊ အခန်း ၃ ကို ကြည့်ပါ။ Corpus Juris Canonici (ဒုတိယအကြိမ် လိုက်ပ်ဇစ်ထုတ်ဝေမှု၊ ၁၈၈၁)၊ ကော်လံ ၉၉၊ (ပဲရစ်၊ ၁၆၁၂)၊ အတွဲ ၂၊ Decretales၊ ကော်လံ ၂၀၅ ကိုလည်း ကြည့်ပါ။ တရားတော်များအဖြစ် ပုံစံသွင်းထားသော စာတမ်းများကို ခရစ်နှစ် ၁၁၄၀ ခန့်က ဘိုလော့ညာတက္ကသိုလ်တွင် စာသင်ကြားနေသည့် ဂရေးရှန် (Gratian) က စုဆောင်းခဲ့သည်။ သူ၏လက်ရာကို ၁၂၃၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှု၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂရီဂိုရီ ၉ က ဖြည့်စွက်ပြီး ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဖြည့်စွက်ခဲ့သော Extravagantes အပါအဝင် အခြားစာတမ်းများမှာလည်း နှစ်ကာလများအတွင်း တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အားလုံးကို ဂရေးရှန်၏ Decretum နှင့်အတူ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် Corpus Juris Canonici အဖြစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၁၀ က ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တရားတော်များ (canon law) ကို စုစည်းရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ရလဒ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာသော ဥပဒေမှာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် အာဏာသက်ရောက်ခဲ့သည်။

For the title “Lord God the Pope” see a gloss on the Extravagantes of Pope John XXII, title 14, ch. 4, Declaramus. In an Antwerp edition of the Extravagantes, dated 1584, the words “Dominum Deum Nostrum Papam” (“Our Lord God the Pope”) occur in column 153. In a Paris edition, dated 1612, they occur in column 140. In several editions published since 1612 the word “Deum” (“God”) has been omitted.

“သခင်ဘုရားသခင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး” ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်အတွက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန် ၂၂ ၏ Extravagantes၊ ခေါင်းစဉ် ၁၄၊ အခန်း ၄၊ Declaramus တွင် ပါသော ဖွင့်ဆိုချက်ကို ကြည့်ပါ။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်ထုတ် အန့်ဝပ် (Antwerp) မြို့မှ Extravagantes ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုတွင် “Dominum Deum Nostrum Papam” (“ကျွန်ုပ်တို့၏သခင်ဘုရားသခင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး”) ဟူသော စကားလုံးများမှာ ကော်လံ ၁၅၃ တွင် ပါရှိသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်ထုတ် ပဲရစ်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုတွင် ကော်လံ ၁၄၀ တွင် ပါရှိသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ထုတ်ဝေသော ပုံနှိပ်စာအုပ်အချို့တွင် “Deum” (“ဘုရားသခင်”) ဟူသော စကားလုံးကို ဖယ်ရှားထားခဲ့သည်။

Page 50. Infallibility.—On the doctrine of infallibility as set forth at the Vatican Council of 1870-71, see Philip Schaff, The Creeds of Christendom, Vol. 2, Dogmatic Decrees of the Vatican Council, pp. 234-271, where both the Latin and the English texts are given. For discussion see, for the Roman Catholic view, The Catholic Encyclopedia, Vol. 7, art. “Infallibility,” by Patrick J. Toner, 790ff.; James Cardinal Gibbons, The Faith of our Fathers (Baltimore: John Murphy Company, 110th ed., 1917), chs. 7, 11. For Roman Catholic opposition to the doctrine of papal infallibility, see Johann Joseph Ignaz von Dollinger (pseudonym “Janus”) The Pope and the Council (New York: Charles Scribner’s sons, 1869); and W.J. Sparrow Simpson, Roman Catholic Opposition to Papal Infallibility (London: John Murray, 1909). For the non-Roman view, see George Salmon, Infallibility of the Church (London: John Murray, rev. Education, 1914).

စာမျက်နှာ ၅၀။ မမှားနိုင်ခြင်း (Infallibility)။ — ၁၈၇၀-၇၁ ခုနှစ် ဗာတီကန်ကောင်စီတွင် တင်ပြထားသော မမှားနိုင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဝါဒနှင့်ပတ်သက်၍ ဖိလစ်ရှပ် (Philip Schaff) ၏ The Creeds of Christendom၊ အတွဲ ၂၊ Dogmatic Decrees of the Vatican Council၊ စာမျက်နှာ ၂၃၄-၂၇၁ ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းတွင် လက်တင်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှစ်မျိုးလုံးကို ဖော်ပြထားသည်။ ဆွေးနွေးချက်များအတွက် ရိုမန်ကက်သလစ်အမြင်အားဖြင့် The Catholic Encyclopedia၊ အတွဲ ၇၊ ပါထရစ် ဂျေ. တိုနာ (Patrick J. Toner) ရေးသားသော “Infallibility” ဆောင်းပါး၊ စာမျက်နှာ ၇၉၀ နောက်ပိုင်း၊ ဂျိမ်းစ် ကာဒီနယ် ဂစ်ဘွန်စ် (James Cardinal Gibbons) ၏ The Faith of our Fathers (ဘော်တီမိုး - ဂျွန်မာဖီကုမ္ပဏီ၊ ၁၁၀ ကြိမ်မြောက်ထုတ်ဝေမှု၊ ၁၉၁၇)၊ အခန်း ၇ နှင့် ၁၁ ကို ကြည့်ပါ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ မမှားနိုင်ခြင်းဆိုင်ရာဝါဒကို ရိုမန်ကက်သလစ်တို့၏ ကန့်ကွက်ချက်များအတွက် ဂျိုဟန် ဂျိုးဇက် အစ်ဂနက်ဇ် ဗွန် ဒေါ်လင်ဂါ (Johann Joseph Ignaz von Dollinger) (ကလောင်အမည် “Janus”) ၏ The Pope and the Council (နယူးယောက် - ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာသားများ၊ ၁၈၆၉) နှင့် ဒဗလျူ. ဂျေ. စပါရိုး ဆင်ပဆင် (W.J. Sparrow Simpson) ၏ Roman Catholic Opposition to Papal Infallibility (လန်ဒန် - ဂျွန်မာရေး၊ ၁၉၀၉) ကို ကြည့်ပါ။ ရောမကက်သလစ်မဟုတ်သည့် အမြင်အတွက် ဂျော့ချ် ဆယ်လ်မွန် (George Salmon) ၏ Infallibility of the Church (လန်ဒန် - ဂျွန်မာရေး၊ ပြင်ဆင်ထားသည့်ပညာရေး၊ ၁၉၁၄) ကို ကြည့်ပါ။

Page 52. Image Worship.—“The worship of images ... was one of those corruptions of Christianity which crept into the church stealthily and almost without notice or observation. This corruption did not, like other heresies, develop itself at once, for in that case it would have met with decided censure and rebuke: but, making its commencement under a fair disguise, so gradually was one practice after another introduced in connection with it, that the church had become deeply steeped in practical idolatry, not only without any efficient opposition, but almost without any decided remonstrance; and when at length an endeavor was made to root it out, the evil was found too deeply fixed to admit of removal.... It must be traced to the idolatrous tendency of the human heart, and its propensity to serve the creature more than the creator....

စာမျက်နှာ ၅၂။ ရုပ်တုကိုးကွယ်ခြင်း။ — “ရုပ်တုများကို ကိုးကွယ်ခြင်းသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အသင်းတော်အတွင်းသို့ တိတ်တဆိတ်ဖြင့် သတိမပြုမိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤပျက်စီးယိုယွင်းမှုသည် အခြားသော အယူမှားဝါဒများကဲ့သို့ ချက်ချင်းကြီး ထင်ရှားလာခြင်းမျိုးမဟုတ်ပေ၊ အကယ်၍ ထိုသို့သာ ဖြစ်ခဲ့ပါက ပြင်းထန်သော ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် လှပသော အသွင်ဆောင်ကာ စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သော ကျင့်စဉ်တစ်ခုပြီးတစ်ခုကို တစ်စစဖြင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သောကြောင့် အသင်းတော်သည် လက်တွေ့ကျသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုထဲတွင် နစ်မွန်းသွားခဲ့သည်။ ထိရောက်သော ကန့်ကွက်မှု လုံးဝမရှိရုံသာမက ပြတ်သားသော ကန့်ကွက်တောင်းဆိုမှုမျိုးလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းကို အမြစ်ဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့်အခါ အဆိုပါဆိုးသွမ်းမှုသည် ဖယ်ရှားရန်မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် အမြစ်တွယ်နေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ... ၎င်းကို လူ့နှလုံးသား၏ ရုပ်တုကိုးကွယ်ရန် သဘောထားရှိမှုနှင့် ဖန်ဆင်းရှင်ထက် ဖန်ဆင်းခံများကို ပိုမိုဝတ်ပြုလိုသော အားသန်မှုတို့ကြောင့်ဟု ခြေရာခံရမည် ဖြစ်သည်။ ...

“Images and pictures were first introduced into churches, not to be worshiped, but either in the place of books to give instruction to those who could not read, or to excite devotion in the minds of others. How far they ever answered such a purpose is doubtful; but, even granting that this was the case for a time, it soon ceased to be so, and it was found that pictures and images brought into churches darkened rather than enlightened the minds of the ignorant—degraded rather than exalted the devotion of the worshiper. So that, however they might have been intended to direct men’s minds to God, they ended in turning them from him to the worship of created things.”—J. Mendham, The Seventh General Council, the Second of Nicaea, Introduction, pages III-VI.

“ရုပ်တုများနှင့် ပန်းချီကားများကို အသင်းတော်များသို့ ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ပေးခဲ့စဉ်က ကိုးကွယ်ရန်မဟုတ်ဘဲ စာမဖတ်တတ်သူများအတွက် စာအုပ်များနေရာတွင် အစားထိုး၍ သင်ကြားပေးရန် သို့မဟုတ် အခြားသူများ၏ စိတ်ထဲတွင် ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို မည်မျှအထိ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့သည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ် ကောင်းသည်။ သို့သော် တစ်ခဏတာမျှ ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့သည်ဟုပင် လက်ခံရလျှင်လည်း မကြာမီမှာပင် ထိုသို့မဟုတ်တော့ဘဲ အသင်းတော်များထဲသို့ ယူဆောင်လာသော ပန်းချီကားများနှင့် ရုပ်တုများသည် အသိဉာဏ်နည်းသူများ၏ စိတ်ကို ဖွင့်ပေးသည်ထက် ပိုမိုမှောင်မိုက်စေခဲ့သည်။ ကိုးကွယ်သူ၏ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်ထက် ပိုမိုယုတ်ညံ့သွားစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လူတို့၏စိတ်ကို ဘုရားသခင်ထံသို့ လမ်းညွှန်ပေးရန် မည်သို့ပင် ရည်ရွယ်ခဲ့စေကာမူ ၎င်းတို့သည် လူတို့ကို ဘုရားသခင်ထံမှ လွဲဖယ်သွားစေပြီး ဖန်ဆင်းခံအရာများကို ကိုးကွယ်ခြင်းသို့သာ ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။” — ဂျေ. မန်ဒမ် (J. Mendham)၊ The Seventh General Council, the Second of Nicaea၊ နိဒါန်း၊ စာမျက်နှာ ၃-၆။

For a record of the proceedings and decisions of the Second Council of Nicaea, A.D. 787, called to establish the worship of images, see Baronius, Ecclesiastical Annals, Vol. 9, pp. 391-407 (Antwerp, 1612); J. Mendham, The Seventh General Council, the Second of Nicaea; Ed. Stillingfleet, Defense of the Discourse Concerning the Idolatry Practiced in the Church of Rome (London, 1686); A Select Library of Nicene and Post-Nicene Fathers, 2d series, vol. 14, pp. 521-587 (New York, 1900); Charles J. Hefele, A History of the Councils of the Church, from the Original Documents, vol. 5, pp. 260-304, 342-372 (T. and T. Clark Education, 1896).

ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို တည်ထောင်ရန် ခေါ်ယူခဲ့သော ခရစ်နှစ် ၇၈၇ ခုနှစ်၊ နီစရာ (Nicaea) ဒုတိယကောင်စီ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များ မှတ်တမ်းအတွက် ဘာရိုနီယပ်စ် (Baronius) ၏ Ecclesiastical Annals၊ အတွဲ ၉၊ စာမျက်နှာ ၃၉၁-၄၀၇ (အန့်ဝပ်၊ ၁၆၁၂)၊ ဂျေ. မန်ဒမ် (J. Mendham) ၏ The Seventh General Council, the Second of Nicaea၊ အက်ဒ် စတီးလင်းဖလီး (Ed. Stillingfleet) ၏ Defense of the Discourse Concerning the Idolatry Practiced in the Church of Rome (လန်ဒန်၊ ၁၆၈၆)၊ A Select Library of Nicene and Post-Nicene Fathers၊ ဒုတိယစီးရီး၊ အတွဲ ၁၄၊ စာမျက်နှာ ၅၂၁-၅၈၇ (နယူးယောက်၊ ၁၉၀၀)၊ ချားလ်စ် ဂျေ. ဟက်ဖဲလီ (Charles J. Hefele) ၏ A History of the Councils of the Church, from the Original Documents၊ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၂၆၀-၃၀၄၊ ၃၄၂-၃၇၂ (တီ. နှင့် တီ. ကလပ် ပညာရေး၊ ၁၈၉၆) ကို ကြည့်ပါ။

Page 53. The Sunday Law of Constantine.—The law issued by the Emperor Constantine on the seventh of March, A.D. 321, regarding a day of rest from labor, reads thus:

စာမျက်နှာ ၅၃။ ကွန်စတင်တိုင်း၏ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ။ — အလုပ်မှ အနားယူရမည့်နေ့နှင့်ပတ်သက်၍ ခရစ်နှစ် ၃၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကွန်စတင်တိုင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဥပဒေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

“All judges and city people and the craftsmen shall rest upon the venerable day of the sun. Country people, however, may freely attend to the cultivation of the fields, because it frequently happens that no other days are better adapted for planting the grain in the furrows or the vines in trenches. So that the advantage given by heavenly providence may not for the occasion of a short time perish.”—Joseph Cullen Ayer, A Source Book for Ancient Church History (New York: Charles Scribner’s sons, 1913), div. 2, per. 1, ch. 1, sec. 59, g, pp. 284, 285.

“တရားသူကြီးများ၊ မြို့နေလူထုနှင့် လက်မှုပညာသည်များအားလုံးတို့သည် နေမင်းကြီး၏ မြင့်မြတ်သောနေ့တွင် အနားယူရမည်။ သို့သော် ကျေးလက်နေပြည်သူများသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ မျိုးစေ့များကို မြေတွင် စိုက်ပျိုးရန် သို့မဟုတ် စပျစ်ပင်များကို မြောင်းတွင် စိုက်ပျိုးရန်အတွက် အခြားမည်သည့်ရက်သည်မျှ ပို၍သင့်လျော်သည်ဟူ၍ မရှိတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံ၏ စောင့်ရှောက်မှုက ပေးအပ်ထားသော အကျိုးကျေးဇူးသည် ခဏတာကာလအတွက် ပျက်စီးမသွားစေရန် ဖြစ်သည်။” — ဂျိုးဇက် ကူလန် အေယာ (Joseph Cullen Ayer)၊ A Source Book for Ancient Church History (နယူးယောက် - ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာသားများ၊ ၁၉၁၃)၊ အပိုင်း ၂၊ ကာလ ၁၊ အခန်း ၁၊ အပိုဒ် ၅၉၊ ဂျီ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၄၊ ၂၈၅။

The latin original is in the Codex Justiniani (Codex of Justinian), Lib. 3, Title 12, Lex 3. The law is given in Latin and in English translation in Philip Schaff’s History of the Christian Church, Vol. 3, 3d period, ch. 7, sec. 75, p. 380, footnote 1; and in James A. Hessey’s Bampton Lectures, Sunday, Lecture 3, par. 1, 3d ed., Murray’s printing of 1866, p. 58. See discussion in Schaff, as above referred to; in Albert Henry Newman, A Manual of Church History (Philadelphia: the American Baptist Publication Society, printing of 1933), rev. ed., vol. 1, pp. 305-307; and in Leroy E. Froom, The Prophetic Faith of Our Fathers (Washington, D.C.: Review and Herald Publishing Assn., 1950), vol. 1, pp. 376-381.

မူရင်း လက်တင်စာသားမှာ Codex Justiniani (ဂျပ်စတင်နီယန်၏ ကိုဒက်စ်)၊ စာအုပ် ၃၊ ခေါင်းစဉ် ၁၂၊ ဥပဒေ ၃ တွင် ရှိသည်။ ဥပဒေကို လက်တင်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် ဖိလစ်ရှပ်၏ History of the Christian Church၊ အတွဲ ၃၊ တတိယကာလ၊ အခန်း ၇၊ အပိုဒ် ၇၅၊ စာမျက်နှာ ၃၈၀၊ အောက်ခြေမှတ်စု ၁ တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျိမ်းစ် အေ. ဟက်ဆီ၏ Bampton Lectures၊ Sunday၊ ဟောပြောချက် ၃၊ အပိုဒ် ၁၊ တတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၈၆၆ ခုနှစ် မာရေးပုံနှိပ်၊ စာမျက်နှာ ၅၈ တွင်လည်း ပါရှိသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ရှပ် (Schaff) ၏ ဆွေးနွေးချက်၊ အဲလ်ဘတ် ဟင်နရီ နယူးမန်း၏ A Manual of Church History (ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား - အမေရိကန် ဘက်တစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအသင်း၊ ၁၉၃၃ ခုနှစ်ထုတ်)၊ ပြင်ဆင်ထားသည့်ထုတ်ဝေမှု၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၀၅-၃၀၇ နှင့် လီရွိုင်း အီး. ဖရုမ်၏ The Prophetic Faith of Our Fathers (ဝါရှင်တန်ဒီစီ - Review and Herald ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအသင်း၊ ၁၉၅၀)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၇၆-၃၈၁ တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 54. Prophetic Dates.—An important principle in prophetic interpretation in connection with time prophecies is the year-day principle, under which a day of prophetic time is counted as a calendar year of historic time.

စာမျက်နှာ ၅၄။ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ရက်စွဲများ။ — အချိန်ကာလ ပရောဖက်ပြုချက်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပရောဖက်ပြုချက်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် အရေးကြီးသော နိယာမတစ်ခုမှာ “နှစ်-ရက်” နိယာမဖြစ်သည်။ ယင်းအောက်တွင် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်တစ်ရက်ကို သမိုင်းဝင်အချိန် ပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်အဖြစ် ရေတွက်သည်။

Before the Israelites entered the land of Canaan they sent twelve spies ahead to investigate. The spies were gone forty days, and upon their return the Hebrews, frightened at their report, refused to go up and occupy the Canaan land. The result was a sentence the Lord passed upon them: “After the number of the days in which ye searched the land, even forty days, each day for a year, shall ye bear your iniquities, even forty years.” Numbers 14:34.

ဣသရေလလူမျိုးတို့သည် ခါနန်ပြည်သို့ မဝင်ရောက်မီက စူးစမ်းရန်အတွက် ထောက်လှမ်းရေး ၁၂ ဦးကို ရှေ့ပြေးစေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထောက်လှမ်းသူများသည် ရက်ပေါင်း ၄၀ ကြာသွားရောက်ခဲ့ပြီး ပြန်ရောက်သောအခါ ဟေဗြဲလူမျိုးတို့သည် သူတို့၏ သတင်းပေးချက်ကြောင့် ကြောက်ရွံ့ကာ ခါနန်ပြည်သို့ တက်၍ မသိမ်းပိုက်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဘုရားသခင်က သူတို့ကို စီရင်ချက်ချခဲ့သည်မှာ - “ပြည်ကို ထောက်လှမ်းသော အရေအတွက်အတိုင်း ရက်ပေါင်း ၄၀ ဖြစ်၍၊ တစ်ရက်အတွက် တစ်နှစ်နှုန်းဖြင့် သင်တို့၏ အပြစ်ကို ၄၀ နှစ်တိုင်အောင် ခံရကြလိမ့်မည်။” တောလည်ရာ ၁၄:၃၄။

A similar method of computing future time is indicated through the prophet Ezekiel. Forty years of punishment for iniquities awaited the kingdom of Judah. The Lord said through the prophet: “Lie again on thy right side, and thou shalt bear the iniquity of the house of Judah forty days: I have appointed thee each day for a year.” Ezekiel 4:6.

