မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၁၄

 

Chapter 14—Later English Reformers [245]

အခန်း ၁၄—နောက်ပိုင်းကာလ အင်္ဂလိပ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ [၂၄၅]

While Luther was opening a closed Bible to the people of Germany, Tyndale was impelled by the Spirit of God to do the same for England. Wycliffe’s Bible had been translated from the Latin text, which contained many errors. It had never been printed, and the cost of manuscript copies was so great that few but wealthy men or nobles could procure it; and, furthermore, being strictly proscribed by the church, it had had a comparatively narrow circulation. In 1516, a year before the appearance of Luther’s theses, Erasmus had published his Greek and Latin version of the New Testament. Now for the first time the word of God was printed in the original tongue. In this work many errors of former versions were corrected, and the sense was more clearly rendered. It led many among the educated classes to a better knowledge of the truth, and gave a new impetus to the work of reform. But the common people were still, to a great extent, debarred from God’s word. Tyndale was to complete the work of Wycliffe in giving the Bible to his countrymen.

လူသာသည် ဂျာမနီပြည်သူတို့အတွက် ပိတ်ထားသောသမ္မာကျမ်းစာကို ဖွင့်ပေးနေချိန်တွင် တင်ဒေးလ် (Tyndale) သည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်တိုက်တွန်းမှုဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်အတွက် ထိုနည်းတူပြုလုပ်ရန် စိတ်အားထက်သန်နေခဲ့သည်။ ဝိုက်ကလစ် (Wycliffe) ၏ ကျမ်းစာသည် အမှားအယွင်းများစွာပါရှိသော လက်တင်ကျမ်းစာမူမှ ဘာသာပြန်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ လက်ရေးမူများမှာ ကုန်ကျစရိတ် အလွန်ကြီးမြင့်သဖြင့် သူဌေးများနှင့် လူကုံထံများမှလွဲ၍ လူအနည်းငယ်သာ ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အသင်းတော်က တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသဖြင့် ဖြန့်ချိမှုမှာလည်း အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ လူသာ၏ ကျမ်းစာပိုဒ်များ မပေါ်ပေါက်မီ တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် အီရက်စမတ် (Erasmus) သည် သူ၏ ဂရိနှင့် လက်တင်ဘာသာဖြင့် သစ်ကတိတော်ကျမ်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မူလဘာသာစကားဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းတွင် ယခင်ဘာသာပြန်မူများ၏ အမှားများစွာကို ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပညာတတ်လူတန်းစားများစွာကို အမှန်တရားအား ပိုမိုနားလည်စေခဲ့ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းအတွက် တွန်းအားသစ်တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သာမန်ပြည်သူလူထုမှာမူ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ရရှိရန် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တားဆီးခံထားရဆဲ ဖြစ်သည်။ တင်ဒေးလ်သည် မိမိ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအား သမ္မာကျမ်းစာကိုပေးအပ်ခြင်းဖြင့် ဝိုက်ကလစ်၏ လုပ်ငန်းကို ပြီးမြောက်စေရမည် ဖြစ်သည်။

A diligent student and an earnest seeker for truth, he had received the gospel from the Greek Testament of Erasmus. He fearlessly preached his convictions, urging that all doctrines be tested by the Scriptures. To the papist claim that the church had given the Bible, and the church alone could explain it, Tyndale responded: “Do you know who taught the eagles to find their prey? Well, that same God [246] teaches His hungry children to find their Father in His word. Far from having given us the Scriptures, it is you who have hidden them from us; it is you who burn those who teach them, and if you could, you would burn the Scriptures themselves.”—D’Aubigne, History of the Reformation of the Sixteenth Century, b. 18, ch. 4.

