ဟေရှာယအနာဂတ္တိကျမ်း ၅၀

 

chapter 50

1 Christ sheweth that the dereliction of the Jews is not to be imputed to him, by his ability to save, 5 by his obedience in that work, 7 and by his confidence in that assistance. 10 An exhortation to trust in God, and not in ourselves.

အခန်းကြီး ၅၀ 

၁ ခရစ်တော်သည် မိမိ၏ ကယ်တင်နိုင်စွမ်းသော တန်ခိုးတော်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၅ ထိုအမှုတော်၌ မိမိ၏ နာခံခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၇ ထိုမစခြင်းအပေါ် မိမိ၏ ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဂျူးလူမျိုးတို့၏ စွန့်ပစ်ခံရခြင်းသည် မိမိကြောင့်မဟုတ်ကြောင်း ပြသတော်မူ၏။ ၁၀ မိမိကိုယ်ကိုမကိုးစားဘဲ ဘုရားသခင်ကို ကိုးစားကြရန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ချက်။

1.    Your mother’s divorcement. The mother is Judah, the children are the Jews, and the father is God. There was no certificate of divorce, for God had not divorced Judah (see Deut. 24:1–4)—she had forsaken Him. Compare the acted parable of Hosea, a contemporary of Isaiah (Hosea 1 to 3; cf. Eze. 16:8, 15). God had never relinquished His rights as Judah’s lawful spouse, and sought by every means possible to persuade her to return. Compare the experience of Hosea with Gomer as recorded in Hosea 2. My creditors. The figure changes. Judah, in the Babylonian captivity, would find herself a slave, and would conclude that her Master must have sold her to satisfy the demands of His creditors (see Lev. 25:39; Deut. 15:12). But God has no creditors. By their evil ways the Jews sold themselves and became the servants of sin (Isa. 52:3; cf. Rom. 6:16). This was the reason for their bondage to the heathen.

၁။ သင်တို့အမိ၏ ဖြတ်စာ။ အမိမှာ ယုဒပြည်ဖြစ်ပြီး သားသမီးများမှာ ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်ကာ အဖမှာ ဘုရားသခင် ဖြစ်သည်။ ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်းလက်မှတ် မရှိခဲ့ချေ၊ အကြောင်းမူကား ဘုရားသခင်သည် ယုဒပြည်ကို ဖြတ်စာပေးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ (တရားဟောရာကျမ်း ၂၄:၁-၄ ကိုကြည့်ပါ)—သူမက ကိုယ်တော်ကို စွန့်ပစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဟေရှာယနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော ဟောရှေ၏ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ပြခဲ့သော ပုံဆောင်ချက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ (ဟောရှေ ၁ မှ ၃၊ ယေဇကျေလ ၁၆:၈၊ ၁၅ နှိုင်းယှဉ်)။ ဘုရားသခင်သည် ယုဒပြည်၏ တရားဝင် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် မိမိ၏ အခွင့်အရေးကို မည်သည့်အခါမျှ စွန့်လွှတ်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ၊ သူမ ပြန်လာရန် ဖြစ်နိုင်သမျှသော နည်းလမ်းအားလုံးဖြင့် ဖျောင်းဖျနားချခဲ့သည်။ ဟောရှေအခန်းကြီး ၂ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဟောရှေနှင့် ဂေါမာတို့၏ အတွေ့အကြုံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။ ငါ၏မြီရှင်များ။ ပုံရိပ်ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဗာဗုလုန်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရစဉ် ယုဒပြည်သည် မိမိကိုယ်ကို ကျွန်တစ်ဦးအဖြစ် တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိ၏အရှင်သည် မိမိ၏မြီရှင်များ၏ တောင်းဆိုချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် မိမိကို ရောင်းချခဲ့ခြင်းဖြစ်မည်ဟု ကောက်ချက်ချလိမ့်မည် (ဝတ်ပြုရာကျမ်း ၂၅:၃၉၊ တရားဟောရာကျမ်း ၁၅:၁၂ တို့ကိုကြည့်ပါ)။ သို့သော် ဘုရားသခင်၌ မည်သည့်မြီရှင်မျှ မရှိချေ။ ဂျူးလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဆိုးညစ်သော လမ်းခရီးများကြောင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို ရောင်းချခဲ့ကြပြီး အပြစ်တရား၏ ကျွန်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည် (ဟေရှာယ ၅၂:၃၊ ရောမ ၆:၁၆ နှိုင်းယှဉ်)။ ဤသည်မှာ သူတို့ တစ်ပါးအမျိုးသားတို့၏ ကျွန်ပြုခြင်းကို ခံရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။

2.    Is my hand shortened? Was Judah’s subjection to the heathen due to inability on God’s part to redeem her? No! He had redeemed Israel from Egypt, had saved them from Assyria, and would yet redeem them from Babylon. Their fish stinketh. An allusion to the first of the ten devastating plagues of Egypt (Ex. 7:17–21).