အနာဂတ်အချိန်ကို တွက်ချက်သည့် အလားတူနည်းလမ်းကို ပရောဖက် ယေဇကျေလမှတစ်ဆင့် ညွှန်ပြထားသည်။ ယုဒနိုင်ငံအတွက် အပြစ်များကြောင့် နှစ် ၄၀ ပြစ်ဒဏ်ခံရရန် စောင့်ဆိုင်းနေသည်။ ဘုရားသခင်က ပရောဖက်မှတစ်ဆင့် ဤသို့မိန့်တော်မူခဲ့သည် - “သင်သည်လည်း လက်ယာဘက်၌ တစ်ဖန်အိပ်၍၊ ယုဒအမျိုး၏ အပြစ်ကို ရက်ပေါင်း ၄၀ ခံရမည်။ တစ်နှစ်အတွက် တစ်ရက်ကို ငါစီရင်၍ သင့်အား ခန့်အပ်ပြီ။” ယေဇကျေလ ၄:၆။

This year-day principle has an important application in interpreting the time of the prophecy of the “two thousand and three hundred evenings and mornings” (Daniel 8:14, R.V.) and the 1260-day period, variously indicated as “a time and times and the dividing of time” (Daniel 7:25), the “forty and two months” (Revelation 11:2; 13:5), and the “thousand two hundred and threescore days” (Revelation 11:3; 12:6).

ဤ “နှစ်-ရက်” နိယာမသည် “ညနေ ညဉ့် ၂၃၀၀” (ဒံယေလ ၈:၁၄၊ အာရ်.ဗွီ.) ပရောဖက်ပြုချက်အချိန်နှင့် ၁၂၆၀ ရက်ကာလကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် အရေးကြီးသော အသုံးချမှုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို “အချိန်၊ အချိန်တစ်ဝက်၊ ကာလတစ်ဝက်” (ဒံယေလ ၇:၂၅)၊ “၄၂ လ” (ဗျာဒိတ် ၁၁:၂; ၁၃:၅) နှင့် “၁၂၆၀ ရက်” (ဗျာဒိတ် ၁၁:၃; ၁၂:၆) ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ညွှန်ပြထားသည်။

Page 56. Forged Writings.—Among the documents that at the present time are generally admitted to be forgeries, the Donation of Constantine and the Pseudo-Isidorian Decretals are of primary importance.

စာမျက်နှာ ၅၆။ အတုအယောင် စာတမ်းများ။ — လက်ရှိအချိန်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အတုအယောင်များဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံထားသော စာတမ်းများထဲတွင် “ကွန်စတင်တိုင်း၏ လှူဒါန်းမှု” (Donation of Constantine) နှင့် “Pseudo-Isidorian Decretals” တို့မှာ အဓိကကျသည်။

“The ‘Donation of Constantine’ is the name traditionally applied, since the later Middle Ages, to a document purporting to have been addressed by Constantine the Great to Pope Sylvester I, which is found first in a Parisian manuscript (Codex lat. 2777) of probably the beginning of the ninth century. Since the eleventh century it has been used as a powerful argument in favor of the papal claims, and consequently since the twelfth it has been the subject of a vigorous controversy. At the same time, by rendering it possible to regard the papacy as a middle term between the original and the medieval Roman Empire, and thus to form a theoretical basis of continuity for the reception of the Roman law in the Middle Ages, it has had no small influence upon secular history.”—The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, vol. 3, art. “Donation of Constantine,” pp. 484, 485.

“‘ကွန်စတင်တိုင်း၏ လှူဒါန်းမှု’ ဆိုသည်မှာ အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ရိုးရာအရ သုံးနှုန်းလာသော အမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ ကွန်စတင်တိုင်းဘုရင်ကြီးက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဆီးလ်ဗက်စ်တာ ၁ ထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသော စာတမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကို ကိုးရာစုအစောပိုင်းဟု ယူဆရသော ပဲရစ်လက်ရေးမူ (Codex lat. 2777) တွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၁ ရာစုကတည်းက ၎င်းကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ တောင်းဆိုချက်များအတွက် အားကောင်းသော အငြင်းအခုံအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၁၂ ရာစုကတည်းက ၎င်းသည် ပြင်းထန်သော အငြင်းပွားမှု၏ အကြောင်းအရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ်ကို မူလရောမအင်ပါယာနှင့် အလယ်ခေတ် ရောမအင်ပါယာတို့အကြား ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် အလယ်ခေတ်တွင် ရောမဥပဒေကို လက်ခံရရှိရန် သီအိုရီအခြေခံကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခဲ့သောကြောင့် ၎င်းသည် လောကီသမိုင်းအပေါ် သေးငယ်သော သြဇာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။” — The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge၊ အတွဲ ၃၊ ဆောင်းပါး “Donation of Constantine”၊ စာမျက်နှာ ၄၈၄၊ ၄၈၅။

The historical theory developed in the “Donation” is fully discussed in Henry E. Cardinal Manning’s The Temporal Power of the Vicar of Jesus Christ, London, 1862. The arguments of the “Donation” were of a scholastic type, and the possibility of a forgery was not mentioned until the rise of historical criticism in the fifteenth century.

“လှူဒါန်းမှု” တွင် တည်ဆောက်ထားသော သမိုင်းဆိုင်ရာ သီအိုရီကို ဟင်နရီ အီး. ကာဒီနယ် မန်နင်း (Henry E. Cardinal Manning) ၏ The Temporal Power of the Vicar of Jesus Christ (လန်ဒန်၊ ၁၈၆၂) တွင် အပြည့်အစုံ ဆွေးနွေးထားသည်။ “လှူဒါန်းမှု” ၏ အငြင်းအခုံများမှာ စကောလားစတစ် (scholastic) ပုံစံမျိုးဖြစ်ပြီး ၁၅ ရာစုတွင် သမိုင်းဝင် ဝေဖန်ရေး ပေါ်ပေါက်လာသည့်တိုင်အောင် အတုအယောင်ဖြစ်နိုင်ခြေကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

Nicholas of Cusa was among the first to conclude that Constantine never made any such donation. Lorenza Valla in Italy gave a brilliant demonstration of its spuriousness in 1450. See Christopher B. Coleman’s Treatise of Lorenzo Valla on the Donation of Constantine (New York, 1927). For a century longer, however, the belief in the authenticity of the “Donation” and of the False Decretals was kept alive. For example, Martin Luther at first accepted the decretals, but he soon said to Eck: “I impugn these decretals;” and to Spalatin: “He [the pope] does in his decretals corrupt and crucify Christ, that is, the truth.”

နီကိုလပ်စ် အော့ဖ် ကူဆာ (Nicholas of Cusa) သည် ကွန်စတင်တိုင်းသည် ထိုကဲ့သို့သော လှူဒါန်းမှုကို မည်သည့်အခါမျှ မလုပ်ခဲ့ကြောင်း ကောက်ချက်ချသူများတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်သည်။ အီတလီမှ လိုရန်ဇာ ဗယ်လာ (Lorenza Valla) က ၁၄၅၀ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ အတုအယောင်ဖြစ်မှုကို ထူးချွန်စွာ သရုပ်ပြခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဘီ. ကိုးလ်မန်း (Christopher B. Coleman) ၏ Treatise of Lorenzo Valla on the Donation of Constantine (နယူးယောက်၊ ၁၉၂၇) ကို ကြည့်ပါ။ သို့သော် နောက်ထပ် ရာစုနှစ်တစ်ခုအထိ “လှူဒါန်းမှု” နှင့် အတုအယောင် တရားတော်များ (False Decretals) ကို စစ်မှန်သည်ဟု ယုံကြည်မှုမှာ ဆက်လက်ရှင်သန်နေခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မာတင် လူသာ (Martin Luther) သည် အစပိုင်းတွင် တရားတော်များကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း မကြာမီတွင် အက်ခ် (Eck) အား “ကျွန်ုပ်သည် ဤတရားတော်များကို ငြင်းပယ်သည်” ဟု ပြောခဲ့ပြီး စပါလာတင် (Spalatin) အား “သူ [ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး] သည် သူ၏ တရားတော်များတွင် ခရစ်တော်ကို၊ ဆိုလိုသည်မှာ အမှန်တရားကို ဖျက်ဆီး၍ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ် တင်ထားသည်” ဟု ပြောခဲ့သည်။

It is deemed established that (1) the “Donation” is a forgery, (2) it is the work of one man or period, (3) the forger has made use of older documents, (4) the forgery originated around 752 and 778. As for the Catholics, they abandoned the defense of the authenticity of the document with Baronius, Ecclesiastical Annals, in 1592. Consult for the best text, K. Zeumer, in the Festgabe fur Rudolf von Gneist (Berlin, 1888). Translated in Coleman’s Treatise, referred to above, and in Ernest F. Henderson, Select Historical Documents of the Middle Ages (New York, 1892), p. 319; Briefwechsel (Weimar ed.), pp. 141, 161. See also The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (1950), vol. 3, p. 484; F. Gregorovius, Rome in the Middle Ages, vol. 2, p. 329; and Johann Joseph Ignaz von Dollinger, Fables Respecting the Popes of the Middle Ages (London, 1871).

အောက်ပါတို့မှာ သေချာသည်ဟု ယူဆရသည် - (၁) “လှူဒါန်းမှု” သည် အတုအယောင်ဖြစ်သည်၊ (၂) ၎င်းသည် လူတစ်ယောက် သို့မဟုတ် ကာလတစ်ခု၏ လက်ရာဖြစ်သည်၊ (၃) အတုလုပ်သူသည် ပိုမိုဟောင်းနွမ်းသော စာတမ်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်၊ (၄) ဤအတုအယောင်သည် ၇၅၂ နှင့် ၇၇၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ်များအနေဖြင့် သူတို့သည် ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် ဘာရိုနီယပ်စ်၏ Ecclesiastical Annals နှင့်အတူ ဤစာတမ်း၏ စစ်မှန်မှုကို ကာကွယ်ခြင်းမှ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးစာသားအတွက် Festgabe fur Rudolf von Gneist (ဘာလင်၊ ၁၈၈၈) တွင်ရှိသော ကေ. ဇူမာ (K. Zeumer) ကို တိုင်ပင်ပါ။ အထက်တွင် ရည်ညွှန်းထားသော ကိုးလ်မန်း၏ ကျမ်းစာတွင် ဘာသာပြန်ထားပြီး အားနက်စ် အက်ဖ်. ဟန်ဒါဆန် (Ernest F. Henderson) ၏ Select Historical Documents of the Middle Ages (နယူးယောက်၊ ၁၈၉၂)၊ စာမျက်နှာ ၃၁၉၊ Briefwechsel (ဝီမာ ထုတ်ဝေမှု)၊ စာမျက်နှာ ၁၄၁၊ ၁၆၁ တို့တွင်လည်း ဘာသာပြန်ထားသည်။ The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (၁၉၅၀)၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၄၈၄၊ အက်ဖ်. ဂရီဂိုရိုဗီးယပ်စ် (F. Gregorovius) ၏ Rome in the Middle Ages၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၃၂၉ နှင့် ဂျိုဟန် ဂျိုးဇက် အစ်ဂနက်ဇ် ဗွန် ဒေါ်လင်ဂါ၏ Fables Respecting the Popes of the Middle Ages (လန်ဒန်၊ ၁၈၇၁) တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

The “false writings” referred to in the text include also the Pseudo-Isidorian Decretals, together with other forgeries. The Pseudo-Isidorian Decretals are certain fictitious letters ascribed to early popes from Clement (A.D. 100) to Gregory the Great (A.D. 600), incorporated in a ninth century collection purporting to have been made by “Isidore Mercator.” The name “Pseudo-Isidorian Decretals” has been in use since the advent of criticism in the fifteenth century.

စာသားတွင် ရည်ညွှန်းထားသော “အတုအယောင် စာရေးသားမှုများ” တွင် အခြားအတုအယောင်များနှင့်အတူ Pseudo-Isidorian Decretals လည်း ပါဝင်သည်။ Pseudo-Isidorian Decretals ဆိုသည်မှာ ကလီးမင့် (ခရစ်နှစ် ၁၀၀) မှ ဂရီဂိုရီသ ဂရိတ် (ခရစ်နှစ် ၆၀၀) အထိ ရှေးဦးပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသော စိတ်ကူးယဉ်စာများဖြစ်ပြီး “အစ်ဇီဒိုး မာကာတာ” (Isidore Mercator) က ပြုစုခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသော ကိုးရာစု စုစည်းမှုတစ်ခုတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ “Pseudo-Isidorian Decretals” ဟူသော အမည်ကို ၁၅ ရာစုတွင် ဝေဖန်ရေး ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှစ၍ သုံးစွဲလာခဲ့သည်။

Pseudo-Isidore took as the basis of his forgeries a collection of valid canons called the Hispana Gallica Augustodunensis, thus lessening the danger of detection, since collections of canons were commonly made by adding new matter to old. Thus his forgeries were less apparent when incorporated with genuine material.

Pseudo-Isidore သည် သူ၏ အတုအယောင်များအတွက် အခြေခံအဖြစ် Hispana Gallica Augustodunensis ဟုခေါ်သော တရားဝင် တရားတော်များ စုစည်းမှုတစ်ခုကို ယူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ တရားတော်များ စုစည်းမှုများကို အဟောင်းများတွင် အသစ်များ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့်သာ ပုံမှန်အားဖြင့် ပြုလုပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ အတုအယောင်များသည် စစ်မှန်သော အချက်အလက်များနှင့် ရောနှောလိုက်သည့်အခါတွင် ပိုမိုသိသာမှု မရှိတော့ပေ။

The falsity of the Pseudo-Isidorian fabrications is now incontestably admitted, being proved by internal evidence, investigation of the sources, the methods used, and the fact that this material was unknown before 852. Historians agree that 850 or 851 is the most probable date for the completion of the collection, since the document is first cited in the Admonitio of the capitulary of Quiercy, in 857.

Pseudo-Isidorian ဖန်တီးမှုများ၏ အတုအယောင်ဖြစ်မှုကို ယခုအခါတွင် ငြင်းခုံ၍မရနိုင်အောင် ဝန်ခံထားပြီး အတွင်းပိုင်း အထောက်အထားများ၊ အရင်းအမြစ်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း၊ အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများနှင့် ဤအချက်အလက်များကို ၈၅၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက မည်သူမျှ မသိရှိခဲ့ကြဟူသော အချက်တို့ဖြင့် သက်သေပြထားသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ၈၅၀ သို့မဟုတ် ၈၅၁ ခုနှစ်သည် စုစည်းမှုကို ပြီးစီးစေရန် အဖြစ်နိုင်ဆုံးရက်စွဲဖြစ်ကြောင်း သဘောတူညီကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဤစာတမ်းကို ၈၅၇ ခုနှစ်တွင် Quiercy ၏ အခန်းငယ် Admonitio ၌ ပထမဆုံး ကိုးကားထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

The author of these forgeries is not known. It is probable that they emanated from the aggressive new church party which formed in the ninth century at Rheims, France. It is agreed that Bishop Hincmar of Rheims used these Decretals in his deposition of Rothad of Soissons, who brought the Decretals to Rome in 864 and laid them before Pope Nicholas I.

ဤအတုအယောင်များ၏ စာရေးသူမှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း မသိရပေ။ ၎င်းတို့သည် ကိုးရာစုတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ရိမ်းစ် (Rheims) မြို့၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ရန်လိုသည့် ဘုရားကျောင်းအသစ် အဖွဲ့မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ရန် များသည်။ ရိမ်းစ်မှ ဂိုဏ်းအုပ် Hincmar သည် ဤတရားတော်များကို အသုံးပြု၍ Rothad of Soissons ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခဲ့ကြောင်း သဘောတူညီထားကြသည်။ Rothad of Soissons သည် ဤတရားတော်များကို ၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့သို့ ယူဆောင်သွားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နီကိုလပ်စ် ၁ ရှေ့မှောက်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။

Among those who challenged their authenticity were Nicholas of Cusa (1401-1464), Charles Dumoulin (1500-1566), and George Cassender (1513-1564). The irrefutable proof of their falsity was conveyed by David Blondel, 1628.

သူတို့၏ စစ်မှန်မှုကို စိန်ခေါ်သူများထဲတွင် နီကိုလပ်စ် အော့ဖ် ကူဆာ (၁၄၀၁-၁၄၆၄)၊ ချားလ်စ် ဒူမိုလင် (၁၅၀၀-၁၅၆၆) နှင့် ဂျော့ချ် ကက်ဆန်ဒါ (၁၅၁၃-၁၅၆၄) တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့၏ အတုအယောင်ဖြစ်မှုကို ငြင်းဆို၍မရနိုင်သော အထောက်အထားကို ဒေးဗစ် ဘလွန်ဒယ် (David Blondel) က ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။

An early edition is given in Migne Patrologia Latina, CXXX. For the oldest and best manuscript, see P. Hinschius, Decretales PseudoIsidorianiae at Capitula Angilramni (Leipzig, 1863). Consult The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (1950), vol. 9, pp. 343-345. See also H. H. Milman, Latin Christianity (Vols.), vol. 3; Johann Joseph Ignaz von Dollinger, The Pope and the Council (1869); and Kenneth Scott Latourette, A history of the Expansion of Christianity (1939), vol. 3; The Catholic Encyclopedia, Vol. 5, art. “False Decretals,” and Fournier, “Etudes sure les Fausses Decretals,” In Revue D’Historique Ecclesiastique (Louvain) vol. 7 (1906), and vol. 8 (1907).

အစောပိုင်းထုတ်ဝေမှုတစ်ခုကို Migne Patrologia Latina၊ CXXX တွင် ပေးထားသည်။ ရှေးအကျဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံး လက်ရေးမူအတွက် ပီ. ဟင်ရှီးယပ်စ် (P. Hinschius) ၏ Decretales PseudoIsidorianiae at Capitula Angilramni (လိုက်ပ်ဇစ်၊ ၁၈၆၃) ကို ကြည့်ပါ။ The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge (၁၉၅၀)၊ အတွဲ ၉၊ စာမျက်နှာ ၃၄၃-၃၄၅ ကို တိုင်ပင်ပါ။ အိတ်ချ်. အိတ်ချ်. မစ်လ်မန်း (H. H. Milman) ၏ Latin Christianity (အတွဲများ)၊ အတွဲ ၃၊ ဂျိုဟန် ဂျိုးဇက် အစ်ဂနက်ဇ် ဗွန် ဒေါ်လင်ဂါ၏ The Pope and the Council (၁၈၆၉) နှင့် ကင်နက် စကော့ လာတူရက် (Kenneth Scott Latourette) ၏ A history of the Expansion of Christianity (၁၉၃၉)၊ အတွဲ ၃၊ The Catholic Encyclopedia၊ အတွဲ ၅၊ ဆောင်းပါး “False Decretals” နှင့် ဖိုနီးယား (Fournier) ၏ “Etudes sure les Fausses Decretals” (Revue D’Historique Ecclesiastique၊ လူးဗန်း၊ အတွဲ ၇ (၁၉၀၆) နှင့် အတွဲ ၈ (၁၉၀၇)) ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 57. The Dictate of Hildebrand (Gregory VII).—For the original Latin version see Baronius, Annales Ecclesiastici, Ann. 1076, vol. 17, pp. 405, 406 of the Paris printing of 1869; and the Monumenta Germaniae Historica Selecta, Vol. 3, p. 17. For an English translation see Frederic A. Ogg, Source Book of Medieval History (New York: American Book Co., 1907), ch. 6, sec. 45, pp. 262-264; and Oliver J. Thatcher and Edgar H. McNeal, Source Book for Medieval History (New York: Charles Scribner’s sons, 1905), sec. 3, item 65, pp. 136-139.

စာမျက်နှာ ၅၇။ ဟီလ်ဒီဘရန် (ဂရီဂိုရီ ၇) ၏ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်။ — မူရင်း လက်တင်ဘာသာဗားရှင်းအတွက် ဘာရိုနီယပ်စ်၏ Annales Ecclesiastici၊ Ann. 1076၊ အတွဲ ၁၇၊ စာမျက်နှာ ၄၀၅၊ ၄၀၆ (၁၈၆၉ ခုနှစ် ပဲရစ်ပုံနှိပ်) နှင့် Monumenta Germaniae Historica Selecta၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၁၇ ကို ကြည့်ပါ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်အတွက် ဖရက်ဒရစ် အေ. အော့ဂ် (Frederic A. Ogg) ၏ Source Book of Medieval History (နယူးယောက် - အမေရိကန် စာအုပ်ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၀၇)၊ အခန်း ၆၊ အပိုင်း ၄၅၊ စာမျက်နှာ ၂၆၂-၂၆၄ နှင့် အိုလီဗာ ဂျေ. သက်ချာနှင့် အက်ဒ်ဂါ အိတ်ချ်. မက်နီးလ် (Oliver J. Thatcher and Edgar H. McNeal) ၏ Source Book for Medieval History (နယူးယောက် - ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာသားများ၊ ၁၉၀၅)၊ အပိုင်း ၃၊ အချက် ၆၅၊ စာမျက်နှာ ၁၃၆-၁၃၉ ကို ကြည့်ပါ။

For a discussion of the background of the Dictate, see James Bryce, The Holy Roman Empire, Rev. Ed., Ch. 10; and James W. Thompson and Edgar N. Johnson, An Introduction to Medieval Europe, 300-1500, pages 377-380.