ကြိုးစားသူနှင့် အမှန်တရားကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ရှာဖွေသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် သူသည် အီရက်စမတ်၏ ဂရိဘာသာဖြင့် သစ်ကတိတော်ကျမ်းမှတစ်ဆင့် ဧဝံဂေလိတရားကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်များကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ဟောပြောခဲ့ပြီး ဝါဒအားလုံးကို သမ္မာကျမ်းစာဖြင့် စစ်ဆေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အသင်းတော်က သမ္မာကျမ်းစာကို ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အသင်းတော်သာလျှင် ၎င်းကို ရှင်းပြနိုင်သည်ဟူသော ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒီတို့၏ ပြောဆိုချက်ကို တင်ဒေးလ်က ဤသို့ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည် - "လင်းယုန်ငှက်များကို သူတို့၏အစာကို ရှာဖွေတတ်အောင် သင်ပေးသူကား အဘယ်သူနည်းဟု သင်တို့သိကြသလော။ ထိုဘုရားသခင်ပင်လျှင် ကိုယ်တော်၏နှုတ်ကပတ်တော်၌ ကိုယ်တော်၏ဖခင်ကို ရှာဖွေတတ်ရန် ကိုယ်တော်၏ဆာလောင်သောသားသမီးများကို သင်ကြားပေးတော်မူ၏။ ကျမ်းစာကို ငါတို့အား ပေးအပ်သည်ဆိုခြင်းထက် ငါတို့ထံမှ ၎င်းကို ဝှက်ထားသူများမှာ သင်တို့သာဖြစ်၏။ ၎င်းကို သင်ကြားပေးသူများကို မီးရှို့သတ်ဖြတ်သူများမှာ သင်တို့သာဖြစ်၏။ အကယ်၍ သင်တို့သာ တတ်နိုင်ပါက ကျမ်းစာကိုပါ မီးရှို့ပစ်ကြလိမ့်မည်။"—ဒီအူဘိုင်ညေ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရာစု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ စာအုပ် ၁၈၊ အခန်း ၄။

Tyndale’s preaching excited great interest; many accepted the truth. But the priests were on the alert, and no sooner had he left the field than they by their threats and misrepresentations endeavored to destroy his work. Too often they succeeded. “What is to be done?” he exclaimed. “While I am sowing in one place, the enemy 209 210 The Great Controversy ravages the field I have just left. I cannot be everywhere. Oh! if Christians possessed the Holy Scriptures in their own tongue, they could of themselves withstand these sophists. Without the Bible it is impossible to establish the laity in the truth.”—Ibid., b. 18, ch. 4.

တင်ဒေးလ်၏ ဟောပြောချက်များသည် စိတ်ဝင်စားမှု များစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လူများစွာတို့သည် အမှန်တရားကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်နေကြပြီး သူသည် ထိုဒေသမှ ထွက်ခွာသွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သူတို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် လိမ်ညာပြောဆိုမှုများဖြင့် သူ၏လုပ်ငန်းကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။ သူတို့ အောင်မြင်သည်မှာ မကြာခဏပင် ဖြစ်သည်။ "ဘာလုပ်ရပါမလဲ" ဟု သူက အော်ဟစ်ခဲ့သည်။ "ငါသည် တစ်နေရာတွင် မျိုးစေ့ကြဲနေစဉ် ရန်သူသည် ငါစွန့်ခွာခဲ့သည့် နေရာကို ဖျက်ဆီးနေ၏။ ငါသည် နေရာတိုင်း၌ မရှိနိုင်ပါ။ အို! အကယ်၍ ခရစ်ယာန်များသည် သမ္မာကျမ်းစာကို သူတို့၏မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ပိုင်ဆိုင်ထားမည်ဆိုပါက ဤအယူမှားသူများကို ကိုယ်တိုင် ခုခံနိုင်ကြလိမ့်မည်။ သမ္မာကျမ်းစာမရှိဘဲ သာမန်လူထုကို အမှန်တရား၌ တည်မြဲစေရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။"—ထိုစာအုပ်၊ စာအုပ် ၁၈၊ အခန်း ၄။

A new purpose now took possession of his mind. “It was in the language of Israel,” said he, “that the psalms were sung in the temple of Jehovah; and shall not the gospel speak the language of England among us? ... Ought the church to have less light at noonday than at the dawn? ... Christians must read the New Testament in their mother tongue.” The doctors and teachers of the church disagreed among themselves. Only by the Bible could men arrive at the truth. “One holdeth this doctor, another that.... Now each of these authors contradicts the other. How then can we distinguish him who says right from him who says wrong? ... How? ... Verily by God’s word.”—Ibid., b. 18, ch. 4.