၂။ ငါ၏လက်သည် တိုသလော။ ယုဒပြည် တစ်ပါးအမျိုးသားတို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်ဘက်မှ သူမကို မကယ်တင်နိုင်သောကြောင့်လော။ မဟုတ်ပါချေ။ ကိုယ်တော်သည် အစ္စရေးကို အီဂျစ်ပြည်မှ ကယ်တင်ခဲ့ပြီး၊ အဆီးရီးယားလက်မှ ကယ်ဆယ်ခဲ့ကာ၊ ဗာဗုလုန်လက်မှလည်း ဆက်လက်ကယ်တင်ဦးမည် ဖြစ်သည်။ သူတို့၏ငါးများသည် ပုပ်စပ်ညှီဟောင်၏။ အီဂျစ်ပြည်၌ ကျရောက်ခဲ့သော ကပ်ရောဂါကြီး တစ် ဆယ် ပါးအနက် ပထမဆုံးကပ်ရောဂါကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည် (ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၇:၁၇-၂၁)။

3.    Blackness. An illusion to the ninth plague of Egypt (Ex. 10:21–23).

၃။ မှောင်မိုက်ခြင်း။ အီဂျစ်ပြည်၏ ကိုး ခုမြောက် ကပ်ရောဂါကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည် (ထွက်မြောက်ရာကျမ်း ၁၀:၂၁-၂၃)။

4.    The learned. Literally, “the learners,” or “the disciples.” This verse introduces a new section. Jesus, the “Servant” (see on ch. 41:8) of Jehovah, here declares His devotion to the task before Him—His earthly mission. He comes as a Teacher of men, yet He is, in turn, instructed by the Father (see John 3:2; John 5:19; John 8:28; DA 208, 417). That I should know how. Before Christ came to this earth the plan for His life “lay out before Him, perfect in all its details”; nevertheless, living as a man among men, He laid aside His foreknowledge of these things and was guided by the Father’s will as it was unfolded to Him day by day (DA 147; see on Luke 2:49). This fact makes even more meaningful the many occasions on which it is recorded that Jesus spent entire nights in prayer (see on Mark 3:13). To speak a word. The Messiah would come into the world as the living “Word” (John 1:1), or spokesman for God, and His constant mission was to comfort and instruct those who were weary of sin (Matt. 11:28). See DA 208, 417; COL 139, 336. Apart from the salvation so graciously provided by Christ, the restless hearts of sinful men can never be at peace.