အမိန့်ညွှန်ကြားချက်၏ နောက်ခံအကြောင်းရင်း ဆွေးနွေးချက်အတွက် ဂျိမ်းစ် ဘရိုက်စ် (James Bryce) ၏ The Holy Roman Empire၊ ပြင်ဆင်ထားသည့်ထုတ်ဝေမှု၊ အခန်း ၁၀ နှင့် ဂျိမ်းစ် ဒဗလျူ. သွန်မ်ဆင်နှင့် အက်ဒ်ဂါ အိတ်ချ်. ဂျွန်ဆင် (James W. Thompson and Edgar N. Johnson) ၏ An Introduction to Medieval Europe, 300-1500၊ စာမျက်နှာ ၃၇၇-၃၈၀ ကို ကြည့်ပါ။

Page 59. Purgatory.—Dr. Joseph Faa Di Bruno thus defines purgatory: “Purgatory is a state of suffering after this life, in which those souls are for a time detained, who depart this life after their deadly sins have been remitted as to the stain and guilt, and as to the everlasting pain that was due to them; but who have on account of those sins still some debt of temporal punishment to pay; as also those souls which leave this world guilty only of venial sins.”— Catholic Belief (1884 ed.; Imprimatur Archbishop of New York), page 196.

စာမျက်နှာ ၅၉။ သန့်စင်ရာဌာန (Purgatory)။ — ဒေါက်တာ ဂျိုးဇက် ဖာ ဒီ ဘရူနို (Dr. Joseph Faa Di Bruno) က သန့်စင်ရာဌာနကို ဤသို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည် - “သန့်စင်ရာဌာနဆိုသည်မှာ ဤဘဝနောက်ပိုင်း ခံစားရသည့် ဒုက္ခဝေဒနာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ထိုဝိညာဉ်များသည် ခေတ္တမျှ ထိန်းသိမ်းထားခြင်းခံရသည်။ ၎င်းတို့သည် သေစေနိုင်သော အပြစ်များအတွက် စွန်းထင်းမှုနှင့် အပြစ်ဒဏ်များ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ရရှိပြီးနောက်၊ ထိုက်တန်သော ထာဝရနာကျင်မှုမှလည်း လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ဤလောကမှ ထွက်ခွာသွားကြသူများဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအပြစ်များအတွက် ယာယီအပြစ်ဒဏ်ပေးခံရရန် အကြွေးအချို့ ကျန်ရှိနေသေးသူများ၊ နှင့် သာမန်အပြစ်များဖြင့်သာ ဤလောကမှ ထွက်ခွာသွားကြသော ဝိညာဉ်များအတွက် ဖြစ်သည်။” — Catholic Belief (၁၈၈၄ ခုနှစ်ထုတ်၊ နယူးယောက် ဂိုဏ်းအုပ်၏ ခွင့်ပြုချက်ပါဝင်သည်)၊ စာမျက်နှာ ၁၉၆။

See also K. R. Hagenbach, Compendium of the History of Doctrines (T. and T. Clark ed.) vol. 1, pp. 234-237, 405, 408; vol. 2, pp. 135-150, 308, 309; Charles Elliott, Delineation of Roman Catholicism, B. 2, ch. 12; The Catholic Encyclopedia, vol. 12, art. “Purgatory.”

ကေ. အာရ်. ဟေဂန်ဘက်ခ် (K. R. Hagenbach) ၏ Compendium of the History of Doctrines (တီ. နှင့် တီ. ကလပ် ထုတ်ဝေမှု)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၂၃၄-၂၃၇၊ ၄၀၅၊ ၄၀၈၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၅-၁၅၀၊ ၃၀၈၊ ၃၀၉၊ ချားလ်စ် အယ်လިއော့ (Charles Elliott) ၏ Delineation of Roman Catholicism၊ စာအုပ် ၂၊ အခန်း ၁၂၊ The Catholic Encyclopedia၊ အတွဲ ၁၂၊ ဆောင်းပါး “Purgatory” တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 59. Indulgences.—For a detailed history of the doctrine of indulgences see Mandell Creighton, A History of the Papacy From the Great Schism to the sack of Rome (London: Longmans, Green and Co., 1911), vol. 5, pp. 56-64, 71; W.H. Kent, “Indulgences,” The Catholic Encyclopedia, vol. 7, pp. 783-789; H. C. Lea, A History of Auricular Confession and Indulgences in the Latin Church (Philadelphia: Lea Brothers and Co., 1896); Thomas M. Lindsay, A History of the Reformation (New York; Charles Scribner’s Sons, 1917), vol. 1, pp. 216-227; Albert Henry Newman, A Manual of Church History (Philadelphia: The American Baptist Publication Society, 1953), vol. 2, pp. 53, 54, 62; Leopold Ranke, History of the Reformation in Germany (2d London ed., 1845), translated by Sarah Austin, vol. 1, pp. 331, 335-337, 343-346; Preserved Smith, The Age of the Reformation (New York: Henry Holt and Company, 1920), pp. 23-25, 66.

စာမျက်နှာ ၅၉။ အပြစ်လွှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အခွင့်ထူးများ (Indulgences)။ — အပြစ်လွှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အခွင့်ထူးများဝါဒ၏ အသေးစိတ်သမိုင်းအတွက် မန်ဒဲလ် ခရိတ်တန် (Mandell Creighton) ၏ A History of the Papacy From the Great Schism to the sack of Rome (လန်ဒန် - လောင်းမန်း၊ ဂရင်း နှင့် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၁၁)၊ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၅၆-၆၄၊ ၇၁၊ ဒဗလျူ. အိတ်ချ်. ကန့် (W.H. Kent) ၏ “Indulgences” (The Catholic Encyclopedia၊ အတွဲ ၇၊ စာမျက်နှာ ၇၈၃-၇၈၉)၊ အိတ်ချ်. စီ. လီး (H. C. Lea) ၏ A History of Auricular Confession and Indulgences in the Latin Church (ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား - လီး ညီအစ်ကိုများ နှင့် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၈၉၆)၊ သောမတ်စ် အမ်. လင်ဆေး (Thomas M. Lindsay) ၏ A History of the Reformation (နယူးယောက် - ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာသားများ၊ ၁၉၁၇)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၂၁၆-၂၂၇၊ အဲလ်ဘတ် ဟင်နရီ နယူးမန်း၏ A Manual of Church History (ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား - အမေရိကန် ဘက်တစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးအသင်း၊ ၁၉၅၃)၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၅၃၊ ၅၄၊ ၆၂၊ လီယိုပိုဒ် ရန့်ကီး (Leopold Ranke) ၏ History of the Reformation in Germany (ဒုတိယအကြိမ် လန်ဒန်ထုတ်၊ ၁၈၄၅၊ ဆာရာ အော်စတင် ဘာသာပြန်)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၃၁၊ ၃၃၅-၃၃၇၊ ၃၄၃-၃၄၆၊ ပရီဇာဗ် စမစ် (Preserved Smith) ၏ The Age of the Reformation (နယူးယောက် - ဟင်နရီ ဟော့ နှင့် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၂၀)၊ စာမျက်နှာ ၂၃-၂၅၊ ၆၆ တို့ကို ကြည့်ပါ။

On the practical outworkings of the doctrine of indulgences during the period of the Reformation see a paper by Dr. H. C. Lea, entitled, “Indulgences in Spain,” published in Papers of the American Society of Church History, Vol. 1, pp. 129-171. Of the value of this historical sidelight Dr. Lea says in his opening paragraph: “Unvexed by the controversy which raged between Luther and Dr. Eck and Silvester Prierias, Spain continued tranquilly to follow in the old and beaten path, and furnishes us with the incontestable official documents which enable us to examine the matter in the pure light of history.”

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်ကာလအတွင်း အပြစ်လွှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အခွင့်ထူးများဝါဒ၏ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် ဒေါက်တာ အိတ်ချ်. စီ. လီး (Dr. H. C. Lea) ၏ “Indulgences in Spain” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စာတမ်းတစ်စောင်ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းကို Papers of the American Society of Church History၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၂၉-၁၇၁ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤသမိုင်းဝင်အချက်အလက်၏ တန်ဖိုးနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါက်တာလီးက သူ၏ နိဒါန်းအပိုဒ်တွင် ဤသို့ဆိုသည် - “လူသာ၊ ဒေါက်တာအက်ခ်နှင့် ဆီးလ်ဗက်စ်တာ ပရီရီယပ်စ်တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော အငြင်းပွားမှုများကြောင့် အနှောင့်အယှက် မဖြစ်ခဲ့သော စပိန်နိုင်ငံသည် အဟောင်းနှင့် ရင်းနှီးပြီးသော လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမိုင်း၏ စစ်မှန်သော အလင်းရောင်တွင် ဤကိစ္စရပ်ကို စစ်ဆေးနိုင်စေမည့် ငြင်းဆို၍မရသော တရားဝင် စာတမ်းများကို ကျွန်ုပ်တို့အား ပေးစွမ်းသည်။”

Page 59. The Mass.—For the doctrine of the mass as set forth at the council of trent see The Canons and Decrees of the Council of Trent In Philip Schaff, Creeds of Christendom, Vol. 2, pp. 126- 139, where both Latin and English texts are given. See also H. G. Schroeder, Canons and Decrees of the Council of Trent (St. Louis, Missouri: B. Herder, 1941).

စာမျက်နှာ ၅၉။ မက်စ် (The Mass)။ — ထရန့်ကောင်စီ (Council of Trent) တွင် တင်ပြထားသော မက်စ် (Mass) ဝါဒအတွက် ဖိလစ်ရှပ်၏ Creeds of Christendom၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၂၆-၁၃၉ တွင်ရှိသော The Canons and Decrees of the Council of Trent ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းတွင် လက်တင်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှစ်မျိုးလုံးကို ဖော်ပြထားသည်။ အိတ်ချ်. ဂျီ. ရှရိုဒါ (H. G. Schroeder) ၏ Canons and Decrees of the Council of Trent (စိန့်လူးဝစ်၊ မစ်ဆူရီ - ဘီ. ဟာဒါ၊ ၁၉၄၁) ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

For a discussion of the mass see The Catholic Encyclopedia, vol 5, art. “Eucharist,” by Joseph Pohle, page 572ff.; Nikolaus Gihr, Holy Sacrifice of the Mass, Dogmatically, Liturgically, Ascetically Explained, 12th ed. (St. Louis, Missouri: B. Herder, 1937); Josef Andreas Jungmann, The Mass of the Roman Rite, its Origins and Development, translated from the German by Francis A. Brunner (New York: Benziger Bros., 1951). For the non-Catholic view, see John Calvin, Institutes of the Christian Religion, B. 4, chs. 17, 18; and Edward Bouverie Pouverie Pusey, The Doctrine of the Real Presence (Oxford, England: John H. Parker, 1855).

မက်စ် (Mass) နှင့်ပတ်သက်သော ဆွေးနွေးချက်အတွက် The Catholic Encyclopedia၊ အတွဲ ၅၊ ဂျိုးဇက် ပိုးလ် (Joseph Pohle) ရေးသားသော “Eucharist” ဆောင်းပါး၊ စာမျက်နှာ ၅၇၂ နောက်ပိုင်း၊ နီကိုလပ်စ် ဂါး (Nikolaus Gihr) ၏ Holy Sacrifice of the Mass, Dogmatically, Liturgically, Ascetically Explained၊ ၁၂ ကြိမ်မြောက်ထုတ် (စိန့်လူးဝစ်၊ မစ်ဆူရီ - ဘီ. ဟာဒါ၊ ၁၉၃၇)၊ ဂျိုးဇက် အန်းဒရီးယပ်စ် ဂျန်မန် (Josef Andreas Jungmann) ၏ The Mass of the Roman Rite, its Origins and Development (ဂျာမန်မှ ဖရန်စစ် အေ. ဘရူနာ ဘာသာပြန်၊ နယူးယောက် - ဘန်ဇီဂါ ဘရားသားစ်၊ ၁၉၅၁) ကို ကြည့်ပါ။ ကက်သလစ်မဟုတ်သည့် အမြင်အတွက် ဂျွန်ကယ်ဗင် (John Calvin) ၏ Institutes of the Christian Religion၊ စာအုပ် ၄၊ အခန်း ၁၇၊ ၁၈ နှင့် အက်ဒ်ဝပ် ဘိုဗာရီ ပူဆေး (Edward Bouverie Pusey) ၏ The Doctrine of the Real Presence (အောက်စဖို့၊ အင်္ဂလန် - ဂျွန် အိတ်ချ်. ပါကာ၊ ၁၈၅၅) ကို ကြည့်ပါ။

Page 65. The Sabbath Among the Waldenses.—There are writers who have maintained that the Waldenses made a general practice of observing the seventh-day Sabbath. This concept arose from sources which in the original Latin describe the Waldenses as keeping the Dies Dominicalis, or Lord’s day (Sunday), but in which through a practice which dates from the reformation, the word for “Sunday” has been translated “Sabbath.”

စာမျက်နှာ ၆၅။ ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ် (Waldenses) တို့ကြားရှိ ဥပုသ်နေ့။ — ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့သည် သတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်နေ့ကို အထွေထွေ ကျင့်သုံးခဲ့သည်ဟု ထိန်းသိမ်းထားသော စာရေးသူများ ရှိသည်။ ဤအယူအဆမှာ မူရင်းလက်တင်ဘာသာဖြင့် ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့ကို Dies Dominicalis သို့မဟုတ် သခင်ဘုရား၏နေ့ (တနင်္ဂနွေ) ကို စောင့်ထိန်းသူများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် အရင်းအမြစ်များမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သော ကျင့်စဉ်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် “တနင်္ဂနွေနေ့” အတွက် စကားလုံးကို “ဥပုသ်နေ့” (Sabbath) ဟု ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။

But there is historical evidence of some observance of the seventh-day Sabbath among the Waldenses. A report of an inquisition before whom were brought some Waldenses of Moravia in the middle of the fifteenth century declares that among the Waldenses “not a few indeed celebrate the Sabbath with the Jews.”—Johann Joseph Ignaz von Dollinger, Beitrage zur Sektengeschichte des Mittelalters (Reports on the History of the Sects of the Middle Ages), Munich, 1890, 2d pt., p. 661. There can be no question that this source indicates the observance of the seventh-day Sabbath.

သို့သော် ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့ကြားတွင် သတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်နေ့ကို အနည်းငယ် စောင့်ထိန်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်အထောက်အထားများ ရှိသည်။ ၁၅ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မိုရေးဗီးယား (Moravia) မှ ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်အချို့ကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးခဲ့သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့၏ အစီရင်ခံစာတစ်ခုတွင် ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့ကြား၌ “အနည်းငယ်သောသူတို့သည် ယုဒလူမျိုးများနှင့်အတူ ဥပုသ်နေ့ကို ကျင်းပကြသည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။ — ဂျိုဟန် ဂျိုးဇက် အစ်ဂနက်ဇ် ဗွန် ဒေါ်လင်ဂါ၊ Beitrage zur Sektengeschichte des Mittelalters (အလယ်ခေတ်ဂိုဏ်းဂဏများ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများ)၊ မြူးနစ်၊ ၁၈၉၀၊ ဒုတိယပိုင်း၊ စာမျက်နှာ ၆၆၁။ ဤအရင်းအမြစ်သည် သတ္တမမြောက်နေ့ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းကြောင်း ဖော်ပြနေသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်စရာ မလိုပေ။

Page 65. Waldensian Versions of the Bible.—On recent discoveries of Waldensian manuscripts see M. Esposito, “Sur quelques manuscrits de l’ancienne litterature des Vaudois du Piemont,” In Revue D’ Historique Ecclesiastique (Louvain, 1951), p. 130ff.; F. Jostes, “Die Waldenserbibeln,” In Historisches Jahrbuch, 1894; D. Lortsch, Histoire de la Bible en France (Paris, 1910), ch. 10.

စာမျက်နှာ ၆၅။ ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ် ကျမ်းစာမူများ။ — ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ် လက်ရေးမူများ မကြာသေးမီက ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအတွက် အမ်. အက်စ်ပိုစီတို (M. Esposito) ၏ “Sur quelques manuscrits de l’ancienne litterature des Vaudois du Piemont” (Revue D’ Historique Ecclesiastique၊ လူးဗန်း၊ ၁၉၅၁)၊ စာမျက်နှာ ၁၃၀ နောက်ပိုင်း၊ အက်ဖ်. ဂျော့စ်တက်စ် (F. Jostes) ၏ “Die Waldenserbibeln” (Historisches Jahrbuch၊ ၁၈၉၄)၊ ဒီ. လော့တ်ရှ် (D. Lortsch) ၏ Histoire de la Bible en France (ပဲရစ်၊ ၁၉၁၀)၊ အခန်း ၁၀ ကို ကြည့်ပါ။

A classic written by one of the Waldensian “barbs” is Jean Leger, Histoire Generale des Eglises Evangeliques des Vallees de Piemont (Leyden, 1669), which was written at the time of the great persecutions and contains firsthand information with drawings. For the literature of Waldensian texts see A. deStefano, Civilta Medioevale (1944); and Riformatori ed eretici nel medioeve (Palermo, 1938); J. D. Bounous, The Waldensian Patois of Pramol (Nashville, 1936); and A. Dondaine, Archivum Fratrum Praedicatorum (1946).

ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ် “ဘာ့ဘ်” (barbs) တစ်ဦး ရေးသားခဲ့သော ဂန္ထဝင်စာအုပ်မှာ ဂျင်း လီဂါ (Jean Leger) ၏ Histoire Generale des Eglises Evangeliques des Vallees de Piemont (လိုင်ဒန်၊ ၁၆၆၉) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကြီးမားသော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ပုံဆွဲချက်များပါဝင်သော လက်တွေ့အချက်အလက်များ ပါရှိသည်။ ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ် စာပေများအတွက် အေ. ဒီစတီဖာနို (A. deStefano) ၏ Civilta Medioevale (၁၉၄၄)၊ Riformatori ed eretici nel medioeve (ပါလာမို၊ ၁၉၃၈)၊ ဂျေ. ဒီ. ဘူနို (J. D. Bounous) ၏ The Waldensian Patois of Pramol (နက်ရှ်ဗီးလ်၊ ၁၉၃၆) နှင့် အေ. ဒွန်ဒိန်း (A. Dondaine) ၏ Archivum Fratrum Praedicatorum (၁၉၄၆) ကို ကြည့်ပါ။

For the history of the Waldenses some of the more recent, reliable works are: E. Comba, History of the Waldenses in Italy (see later Italian edition published in Torre Pellice, 1934); E. Gebhart, Mystics and Heretics (Boston, 1927); G. Gonnet, Il Valdismo Medioevale, Prolegomeni (Torre Pellice, 1935); and Jalla, Histoire des Vaudois et leurs colonies (Torre Pellice, 1935).

ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့၏ သမိုင်းအတွက် ပိုမိုမကြာသေးမီက ထုတ်ဝေသော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် လက်ရာအချို့မှာ - အီး. ကိုမ်ဘာ (E. Comba) ၏ History of the Waldenses in Italy (၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် တော်ရီ ပယ်လစ်စီ၌ ထုတ်ဝေသော အီတလီထုတ်ဝေမှု နောက်ပိုင်းကို ကြည့်ပါ)၊ အီး. ဂက်ဘ်ဟတ် (E. Gebhart) ၏ Mystics and Heretics (ဘော်စတွန်၊ ၁၉၂၇)၊ ဂျီ. ဂွန်နက် (G. Gonnet) ၏ Il Valdismo Medioevale, Prolegomeni (တော်ရီ ပယ်လစ်စီ၊ ၁၉၃၅) နှင့် ဂျာလာ (Jalla) ၏ Histoire des Vaudois et leurs colonies (တော်ရီ ပယ်လစ်စီ၊ ၁၉၃၅) တို့ဖြစ်သည်။

Page 77. Edict Against the Waldenses.—A considerable portion of the text of the papal bull issued by Innocent VIII in 1487 against the Waldenses (the original of which is in the library of the University of Cambridge) is given, in an English translation, in John Dowling’s History of Romanism (1871 ed.), B. 6, ch. 5, sec. 62.