ယခုအခါ သူ၏စိတ်ထဲတွင် ရည်ရွယ်ချက်သစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ "ယေဟောဝါ၏ ဗိမာန်တော်၌ ဆာလံကျမ်းကို သီဆိုခဲ့သည်မှာ အစ္စရေးတို့၏ ဘာသာစကားဖြင့် ဖြစ်သည်၊ ဧဝံဂေလိတရားသည် ငါတို့ကြားတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် မပြောဆိုသင့်ပေလော။ ... အသင်းတော်သည် အရုဏ်ဦးထက် နေ့လယ်တွင် အလင်းရောင် ပိုနည်းသင့်သလော။ ... ခရစ်ယာန်များသည် သစ်ကတိတော်ကျမ်းကို မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ဖတ်ရှုရမည်။" အသင်းတော်၏ ပါရဂူများနှင့် ဆရာများမှာလည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သဘောထားကွဲလွဲနေကြသည်။ သမ္မာကျမ်းစာမှတစ်ဆင့်သာ လူတို့သည် အမှန်တရားသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ "တစ်ဦးက ဤဆရာကို အားကိုး၊ နောက်တစ်ဦးက ထိုဆရာကို အားကိုးကြ၏။ ... ယခုအခါ ဤစာရေးဆရာ တစ်ဦးချင်းစီသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆန့်ကျင်နေကြ၏။ ထိုအခါ မှန်ကန်သူနှင့် မှားယွင်းသူကို မည်သို့ ခွဲခြားနိုင်မည်နည်း။ ... မည်သို့နည်း။ ... စင်စစ်အားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့်သာ ဖြစ်၏။"—ထိုစာအုပ်၊ စာအုပ် ၁၈၊ အခန်း ၄။

It was not long after that a learned Catholic doctor, engaging in controversy with him, exclaimed: “We were better to be without God’s laws than the pope’s.” Tyndale replied: “I defy the pope and all his laws; and if God spare my life, ere many years I will cause a boy that driveth the plow to know more of the Scripture than you do.”—Anderson, Annals of the English Bible, page 19.

မကြာမီပင် ပညာတတ် ကက်သလစ်ပါရဂူတစ်ဦးသည် သူနှင့် အငြင်းပွားရင်း ဤသို့အော်ဟစ်ခဲ့သည် - "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ပညတ်တော်မရှိသည်ထက် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်မရှိသည်က ပိုကောင်းသေး၏။" တင်ဒေးလ်က ဤသို့ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည် - "ငါသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သူ၏ပညတ်ချက်အားလုံးကို ဆန့်ကျင်၏။ ဘုရားသခင်သည် ငါ့အသက်ကို ချန်ထားတော်မူပါက နောင်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပင် ထွန်စက်မောင်းသော ကောင်လေးတစ်ယောက်ကို သင်ထက် ကျမ်းစာပိုမိုသိရှိစေရမည်။"—အန်ဒါဆန်၊ အင်္ဂလိပ်သမ္မာကျမ်းစာသမိုင်း၊ စာမျက်နှာ ၁၉။

[247] The purpose which he had begun to cherish, of giving to the people the New Testament Scriptures in their own language, was now confirmed, and he immediately applied himself to the work. Driven from his home by persecution, he went to London, and there for a time pursued his labors undisturbed. But again the violence of the papists forced him to flee. All England seemed closed against him, and he resolved to seek shelter in Germany. Here he began the printing of the English New Testament. Twice the work was stopped; but when forbidden to print in one city, he went to another. At last he made his way to Worms, where, a few years before, Luther had defended the gospel before the Diet. In that ancient city were many friends of the Reformation, and Tyndale there prosecuted his work without further hindrance. Three thousand copies of the New Testament were soon finished, and another edition followed in the same year.

[၂၄၇] ပြည်သူတို့အား သစ်ကတိတော်ကျမ်းကို သူတို့၏ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပေးအပ်ရန် သူစိတ်ထဲ၌ စွဲမြဲထားသော ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယခုအခါ အတည်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူသည် ထိုလုပ်ငန်းကို ချက်ချင်းစတင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကြောင့် အိမ်မှမောင်းထုတ်ခံရပြီးနောက် လန်ဒန်သို့သွားခဲ့ကာ ထိုနေရာတွင် အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ လုပ်ငန်းကို ခေတ္တဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒီတို့၏ အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ထပ်မံထွက်ပြေးခဲ့ရပြန်သည်။ အင်္ဂလန်တစ်ပြည်လုံးက သူ့ကို ပိတ်ပင်ထားသယောင်ရှိသဖြင့် ဂျာမနီတွင် ခိုလှုံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် သစ်ကတိတော်ကျမ်းကို စတင်ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရပ်တန့်ခဲ့ရသော်လည်း မြို့တစ်မြို့တွင် ပုံနှိပ်ခြင်းကို တားမြစ်ခံရတိုင်း အခြားမြို့တစ်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူသည် ဝမ်းမြို့ (Worms) သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ ထိုမြို့မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်အနည်းငယ်က လူသာသည် ဧဝံဂေလိတရားကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ ထိုရှေးဟောင်းမြို့တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ထောက်ခံသူများစွာရှိသဖြင့် တင်ဒေးလ်သည် အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ သူ၏လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သစ်ကတိတော်ကျမ်း မိတ္တူပေါင်း သုံးထောင်ကို မကြာမီပင် အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။

With great earnestness and perseverance he continued his labors. Notwithstanding the English authorities had guarded their ports with the strictest vigilance, the word of God was in various ways secretly conveyed to London and thence circulated throughout the country.