၄။ သွန်သင်ခြင်းကို ခံရသောသူ။ စာသားအတိုင်းအားဖြင့် “လေ့လာသင်ယူသူများ” သို့မဟုတ် “တပည့်တော်များ” ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းချက်သည် အပိုင်းကဏ္ဍအသစ်တစ်ခုကို စတင်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယေဟောဝါဘုရားသခင်၏ “အစေခံ” ဖြစ်သော ယေရှုသည် (အခန်းကြီး ၄၁:၈ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ) မိမိရှေ့တွင်ရှိသော လုပ်ငန်းတာဝန်—မိမိ၏ မြေကြီးဆိုင်ရာ သာသနာလုပ်ငန်းအပေါ် မိမိ၏ ဆက်ကပ်အပ်နှံမှုကို ဤနေရာတွင် ကြေညာတော်မူသည်။ ကိုယ်တော်သည် လူတို့၏ ဆရာအဖြစ် ကြွလာသော်လည်း၊ တစ်ဖန် ခမည်းတော်၏ သွန်သင်ခြင်းကို ခံယူတော်မူသည် (ယောဟန် ၃:၂၊ ၅:၁၉၊ ၈:၂၈၊ ဒီအေ ၂၀၈၊ ၄၁၇ တို့ကိုကြည့်ပါ)။ ငါသိရမည့်အကြောင်း။ ခရစ်တော်သည် ဤမြေကြီးသို့ မကြွလာမီကပင် ကိုယ်တော်၏ အသက်တာအတွက် အစီအစဉ်သည် “ကိုယ်တော်၏ရှေ့မှောက်တွင် အသေးစိတ်အချက်အလက်အားလုံး ပြည့်စုံလျက် ရှိနေခဲ့သည်”၊ သို့သော်လည်း လူသားတို့အလယ်တွင် လူသားတစ်ဦးကဲ့သို့ ရှင်သန်နေထိုင်စဉ်၊ ကိုယ်တော်သည် ဤအရာများနှင့်ပတ်သက်၍ မိမိ၏ ကြိုတင်သိမြင်မှုကို ဘေးဖယ်ထားခဲ့ပြီး နေ့ရက်စဉ်တိုင်း မိမိထံသို့ ဖော်ပြလာသော ခမည်းတော်၏ အလိုတော်အတိုင်း လမ်းပြခြင်းကို ခံယူခဲ့သည် (ဒီအေ ၁၄၇၊ လုကာ ၂:၄၉ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)။ ဤအချက်သည် ယေရှုသည် တစ်ညလုံးပတ်လုံး ဆုတောင်းခြင်း၌ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသော များစွာသော အခြေအနေများကို ပိုမိုအဓိပ္ပာယ်ပြည့်စုံစေသည် (မာကု ၃:၁၃ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)။ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ပြောရမည့်အကြောင်း။ မေရှိယသည် လောကသို့ အသက်ရှင်သော “နှုတ်ကပတ်တော်” (ယောဟန် ၁:၁) သို့မဟုတ် ဘုရားသခင်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ကြွလာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်တော်၏ အမြဲတစေ သော သာသနာလုပ်ငန်းမှာ အပြစ်တရားကြောင့် မောပန်းနွမ်းနယ်နေသူများကို သက်သာစေရန်နှင့် သွန်သင်ရန် ဖြစ်သည် (မဿဲ ၁၁:၂၈)။ ဒီအေ ၂၀၈၊ ၄၁၇၊ စီအိုအယ်လ် ၁၃၉၊ ၃၃၆ တို့ကိုကြည့်ပါ။ ခရစ်တော်က ကျေးဇူးတော်အားဖြင့် ပြင်ဆင်ပေးထားသော ကယ်တင်ခြင်းမှတစ်ပါး၊ အပြစ်ရှိသော လူသားတို့၏ ဂနာမငြိမ်သော နှလုံးသားများသည် မည်သည့်အခါမျှ ငြိမ်သက်ခြင်း မရရှိနိုင်ချေ။

5.    Opened mine ear. Christ’s “ear” was ever ready to hear His Father’s bidding (see on v. 4). He never sought to do His own will, but always the will of the Father, who had sent Him (Ps. 40:6, 8; John 5:30; see on Luke 2:49). Even in the bitter extremity of the Garden of Gethsemane He did not refuse the “cup” that was pressed to His trembling lips (Matt. 26:42; Phil. 2:8).

၅။ ငါ၏နားကို ဖွင့်တော်မူပြီ။ ခရစ်တော်၏ “နား” သည် ခမည်းတော်၏ မိန့်မှာချက်ကို ကြားနာရန် အစဉ်အမြဲ အသင့်ရှိနေခဲ့သည် (အငယ် ၄ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)။ ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း ပြုလုပ်ရန် မည်သည့်အခါမျှ မရှာဖွေခဲ့ဘဲ၊ မိမိကို စေလွှတ်တော်မူသော ခမည်းတော်၏ အလိုတော်ကိုသာ အစဉ်ပြုလုပ်တော်မူ၏ (ဆာလံ ၄၀:၆၊ ၈၊ ယောဟန် ၅:၃၀၊ လုကာ ၂:၄၉ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ)။ ဂေသရှေမနိဥယျာဉ်၏ ခါးသီးလှသော နောက်ဆုံးအချိန်၌ပင် ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏ တုန်လှုပ်နေသော နှုတ်ခမ်းများသို့ ဖိနှိပ်ထားသော ထို “ခွက်” ကို ငြင်းပယ်တော်မမူခဲ့ချေ (မဿဲ ၂၆:၄၂၊ ဖိလိပ္ပိ ၂:၈)။

6.    My back. The prediction of v. 6 was fulfilled in the scourging of Jesus (Mark 15:15). Plucked off the hair. The NT does not record this of Jesus at His trial. To pluck off the hair was considered by the Jews an extreme insult (see Ezra 9:3; Neh. 13:25). Instead of lemorṭim, “to them that plucked off the hair,” Dead Sea scroll 1QIsa reads lemoṭlim, “to them that slap.” This is also the reading of the LXX. My face. See Mark 14:65; 15:19.