စာမျက်နှာ ၇၇။ ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့အား ဆန့်ကျင်သော အမိန့်ကြေညာစာ။ — ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် အင်နိုဆင့် ၈ က ဝေါ်လ်ဒန်းစီးစ်တို့အား ဆန့်ကျင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်ကြေညာစာ (၎င်း၏ မူရင်းကို ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်တွင် ရှိသည်) စာသား၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းကို ဂျွန်ဒေါလင်း (John Dowling) ၏ History of Romanism (၁၈၇၁ ခုနှစ်ထုတ်)၊ စာအုပ် ၆၊ အခန်း ၅၊ အပိုင်း ၆၂ တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

Page 80. Wycliffe.—The historian discovers that the name of Wycliffe, has many different forms of spelling. For a full discussion of these see J. Dahmus, The Prosecution of John Wyclyf (New Haven: Yale University Press, 1952), p. 7.

စာမျက်နှာ ၈၀။ ဝိုက်ကလစ် (Wycliffe)။ — သမိုင်းပညာရှင်တို့က ဝိုက်ကလစ်ဟူသော အမည်တွင် စာလုံးပေါင်း အမျိုးမျိုးရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ အပြည့်အစုံ ဆွေးနွေးချက်အတွက် ဂျေ. ဒါးမပ်စ် (J. Dahmus) ၏ The Prosecution of John Wyclyf (နယူးဟေဗင် - ယေး တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး၊ ၁၉၅၂)၊ စာမျက်နှာ ၇ ကို ကြည့်ပါ။

Page 85. Papal Bulls. For the original text of the papal bulls issued against Wycliffe with English translation see J. Dahmus, The Prosecution of John Wyclyf (New Haven: Yale University Press, 1952), pp. 35-49; also John Foxe, Acts and Monuments of the Church (London: Pratt Townsend, 1870), vol. 3, pp. 4-13.

စာမျက်နှာ ၈၅။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်ကြေညာစာများ။ — ဝိုက်ကလစ်အား ဆန့်ကျင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်ကြေညာစာ မူရင်းစာသားများနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်အတွက် ဂျေ. ဒါးမပ်စ်၏ The Prosecution of John Wyclyf (နယူးဟေဗင် - ယေး တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး၊ ၁၉၅၂)၊ စာမျက်နှာ ၃၅-၄၉ ကို ကြည့်ပါ။ ဂျွန်ဖော့ခ်စ် (John Foxe) ၏ Acts and Monuments of the Church (လန်ဒန် - ပရက်တ် တောင်းဇန်း၊ ၁၈၇၀)၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၄-၁၃ ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

For a summary of these bulls sent to the archbishop of Canterbury, to King Edward, and to the chancellor of the University of Oxford, see Merle D’Aubigne, The History of the Reformation in the Sixteenth Century (London: Blackie and son, 1885), vol. 4, div. 7, p. 93; August Neander, General History of the Christian Church (Boston: Crocker and Brester, 1862), vol. 5, pp. 146, 147; George Sargeant, History of the Christian Church (Dallas: Frederick Publishing House, 1948), p. 323; Gotthard V. Lechler, John Wycliffe and his English Precursors (London: The Religious Tract Society, 1878), pp. 162-164; Philip Schaff, History of the Christian Church (New York: Charles Scribner’s Sons, 1915), vol. 5, pt. 2, p. 317.

ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်၊ ဘုရင်အက်ဒ်ဝပ်နှင့် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ချန်စလာတို့ထံ ပေးပို့ခဲ့သော ဤအမိန့်ကြေညာစာများ၏ အကျဉ်းချုပ်အတွက် မာလ် ဒေါ်ဘီနီ (Merle D’Aubigne) ၏ The History of the Reformation in the Sixteenth Century (လန်ဒန် - ဘလက်ကီ နှင့် သား၊ ၁၈၈၅)၊ အတွဲ ၄၊ အပိုင်း ၇၊ စာမျက်နှာ ၉၃၊ အော်ဂတ်စ် နီအန်ဒါ (August Neander) ၏ General History of the Christian Church (ဘော်စတွန် - ခရော့ကာ နှင့် ဘရက်စ်တာ၊ ၁၈၆၂)၊ အတွဲ ၅၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆၊ ၁၄၇၊ ဂျော့ချ် ဆာဂျင့် (George Sargeant) ၏ History of the Christian Church (ဒဲလက်စ် - ဖရက်ဒရစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး၊ ၁၉၄၈)၊ စာမျက်နှာ ၃၂၃၊ ဂေါ့သတ် ဗီ. လက်ခ်လာ (Gotthard V. Lechler) ၏ John Wycliffe and his English Precursors (လန်ဒန် - Religious Tract Society၊ ၁၈၇၈)၊ စာမျက်နှာ ၁၆၂-၁၆၄၊ ဖိလစ်ရှပ်၏ History of the Christian Church (နယူးယောက် - ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာသားများ၊ ၁၉၁၅)၊ အတွဲ ၅၊ အပိုင်း ၂၊ စာမျက်နှာ ၃၁၇ ကို ကြည့်ပါ။

Page 104. Council of Constance.—A primary source on the Council of Constance is Richendal Ulrich, Das Concilium so zu Constanz gehalten ist worden (Augsburg, 1483, incun.). An interesting, recent study of this text, based on the “Aulendorf Codex,” is in the Spencer Collection of the New York Public Library, published by Karl Kup, Ulrich von Richental’s Chronicle of the Council of Constance (New York, 1936). See also H. Finke (ed.), Acta Concilii Constanciensis (1896), vol. 1; Hefele, Conciliengeschichte (9 vols.), vols. 6, 7; L. Mirbt, Quellen zur Geschichte des Papsttums (1934); Milman, Latin Christianity, vol. 7, pp. 426-524; Pastor, The History of the Popes (34 vols.), vol. 1, p. 197ff.

စာမျက်နှာ ၁၀၄။ ကွန်စတန့် ကောင်စီ (Council of Constance)။ — ကွန်စတန့် ကောင်စီဆိုင်ရာ အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ ရစ်ချန်ဒယ် အူလ်ရစ်ခ် (Richendal Ulrich) ၏ Das Concilium so zu Constanz gehalten ist worden (အောက်စ်ဘတ်၊ ၁၄၈၃) ဖြစ်သည်။ “Aulendorf Codex” ကို အခြေခံ၍ ဤစာသား၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်၊ မကြာသေးမီက လေ့လာမှုမှာ နယူးယောက် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်၏ စပင်ဆာ စုဆောင်းမှုတွင် ရှိပြီး ကားလ်ကပ် (Karl Kup) က ထုတ်ဝေသော Ulrich von Richental’s Chronicle of the Council of Constance (နယူးယောက်၊ ၁၉၃၆) ဖြစ်သည်။ အိတ်ချ်. ဖင်ခ် (H. Finke) (အယ်ဒီတာ)၊ Acta Concilii Constanciensis (၁၈၉၆)၊ အတွဲ ၁၊ ဟက်ဖဲလီ၊ Conciliengeschichte (အတွဲ ၉)၊ အတွဲ ၆၊ ၇၊ အယ်လ်. မီရ်ဘ် (L. Mirbt)၊ Quellen zur Geschichte des Papsttums (၁၉၃၄)၊ မစ်လ်မန်း၊ Latin Christianity၊ အတွဲ ၇၊ စာမျက်နှာ ၄၂၆-၅၂၄၊ ပါစတာ (Pastor)၊ The History of the Popes (အတွဲ ၃၄)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၁၉၇ နောက်ပိုင်းတို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

More recent publications on the council are K. Zahringer, Das Kardinal Kollegium auf dem Konstanzer Konzil (Munster, 1935); Th. F. Grogau, The Conciliar Theory as it Manifested itself at the Council of Constance (Washington, 1949); Fred A. Kremple, Cultural Aspects of the Council of Constance and Basel (Ann Arbor, 1955); John Patrick McGowan, D’ailly and the Council of Constance (Washington: Catholic University, 1936). For John Huss see John Hus, Letters, 1904; E. J. Kitts, Pope John XXIII and Master John Hus (London, 1910); D. S. Schaff, John Hus (1915); Schwarze, John Hus (1915); and Matthew Spinka, John Hus and the Czech Reform (1941).

ကောင်စီဆိုင်ရာ ပိုမိုမကြာသေးမီက ထုတ်ဝေမှုများမှာ ကေ. ဇာရင်ဂါ (K. Zahringer) ၏ Das Kardinal Kollegium auf dem Konstanzer Konzil (မူးန်စတာ၊ ၁၉၃၅)၊ သီ. အက်ဖ်. ဂရိုဂေါ (Th. F. Grogau) ၏ The Conciliar Theory as it Manifested itself at the Council of Constance (ဝါရှင်တန်၊ ၁၉၄၉)၊ ဖရက် အေ. ကရမ်ပဲလ် (Fred A. Kremple) ၏ Cultural Aspects of the Council of Constance and Basel (အန်းအာဘာ၊ ၁၉၅၅)၊ ဂျွန် ပက်ထရစ် မက်ဂိုဝန် (John Patrick McGowan) ၏ D’ailly and the Council of Constance (ဝါရှင်တန် - ကက်သလစ်တက္ကသိုလ်၊ ၁၉၃၆) တို့ဖြစ်သည်။ ဂျွန်ဟတ်စ် (John Huss) အတွက် John Hus, Letters (၁၉၀၄)၊ အီး. ဂျေ. ကစ်တ်စ် (E. J. Kitts) ၏ Pope John XXIII and Master John Hus (လန်ဒန်၊ ၁၉၁၀)၊ ဒီ. အက်စ်. ရှပ် (D. S. Schaff) ၏ John Hus (၁၉၁၅)၊ ရှဝါဇီ (Schwarze) ၏ John Hus (၁၉၁၅) နှင့် မက်သယူး စပင်ကာ (Matthew Spinka) ၏ John Hus and the Czech Reform (၁၉၄၁) ကို ကြည့်ပါ။

Page 234. Jesuitism.—For a statement concerning the origin, the principles, and the purposes of the “Society of Jesus,” as outlined by members of this order, see a work entitled Concerning Jesuits, edited by the Rev. John Gerard, S.J., and published by the Catholic Truth Society, London, 1902. In this work it is said, “The mainspring of the whole organization of the Society is a spirit of entire obedience: ‘Let each one,’ writes St. Ignatius, ‘persuade himself that those who live under obedience ought to allow themselves to be moved and directed by divine Providence through their superiors, just as though they were a dead body, which allows itself to be carried anywhere and to be treated in any manner whatever, or as an old man’s staff, which serves him who holds it in his hand in whatsoever way he will.’”

စာမျက်နှာ ၂၃၄။ ယေရှုအသင်း (Jesuitism)။ — ဤဂိုဏ်းဝင်များက ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း “ယေရှုအသင်း” (Society of Jesus) ၏ မူလအစ၊ နိယာမများနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ ထုတ်ပြန်ချက်အတွက် ရေဗရန့် ဂျွန်ဂျရတ် (Rev. John Gerard, S.J.) တည်းဖြတ်ပြီး ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၊ Catholic Truth Society မှ ထုတ်ဝေသော Concerning Jesuits ခေါင်းစဉ်ပါ လက်ရာကို ကြည့်ပါ။ ဤလက်ရာတွင် ဤသို့ဆိုသည် - “အသင်း၏ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ အဓိကအချက်မှာ လုံးဝနာခံခြင်းစိတ်ဓာတ် ဖြစ်သည် - ‘တစ်ဦးစီတိုင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်စေရမည်၊’ ဟု စိန့်အစ်ဂ်နေရှပ်စ် (St. Ignatius) က ရေးသားထားသည်။ ‘နာခံမှုအောက်တွင် နေထိုင်သူများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် အထက်လူကြီးများမှတစ်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းစေရန်နှင့် လမ်းညွှန်ပေးရန် ခွင့်ပြုသင့်သည်။ သေဆုံးနေသော ခန္ဓာကိုယ်ကဲ့သို့ပင် မည်သည့်နေရာသို့မဆို သယ်ဆောင်သွားခြင်းကို ခွင့်ပြုပြီး မည်သည့်နည်းဖြင့်မဆို ဆက်ဆံခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်၊ သို့မဟုတ် သက်ကြီးရွယ်အိုတစ်ဦး၏ တုတ်ကောက်ကဲ့သို့ သူ့လက်ထဲတွင် ကိုင်ထားသူကို သူလိုချင်သည့် မည်သည့်ပုံစံမျိုးဖြင့်မဆို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။’”

“This absolute submission is ennobled by its motive, and should be, continues the ... founder, ‘prompt, joyous and persevering; ... The obedient religious accomplishes joyfully that which his superiors have confided to him for the general good, assured that thereby he corresponds truly with the divine will.’”—The Comtesse R. de Courson, in Concerning Jesuits, page 6.

“ဤ absolute submission (လုံးဝနာခံမှု) သည် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် မြင့်မြတ်လာပြီး၊ ... တည်ထောင်သူက ဆက်လက်ပြောကြားသည်မှာ၊ ‘ချက်ချင်း၊ ပျော်ရွှင်စွာနှင့် ဇွဲရှိရှိ ဆောင်ရွက်ရမည်။ ... နာခံသော ဘာသာရေးသမားသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် သူ၏ အထက်လူကြီးများက သူ့ကို ယုံကြည်စွာ အပ်နှံထားသည်များကို ပျော်ရွှင်စွာ လုပ်ဆောင်ရမည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်နှင့် အမှန်တကယ် ကိုက်ညီကြောင်း စိတ်ချယုံကြည်ရမည်။’” — ကွန်တက်စ် အာရ်. ဒီ. ကော်ဆန် (The Comtesse R. de Courson)၊ Concerning Jesuits၊ စာမျက်နှာ ၆။

[687] See also L. E. Dupin, A Compendious History of the Church, cent. 16, ch. 33 (London, 1713, vol. 4, pp. 132-135); Mosheim, Ecclesiastical History, cent. 16, sec. 3, pt. 1, ch. 1, par. 10 (including notes); The Encyclopedia Britannica (9th ed.), art. “Jesuits;” C. Paroissen, The Principles of the Jesuits, Developed in a Collection of Extracts from their Own Authors (London, 1860—an earlier edition appeared in 1839); W. C. Cartwright, The Jesuits, Their Constitution and Teaching (London, 1876); E. L. Taunton, The History of the Jesuits in England, 1580-1773 (London, 1901).

(၆၈၇) အယ်လ်. အီး. ဒူပင်၏ "အသင်းတော်၏ အကျဉ်းချုပ်သမိုင်း"၊ ရာစုနှစ် ၁၆၊ အခန်း ၃၃ (လန်ဒန်၊ ၁၇၁၃၊ အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၁၃၂-၁၃၅)၊ မိုရှိုင်းမ်၏ "အသင်းတော်သမိုင်း"၊ ရာစုနှစ် ၁၆၊ အပိုင်း ၃၊ အပိုဒ် ၁၊ အခန်း ၁၊ အပိုဒ်ငယ် ၁၀ (မှတ်စုများအပါအဝင်)၊ "စွယ်စုံကျမ်း ဗြိတိန်နီကာ" (၉ ကြိမ်မြောက်ထုတ်)၊ "ဂျက်ဆွစ်များ" ဆောင်းပါး၊ စီ. ပါရွိုင်ဆင်၏ "ဂျက်ဆွစ်တို့၏ အခြေခံမူများ၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ရေးသားသူများ၏ ကောက်နုတ်ချက်များစုစည်းမှု" (လန်ဒန်၊ ၁၈၆၀ - အစောပိုင်းထုတ်ဝေမှုသည် ၁၈၃၉ တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည်)၊ ဒဗလျူ. စီ. ကာ့ထရိုက်၏ "ဂျက်ဆွစ်များ၊ ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သွန်သင်ချက်များ" (လန်ဒန်၊ ၁၈၇၆)၊ အီး. အယ်လ်. တောင်တန်၏ "အင်္ဂလန်ရှိ ဂျက်ဆွစ်များ၏သမိုင်း၊ ၁၅၈၀-၁၇၇၃" (လန်ဒန်၊ ၁၉၀၁) တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

See also H. Boehmer, The Jesuits (translation from the German, Philadelphia, castle press 1928); E. Goethein, Ignatius von Loyola und die Gegenreformation (Halle, 1895); T. Campbell, The Jesuits, 1534-1921 (New York, 1922).

အိပ်ခ်ျ. ဘိုးမာ၏ "ဂျက်ဆွစ်များ" (ဂျာမန်ဘာသာမှ ဘာသာပြန်၊ ဖီလာဒယ်လ်ဖီးယား၊ ခတ်စယ်လ်ပရက်စ် ၁၉၂၈)၊ အီး. ဂိုသင်း၏ "အစ်ဂနേഷျပ် ဗွန် လိုယိုလာ နှင့် တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး" (ဟဲလ်၊ ၁၈၉၅)၊ တီ. ကမ့်ဘဲလ်၏ "ဂျက်ဆွစ်များ၊ ၁၅၃၄-၁၉၂၁" (နယူးယောက်၊ ၁၉၂၂) တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 235. The Inquisition.—For the Roman Catholic view see The Catholic Encyclopedia, Vol. 8, art. “Inquisition” By Joseph Blotzer, p. 26ff.: And E. Vacandard, The Inquisition: A Critical and Historical Study of the Coercive Power of the Church (New York: Longmans, Green and Company, 1908).

 စာမျက်နှာ ၂၃၅။ အင်ကွီဇစ်ရှင်း (စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး)။ ရိုမန်ကက်သလစ်အမြင်အတွက် "ကက်သလစ်စွယ်စုံကျမ်း"၊ အတွဲ ၈၊ ဂျိုးဇက် ဘလော့ဇာ ရေးသားသော "အင်ကွီဇစ်ရှင်း" ဆောင်းပါး၊ စာမျက်နှာ ၂၆ နှင့်နောက်ပိုင်းများ၊ နှင့် အီး. ဗာကန်ဒတ်၏ "အင်ကွီဇစ်ရှင်း- အသင်းတော်၏ အတင်းအဓမ္မလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းအပေါ် ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာလေ့လာချက်" (နယူးယောက်- လောင်းမန်း၊ ဂရင်း နှင့် ကုမ္ပဏီ၊ ၁၉၀၈) တို့ကို ကြည့်ပါ။

For an Anglo-Catholic view see Hoffman Nickerson, The Inquisition: A Political and Military Study of its Establishment. For the non-Catholic view see Philip van Limborch, History of the Inquisition; Henry Charles Lea, A History of the Inquisition of the Middle Ages, 3 vols.; A History of the Inquisition of Spain, 4 vols., and The Inquisition in the Spanish Dependencies; and H. S. Turberville, Medieval Heresy and the Inquisition (London: C. Lockwood and Son, 1920—a mediating view).

အန်ဂလို-ကက်သလစ်အမြင်အတွက် ဟော့ဖ်မန်း နစ်ကာဆင်၏ "အင်ကွီဇစ်ရှင်း- ၎င်း၏ ထူထောင်မှုအပေါ် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လေ့လာချက်" ကို ကြည့်ပါ။ ကက်သလစ်မဟုတ်သူတို့၏အမြင်အတွက် ဖိလစ် ဗန် လင်ဘော့ခ်၏ "အင်ကွီဇစ်ရှင်းသမိုင်း"၊ ဟင်နရီ ချားလ်စ် လီး၏ "အလယ်ခေတ် အင်ကွီဇစ်ရှင်းသမိုင်း"၊ အတွဲ ၃၊ "စပိန်အင်ကွီဇစ်ရှင်းသမိုင်း"၊ အတွဲ ၄၊ နှင့် "စပိန်လက်အောက်ခံနယ်မြေများရှိ အင်ကွီဇစ်ရှင်း"၊ နှင့် အိပ်ခ်ျ. အက်စ်. တာဘာဗီးလ်၏ "အလယ်ခေတ် အယူဖောက်ပြန်မှုနှင့် အင်ကွီဇစ်ရှင်း" (လန်ဒန်- စီ. လော့ခ်ဝုဒ် နှင့် သားများ၊ ၁၉၂၀ - ကြားနေအမြင်) တို့ကို ကြည့်ပါ။

Appendix 589 နောက်ဆက်တွဲ ၅၈၉

Page 265. Causes of the French Revolution.—On the far-reaching consequences of the rejection of the Bible and of Bible religion, by the people of France, see H. von Sybel, History of the French Revolution, B. 5, ch. 1, pars. 3-7; Henry Thomas Buckle, History of Civilization in England, Chs. 8 , 12, 14 (New York, 1895, vol. 1, pp. 364-366, 369-371, 437, 540, 541, 550); Blackwood’s Magazine, Vol. 34, no. 215 (November, 1833), p. 739; J. G. Lorimer, An Historical Sketch of the Protestant Church in France, Ch. 8, pars. 6, 7.