သူသည် အလွန်အမင်း စိတ်ထက်သန်ခြင်းနှင့် ဇွဲလုံ့လတို့ဖြင့် မိမိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ဆိပ်ကမ်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး စောင့်ကြပ်ထားသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် လန်ဒန်မြို့သို့ လျှို့ဝှက်စွာ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

The papists attempted to suppress the truth, but in vain. The bishop of Durham at one time bought of a bookseller who was a friend of Tyndale his whole stock of Bibles, for the purpose of destroying them, supposing that this would greatly hinder the work. But, on the contrary, the money thus furnished, purchased material for a new and better edition, which, but for this, could not have been published.

ပုပ်ရဟန်းဝါဒီတို့သည် အမှန်တရားကို ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒါရမ်မြို့ (Durham) ၏ ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးသည် တစ်ချိန်က တင်ဒေး (Tyndale) ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ စာအုပ်ရောင်းသူတစ်ဦးထံမှ ကျမ်းစာအုပ်စုတစ်ခုလုံးကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထိုလုပ်ငန်းကို များစွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေလိမ့်မည်ဟု ယူဆကာ ကျမ်းစာများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ထိုသို့ရရှိလာသော ငွေကြေးသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ကျမ်းစာမူသစ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ဝေရန် ပစ္စည်းကိရိယာများ ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုငွေမရှိလျှင် ထုတ်ဝေနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

When Tyndale was afterward made a prisoner, his liberty was offered him on condition that he would reveal the names of those who had helped him meet the expense of printing his Bibles. He replied that the bishop of Durham had done more than any other person; for by paying a large price for the books left on hand, he had enabled him to go on with good courage.

နောက်ပိုင်းတွင် တင်ဒေး အကျဉ်းသားဖြစ်သွားသည့်အခါ၊ သူ၏ ကျမ်းစာများ ပုံနှိပ်ခြင်းကုန်ကျစရိတ်ကို ကူညီခဲ့သူများ၏ အမည်များကို ထုတ်ဖော်ပြောပြလျှင် လွတ်လပ်ခွင့်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ သူက ပြန်လည်ဖြေကြားသည်မှာ ဒါရမ်မြို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးသည် အခြားမည်သူထက်မဆို ပို၍ကူညီခဲ့ကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ လက်ကျန်စာအုပ်များကို စျေးကြီးပေးဝယ်ခြင်းအားဖြင့် သူသည် ရဲရင့်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ရှေ့ဆက်လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

Tyndale was betrayed into the hands of his enemies, and at one time suffered imprisonment for many months. He finally witnessed for his faith by a martyr’s death; but the weapons which he prepared have enabled other soldiers to do battle through all the centuries [248] even to our time.

တင်ဒေးသည် ရန်သူတို့၏ လက်သို့ အလိမ်ခံခဲ့ရပြီး တစ်ချိန်တွင် လပေါင်းများစွာ ထောင်ဒဏ်ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူသည် သူ၏ ယုံကြည်ခြင်းအတွက် အာဇာနည်အဖြစ် အသက်ပေး၍ သက်သေခံခဲ့သည်။ သို့သော် သူပြင်ဆင်ပေးခဲ့သော လက်နက်များသည် အခြားသော စစ်သည်တော်များအား ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [၂၄၈] တစ်လျှောက် ယနေ့အချိန်အထိ တိုက်ပွဲဝင်နိုင်စေခဲ့သည်။

Latimer maintained from the pulpit that the Bible ought to be read in the language of the people. The Author of Holy Scripture, said he, “is God Himself;” and this Scripture partakes of the might and eternity of its Author. “There is no king, emperor, magistrate, and ruler ... but are bound to obey ... His holy word.” “Let us not take any bywalks, but let God’s word direct us: let us not walk after ... our forefathers, nor seek not what they did, but what they should have done.”—Hugh Latimer, “First Sermon Preached Before King Edward VI.”