၆။ ငါ၏ကျောကို။ အငယ် ၆ ၏ ကြိုတင်ဟောချက်သည် ယေရှုကို ရိုက်နှက်စစ်ဆေးခြင်း၌ ပြည့်စုံလာခဲ့သည် (မာကု ၁၅:၁၅)။ မုတ်ဆိတ်မွေးကို နှုတ်ကြ၏။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ယေရှု စစ်ဆေးခံရစဉ် ဤကဲ့သို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိချေ။ မုတ်ဆိတ်မွေး သို့မဟုတ် ဆံပင်ကို နှုတ်ပစ်ခြင်းကို ဂျူးလူမျိုးများက အလွန်ပြင်းထန်သော စော်ကားမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည် (ဧဇရ ၉:၃၊ နေဟမိ ၁၃:၂၅ တို့ကိုကြည့်ပါ)။ lemorṭim “မုတ်ဆိတ်မွေးကို နှုတ်သောသူတို့အား” ဟူသော စကားလုံးအစား၊ ပင်လယ်သေကျမ်းလိပ် ၁ကျူအိုင်အက်စ်အေ (1QIsa) တွင် lemoṭlim “ပါးရိုက်သောသူတို့အား” ဟု ဖတ်ရသည်။ ဤသည်မှာ အယ်လ်အက်စ်အက်စ် (LXX) ၏ ဖတ်ရှုချက်လည်း ဖြစ်သည်။ ငါ၏မျက်နှာကို။ မာကု ၁၄:၆၅၊ ၁၅:၁၉ တို့ကိုကြည့်ပါ။

7.    Like a flint. A figure denoting firm determination (Eze. 3:8, 9). For the fulfillment of this prediction in the life of Jesus see on Luke 9:51.

၇။ မီးခတ်ကျောက်ကဲ့သို့။ ပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ညွှန်ပြသော ပုံဆောင်ချက်ဖြစ်သည် (ယေဇကျေလ ၃:၈၊ ၉)။ ယေရှု၏ အသက်တာတွင် ဤကြိုတင်ဟောချက် ပြည့်စုံလာပုံကို လုကာ ၉:၅၁ ၏ မှတ်ချက်တွင် ကြည့်ပါ။

8.    He is near. As Jesus hung on the cross the Father was near at hand, though Jesus know it not (see DA 753, 754). Mine adversary. Satan, “the accuser” (Rev. 12:10; cf. Zech. 3:1), arraigned Christ, but had no valid charge to bring against Him (see John 14:30). Christ was innocent, and knew that His accuser knew it as well. The false charges brought against Jesus revealed the malice of those who brought them.

၈။ ကိုယ်တော်သည် အနီးအပါး၌ ရှိတော်မူ၏။ ယေရှုသည် လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်တွင် ဆွဲထားခြင်းခံရစဉ် ခမည်းတော်သည် အနီးအပါး၌ ရှိနေတော်မူသော်လည်း၊ ယေရှုသည် ထိုအချက်ကို မသိရှိခဲ့ချေ (ဒီအေ ၇၅၃၊ ၇၅၄ ကိုကြည့်ပါ)။ ငါ့ကို ရန်ဘက်ပြုသောသူ။ စာတန်ဖြစ်သော “အပြစ်တင်ရှုတ်ချသူ” သည် (ဗျာဒိတ်ကျမ်း ၁၂:၁၀၊ ဇာခရိ ၃:၁ နှိုင်းယှဉ်) ခရစ်တော်ကို တရားစွဲဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ကိုယ်တော်ကို ဆန့်ကျင်ရန် မည်သည့် ခိုင်လုံသောအပြစ်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ချေ (ယောဟန် ၁၄:၃၀ ကိုကြည့်ပါ)။ ခရစ်တော်သည် အပြစ်ကင်းစင်ပြီး မိမိ၏ရန်ဘက်ပြုသူကလည်း ထိုအချက်ကို ကောင်းစွာသိရှိကြောင်း ကိုယ်တော် သိတော်မူ၏။ ယေရှုအပေါ် စွပ်စွဲခဲ့သော မဟုတ်မမှန်သော စွပ်စွဲချက်များသည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ဆောင်ကြဉ်းလာသူတို့၏ မနာလိုစိတ်ကို ထင်ရှားစေသည်။

9.    Will help me. It was confidence in His Father’s love and perfect submission to His will that sustained the Saviour during His last conflict with the powers of darkness. For the confidence we may have in times of stress see Ps. 37:3–20, 32–40. Wax old. Or, “wear out,” that is, perish (see Ps. 102:26). The moth. Compare Isa. 51:8; see on Matt. 6:19, 20.