စာမျက်နှာ ၂၆၅။ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး၏ အကြောင်းရင်းများ။ ပြင်သစ်ပြည်သူများက သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ကျမ်းစာဆိုင်ရာဘာသာတရားကို ငြင်းပယ်ခြင်း၏ ဝေးကွာသော အကျိုးဆက်များအကြောင်းအတွက် အိပ်ခ်ျ. ဗွန် ဆိုင်ဘယ်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း"၊ စာအုပ် ၅၊ အခန်း ၁၊ အပိုဒ် ၃-၇၊ ဟင်နရီ သောမတ်စ် ဘက်ကယ်လ်၏ "အင်္ဂလန်ရှိ လူ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ အခန်း ၈၊ ၁၂၊ ၁၄ (နယူးယောက်၊ ၁၈၉၅၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၆၄-၃၆၆၊ ၃၆၉-၃၇၁၊ ၄၃၇၊ ၅၄၀၊ ၅၄၁၊ ၅၅၀)၊ "ဘလက်ဝုဒ်မဂ္ဂဇင်း"၊ အတွဲ ၃၄၊ အမှတ် ၂၁၅ (နိုဝင်ဘာ၊ ၁၈၃၃)၊ စာမျက်နှာ ၇၃၉၊ ဂျေ. ဂျီ. လိုရီမာ၏ "ပြင်သစ်ရှိ ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော်၏ သမိုင်းဝင်အကျဉ်းချုပ်"၊ အခန်း ၈၊ အပိုဒ် ၆၊ ၇ တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 267. Efforts to Suppress and Destroy the Bible.—The Council of Toulouse, which met about the time of the crusade against the Albigenses, ruled: “We prohibit laymen possessing copies of the Old and New Testament.... We forbid them most severely to have the above books in the popular vernacular.” “The Lords of the districts shall carefully seek out the heretics in dwellings, hovels, and forests, and even their underground retreats shall be entirely wiped out.”—Concil. Tolosanum, Pope Gregory IX, Anno. Chr. 1229. Canons 14 and 2. This Council sat at the time of the crusade against the Albigenses.

 စာမျက်နှာ ၂၆၇။ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖိနှိပ်ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုများ။ အယ်လ်ဘီဂျင်ဆစ် (Albigenses) တို့ကို တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဝါဒ (crusade) ကာလခန့်တွင် ကျင်းပသော တူလူး ကောင်စီက ဤသို့ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်- "လူဝတ်ကြောင်များအနေဖြင့် ဟောင်းနွမ်းသော (ဓမ္မဟောင်း) နှင့် အသစ်သော (ဓမ္မသစ်) ကျမ်းစာအုပ်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ တားမြစ်သည်။ ... အထက်ပါစာအုပ်များကို လူသုံးများသော ဘာသာစကားဖြင့် ထားရှိခြင်းကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်သည်။" "နယ်မြေအသီးသီးမှ သခင်များသည် အယူဖောက်ပြန်သူများကို နေအိမ်များ၊ တဲအိမ်များ၊ တောအုပ်များတွင် စေ့စေ့စပ်စပ် ရှာဖွေရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ မြေအောက်စခန်းများကိုပင် လုံးဝချေမှုန်းပစ်ရမည်။" - ကွန်စီလ် တိုလိုဆာနမ်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂရီဂိုရီ ၉၊ ခရစ်နှစ် ၁၂၂၉၊ ကန်နွန် (Canon) ၁၄ နှင့် ၂။ ဤကောင်စီသည် အယ်လ်ဘီဂျင်ဆစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဝါဒကာလတွင် ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

“This pest [the Bible] had taken such an extension that some people had appointed priests of their own, and even some evangelists who distorted and destroyed the truth of the gospel and made new gospels for their own purpose ... (They know that) the preaching and explanation of the Bible is absolutely forbidden to the lay members.”—Acts of Inquisition, Philip van Limborch, History of the Inquisition, chapter 8.

 "ဤကပ်ရောဂါ [သမ္မာကျမ်းစာ] သည် လူအချို့က မိမိတို့ကိုယ်ပိုင် ယဇ်ပုရောဟိတ်များကို ခန့်အပ်သည်အထိ၊ ဧဝံဂေလိတရား၏ အမှန်တရားကို ပုံဖျက်ဖျက်ဆီးကာ မိမိတို့ရည်ရွယ်ချက်အတွက် ဧဝံဂေလိကျမ်းအသစ်များကို ပြုလုပ်သူ အချို့သော ဧဝံဂေလိဆရာများကိုပင် ခန့်အပ်သည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည် ... (၎င်းတို့ သိထားသည်မှာ) သမ္မာကျမ်းစာကို ဟောပြောခြင်းနှင့် ရှင်းပြခြင်းကို လူဝတ်ကြောင်များအတွက် လုံးဝတားမြစ်ထားသည်။" - အင်ကွီဇစ်ရှင်းမှတ်တမ်းများ၊ ဖိလစ် ဗန် လင်ဘော့ခ်၊ အင်ကွီဇစ်ရှင်းသမိုင်း၊ အခန်း ၈။

The Council of Tarragona, 1234, ruled that: “No one may possess the books of the Old and New Testaments in the Romance language, and if anyone possesses them he must turn them over to the local bishop within eight days after promulgation of this decree, so that they may be burned lest, be he a cleric or a layman, he be suspected until he is cleared of all suspicion.”—D. Lortsch, Histoire de la Bible en France, 1910, p. 14.

၁၂၃၄ ခုနှစ် တာရာဂိုနာ ကောင်စီက ဤသို့ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်- "မည်သူမျှ ရိုမန်ဘာသာစကားဖြင့် ဓမ္မဟောင်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာအုပ်များကို မပိုင်ဆိုင်ရ။ အကယ်၍ မည်သူမဆို ပိုင်ဆိုင်ထားပါက ဤအမိန့်ကို ကြေညာပြီး ရှစ်ရက်အတွင်း ဒေသခံဆရာတော်ထံ အပ်နှံရမည်။ သို့မှသာ ၎င်းစာအုပ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်စေ၊ လူဝတ်ကြောင်ဖြစ်စေ သံသယကင်းရှင်းကြောင်း မရှင်းလင်းမချင်း သံသယဝင်ခံရမည်ကို ရှောင်ရှားနိုင်မည်။" - ဒီ. လော့ချ်၊ "ပြင်သစ်ပြည်တွင် သမ္မာကျမ်းစာ၏ သမိုင်း"၊ ၁၉၁၀၊ စာမျက်နှာ ၁၄။

At the Council of Constance, in 1415, Wycliffe was posthumously condemned by Arundel, the archbishop of Canterbury, as “that pestilent wretch of damnable heresy who invented a new translation of the Scriptures in his mother tongue.

” ၁၄၁၅ ခုနှစ်၊ ကွန်စတန့် ကောင်စီတွင် ဝိုက်ကလစ်ကို ကန်တာဘာရီ ဆရာတော်ကြီး အရန်ဒယ်လ်က "မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ကျမ်းစာဘာသာပြန်အသစ်ကို တီထွင်ခဲ့သည့် ယုတ်မာသောအယူဖောက်ပြန်သူ ပိုးမွှား" အဖြစ် သူသေဆုံးပြီးနောက်မှ ပြစ်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။

The opposition to the Bible by the Roman Catholic Church has continued through the centuries and was increased particularly at the time of the founding of Bible societies. On December 8, 1866, Pope Pius IX, in his encyclical Quanta cura, issued a syllabus of eighty errors under ten different headings. Under heading IV we find listed: “Socialism, communism, clandestine societies, Bible societies.... Pests of this sort must be destroyed by all possible means.”

ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ သမ္မာကျမ်းစာအပေါ် ဆန့်ကျင်မှုသည် ရာစုနှစ်များစွာ ဆက်လက်ရှိခဲ့ပြီး သမ္မာကျမ်းစာအသင်းများ စတင်တည်ထောင်ချိန်တွင် အထူးတိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၈၆၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်ယပ်စ် ၉ သည် ၎င်း၏ "ကွာန်တာ ကူရာ" စာစောင်တွင် ခေါင်းစဉ် ၁၀ ခုအောက်မှ အမှား ၈၀ ကို စာရင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ခေါင်းစဉ် ၄ အောက်တွင် - "ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၊ လျှို့ဝှက်အသင်းအဖွဲ့များ၊ သမ္မာကျမ်းစာအသင်းများ ... ဤသို့သော ပိုးမွှားများ (ကပ်ရောဂါများ) ကို ဖြစ်နိုင်သမျှနည်းလမ်းအားလုံးဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်ရမည်။" ဟု ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

Page 276. The Reign of Terror.—For a reliable, brief introduction into the history of the French Revolution see L. Gershoy, The French Revolution (1932); G. Lefebvre, The Coming of the French Revolution (Princeton, 1947); and H. von Sybel, History of the French Revolution (1869), 4 vols.

စာမျက်နှာ ၂၇၆။ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ အုပ်စိုးမှုခေတ် (The Reign of Terror)။ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်းအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရပြီး အကျဉ်းချုပ်ဖြစ်သော မိတ်ဆက်အတွက် အယ်လ်. ဂါးရှိုင်း၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး" (၁၉၃၂)၊ ဂျီ. လယ်ဖဲဗရ်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း" (ပရင်စတန်၊ ၁၉၄၇)၊ နှင့် အိပ်ခ်ျ. ဗွန် ဆိုင်ဘယ်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း" (၁၈၆၉)၊ အတွဲ ၄ တို့ကို ကြည့်ပါ။

The Moniteur Officiel was the government paper at the time of the Revolution and is a primary source, containing a factual account of actions taken by the assemblies, full texts of the documents, etc. It has been reprinted. See also A. Aulard, Christianity and the French Revolution (London, 1927), in which the account is carried through 1802—an excellent study; W. H. Jervis, The Gallican Church and the Revolution (London, 1882), a careful work by an Anglican, but shows preference for Catholicism.

"မိုနီတာ အိုဖစ်စီယယ်လ်" သည် တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အစိုးရသတင်းစာဖြစ်ပြီး လွှတ်တော်များမှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်များ၊ စာရွက်စာတမ်းများ၏ စာသားအပြည့်အစုံစသည်တို့ ပါဝင်သည့် အဓိကအရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အေ. အိုလာ့ဒ်၏ "ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး" (လန်ဒန်၊ ၁၉၂၇) ကိုလည်း ကြည့်ပါ။ ၎င်းတွင် ၁၈၀၂ ခုနှစ်အထိ အဖြစ်အပျက်များကို ဖော်ပြထားပြီး အလွန်ကောင်းမွန်သော လေ့လာချက်ဖြစ်သည်။ ဒဗလျူ. အိပ်ခ်ျ. ဂျားဗစ်၏ "ဂယ်လီကန်အသင်းတော်နှင့် တော်လှန်ရေး" (လန်ဒန်၊ ၁၈၈၂) သည် အန်ဂလီကန်တစ်ဦးမှ စေ့စပ်သေချာစွာ ရေးသားထားသော်လည်း ကက်သလစ်ဘာသာကို ပိုမိုလိုလားကြောင်း ပြသထားသည်။

On the relation of church and state in France during the French Revolution see Henry H. Walsh, The Concordate of 1801: A Study of Nationalism in Relation to Church and State (New York, 1933); Charles Ledre, L’Eglise de France sous la Revolution (Paris, 1949).

ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ပြင်သစ်ရှိ အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်တို့၏ ဆက်ဆံရေးအတွက် ဟင်နရီ အိပ်ခ်ျ. ဝေါလ်ရှ်၏ "၁၈၀၁ ခုနှစ် ကွန်ကော်ဒတ် - အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်တို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် အမျိုးသားရေးဝါဒကို လေ့လာခြင်း" (နယူးယောက်၊ ၁၉၃၃)၊ ချားလ်စ် လီဒရေ၏ "တော်လှန်ရေးအောက်ရှိ ပြင်သစ်အသင်းတော်" (ပါရီ၊ ၁၉၄၉) တို့ကို ကြည့်ပါ။

Some contemporary studies on the religious significance of the Revolution are G. Chais de Sourcesol, Le Livre des Manifestes (Avignon, 1800), in which the author endeavored to ascertain the causes of the upheaval, and its religious significance, etc.; James Bicheno, The Signs of the Times (London, 1794); James Winthrop, A Systematic Arrangement of Several Scripture Prophecies Relating to [689] Antichrist; with Their Application to the Course of History (Boston, 1795); and Lathrop, The Prophecy of Daniel Relating to the Time of the End (Springfield, Massachusetts, 1811).

တော်လှန်ရေး၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့်ပတ်သက်သော ခေတ်ပြိုင်လေ့လာချက်အချို့မှာ ဂျီ. ချေး ဒီ ဆိုစိုလ်၏ "Le Livre des Manifestes" (အဗင်ညွန်၊ ၁၈၀၀) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် စာရေးသူက တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများနှင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘစ်ချီနို၏ "အချိန်ကာလ၏ နိမိတ်များ" (လန်ဒန်၊ ၁၇၉၄)၊ ဂျိမ်းစ် ဝင်းသရော့ပ်၏ "ခရစ်တော်၏ရန်သူနှင့်ပတ်သက်သော သမ္မာကျမ်းစာပရောဖက်ပြုချက်အချို့၏ စနစ်တကျစီစဉ်မှု၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်မှု" (ဘော်စတွန်၊ ၁၇၉၅)၊ နှင့် လသရော့ပ်၏ "အဆုံးကာလနှင့်ပတ်သက်သော ဒံယေလ၏ ပရောဖက်ပြုချက်" (စပရင်ဖီးလ်၊ မက်ဆာချူးဆက်၊ ၁၈၁၁) တို့ဖြစ်ကြသည်။

For the church during the Revolution see W. M. Sloan, The French Revolution and Religious Reform (1901); P. F. La Gorce, Histoire Religieuse de la Revolution (Paris, 1909).

တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အသင်းတော်အတွက် ဒဗလျူ. အမ်. စလော့အန်း၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးနှင့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု" (၁၉၀၁)၊ ပီ. အက်ဖ်. လာ ဂေါ့စ်၏ "တော်လှန်ရေး၏ ဘာသာရေးသမိုင်း" (ပါရီ၊ ၁၉၀၉) တို့ကို ကြည့်ပါ။

On relations with the papacy see G. Bourgin, La France et Rome de 1788-1797 (Paris, 1808), based on secret files in the Vatican; A. Latreille, L’ Eglise Catholique et la Revolution (Paris, 1950), especially interesting on Pius VI and the religious crisis, 1775-1799.

ပုပ်ရဟန်းမင်းရုံးတော်နှင့် ဆက်ဆံရေးအတွက် ဗာတီကန်ရှိ လျှို့ဝှက်ဖိုင်များကို အခြေခံထားသည့် ဂျီ. ဘိုဂျင်၏ "၁၇၈၈-၁၇၉၇ ပြင်သစ်နှင့် ရောမ" (ပါရီ၊ ၁၈၀၈)၊ ပိုင်ယပ်စ် ၆ နှင့် ၁၇၇၅-၁၇၉၉ ဘာသာရေးအကျပ်အတည်းအကြောင်း အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သော အေ. လာထရယ်လ်၏ "ကက်သလစ်အသင်းတော်နှင့် တော်လှန်ရေး" (ပါရီ၊ ၁၉၅၀) တို့ကို ကြည့်ပါ။

Appendix 591

 နောက်ဆက်တွဲ ၅၉၁

For Protestants during the Revolution, see Pressense (ed.), The Reign of Terror (Cincinnati, 1869).

တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ပရိုတက်စတင့်များအတွက် ပရက်ဆန်းစ် (အယ်ဒီတာ) ၏ "ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ အုပ်စိုးမှုခေတ်" (ဆင်စင်နာတီ၊ ၁၈၆၉) ကို ကြည့်ပါ။

Page 280. The Masses and the Privileged Classes.—On social conditions prevailing in France prior to the period of the Revolution, see H. von Holst, Lowell Lectures on the French Revolution, Lecture 1; also Taine, Ancien Regime, and A. Young, Travels in France.

စာမျက်နှာ ၂၈၀။ လူထုနှင့် အခွင့်ထူးခံလူတန်းစားများ။ တော်လှန်ရေးကာလမတိုင်မီ ပြင်သစ်ပြည်တွင် ဖြစ်ထွန်းနေသည့် လူမှုရေးအခြေအနေများအတွက် အိပ်ခ်ျ. ဗွန် ဟိုးလ်စ်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ လိုဝဲလ် ဟောပြောချက်များ"၊ ဟောပြောချက် ၁၊ တိန်း၏ "အန်ဆီယမ် ရီဂျင်" (ရှေးဟောင်းစနစ်)၊ နှင့် အေ. ယောင်း၏ "ပြင်သစ်ခရီးသွားမှတ်တမ်း" တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 283. Retribution.—For further details concerning the retributive character of the French Revolution see Thos. H. Gill, The Papal Drama, B. 10; Edmond de Pressense, The Church and the French Revolution, b. 3, ch. 1.

 စာမျက်နှာ ၂၈၃။ တုံ့ပြန်ခြင်း (အပြစ်ဒဏ်ခံရခြင်း)။ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး၏ တုံ့ပြန်တတ်သော သဘောသဘာဝနှင့်ပတ်သက်သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များအတွက် သောမတ်စ် အိပ်ခ်ျ. ဂစ်လ်၏ "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ဒရမ်မာ"၊ စာအုပ် ၁၀၊ အက်ဒမွန် ဒီ ပရက်ဆန်းစ်၏ "အသင်းတော်နှင့် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး"၊ စာအုပ် ၃၊ အခန်း ၁ တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 284. The Atrocities of the Reign of Terror.—See M. A. Thiers, History of the French Revolution, Vol. 3, pp. 42-44, 62-74, 106 (New York, 1890, translated by F. Shoberl); F. A. Mignet, History of the French Revolution, ch. 9, par. 1 (Bohn, 1894); A. Alison, History of Europe, 1789-1815, vol. 1, ch. 14 (New York, 1872, vol. 1, pp. 293-312).

 စာမျက်နှာ ၂၈၄။ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ အုပ်စိုးမှုခေတ်၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ။ အမ်. အေ. သီယာ့စ်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း"၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၄၂-၄၄၊ ၆၂-၇၄၊ ၁၀၆ (နယူးယောက်၊ ၁၈၉၀၊ အက်ဖ်. ရှိုဘဲလ် ဘာသာပြန်)၊ အက်ဖ်. အေ. မစ်ညက်၏ "ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း"၊ အခန်း ၉၊ အပိုဒ် ၁ (ဘွန်၊ ၁၈၉၄)၊ အေ. အယ်လီဆန်၏ "ဥရောပသမိုင်း၊ ၁၇၈၉-၁၈၁၅"၊ အတွဲ ၁၊ အခန်း ၁၄ (နယူးယောက်၊ ၁၈၇၂၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၂၉၃-၃၁၂) တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 287. The Circulation of the Scriptures.—In 1804, according to Mr. William Canton of the British and Foreign Bible Society, “all the Bibles extant in the world, in manuscript or in print, counting every version in every land, were computed at not many more than four millions.... The various languages in which those four millions were written, including such bygone speech as the Moeso-Gothic of Ulfilas and the Anglo-Saxon of Bede, are set down as numbering about fifty.”—What is the Bible Society? rev. ed., 1904, 23.

စာမျက်နှာ ၂၈၇။ သမ္မာကျမ်းစာ ပြန့်နှံ့စေခြင်း။ ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနှင့် နိုင်ငံခြားသမ္မာကျမ်းစာအသင်းမှ မစ္စတာ ဝီလျံ ကန်တန်၏ အဆိုအရ "ကမ္ဘာပေါ်တွင် လက်ရေးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပုံနှိပ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ရှိသမျှသော သမ္မာကျမ်းစာအားလုံး၊ နိုင်ငံတိုင်းရှိ ဘာသာပြန်ဆိုမှုတိုင်းကို ရေတွက်သော် လေးသန်းထက် မပိုပါ ... ထိုလေးသန်းကို ရေးသားထားသော ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးမှာ အူလ်ဖီလာ၏ မိုဆို-ဂေါ့သစ်နှင့် ဘီးဒ်၏ အန်ဂလို-ဆက္ကဆွန်ကဲ့သို့သော ခေတ်လွန်ဘာသာစကားများအပါအဝင် ငါးဆယ်ခန့်သာ ရှိသည်" ဟု ဆိုသည်။ - သမ္မာကျမ်းစာအသင်းဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု၊ ၁၉၀၄၊ ၂၃။

The American Bible Society reported a distribution from 1816 through 1955 of 481,149,365 Bibles, Testaments, and portions of Testaments. To this may be added over 600,000,000 Bibles or Scripture portions distributed by the British and Foreign Bible Society. During the year 1955 alone the American Bible Society distributed a grand total of 23,819,733 Bibles, Testaments, and portions of Testaments throughout the world.