လာတီမာ (Latimer) သည် တရားဟောစင်မြင့်မှနေ၍ ကျမ်းစာကို ပြည်သူတို့၏ ဘာသာစကားဖြင့် ဖတ်ရှုသင့်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူက “သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာ၏ စာရေးသူသည် ဘုရားသခင် ကိုယ်တော်တိုင်ဖြစ်သည်” ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ ဤကျမ်းစာသည် ၎င်း၏ စာရေးသူ၏ တန်ခိုးနှင့် ထာဝရတည်မြဲခြင်းတွင် ပါဝင်နေသည်။ “ဘုရားသခင်၏ သန့်ရှင်းသော နှုတ်ကပတ်တော်ကို နာခံရမည့် ဘုရင်၊ အင်ပါယာ၊ တရားသူကြီးနှင့် အုပ်ချုပ်သူ မည်သူမျှ မရှိချေ။” “ကျွန်ုပ်တို့သည် လမ်းလွဲများသို့ မသွားဘဲ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်က ကျွန်ုပ်တို့ကို လမ်းပြပါစေ။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးများနောက်သို့ မလိုက်ပါနှင့်။ သူတို့လုပ်ခဲ့သည့်အရာကို မရှာပါနှင့်၊ သူတို့ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်သည့်အရာကိုသာ ရှာကြပါလေ။”—ဟူးလာတီမာ၊ “ဆဌမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင် မတိုင်မီ ဟောကြားသော ပထမဆုံး တရားတော်။”

Barnes and Frith, the faithful friends of Tyndale, arose to defend the truth. The Ridleys and Cranmer followed. These leaders in the English Reformation were men of learning, and most of them had been highly esteemed for zeal or piety in the Romish communion. Their opposition to the papacy was the result of their knowledge of the errors of the “holy see.” Their acquaintance with the mysteries of Babylon gave greater power to their testimonies against her.

တင်ဒေး၏ သစ္စာရှိ မိတ်ဆွေများဖြစ်ကြသော ဘန်းစ် (Barnes) နှင့် ဖရစ်သ် (Frith) တို့သည် အမှန်တရားကို ကာကွယ်ရန် ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ ရစ်ဒလီ (Ridley) မျိုးရိုးနှင့် ခရန်မာ (Cranmer) တို့သည်လည်း နောက်မှ လိုက်ပါလာခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေါင်းဆောင်များသည် ပညာတတ်များဖြစ်ကြပြီး သူတို့အများစုသည် ရောမအသင်းတော်တွင် စိတ်အားထက်သန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းခြင်းအတွက် လွန်စွာလေးစားခံခဲ့ရသူများ ဖြစ်သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒကို သူတို့ ဆန့်ကျင်ခြင်းသည် “သန့်ရှင်းသော ထိုင်တော်မူရာ” (holy see) ၏ အမှားများကို သူတို့သိရှိခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ ဗာဗုလုန်၏ နက်နဲသောအရာများကို သူတို့ ကျွမ်းကျင်ခြင်းက သူမအား ဆန့်ကျင်သည့် သူတို့၏ သက်သေခံချက်များကို ပို၍ တန်ခိုးကြီးစေခဲ့သည်။

“Now I would ask a strange question,” said Latimer. “Who is the most diligent bishop and prelate in all England? ... I see you listening and hearkening that I should name him.... I will tell you: it is the devil.... He is never out of his diocese; call for him when you will, he is ever at home; ... he is ever at his plow.... Ye shall never find him idle, I warrant you.... Where the devil is resident, ... there away with books, and up with candles; away with Bibles, and up with beads; away with the light of the gospel, and up with the light of candles, yea, at noondays; ... down with Christ’s cross, up with purgatory pickpurse; ... away with clothing the naked, the poor, and impotent, up with decking of images and gay garnishing of stocks and stones; up with man’s traditions and his laws, down with God’s traditions and His most holy word.... O that our prelates would be as diligent to sow the corn of good doctrine, as Satan is to sow cockle and darnel!”—Ibid., “Sermon of the Plough.”