၉။ ငါ့ကို မစတော်မူမည်။ မှောင်မိုက်တန်ခိုးများနှင့် နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် ကယ်တင်ရှင်ကို ထောက်မပေးခဲ့သောအရာမှာ ခမည်းတော်၏ မေတ္တာတော်အပေါ် ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းနှင့် အလိုတော်သို့ လုံးဝတင်ပြနာခံခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ရသော အချိန်များတွင် ငါတို့ ရှိနိုင်သော ယုံကြည်ကိုးစားမှုအတွက် ဆာလံ ၃၇:၃-၂၀၊ ၃၂-၄၀ တို့ကိုကြည့်ပါ။ ဟောင်းနွမ်းသွားလိမ့်မည်။ သို့မဟုတ် “ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်”၊ ဆိုလိုသည်မှာ ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည် (ဆာလံ ၁၀၂:၂၆ ကိုကြည့်ပါ)။ ပိုးရွ။ ဟေရှာယ ၅၁:၈ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ၊ မဿဲ ၆:၁၉၊ ၂၀ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ။

10.                   Servant. See on ch. 41:8. Walketh in darkness. There are times of darkness and perplexity, even for those who set out to follow the voice of the Lord. The enemy presses in to confuse and to discourage. This was the experience of Job, and later of John the Baptist. It is the privilege of all who find themselves in similar circumstances to place unfaltering trust in God. In due time He will give them the light for which they seek.

၁၀။ အစေခံ။ အခန်းကြီး ၄၁:၈ ၏ မှတ်ချက်ကိုကြည့်ပါ။ မှောင်မိုက်ထဲ၌ လျှောက်လှမ်းသူ။ သခင်ဘုရား၏ ဗျာဒိတ်တော်အသံကို လိုက်နာရန် ထွက်ခွာလာသူများအတွက်ပင် မှောင်မိုက်ခြင်းနှင့် ရှုပ်ထွေးခြင်းအချိန်များ ရှိတတ်သည်။ ရန်သူသည် ရှုပ်ထွေးစေရန်နှင့် စိတ်ပျက်စေရန် ဖိအားပေးတတ်သည်။ ဤသည်မှာ ယောဘ၏ အတွေ့အကြုံဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဗတ္တိဇံဆရာယောဟန်၏ အတွေ့အကြုံလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆင်တူသောအခြေအနေများတွင် မိမိတို့ကိုယ်ကို တွေ့ရှိရသူအားလုံးသည် ဘုရားသခင်အပေါ် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသော ယုံကြည်ခြင်းကို ထားရှိရန် အခွင့်အရေးရှိသည်။ အချိန်တန်လျှင် ကိုယ်တော်သည် သူတို့ရှာဖွေနေသော အလင်းကို ပေးသနားတော်မူမည်။

11.                   Sparks. There is ever the danger that those who profess to serve the Lord may forsake the heavenly pathway for ways of their own devising. In place of light from heaven they turn to light of their own. Like Nadab and Abihu, they offer “strange fire” before the Lord (Lev. 10:1, 2). See on Matt. 6:22, 23.

၁၁။ မီးပွားများ။ သခင်ဘုရားကို အစေခံပါသည်ဟု ဝန်ခံသောသူတို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ကြံစည်သောလမ်းများအတွက် ကောင်းကင်လမ်းခရီးကို စွန့်ပစ်မည့်အန္တရာယ် အစဉ်အမြဲရှိသည်။ ကောင်းကင်မှလာသော အလင်းတော်၏အစား မိမိတို့ကိုယ်ပိုင်အလင်းသို့ သူတို့လှည့်ပြန်ကြသည်။ နာဒပ်နှင့် အဗိဟုကဲ့သို့ပင်၊ သူတို့သည် ထာဝရဘုရားရှေ့တော်၌ "တစ်ပါးသောမီး" ကို ပူဇော်ကြသည် (ဝတ်ပြုရာကျမ်း ၁၀:၁၊ ၂)။ မဿဲ ၆:၂၂၊ ၂၃ တွင် ကြည့်ပါ။

ellen g. white comments

1 DA 620, 709

4 AH 435; COL 139, 336; DA 254; GW 122; MH 158; ML 89,  114, 196; 4T 529; 6T 339; 7T 15,  70,  71,  73, 162; 9T 27, 134

6 AA 225; MB 71

7 MYP 105; 3T 315; 7T 244

7–10 DA 123

10 PK 253; TM 355

10, 11 TM 44, 96; 7T 258; 8T 70

11 Ed 74; FE 193,  194,  258,  259,  265, 331; TM 56,  87,  212,  327, 511; 2T 644; 5T 252,  331, 427; 8T 140; 9T 164