အမေရိကန်သမ္မာကျမ်းစာအသင်းက ၁၈၁၆ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အတွင်း သမ္မာကျမ်းစာအုပ်များ၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းများ၊ နှင့် ကျမ်းစာအပိုင်းအစ ၄၈၁,၁၄၉,၃၆၅ အုပ် ဖြန့်ဝေခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် ဗြိတိသျှနှင့် နိုင်ငံခြားသမ္မာကျမ်းစာအသင်းမှ ဖြန့်ဝေခဲ့သော သမ္မာကျမ်းစာအုပ် သို့မဟုတ် ကျမ်းစာအပိုင်းအစ ၆၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပေါင်းထည့်နိုင်သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တစ်နှစ်တည်းတွင်ပင် အမေရိကန်သမ္မာကျမ်းစာအသင်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် စုစုပေါင်း သမ္မာကျမ်းစာအုပ်များ၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းများ၊ နှင့် ကျမ်းစာအပိုင်းအစ ၂၃,၈၁၉,၇၃၃ အုပ်ကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။

The Scriptures, in whole or in part, have been printed, as of December, 1955, in 1,092 languages; and new languages are constantly being added.

 သမ္မာကျမ်းစာကို တစ်အုပ်လုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ ဘာသာစကား ၁,၀၉၂ မျိုးဖြင့် ပုံနှိပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပြီး ဘာသာစကားအသစ်များကို အဆက်မပြတ် ထည့်သွင်းလျက်ရှိသည်။

Page 288. Foreign Missions.—The missionary activity of the [690] early Christian church has not been duplicated until modern times. It had virtually died out by the year 1000, and was succeeded by the military campaigns of the Crusades. The Reformation era saw 592 The Great Controversy little foreign mission work, except on the part of the early Jesuits. The pietistic revival produced some missionaries. The work of the Moravian Church in the eighteenth century was remarkable, and there were some missionary societies formed by the British for work in colonized North America. But the great resurgence of foreign missionary activity begins around the year 1800, at “the time of the end.” Daniel 12:4. In 1792 was formed the Baptist Missionary Society, which sent Carey to India. In 1795 the London Missionary Society was organized, and another society in 1799 which in 1812 became the Church Missionary Society. Shortly afterward the Wesleyan Missionary Society was founded. In the United States the American Board of Commissioners for Foreign Missions was formed in 1812, and Adoniram Judson was sent out that year to Calcutta. He established himself in Burma the next year. In 1814 the American Baptist Missionary Union was formed. The Presbyterian Board of Foreign Missions was formed in 1837.

 စာမျက်နှာ ၂၈၈။ နိုင်ငံခြားသာသနာပြုလုပ်ငန်း။ (၆၉၀) အစောပိုင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ သာသနာပြုလုပ်ဆောင်ချက်သည် ခေတ်သစ်ကာလအထိ ထပ်တူထပ်မျှမရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် ၁၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အမှန်တကယ် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး စစ်ဝါဒ (Crusades) ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများက ဆက်ခံခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ် (Reformation era) တွင် အစောပိုင်း ဂျက်ဆွစ်များမှလွဲ၍ နိုင်ငံခြားသာသနာပြုလုပ်ငန်း အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ပီတီယစ်စတစ် (Pietistic) ပြန်လည်နိုးကြားမှုက သာသနာပြုအချို့ကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုတွင် မိုရေးဗီးယန်းအသင်းတော်၏ လုပ်ငန်းမှာ ထူးခြားခဲ့ပြီး ကိုလိုနီနယ်မြေဖြစ်သော မြောက်အမေရိကတွင် လုပ်ဆောင်ရန် ဗြိတိသျှတို့က ဖွဲ့စည်းခဲ့သော သာသနာပြုအသင်းအဖွဲ့အချို့ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံခြားသာသနာပြုလုပ်ငန်း၏ ကြီးမားသော ပြန်လည်နိုးကြားမှုသည် "အဆုံးကာလ" ဖြစ်သော ၁၈၀၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဒံယေလ ၁၂:၄။ ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအသင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကယ်ရီကို အိန္ဒိယသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သာသနာပြုအသင်းကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် အခြားအသင်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ၎င်းသည် ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် အသင်းတော်သာသနာပြုအသင်း (Church Missionary Society) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဝက်စ်လီယန်သာသနာပြုအသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၈၁၂ ခုနှစ်၌ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားသာသနာပြုကော်မရှင်ဘုတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဒိုနီရမ် ဂျပ်ဆန်ကို ထိုနှစ်တွင်ပင် ကာလကတ္တားသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် နောက်နှစ်တွင် မြန်မာပြည်၌ အခြေချခဲ့သည်။ ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဘက်ပတစ်သာသနာပြုယူနီယံကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း နိုင်ငံခြားသာသနာပြုဘုတ်အဖွဲ့ကို ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

“In A.D. 1800, ... the overwhelming majority of Christians were the descendants of those who had been won before A.D. 1500.... Now, in the nineteenth century, came a further expansion of Christianity. Not so many continents or major countries were entered for the first time as in the preceding three centuries. That would have been impossible, for on all the larger land masses of the earth except Australia and among all the more numerous peoples and in all the areas of high civilization Christianity had been introduced before A.D. 1800. What now occurred was the acquisition of fresh footholds in regions and among peoples already touched, an expansion of unprecedented extent from both the newer bases and the older ones, and the entrance of Christianity into the large majority of such countries, islands, peoples, and tribes as had previously not been touched....

 "ခရစ်နှစ် ၁၈၀၀ ခုနှစ်တွင် ... ခရစ်ယာန်အများစုသည် ခရစ်နှစ် ၁၅၀၀ မတိုင်မီက ခရစ်ယာန်ဖြစ်လာသူများ၏ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြသည် ... ယခု ၁၉ ရာစုတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ နောက်ထပ်တိုးချဲ့မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယခင်သုံးရာစုကကဲ့သို့ တိုက်ကြီးများ သို့မဟုတ် အဓိကနိုင်ငံများစွာသို့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခြင်းမျိုး မဟုတ်တော့ပေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပါ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သြစတြေးလျမှလွဲ၍ ကမ္ဘာမြေ၏ အကြီးမားဆုံးသော ကုန်းမြေဒေသများအားလုံးတွင်၊ လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုများအကြားတွင်၊ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားသော ဒေသများအားလုံးတွင် ခရစ်နှစ် ၁၈၀၀ မတိုင်မီကပင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ယခုဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ အရင်ကတည်းက ထိတွေ့ခဲ့ပြီးသော ဒေသများနှင့် လူမျိုးများအကြားတွင် ခြေကုပ်အသစ်များရယူခြင်း၊ အခြေစိုက်စခန်းအသစ်များနှင့် အဟောင်းများနှစ်ခုစလုံးမှ ယခင်ကမကြုံစဖူး ကျယ်ပြန့်သော တိုးချဲ့မှုတစ်ခု၊ နှင့် ယခင်က မထိတွေ့ခဲ့ရသေးသော နိုင်ငံများ၊ ကျွန်းများ၊ လူမျိုးစုများနှင့် လူမျိုးနွယ်စုများစွာထံသို့ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဝင်ရောက်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ...

“The nineteenth century spread of Christianity was due primarily to a new burst of religious life emanating from the Christian impulse.... Never in any corresponding length of time had the Christian impulse given rise to so many new movements. Never had it had quite so great an effect upon Western European peoples. It was from this abounding vigor that there issued the missionary enterprise which during the nineteenth century so augmented the numerical strength and the influence of Christianity.”—Kenneth Scott "

၁၉ ရာစုတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပြန့်နှံ့မှုသည် အဓိကအားဖြင့် ခရစ်ယာန်သွေးဆောင်မှုမှ ထွက်ပေါ်လာသော ဘာသာရေးသက်ဝင်လှုပ်ရှားမှုအသစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ... ခရစ်ယာန်သွေးဆောင်မှုကဲ့သို့သော အချိန်ကာလအတွင်းတွင် လှုပ်ရှားမှုအသစ်များစွာကို ဘယ်သောအခါမျှ မဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ အနောက်ဥရောပလူမျိုးများအပေါ်တွင်လည်း ဘယ်သောအခါမျှ ဤမျှကြီးမားသော သက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ဤကြွယ်ဝသော အင်အားမှသာလျှင် ၁၉ ရာစုအတွင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အရေအတွက်နှင့် လွှမ်းမိုးမှုကို အလွန်တိုးပွားစေခဲ့သည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို ပေါ်ထွက်စေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်" - ကင်းနက် စကော့

Appendix 593 နောက်ဆက်တွဲ ၅၉၃

Latourette, A History of the Expansion of Christianity, Vol. IV, The Great Century A.D. 1800 - A.D. 1914 (New York: Harper & Brothers, 1941), pp. 2-4.

လာတိုရက်၊ "ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပြန့်ပွားမှုသမိုင်း"၊ အတွဲ ၄၊ "ကြီးကျယ်သောရာစု၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၀၀ - ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄" (နယူးယောက်- ဟာပါ နှင့် ညီအစ်ကိုများ၊ ၁၉၄၁)၊ စာမျက်နှာ ၂-၄။

Pages 327, 329. Prophetic Dates.—According to Jewish reckoning the fifth month (Ab) of the seventh year of Artaxerxes’ reign was from July 23 to August 21, 457 B.C. after Ezra’s arrival in Jerusalem in the autumn of the year, the decree of the king went into effect. For the certainty of the date 457 B.C. being the seventh year of Artaxerxes, see S. H. Horn and L. H. Wood, The Chronology of Ezra [691] 7 (Washington, D. C.: Review and Herald Publishing Assn., 1953); E. G. Kraeling, The Brooklyn Museum Aramaic Papyri (New Haven or London, 1953), pp. 191-193; The S.D.A. Bible Commentary 3:97-110 (Hagerstown, MD: Review and Herald Publishing Assn., 1954, 1977).

စာမျက်နှာ ၃၂၇၊ ၃၂၉။ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ရက်စွဲများ။ ယုဒလူမျိုးတို့၏ တွက်ချက်မှုအရ အာတဇေရဇ်မင်း၏ နန်းစံ ၇ ခုနှစ်၊ ပဉ္စမလ (အဗ်) သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၅၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်မှ သြဂုတ် ၂၁ ရက်အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် ဧဇရ ဂျေရုဆလင်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ဘုရင်၏ အမိန့်တော်သည် အာဏာတည်ခဲ့သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၅၇ ခုနှစ်သည် အာတဇေရဇ်မင်း၏ ၇ ခုနှစ် ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုရန်အတွက် အက်စ်. အိပ်ခ်ျ. ဟွန်း နှင့် အယ်လ်. အိပ်ခ်ျ. ဝုဒ်တို့၏ "ဧဇရ ၇ ၏ အချိန်ကာလ" (ဝါရှင်တန် ဒီစီ- ရီဗျူး နှင့် ဟေရယ်လ် ပတ်ဘလစ်ရှင်း အက်ဆန်၊ ၁၉၅၃)၊ အီး. ဂျီ. ခရယ်လင်း၏ "ဘရွတ်ကလင်ပြတိုက် အရမိခ် ပပိုင်းရိုင်" (နယူးဟေဗင် သို့မဟုတ် လန်ဒန်၊ ၁၉၅၃)၊ စာမျက်နှာ ၁၉၁-၁၉၃၊ "အက်စ်.ဒီ.အေ. သမ္မာကျမ်းစာ မှတ်ချက်" ၃:၉၇-၁၁၀ (ဟေဂါစတောင်း၊ အမ်ဒီ- ရီဗျူး နှင့် ဟေရယ်လ် ပတ်ဘလစ်ရှင်း အက်ဆန်၊ ၁၉၅၄၊ ၁၉၇၇) တို့ကို ကြည့်ပါ။

Page 335. Fall of the Ottoman Empire.—The impact of Moslem Turkey upon Europe after the fall of Constantinople in 1453 was as severe as had been the catastrophic conquests of the Moslem Saracens, during the century and a half after the death of Mohammed, upon the Eastern Roman Empire. Throughout the Reformation era, Turkey was a continual threat at the Eastern gates of European Christendom; the writings of the Reformers are full of condemnation of the Ottoman power. Christian writers since have been concerned with the role of Turkey in future world events, and commentators on prophecy have seen Turkish power and its decline forecast in Scripture.

စာမျက်နှာ ၃၃၅။ အော်တိုမန်အင်ပါယာ ကျဆုံးခြင်း။ ၁၄၅၃ ခုနှစ် ကွန်စတန်တီနိုပယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဥရောပအပေါ် မွတ်စလင် တူရကီတို့၏ သက်ရောက်မှုမှာ မိုဟာမက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တစ်ရာခွဲကာလအတွင်း မွတ်စလင် ဆာရာစင်တို့၏ အရှေ့ပိုင်း ရိုမန်အင်ပါယာအပေါ် ကျရောက်ခဲ့သော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးမားသည့် သိမ်းပိုက်မှုများကဲ့သို့ပင် ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် တူရကီသည် ဥရောပခရစ်ယာန်လောက၏ အရှေ့ဘက်တံခါးဝတွင် အမြဲမပြတ် ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ စာပေများသည် အော်တိုမန်အာဏာကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ နောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်စာရေးဆရာများသည် အနာဂတ်ကမ္ဘာ့ဖြစ်ရပ်များတွင် တူရကီ၏ အခန်းကဏ္ဍကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြပြီး ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဝေဖန်ရေးသမားများက တူရကီ၏ အာဏာနှင့် ၎င်း၏ క్షీణမှုတို့ကို သမ္မာကျမ်းစာတွင် ကြိုတင်ဟောထားသည်ဟု မြင်ခဲ့ကြသည်။

For the latter chapter, under the “hour, day, month, year” prophecy, as part of the sixth trumpet, Josiah Litch worked out an application of the time prophecy, terminating Turkish independence in August, 1840. Litch’s view can be found in full in his The Probability of the Second Coming of Christ about A.D. 1843 (published in June, 1838); An Address to the Clergy (published in the spring of 1840; a second edition, with historical data in support of the accuracy of former calculations of the prophetic period extending to the fall of the Ottoman Empire, was published in 1841); and an article in Signs of the Times and Expositor of Prophecy, August 1, 1840. See also article in The Signs of the Times and Expositor of Prophecy, February 1, 1841; and J. N. Loughborough, The Great Second Advent Movement (1905 ed.), pp. 129-132.

နောက်ပိုင်း အခန်းအတွက်၊ ဆဋ္ဌမမြောက် တံပိုးမှုတ်ခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် "နာရီ၊ နေ့၊ လ၊ နှစ်" ပရောဖက်ပြုချက်အောက်တွင်၊ ဂျိုစီယာ လစ်ခ်ျသည် ၁၈၄၀ ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင် တူရကီ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အဆုံးသတ်စေမည့် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်ကာလကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။ လစ်ခ်ျ၏ အမြင်ကို သူ၏ "ခရစ်တော်၏ ဒုတိယအကြိမ် ကြွလာခြင်း၏ ဖြစ်နိုင်ခြေ ခရစ်နှစ် ၁၈၄၃ ခန့်" (ဇွန် ၁၈၃၈ တွင် ထုတ်ဝေ)၊ "ဘုန်းတော်ကြီးများထံ ပေးစာ" (၁၈၄၀ နွေဦးတွင် ထုတ်ဝေ၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာ ကျဆုံးသည်အထိ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ကာလ၏ ယခင်တွက်ချက်မှုများ၏ တိကျမှန်ကန်မှုကို ထောက်ခံသည့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များပါဝင်သော ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေမှုသည် ၁၈၄၁ တွင် ထွက်ရှိခဲ့)၊ နှင့် "အချိန်ကာလ၏ နိမိတ်များနှင့် ပရောဖက်ပြုချက် ရှင်းလင်းသူ" ဆောင်းပါး (၁၈၄၀ သြဂုတ် ၁) တို့တွင် အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ "အချိန်ကာလ၏ နိမိတ်များနှင့် ပရောဖက်ပြုချက် ရှင်းလင်းသူ" (၁၈၄၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁) နှင့် ဂျေ. အန်. လောဖ်ဘရိုး၏ "ကြီးမားသော ဒုတိယအကြိမ် ကြွလာခြင်း လှုပ်ရှားမှု" (၁၉၀၅ ထုတ်)၊ စာမျက်နှာ ၁၂၉-၁၃၂ တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

The 594 The Great Controversy book by Uriah Smith, Thoughts on Daniel and the Revelation, rev. ed. off 1944, discusses the prophetic timing of this prophecy on pages 506-517.

 ၅၉၄ "ကြီးမားသော ပဋိပက္ခ" စာအုပ်။ ယူရီယာ စမစ်၏ "ဒံယေလနှင့် ဗျာဒိတ်ကျမ်းအပေါ် အတွေးအမြင်များ"၊ ၁၉၄၄ ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေမှု၊ စာမျက်နှာ ၅၀၆-၅၁၇ တွင် ဤပရောဖက်ပြုချက်၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်ကို ဆွေးနွေးထားသည်။

For the earlier history of the Ottoman Empire and the decline of the Turkish power, see also William Miller, The Ottoman Empire and Its Successors, 1801-1927 (Cambridge, England: University Press, 1936); George G. S. L. Eversley, The Turkish Empire from 1288 to 1914 (London : T. Fisher Unwin, Ltd., 2d ed., 1923); Joseph von Hammer-Purgstall, Geschichte des Osmannischen Reiches (Pesth: C. A. Hartleben, 2d ed., 1834-36), 4 vols.; Herbert A. Gibbons, Foundation of the Ottoman Empire, 1300-1403 (Oxford: University Press, 1916); Arnold J. Toynbee and Kenneth B. Kirkwood, Turkey (London, 1926).

အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ အစောပိုင်းသမိုင်းနှင့် တူရကီအာဏာ క్షీణမှုအတွက် ဝီလျံ မီလာ၏ "အော်တိုမန်အင်ပါယာနှင့် ၎င်း၏ ဆက်ခံသူများ၊ ၁၈၀၁-၁၉၂၇" (ကိန်းဘရစ်၊ အင်္ဂလန်- တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၃၆)၊ ဂျော့ဂ်ျ အီး. အက်စ်. အယ်လ်. အီဗာစလေ၏ "၁၂၈၈ မှ ၁၉၁၄ အထိ တူရကီအင်ပါယာ" (လန်ဒန်- တီ. ဖစ်ရှာ အန်ဝင်း၊ လီမိတက်၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၉၂၃)၊ ဂျိုးဇက် ဗွန် ဟမ်မာ-ပတ်စတောလ်၏ "အော်တိုမန်အင်ပါယာသမိုင်း" (ပက်စ်- စီ. အေ. ဟတ်လေဘန်၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၈၃၄-၃၆)၊ အတွဲ ၄၊ ဟားဘတ် အေ. ဂစ်ဘွန်၏ "အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်၊ ၁၃၀၀-၁၄၀၃" (အောက်စဖို့- တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၁၆)၊ အာနိုးလ် ဂျေ. တွန်းဘီ နှင့် ကင်းနက် ဘီ. ကတ်ဝုဒ်၏ "တူရကီ" (လန်ဒန်၊ ၁၉၂၆) တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 340. Withholding the Bible From the People.—The reader will recognize that the text of this volume was written prior to Vatican Council II, with its somewhat altered policies in regard to the reading of the Scriptures.

စာမျက်နှာ ၃၄၀။ သမ္မာကျမ်းစာကို လူထုထံမှ ချုပ်တည်းထားခြင်း။ ဤစာအုပ်၏ စာသားကို ဗာတီကန်ကောင်စီ ၂ မတိုင်မီက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကျမ်းစာဖတ်ရှုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ မူဝါဒအချို့ ပြောင်းလဲသွားသည်ကို စာဖတ်သူတို့ သိရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

Through the centuries, the attitude of the Roman Catholic Church toward circulation of the Holy Scriptures in vernacular versions among the laity shows up as negative. See for example G. P. Fisher, [692] The Reformation, Ch. 15, Par. 16 (1873 ed., pp. 530-532); J. Cardinal Gibbons, The Faith of Our Fathers, ch. 8 (49th ed., 1897), pp. 98-117; John Dowling, History of Romanism, b. 7, ch. 2, sec. 14; and b. 9, ch. 3, secs. 24-27 (1871 ed., pp. 491-496, 621-625); L. F. Bungener, History of the Council of Trent, pp. 101-110 (2d Edinburgh ed., 1853, translated by D. D. Scott); G. H. Putnam, Books and Their Makers During the Middle Ages, vol. 1, pt. 2, ch. 2, pars. 49, 54-56.