“အခု ကျွန်တော် ထူးဆန်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု မေးချင်ပါတယ်” ဟု လာတီမာက ပြောခဲ့သည်။ “အင်္ဂလန်တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ အလုံ့လဝီရိယအရှိဆုံး ဘုန်းတော်ကြီးနဲ့ ခေါင်းဆောင်က ဘယ်သူလဲ။ ... ခင်ဗျားတို့ သူ့နာမည်ကို ကျွန်တော်ပြောပြဖို့ နားစွင့်နေကြတာ ကျွန်တော်သိပါတယ်။ ... ကျွန်တော် ပြောပြမယ်၊ သူကတော့ စာတန်ပါပဲ။ ... သူက သူ့ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေကနေ ဘယ်တော့မှ မထွက်ဘူး၊ ခင်ဗျားတို့ သူ့ကို ခေါ်ချင်တဲ့အချိန်မှာ ခေါ်လိုက်ပါ၊ သူ အမြဲတမ်း အိမ်မှာပဲ ရှိနေမှာပါ။ ... သူ အမြဲတမ်း သူ့ထွန်စက်နဲ့ပဲ ရှိနေတာပါ။ ... သူ ပျင်းရိတာကို ခင်ဗျားတို့ ဘယ်တော့မှ မတွေ့ရပါဘူး၊ ကျွန်တော် အာမခံပါတယ်။ ... စာတန် ရှိနေတဲ့နေရာမှာ ... စာအုပ်တွေကို ဖယ်ရှားပြီး ဖယောင်းတိုင်တွေကို ထူထောင်တယ်၊ ကျမ်းစာတွေကို ဖယ်ရှားပြီး ပုတီးစိပ်တွေကို မြှင့်တင်တယ်၊ ဧဝံဂေလိတရားရဲ့ အလင်းကို ဖယ်ရှားပြီး ဖယောင်းတိုင်အလင်းကို မြှင့်တင်တယ်၊ ဟုတ်ပါတယ်၊ နေ့လယ်စာအချိန်မှာတောင်မှပါ။ ... ခရစ်တော်ရဲ့ လက်ဝါးကပ်တိုင်ကို ချပစ်ပြီး ပူဂါတိုရီဆိုတဲ့ ငွေညှစ်ရာနေရာကို မြှင့်တင်တယ်၊ ... အဝတ်မရှိသူ၊ ဆင်းရဲသူနဲ့ မစွမ်းဆောင်နိုင်သူတွေကို အဝတ်အစားပေးကမ်းတာကို ဖယ်ရှားပြီး ရုပ်တုတွေကို အလှဆင်တာနဲ့ ကျောက်တုံးတွေကို ခမ်းနားစွာ တန်ဆာဆင်တာကို မြှင့်တင်တယ်၊ လူ့ထုံးတမ်းစဉ်လာနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဥပဒေတွေကို မြှင့်တင်ပြီး ဘုရားသခင်ရဲ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာနဲ့ အသန့်ရှင်းဆုံးသော နှုတ်ကပတ်တော်ကို ချပစ်တယ်၊ အို ... ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေက စာတန်က မကောင်းတဲ့အပင်တွေနဲ့ ပေါင်းပင်တွေကို ကြဲချသလိုမျိုး၊ ကောင်းမြတ်တဲ့ သွန်သင်ချက်တွေဆိုတဲ့ မျိုးစေ့တွေကို ကြဲချဖို့အတွက် အဲ့ဒီလောက်တောင် လုံ့လဝီရိယ ရှိကြပါစေသား!”—ထိုစာအုပ်၊ “ထွန်တုံးတရားတော်”။

The grand principle maintained by these Reformers—the same that had been held by the Waldenses, by Wycliffe, by John Huss, by Luther, Zwingli, and those who united with them—was the infallible authority of the Holy Scriptures as a rule of faith and practice. They denied the right of popes, councils, Fathers, and kings, to control the conscience in matters of religion. The Bible was their authority, and by its teaching they tested all doctrines and all claims. Faith in God and His word sustained these holy men as they yielded up their lives at the stake. “Be of good comfort,” exclaimed Latimer to his fellow martyr as the flames were about to silence their voices, “we shall this day light such a candle, by God’s grace, in England, as I trust shall never be put out.”—Works of Hugh Latimer 1:8.

ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ကိုင်စွဲထားသော ကြီးမားသည့်မူဝါဒမှာ—ဝ៉ယ်ဒန်စီ (Waldenses)၊ ဝစ်ကလစ် (Wycliffe)၊ ဂျွန်ဟတ်စ် (John Huss)၊ လူသာ (Luther)၊ ဇွင်ဂလီ (Zwingli) နှင့် သူတို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်းခဲ့သူများ ကိုင်စွဲခဲ့သည့်အတိုင်း—ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ကျင့်ကြံခြင်း၏ စည်းမျဉ်းအဖြစ် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာ၏ အမှားကင်းသော အာဏာစက်ပင်ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၊ ကောင်စီများ၊ ဖခင်ကြီးများ (Fathers) နှင့် ဘုရင်များက လူ၏ အသိစိတ်ကို ထိန်းချုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ကျမ်းစာသည် သူတို့၏ အာဏာစက်ဖြစ်ပြီး ထိုသွန်သင်ချက်များဖြင့်သာ အယူဝါဒများနှင့် တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်နှင့် ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းသည် ဤသန့်ရှင်းသူများအား မီးပုံရှို့ခြင်းကို ခံယူချိန်တွင် အသက်ကို စွန့်လွှတ်နိုင်စေရန် ခွန်အားပေးခဲ့သည်။ “စိတ်သက်သာရာ ရကြပါစေ” ဟု လာတီမာက သူ၏ အာဇာနည်အဖော်အား မီးတောက်များက သူတို့၏ အသံကို တိတ်ဆိတ်သွားစေတော့မည့်အချိန်တွင် အော်ဟစ်လိုက်သည်။ “ငါတို့သည် ယနေ့ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဘယ်တော့မှ မငြိမ်းသတ်နိုင်တော့မည့် ဖယောင်းတိုင်မျိုးကို ထွန်းညှိလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ငါယုံကြည်သည်။”—ဟူးလာတီမာ၏ လက်ရာများ ၁:၈။

In Scotland the seeds of truth scattered by Columba and his colaborers had never been wholly destroyed. For hundreds of years after the churches of England submitted to Rome, those of Scotland maintained their freedom. In the twelfth century, however, popery became established here, and in no country did it exercise a more absolute sway. Nowhere was the darkness deeper. Still there came rays of light to pierce the gloom and give promise of the coming day. The Lollards, coming from England with the Bible and the teachings of Wycliffe, did much to preserve the knowledge of the gospel, and every century had its witnesses and martyrs.

စကော့တလန်ပြည်တွင် ကိုလမ်ဘာ (Columba) နှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ ကြဲချခဲ့သော အမှန်တရား၏ မျိုးစေ့များသည် လုံးဝ ပျက်စီးသွားခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အသင်းတော်များ ရောမသို့ အညံ့ခံပြီးနောက် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ အသင်းတော်များသည် ၎င်းတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၂ ရာစုတွင် ပုပ်ရဟန်းဝါဒသည် ဤနေရာ၌ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ပြီး မည်သည့်နိုင်ငံ၌မျှ ထိုမျှလောက် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်မှုမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မှောင်မိုက်ခြင်းသည် ထိုမျှလောက် မနက်ရှိုင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ထိုမှောင်မိုက်ခြင်းကို ထိုးဖောက်ပြီး လာမည့်နေ့သစ်၏ ကတိတော်ကို ပေးစွမ်းနိုင်မည့် အလင်းရောင်ခြည်များ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်မှ ကျမ်းစာနှင့် ဝစ်ကလစ်၏ သွန်သင်ချက်များဖြင့် လာရောက်ကြသော လော်လတ် (Lollard) လူမျိုးများသည် ဧဝံဂေလိတရား၏ အသိပညာကို ထိန်းသိမ်းရန် များစွာလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ရာစုနှစ်တိုင်းတွင် သူတို့၏ သက်သေခံများနှင့် အာဇာနည်များ ရှိခဲ့သည်။

With the opening of the Great Reformation came the writings of Luther, and then Tyndale’s English New Testament. Unnoticed by the hierarchy, these messengers silently traversed the mountains and valleys, kindling into new life the torch of truth so nearly extinguished in Scotland, and undoing the work which Rome for four centuries of oppression had done.

ကြီးမားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်ဦးတွင် လူသာ၏ စာပေများ ရောက်ရှိလာပြီး ထို့နောက် တင်ဒေး၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် ကျမ်းစာသစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အသင်းတော်အာဏာပိုင်များ သတိမပြုမိလိုက်ဘဲ ဤသတင်းစကားများသည် တောင်တန်းများနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများကို တိတ်ဆိတ်စွာ ဖြတ်သန်းသွားခဲ့ပြီး စကော့တလန်တွင် ငြိမ်းသတ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော အမှန်တရား၏ မီးရှူးတန်ဆောင်ကို အသက်ဝင်စေခဲ့ကာ ရောမတို့က လေးရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဖိနှိပ်ခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သမျှကို ပြန်လည်ခြေဖျက်ခဲ့သည်။

Then the blood of martyrs gave fresh impetus to the movement. The papist leaders, suddenly awakening to the danger that threatened their cause, brought to the stake some of the noblest and most [249] honored of the sons of Scotland. They did but erect a pulpit, from which the words of these dying witnesses were heard throughout the land, thrilling the souls of the people with an undying purpose to cast off the shackles of Rome.