ရာစုနှစ်များစွာတစ်လျှောက် ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာများကို လူဝတ်ကြောင်များအကြား ဒေသန္တရဘာသာစကားဖြင့် ပြန့်နှံ့စေခြင်းအပေါ် သဘောထားမှာ အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သည်ဟု ပြသနေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျီ. ပီ. ဖစ်ရှာ၏ "ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး"၊ အခန်း ၁၅၊ အပိုဒ် ၁၆ (၁၈၇၃ ထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၅၃၀-၅၃၂)၊ ဂျေ. ကာဒီနယ် ဂစ်ဘွန်၏ "ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးတို့၏ ယုံကြည်ခြင်း"၊ အခန်း ၈ (၄၉ ကြိမ်မြောက်ထုတ်၊ ၁၈၉၇)၊ စာမျက်နှာ ၉၈-၁၁၇၊ ဂျွန် ဒေါလင်၏ "ရိုမန်ဝါဒသမိုင်း"၊ စာအုပ် ၇၊ အခန်း ၂၊ အပိုဒ် ၁၄၊ နှင့် စာအုပ် ၉၊ အခန်း ၃၊ အပိုဒ် ၂၄-၂၇ (၁၈၇၁ ထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၄၉၁-၄၉၆၊ ၆၂၁-၆၂၅)၊ အယ်လ်. အက်ဖ်. ဘန်ဂျင်နာ၏ "ထရန် ကောင်စီသမိုင်း"၊ စာမျက်နှာ ၁၀၁-၁၁၀ (အက်ဒင်ဘာရာ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၈၅၃၊ ဒီ. ဒီ. စကော့ ဘာသာပြန်)၊ ဂျီ. အိပ်ခ်ျ. ပတ်နမ်၏ "အလယ်ခေတ်အတွင်း စာအုပ်များနှင့် ၎င်းတို့ကို ပြုလုပ်သူများ"၊ အတွဲ ၁၊ အပိုင်း ၂၊ အခန်း ၂၊ အပိုဒ် ၄၉၊ ၅၄-၅၆ တို့ကို ကြည့်ပါ။

See also Index of Prohibited Books (Vatican Polyglot Press, 1930), pp. IX, X; Timothy Hurley, A Commentary on the Present Index Legislation (New York: Benziger Brothers, 1908), p. 71; Translation of the Great Encyclical Letters of Leo XIII (New York: Benziger Brothers, 1903), p. 413.

 "တားမြစ်စာအုပ်များ အညွှန်း" (ဗာတီကန် ပိုလီဂလော့ ပရက်စ်၊ ၁၉၃၀)၊ စာမျက်နှာ IX, X၊ တီမသီ ဟာလီ၏ "လက်ရှိ အညွှန်း ဥပဒေပြုခြင်းဆိုင်ရာ မှတ်ချက်" (နယူးယောက်- ဘန်ဇီဂါ ညီအစ်ကိုများ၊ ၁၉၀၈)၊ စာမျက်နှာ ၇၁၊ လီယို ၁၃ ၏ "ကြီးမားသော စာစောင်များ ဘာသာပြန်ဆိုချက်" (နယူးယောက်- ဘန်ဇီဂါ ညီအစ်ကိုများ၊ ၁၉၀၃)၊ စာမျက်နှာ ၄၁၃ တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

But in recent years a dramatic and positive change has occurred in this respect. On the one hand, the church has approved several versions prepared on the basis of the original languages; on the other, it has promoted the study of the Holy Scriptures by means of free distribution and Bible institutes. The church, however, continues to reserve for herself the exclusive right to interpret the Bible in the Appendix 595 light of her own tradition, thus justifying those doctrines that do not harmonize with Biblical teachings.

သို့သော် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ထူးခြားပြီး အပြုသဘောဆောင်သော ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်၊ အသင်းတော်သည် မူလဘာသာစကားများအပေါ် အခြေခံ၍ ပြင်ဆင်ထားသော ဘာသာပြန်များစွာကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ အခမဲ့ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် သမ္မာကျမ်းစာသင်တန်းများမှတစ်ဆင့် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာလေ့လာမှုကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အသင်းတော်သည် ကျမ်းစာကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အစဉ်အလာ အလင်းရောင်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရန် သီးသန့်အခွင့်အရေးကို သူမကိုယ်တိုင်အတွက် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ သမ္မာကျမ်းစာသွန်သင်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီသော ဝါဒများကို ၎င်းဖြင့် တရားမျှတကြောင်း ပြသနေဆဲဖြစ်သည်။

Page 373. Ascension Robes.—The story that the Adventists made robes with which to ascend “to meet the Lord in the air,” was invented by those who wished to reproach the Adventische preaching. It was circulated so industriously that many believed it, but careful inquiry proved its falsity. For many years a substantial reward was offered for proof that one such instance ever occurred, but no proof has been produced. None who loved the appearing of the Saviour were so ignorant of the teachings of the Scriptures as to suppose that robes which they could make would be necessary for that occasion. The only robe which the saints will need to meet the Lord is the righteousness of Christ. See Isaiah 61:10; Revelation 19:8.

 စာမျက်နှာ ၃၇၃။ ကောင်းကင်သို့တက်ရန် ဝတ်စုံများ။ အဒ်ဗန်းတစ်စ် (Adventists) များသည် "သခင်ကို ဝေဟင်၌တွေ့ဆုံရန်" တက်သွားသည့် ဝတ်စုံများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဆိုသော ပုံပြင်မှာ အဒ်ဗန်းတစ်စ်တို့၏ ဟောပြောချက်ကို အပြစ်တင်လိုသူများက တီထွင်ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အလွန်တက်ကြွစွာ ဖြန့်ချိခဲ့သဖြင့် လူများစွာက ယုံကြည်ခဲ့ကြသော်လည်း စေ့စပ်သေချာစွာ စုံစမ်းမှုအရ ၎င်းသည် အမှန်မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ဆုကြေးငွေများစွာ ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း မည်သည့်သက်သေမျှ မထွက်ပေါ်လာခဲ့ပေ။ ကယ်တင်ရှင်၏ ကြွလာခြင်းကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ သွန်သင်ချက်ကို ထိုမျှမသိနားမလည်ဘဲ ထိုအချိန်အခါအတွက် သူတို့ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်နိုင်သော ဝတ်စုံများ လိုအပ်လိမ့်မည်ဟု မယူဆကြပေ။ သန့်ရှင်းသူတို့သည် သခင်ကိုတွေ့ဆုံရန် လိုအပ်မည့် တစ်ခုတည်းသောဝတ်စုံမှာ ခရစ်တော်၏ ဖြောင့်မတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဟေရှာယ ၆၁:၁၀၊ ဗျာဒိတ် ၁၉:၈ ကို ကြည့်ပါ။

For a thorough refutation of the legend of ascension robes, see Francis D. Nichol, Midnight Cry (Washington, D.C.: Review and Herald Publishing Assn., 1944), chs. 25-27, and Appendices HJ. See also Leroy Edwin Froom, Prophetic Faith of Our Fathers (Washington, D.C.: Review and Herald Publishing Assn., 1954), vol. 4, pp. 822-826.

ကောင်းကင်တက်ဝတ်စုံပုံပြင်ကို အပြည့်အစုံ ချေပချက်အတွက် ဖရန်စစ် ဒီ. နီကိုးလ်၏ "သန်းခေါင်ယံ အော်သံ" (ဝါရှင်တန် ဒီစီ- ရီဗျူး နှင့် ဟေရယ်လ် ပတ်ဘလစ်ရှင်း အက်ဆန်၊ ၁၉၄၄)၊ အခန်း ၂၅-၂၇၊ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ HJ တို့ကို ကြည့်ပါ။ လီရွိုင်း အက်ဒ်ဝင် ဖရွမ်၏ "ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးတို့၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ယုံကြည်ခြင်း" (ဝါရှင်တန် ဒီစီ- ရီဗျူး နှင့် ဟေရယ်လ် ပတ်ဘလစ်ရှင်း အက်ဆန်၊ ၁၉၅၄)၊ အတွဲ ၄၊ စာမျက်နှာ ၈၂၂-၈၂၆ ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 374. The Chronology of Prophecy.—Dr. George Bush, professor of Hebrew and Oriental Literature in the New York City University, in a letter addressed to William Miller and published in the Advent Herald and Signs of the Times Reporter, Boston, March 6 and 13, 1844, made some important admissions relative to his calculation of the prophetic times. Dr. Bush wrote:

စာမျက်နှာ ၃၇၄။ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်ကာလ။ နယူးယောက်စီးတီး တက္ကသိုလ်မှ ဟီဘရူးနှင့် အရှေ့တိုင်းစာပေ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ဂျော့ဂ်ျ ဘုရှ်သည် ဝီလျံ မီလာထံ ပေးပို့သော စာတွင် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်များကို တွက်ချက်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အရေးကြီးသော ဝန်ခံချက်အချို့ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို "အဒ်ဗန်း ဟေရယ်လ် နှင့် အချိန်ကာလ၏ နိမိတ်များ သတင်းထောက်" (ဘော်စတွန်၊ မတ် ၆ နှင့် ၁၃၊ ၁၈၄၄) တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘုရှ်က ဤသို့ရေးသားခဲ့သည်-

“Neither is it to be objected, as I conceive, to yourself or your friends, that you have devoted much time and attention to the study of the chronology of prophecy, and have labored much to determine the commencing and closing dates of its great periods. If these periods are actually given by the Holy Ghost in the prophetic books, it was doubtless with the design that they should be studied, and [693] probably, in the end, fully understood; and no man is to be charged with presumptuous folly who reverently makes the attempt to do this....

 "သင် သို့မဟုတ် သင်၏ မိတ်ဆွေများအနေဖြင့် ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ အချိန်ကာလကို လေ့လာရန် အချိန်နှင့် အာရုံစိုက်မှုများစွာ မြှုပ်နှံထားခြင်း၊ နှင့် ၎င်း၏ ကြီးမားသော ကာလများ၏ စတင်သည့်ရက်နှင့် အဆုံးသတ်ရက်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းအတွက် မည်သူကမျှ ကန့်ကွက်စရာအကြောင်း မရှိဟု ကျွန်ုပ်ယူဆသည်။ အကယ်၍ ဤကာလများကို ပရောဖက်ပြုချက်ကျမ်းများတွင် သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်က အမှန်တကယ် ပေးထားပါက၊ ၎င်းတို့သည် လေ့လာရန်၊ နှင့် (၆၉၃) ဖြစ်နိုင်သည်မှာ နောက်ဆုံးတွင် အပြည့်အစုံ နားလည်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်သည်မှာ သံသယဖြစ်စရာမလိုပေ။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ပြုလုပ်ရန် ရိုသေလေးစားစွာ ကြိုးပမ်းသူ မည်သူ့ကိုမျှ မိုက်မဲသော ရဲတင်းမှုရှိသည်ဟု စွပ်စွဲ၍မရနိုင်ပေ။ ...

“In taking a day as the prophetical term for a year , I believe you are sustained by the soundest exegesis, as well as fortified by the high names of [Joseph] Mede, Sir Isaac Newton, Bishop [Thomas] Newton, [William] Kirby, [James] Scott, [Alexander] Keith, and a host of others who have long since come to substantially your conclusions on this head. They all agree that the leading periods mentioned by Daniel, and John, do actually expire about this age of the world, and it would be a strange logic that would convict you of heresy for holding in effect the same views which stand forth so prominent in the notices of these eminent, divines.” “Your results in this field of inquiry do not strike me so far out of the way as to affect any of the great interests of truth or duty.” “Your error, as I apprehend, lies in another direction than your chronology.” “You have entirely mistaken the nature of the events which are to occur when those periods have expired. This is the head and front of your expository offending.” See also Leroy Edwin Froom, Prophetic Faith of Our Fathers (Washington, D.C.: Review and Herald Publishing Assn., 1950), vol. 1, chs. 1, 2.

"တစ်ရက်ကို တစ်နှစ်ဟု ပရောဖက်ပြုချက်အရ သတ်မှတ်ရာတွင်၊ သင်သည် အမှန်ကန်ဆုံးသော ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုဖြင့် ထောက်ခံထားသကဲ့သို့ (ဂျိုးဇက်) မီးဒ်၊ ဆာ အိုင်แซက် နယူတန်၊ ဆရာတော် (သောမတ်စ်) နယူတန်၊ (ဝီလျံ) ကာဘီ၊ (ဂျိမ်းစ်) စကော့၊ (အလက်ဇန္ဒား) ကိတ် နှင့် ဤကိစ္စတွင် သင်နှင့် အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီသော ကောက်ချက်သို့ ကြာမြင့်စွာကပင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသူ အမြောက်အမြားတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသူတို့၏ အမည်များဖြင့် ခိုင်မာစေသည်။ ဒံယေလနှင့် ယောဟန်တို့ ဖော်ပြခဲ့သော အဓိကကာလများသည် ဤကမ္ဘာ့ခေတ်ကာလတွင် အမှန်တကယ် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့အားလုံးက သဘောတူကြသည်။ ဤထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မှတ်ချက်များတွင် အလွန်ထင်ရှားစွာ ရှိနေသည့် တူညီသော အမြင်များကို သင်ကိုင်စွဲထားခြင်းအတွက် သင့်အား အယူဖောက်ပြန်သူအဖြစ် ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းမှာ ထူးဆန်းသော တရားသဖြင့်သာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။" "ဤလေ့လာမှုနယ်ပယ်တွင် သင့်ရလဒ်များသည် အမှန်တရား သို့မဟုတ် တာဝန်ဝတ္တရား၏ ကြီးမားသော စိတ်ဝင်စားမှုများကို ထိခိုက်စေလောက်အောင် လမ်းလွဲနေသည်ဟု ကျွန်ုပ်မယူဆပါ။" "ကျွန်ုပ်နားလည်သလောက် သင့်အမှားမှာ သင့်၏ အချိန်ကာလတွက်ချက်မှုတွင် မဟုတ်ဘဲ အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုတွင် ဖြစ်သည်။" "ထိုကာလများ ကုန်ဆုံးသောအခါ ဖြစ်ပျက်ရမည့် အဖြစ်အပျက်များ၏ သဘောသဘာဝကို သင် လုံးဝမှားယွင်းနားလည်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သင့်ရှင်းလင်းချက်၏ အဓိကအမှားဖြစ်သည်။" လီရွိုင်း အက်ဒ်ဝင် ဖရွမ်၏ "ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးတို့၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ယုံကြည်ခြင်း" (ဝါရှင်တန် ဒီစီ- ရီဗျူး နှင့် ဟေရယ်လ် ပတ်ဘလစ်ရှင်း အက်ဆန်၊ ၁၉၅၀)၊ အတွဲ ၁၊ အခန်း ၁၊ ၂ တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ။

Page 435. A threefold message.—Revelation 14:6, 7 foretells the proclamation of the first angel’s message. Then the prophet continues: “There followed another angel, saying, Babylon is fallen, is fallen.... and the third angel followed them.” The word here rendered “followed” means “to go along with,” “to follow one,” “go with him.” See Henry George Liddell and Robert Scott, Greek English Lexicon (Oxford: Clarendon Press, 1940), Vol. 1, p. 52. It also means “to accompany.” see George Abbott-Smith, A Manual Greek Lexicon of the New Testament (Edinburgh: T. and T. Clark, 1950), page 17. It is the same word that is used in Mark 5:24, “Jesus went with him; and much people followed Him, and thronged Him.” It is also used of the redeemed one hundred and forty-four thousand, Revelation 14:4, where it is said, “these are they which follow the Lamb whithersoever He goeth.” In both these places it is evident that the idea intended to be conveyed is that of “going together,” “in company with.” So in 1 Corinthians 10:4, where we read of the children of Israel that “they drank of that spiritual Rock that followed them,” the word “followed” is translated from the same Greek word, and the margin has it, “went with them.” From this we learn that the idea in Revelation 14:8, 9 is not simply that the second and third angels followed the first in point of time, but that they went with him. The three messages are but one threefold message. They are three only in the order of their rise. But having risen, they go on together and are inseparable.

စာမျက်နှာ ၄၃၅။ သုံးဆင့်ပါ သတင်းစကား။ ဗျာဒိတ် ၁၄:၆၊ ၇ တွင် ပထမကောင်းကင်တမန်၏ သတင်းစကား ကြေညာခြင်းကို ကြိုတင်ဟောထားသည်။ ထို့နောက် ပရောဖက်က ဆက်လက်၍ "နောက်ကောင်းကင်တမန်တစ်ပါးသည် နောက်မှလိုက်၍၊ ဗာဗုလုန်သည် ကျဆုံးပြီ၊ ကျဆုံးပြီ ... တတိယကောင်းကင်တမန်သည် သူတို့နောက်သို့ လိုက်လေ၏" ဟု ဆိုသည်။ ဤနေရာတွင် "လိုက်သည်" (followed) ဟု ဘာသာပြန်ထားသော စကားလုံးမှာ "အတူသွားသည်"၊ "တစ်ဦးနောက်သို့ လိုက်သည်"၊ "သူနှင့်အတူသွားသည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဟင်နရီ ဂျော့ဂ်ျ လစ်ဒယ်လ် နှင့် ရောဘတ် စကော့တို့၏ "ဂရိ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်" (အောက်စဖို့- ကလယ်ရင်ဒွန် စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၄၀)၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၅၂ ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းသည် "လိုက်ပါသွားသည်" ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဂျော့ဂ်ျ အက်ဘော့တ်-စမစ်၏ "ဓမ္မသစ်ကျမ်းအတွက် ဂရိအဘိဓာန် လက်စွဲ" (အက်ဒင်ဘာရာ- တီ. နှင့် တီ. ကလာ့ခ်၊ ၁၉၅၀)၊ စာမျက်နှာ ၁၇ ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းသည် မာကု ၅:၂၄ တွင် အသုံးပြုထားသည့် စကားလုံးအတိုင်းပင်ဖြစ်သည် - "ယေရှုသည် သူနှင့်အတူ ကြွတော်မူ၏။ လူအစုအဝေးတို့သည် နောက်တော်သို့ လိုက်၍ ကိုယ်တော်ကို ညှပ်ကြ၏။" ၎င်းကို ရွေးနှုတ်ခံရသော တစ်သိန်းလေးသောင်းလေးထောင်နှင့် ပတ်သက်၍ ဗျာဒိတ် ၁၄:၄ တွင်လည်း အသုံးပြုထားပြီး၊ "ဤသူတို့သည် သိုးသငယ်သည် ကြွသွားတော်မူရာရာအရပ်သို့ လိုက်သောသူဖြစ်ကြ၏" ဟု ဆိုထားသည်။ ဤနေရာနှစ်ခုစလုံးတွင် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်စေလိုသော အယူအဆမှာ "အတူသွားခြင်း"၊ "အဖော်ပြု၍သွားခြင်း" ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ၁ ကောရိန္သု ၁၀:၄ တွင် အစ္စရေးအမျိုးသားတို့က "သူတို့နောက်သို့ လိုက်သော ဝိညာဉ်တော်ကျောက်မှ သောက်ကြ၏" ဟု ဖတ်ရရာတွင် "လိုက်သော" ဟူသော စကားလုံးကို ဂရိစကားလုံးတူဖြင့် ဘာသာပြန်ထားပြီး၊ အနားသတ်တွင် "သူတို့နှင့်အတူ သွားသော" ဟု ပါရှိသည်။ ဤအချက်မှ ဗျာဒိတ် ၁၄:၈၊ ၉ တွင် ပါရှိသော အယူအဆမှာ ဒုတိယနှင့် တတိယ ကောင်းကင်တမန်တို့သည် ပထမကောင်းကင်တမန်၏ အချိန်ကာလနောက်မှ လိုက်ခြင်းသက်သက် မဟုတ်ဘဲ သူတို့သည် သူနှင့်အတူ သွားကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရသည်။ သတင်းစကားသုံးမျိုးသည် သုံးဆင့်ပါ သတင်းစကားတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပေါ်ထွက်လာသည့် အစဉ်လိုက်အားဖြင့်သာ သုံးမျိုးဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ပေါ်ထွက်ပြီးနောက်တွင် ၎င်းတို့သည် အတူတကွ ဆက်သွားကြပြီး ခွဲခြား၍မရပေ။

Appendix 597

နောက်ဆက်တွဲ ၅၉၇

Page 447. Supremacy of the Bishops of Rome.—For the leading circumstances in the assumption of supremacy by the bishops of Rome, see Robert Francis Cardinal Bellarmine, Power of the Popes in Temporal Affairs (there is an English Translation in the Library of Congress, Washington, D. C.); Henry Edward Cardinal Manning, The Temporal Power of the Vicar of Jesus Christ (London: Burns and Lambert, 2d ed., 1862); and James Cardinal Gibbons, Faith Of Our Fathers (Baltimore: John Murphy Co., 110th ed., 1917), Chs. 5, 9, 10, 12.

စာမျက်နှာ ၄၄၇။ ရောမဆရာတော်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်မှု။ ရောမဆရာတော်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်မှုကို ရယူခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအခြေအနေများအတွက် ရောဘတ် ဖရန်စစ် ကာဒီနယ် ဘဲလာမင်း၏ "ကမ္ဘာ့ရေးရာများတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းတို့၏ အာဏာ" (ကွန်ဂရက်စာကြည့်တိုက်၊ ဝါရှင်တန် ဒီစီ တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် ရှိသည်)၊ ဟင်နရီ အက်ဒ်ဝပ် ကာဒီနယ် မန်းနင်း၏ "ယေရှုခရစ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်၏ ကမ္ဘာ့အာဏာ" (လန်ဒန်- ဘန်း နှင့် လမ်းဘတ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၈၆၂)၊ နှင့် ဂျိမ်းစ် ကာဒီနယ် ဂစ်ဘွန်၏ "ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးတို့၏ ယုံကြည်ခြင်း" (ဘော်တီမိုး- ဂျွန် မာဖီ ကုမ္ပဏီ၊ ၁၁၀ ကြိမ်မြောက်ထုတ်၊ ၁၉၁၇)၊ အခန်း ၅၊ ၉၊ ၁၀၊ ၁၂ တို့ကို ကြည့်ပါ။

For Protestant authors see Trevor Gervase Jalland, The Church and the Papacy (London: Society for Promoting Christian Christian Knowledge, 1944, a Bampton Lecture); and Richard Frederick Littledale, Petrine Claims (London: Society for Promoting Christian Knowledge, 1899). For sources of the early centuries of the Petrine theory, see James T. Shotwell and Louise Ropes Loomis, The See of Peter (New York: Columbia University Press, 1927). For the false “Donation of Constantine” see Christopher B. Coleman, The Treatise of Lorenzo Valla on the Donation of Constantine (New York, 1914), which gives the full Latin text and translation, and a complete criticism of the document and its thesis.

 ပရိုတက်စတင့် စာရေးဆရာများအတွက် ထရီဗာ ဂျာဗေး ဂျယ်လန်း၏ "အသင်းတော်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းရုံးတော်" (လန်ဒန်- ခရစ်ယာန်အသိပညာ တိုးတက်ရေးအသင်း၊ ၁၉၄၄၊ ဘမ်ပတန် ဟောပြောချက်)၊ နှင့် ရစ်ချတ် ဖရက်ဒရစ် လစ်တယ်လ်ဒေးလ်၏ "ပေတရုဆိုင်ရာ တောင်းဆိုချက်များ" (လန်ဒန်- ခရစ်ယာန်အသိပညာ တိုးတက်ရေးအသင်း၊ ၁၈၉၉) တို့ကို ကြည့်ပါ။ ပေတရုသီအိုရီ၏ အစောပိုင်း ရာစုနှစ်များဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များအတွက် ဂျိမ်းစ် တီ. ရှော့ဝဲလ် နှင့် လူးဝစ် ရုပ်စ် လူမိစ်တို့၏ "ပေတရု၏ ရာထူးနေရာ" (နယူးယောက်- ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း၊ ၁၉၂၇) ကို ကြည့်ပါ။ အတုအယောင် "ကွန်စတန်တိုင်း၏ လှူဒါန်းမှု" အတွက် ခရစ်တိုဖာ ဘီ. ကိုးလ်မန်း၏ "ကွန်စတန်တိုင်း၏ လှူဒါန်းမှုအပေါ် လိုရန်ဇို ဗယ်လာ၏ စာတမ်း" (နယူးယောက်၊ ၁၉၁၄) ကို ကြည့်ပါ။ ၎င်းတွင် လက်တင်စာသားအပြည့်အစုံနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်၊ နှင့် စာရွက်စာတမ်းနှင့် ၎င်း၏ အဆိုပြုချက်အပေါ် ပြီးပြည့်စုံသော ဝေဖန်မှုတို့ ပါဝင်သည်။

Page 565. Quotations from Josiah Strong.—In his first edition of Our Country, Josiah Strong, without access to primary sources, incorrectly referenced the statements attributed to Pope Pius IX.

စာမျက်နှာ ၅၆၅။ ဂျိုစီယာ စထရောင်းထံမှ ကောက်နုတ်ချက်များ။ သူ၏ "ကျွန်ုပ်တို့၏နိုင်ငံ" ပထမထုတ်ဝေမှုတွင် ဂျိုစီယာ စထရောင်းသည် မူလရင်းမြစ်များကို မရရှိဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်ယပ်စ် ၉ ၏ အဆိုအမိန့်များကို မှားယွင်းစွာ ကိုးကားခဲ့သည်။

The correct reference for the first citation is Pope Gregory XVI’s encyclical letter of August 15, 1832. The relevant paragraph is here quoted in full:

ပထမကိုးကားချက်အတွက် မှန်ကန်သောရည်ညွှန်းချက်မှာ ၁၈၃၂ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၅ ရက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂရီဂိုရီ ၁၆ ၏ စာစောင်ဖြစ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာ အပိုဒ်ကို ဤနေရာတွင် အပြည့်အစုံ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်-

Liberty of Conscience

"စိတ်သဘောထားဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်"

“This shameful font of indifferentism gives rise to that absurd and erroneous proposition which claims that liberty of conscience must be maintained for everyone. It spreads ruin in sacred and civil affairs, though some repeat over and over again with the greatest impudence that some advantage accrues to religion from it. ‘But the death of the soul is worse than freedom of error,’ as Augustine was wont to say. When all restraints are removed by which men are kept on the narrow path of truth, their nature, which is already inclined to evil, propels them to ruin. Then truly ‘the bottomless pit’ is opened from which John saw smoke ascending which obscured the sun, and out of which locusts flew forth to devastate the earth. Thence comes transformation of minds, corruption of youths, contempt of sacred things and holy laws—in other words, a pestilence more deadly to the state than any other. Experience shows, even from earliest times, that cities renowned for wealth, dominion, and glory perished as a result of this single evil, namely immoderate freedom of opinion, license of free speech, and desire for novelty.”—As printed in Claudia Carlen, Ihm, The Papal Encyclicals, 1740-1878 (Ann Arbor, Michigan: The Pierian Press, 1990) 1:238.

 "ဤရှက်ဖွယ်ကောင်းသော စိတ်သဘောထား (indifferentism) ၏ ရင်းမြစ်သည် လူတိုင်းအတွက် စိတ်သဘောထားဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားရမည်ဟု အခိုင်အမာဆိုသော မိုက်မဲပြီး မှားယွင်းသော အဆိုပြုချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အချို့သူတို့က ဤအရာမှ ဘာသာတရားအတွက် အကျိုးကျေးဇူးအချို့ ရရှိသည်ဟု မျက်နှာပြောင်တိုက်၍ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောဆိုနေသော်လည်း ၎င်းသည် သန့်ရှင်းသောရေးရာများနှင့် ပြည်သူ့ရေးရာများတွင် ပျက်စီးခြင်းကို ပျံ့နှံ့စေသည်။ သို့သော် 'ဝိညာဉ်၏သေခြင်းသည် အမှား၏လွတ်လပ်ခွင့်ထက် ပို၍ဆိုးရွားသည်' ဟု သြဂတ်စတင်း ပြောလေ့ရှိသည့်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ လူတို့ကို အမှန်တရား၏ ကျဉ်းမြောင်းသောလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ထိန်းထားသည့် စည်းကမ်းချက်အားလုံးကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ၊ မကောင်းမှုဘက်သို့ အစဉ်ဦးညွတ်နေသည့် ၎င်းတို့၏ သဘာဝသည် ၎င်းတို့ကို ပျက်စီးခြင်းသို့ တွန်းပို့သည်။ ထိုအခါ ယောဟန် မြင်ခဲ့ရသည့်အတိုင်း နေကို ဖုံးကွယ်သွားသော မီးခိုးများ တက်လာပြီး မြေကြီးကို ဖျက်ဆီးရန် ကျိုင်းကောင်များ ပျံထွက်လာသည့် 'အောက်ခြေမရှိသော ရေတွင်း' သည် အမှန်တကယ် ပွင့်လာသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် စိတ်အခြေအနေများ ပြောင်းလဲခြင်း၊ လူငယ်များ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း၊ သန့်ရှင်းသောအရာများနှင့် မြင့်မြတ်သော တရားဥပဒေများကို မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အခြားနည်းဖြင့်ဆိုရသော် အခြားမည်သည့်အရာထက်မဆို ပြည်နယ်အတွက် ပို၍သေစေနိုင်သော ကပ်ရောဂါတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါကပင် စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အာဏာစက်နှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေတို့ဖြင့် ကျော်ကြားသော မြို့ကြီးများသည် ဤတစ်ခုတည်းသော အဆိုးဝါးဆုံးအရာ၊ ဆိုလိုသည်မှာ အတိုင်းအဆမဲ့သော အမြင်လွတ်လပ်ခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်အတွက် လိုင်စင်နှင့် အသစ်အဆန်းများကို လိုချင်တပ်မက်မှုတို့ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရကြောင်း အတွေ့အကြုံက ပြသနေသည်။" - ကလောဒီယာ ကားလင်၊ အိုင်အိပ်ခ်ျအမ်၊ "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ စာစောင်များ၊ ၁၇၄၀-၁၈၇၈" (အန်းအာဘာ၊ မစ်ရှီဂန်- ပီရီယန် ပရက်စ်၊ ၁၉၉၀) ၁:၂၃၈ တွင် ပုံနှိပ်ထားသည့်အတိုင်း။

The second citation should be credited to Pope Pius IX’s Syllabus of Errors, which accompanied his encyclical letter of December 8, 1864. Included among the 80 errors anathematized are:

ဒုတိယကိုးကားချက်ကို ၁၈၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက် သူ၏ စာစောင်နှင့်အတူ ပါရှိသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်ယပ်စ် ၉ ၏ "အမှားများဆိုင်ရာ သင်ရိုး" (Syllabus of Errors) ကို အသိအမှတ်ပြုရမည်။ ကျိန်ဆဲခံရသော အမှား ၈၀ ထဲတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

“24. The church has not the power of using force, nor has she any temporal power, direct or indirect.—Apostolic Letter ‘Ad Apostolicae,’ August 22, 1851.”

 "၂၄။ အသင်းတော်သည် အတင်းအဓမ္မပြုလုပ်ခွင့်မရှိ၊ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သော ကမ္ဘာ့အာဏာလည်း မရှိ။ - 'အက်ဒ် အပိုစတိုလီကေး' တမန်တော်မြတ်စာ၊ ၁၈၅၁ သြဂုတ် ၂၂။"

“78. Hence it has been wisely decided by law, in some Catholic countries, that persons coming to reside therein shall enjoy the public exercise of their own peculiar worship.—Allocution ‘acerbissimum,’ September 27, 1852.

 "၇၈။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ကက်သလစ်နိုင်ငံများတွင် ထိုနိုင်ငံများ၌ လာရောက်နေထိုင်သူများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော ကိုးကွယ်မှုကို လူသိရှင်ကြား ကျင့်သုံးခွင့်ရှိစေရန် ဥပဒေဖြင့် ပညာရှိစွာ ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ - 'အက်ဆာဘစ်စီမမ်' ဟောပြောချက်၊ ၁၈၅၂ စက်တင်ဘာ ၂၇။"

“79. Moreover, it is false that the civil liberty of every form of worship, and the full power, given to all, of overtly and publicly manifesting any opinions whatsoever and thoughts, conduce more easily to corrupt the morals and minds of the people, and to propagate the pest of indifferentism.—Allocution ‘Nunquam Fore,’ December 15, 1856.”—As printed in Anne Fremantle, ed., The Papal Encyclicals in their Historical Context (New York: G. P. Putnam’s Sons, 1956), 146, 152. "

၇၉။ ထို့ပြင် ကိုးကွယ်မှုပုံစံတိုင်း၏ အရပ်ဘက်လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် လူတိုင်းအား ပေးထားသော မည်သည့်အမြင် သို့မဟုတ် အတွေးအခေါ်ကိုမဆို လူသိရှင်ကြား ပြတ်ပြတ်သားသား ဖော်ပြပိုင်ခွင့်အာဏာ အပြည့်အဝပေးခြင်းသည် လူတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ယိုယွင်းပျက်စီးစေပြီး စိတ်သဘောထားဆိုင်ရာ (indifferentism) ကပ်ရောဂါကို ပြန့်ပွားစေသည်ဆိုခြင်းမှာ မှားယွင်းသည်။ - 'နွန်ကမ် ဖိုး' ဟောပြောချက်၊ ၁၈၅၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၅။" - အန်း ဖရီမန်တယ်လ် (အယ်ဒီတာ)၊ "သမိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများပါဝင်သော ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ စာစောင်များ" (နယူးယောက်- ဂျီ. ပီ. ပတ်နမ်၏ သားများ၊ ၁၉၅၆)၊ ၁၄၆၊ ၁၅၂ တွင် ပုံနှိပ်ထားသည့်အတိုင်း။

It should also be noted that the oath of allegiance to the pope, quoted in the last paragraph of the citation from Strong, was the bishop’s oath, not one taken by cardinals.

စထရောင်း၏ ကိုးကားချက်နောက်ဆုံးအပိုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအား သစ္စာစောင့်သိရမည့် ကျမ်းသစ္စာမှာ ကာဒီနယ်များ ကျမ်းကျိန်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဆရာတော်တို့၏ ကျမ်းသစ္စာဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားထားသင့်သည်။

Page 565. Withholding the Bible from the people.—see note for page 340.

စာမျက်နှာ ၅၆၅။ သမ္မာကျမ်းစာကို လူထုထံမှ ချုပ်တည်းထားခြင်း။ - စာမျက်နှာ ၃၄၀ အတွက် မှတ်စုကို ကြည့်ပါ။

Page 578. The Ethiopian Church and the Sabbath.—Until rather recent years the Coptic Church of Ethiopia observed the seventhday Sabbath. The Ethiopians also kept Sunday, the first day of the week, throughout their history as a Christian people. These days were marked by special services in the churches. The observance of the seventh-day Sabbath has, however, virtually ceased in modern Ethiopia. For eyewitness accounts of religious days in Ethiopia, see Pero Gomes de Teixeira, The Discovery of Abyssinia by the Portuguese in 1520 (translated in English in London: British Museum, 1938), p. 79; Father Francisco Alvarez, Narrative of the Portuguese Embassy to Abyssinia During the Years 1520-1527, in the records of the Hakluyt Society (London, 1881), vol. 64, pp. 22-49; Michael Russell, Nubia and Abyssinia (Quoting Father Lobo, Catholic Missionary in Ethiopia in 1622) (New York: Harper & Brothers, 1837), pp. 226-229; S. Giacomo Baratti, Late Travels into the Remote Countries of Abyssinia (London: Benjamin Billingsley, 1670), pp. 134-137; Job Ludolphus, A New History for Ethiopia (London: S. Smith, 1682), pp. 234-357; Samuel Gobat, Journal of Three Years’ Residence in Abyssinia (New York: Ed. of 1850), pp. 55-58, 83- 98. For other works touching upon the question, see Peter Heylyn, History of the Sabbath, 2d ed., 1636, vol. 2, pp. 198-200; Arthur P. Stanley, Lectures on the History of the Eastern Church (New York: Charles Scribner’s Sons, 1882), lecture 1, par. 1; C. F. Rey, Romance of the Portuguese in Abyssinia (London: F. H. and G. Witherley, 1929), pp. 59, 253-297.

စာမျက်နှာ ၅၇၈။ အီသီယိုးပီးယားအသင်းတော်နှင့် ဥပုသ်နေ့။ မကြာသေးမီနှစ်များအထိ အီသီယိုးပီးယားရှိ ကိုပ်တစ်ခရစ်ယာန်အသင်းတော်သည် သတ္တမနေ့ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းခဲ့သည်။ အီသီယိုးပီးယားလူမျိုးတို့သည် ခရစ်ယာန်လူမျိုးများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တစ်ပတ်၏ ပထမနေ့ဖြစ်သော တနင်္ဂနွေနေ့ကိုလည်း စောင့်ထိန်းခဲ့ကြသည်။ ဤနေ့ရက်များကို အသင်းတော်များတွင် အထူးဝတ်ပြုခြင်းများဖြင့် မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်အီသီယိုးပီးယားတွင် သတ္တမနေ့ ဥပုသ်နေ့ကို စောင့်ထိန်းခြင်းမှာ အမှန်တကယ် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ အီသီယိုးပီးယားရှိ ဘာသာရေးနေ့ရက်များအကြောင်း မျက်မြင်သက်သေများ၏ အစီရင်ခံစာများအတွက် ပီရို ဂိုးမက်စ် ဒီ တီရှဲရား၏ "၁၅၂၀ တွင် ပေါ်တူဂီတို့က အဘစ်ဆီးနီးယားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း" (လန်ဒန်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို၊ ဗြိတိသျှပြတိုက်၊ ၁၉၃၈)၊ စာမျက်နှာ ၇၉၊ ဖာသာ ဖရန်စစ္စကို အယ်လ်ဗာရက်ဇ်၏ "၁၅၂၀-၁၅၂၇ ခုနှစ်အတွင်း ပေါ်တူဂီသံရုံး၏ အဘစ်ဆီးနီးယားသို့ ခရီးစဉ်မှတ်တမ်း"၊ ဟက်လွတ် အသင်းအဖွဲ့ မှတ်တမ်းများ (လန်ဒန်၊ ၁၈၈၁)၊ အတွဲ ၆၄၊ စာမျက်နှာ ၂၂-၄၉၊ မိုက်ကယ် ရပ်ဆဲလ်၏ "နူဘီးယားနှင့် အဘစ်ဆီးနီးယား" (၁၆၂၂ ခုနှစ် အီသီယိုးပီးယားရှိ ကက်သလစ်သာသနာပြု ဖာသာ လိုဘိုကို ကိုးကား၍) (နယူးယောက်- ဟာပါ နှင့် ညီအစ်ကိုများ၊ ၁၈၃၇)၊ စာမျက်နှာ ၂၂၆-၂၂၉၊ အက်စ်. ဂျီယာကိုမို ဘာရာတီ၏ "အဘစ်ဆီးနီးယား၏ ဝေးလံသောနိုင်ငံများသို့ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်" (လန်ဒန်- ဘင်ဂျမင် ဘီလင်းစလေ၊ ၁၆၇၀)၊ စာမျက်နှာ ၁၃၄-၁၃၇၊ ဂျော့ လူဒေါလ်ဖတ်စ်၏ "အီသီယိုးပီးယားအတွက် သမိုင်းအသစ်" (လန်ဒန်- အက်စ်. စမစ်၊ ၁၆၈၂)၊ စာမျက်နှာ ၂၃၄-၃၅၇၊ ဆမ်မြူရယ် ဂိုဘတ်၏ "အဘစ်ဆီးနီးယားတွင် သုံးနှစ်နေထိုင်ခြင်း မှတ်တမ်း" (နယူးယောက်- ၁၈၅၀ ထုတ်)၊ စာမျက်နှာ ၅၅-၅၈၊ ၈၃-၉၈ တို့ကို ကြည့်ပါ။ ဤမေးခွန်းနှင့် ပတ်သက်သည့် အခြားစာအုပ်များအတွက် ပီတာ ဟေလင်း၏ "ဥပုသ်နေ့သမိုင်း"၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်၊ ၁၆၃၆၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၉၈-၂၀၀၊ အာသာ ပီ. စတန်လေ၏ "အရှေ့ပိုင်းအသင်းတော်သမိုင်း ဟောပြောချက်များ" (နယူးယောက်- ချားလ်စ် စခရစ်ဘနာ၏ သားများ၊ ၁၈၈၂)၊ ဟောပြောချက် ၁၊ အပိုဒ် ၁၊ စီ. အက်ဖ်. ရေး၏ "အဘစ်ဆီးနီးယားရှိ ပေါ်တူဂီတို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်း" (လန်ဒန်- အက်ဖ်. အိပ်ခ်ျ. နှင့် ဂျီ. ဝစ်သာလေ၊ ၁၉၂၉)၊ စာမျက်နှာ ၅၉၊ ၂၅၃-၂၉၇ တို့ကို ကြည့်ပါ။