ထို့နောက် အာဇာနည်တို့၏ သွေးသည် ထိုလှုပ်ရှားမှုအတွက် အားသစ်လောင်းပေးခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းဝါဒီ ခေါင်းဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် အန္တရာယ်ကို ရုတ်တရက် သတိပြုမိကြပြီး စကော့တလန်၏ အမြတ်နိုးရဆုံးနှင့် [၂၄၉] အလေးစားရဆုံး သားသမီးအချို့ကို မီးပုံရှို့ခြင်း ခံစေခဲ့သည်။ သူတို့သည် တရားဟောစင်မြင့်တစ်ခုကိုသာ တည်ဆောက်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုစင်မြင့်မှတစ်ဆင့် သေလုမြောပါး သက်သေခံသူများ၏ စကားများသည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ပျံ့နှံ့သွားကာ ရောမတို့၏ သံကြိုးများကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် သေဆုံးခြင်းမရှိသော ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ဝိညာဉ်ကို တုန်လှုပ်စေခဲ့သည်။

Hamilton and Wishart, princely in character as in birth, with a long line of humbler disciples, yielded up their lives at the stake. But from the burning pile of Wishart there came one whom the flames were not to silence, one who under God was to strike the death knell of popery in Scotland. John Knox had turned away from the traditions and mysticisms of the church, to feed upon the truths of God’s word; and the teaching of Wishart had confirmed his determination to forsake the communion of Rome and join himself to the persecuted Reformers.

ဟမ်မီလ်တန် (Hamilton) နှင့် ဝစ်ရှပ် (Wishart) တို့သည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် စရိုက်လက္ခဏာတို့တွင် မင်းသားအလား ဂုဏ်သရေရှိကြပြီး အခြားသော တပည့်ငယ်များစွာတို့နှင့်အတူ မီးပုံရှို့ခြင်းကို ခံယူကာ အသက်ကို စွန့်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဝစ်ရှပ်၏ မီးပုံထဲမှ မီးတောက်များဖြင့် တိတ်ဆိတ်သွားစေခြင်းမရှိမည့် သူတစ်ယောက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်အရ စကော့တလန်တွင် ပုပ်ရဟန်းဝါဒ၏ နောက်ဆုံးအချိန်ကို ကြေညာပေးမည့်သူဖြစ်သည်။ ဂျွန်နော့စ် (John Knox) သည် အသင်းတော်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် နက်နဲသော အယူအဆများကို ကျောခိုင်းပြီး ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ အမှန်တရားကို စားသုံးရန် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဝစ်ရှပ်၏ သွန်သင်ချက်သည် ရောမအသင်းတော်ကို စွန့်ခွာပြီး ဖိနှိပ်ခံရသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများနှင့် ပူးပေါင်းရန် သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။

Urged by his companions to take the office of preacher, he shrank with trembling from its responsibility, and it was only after days of seclusion and painfulczyk conflict with himself that he consented. But having once accepted the position, he pressed forward with inflexible determination and undaunted courage as long as life continued. This truehearted Reformer feared not the face of man. The fires of martyrdom, blazing around him, served only to quicken his zeal to greater intensity. With the tyrant’s ax held menacingly over his head, he stood his ground, striking sturdy blows on the right hand and on the left to demolish idolatry.

သူ့အား တရားဟောဆရာ တာဝန်ကိုယူရန် သူငယ်ချင်းများက တိုက်တွန်းသောအခါ၊ သူသည် ထိုတာဝန်၏ ကြီးလေးမှုကို ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခဲ့ပြီး ရက်ပေါင်းများစွာ တစ်ယောက်တည်း သီးသန့်နေထိုင်၍ မိမိကိုယ်ကို ပြင်းထန်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ပြီးနောက်မှသာ သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုရာထူးကို လက်ခံပြီးနောက်တွင် သူသည် အသက်ရှင်သမျှ ကာလပတ်လုံး ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် မကြောက်မရွံ့သော ရဲရင့်မှုဖြင့် ရှေ့ဆက်ခဲ့သည်။ ဤစိတ်ရင်းမှန်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် လူကို မကြောက်ခဲ့ချေ။ သူ့ပတ်လည်တွင် တောက်လောင်နေသော အာဇာနည်တို့၏ မီးတောက်များသည် သူ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုကို ပို၍ တိုးပွားစေရုံသာ ရှိသည်။ အာဏာရှင်၏ ပုဆိန်သည် သူ၏ ဦးခေါင်းထက်တွင် ခြိမ်းခြောက်နေသော်လည်း သူသည် သူ၏ နေရာတွင် ရပ်တည်ကာ ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုများကို ဖျက်ဆီးရန် လက်ယာဘက်နှင့် လက်ဝဲဘက်တို့တွင် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

When brought face to face with the queen of Scotland, in whose presence the zeal of many a leader of the Protestants had adated, John Knox bore unswerving witness for the truth. He was not to be won by caresses; he quailed not before threats. The queen charged him with heresy. He had taught the people to receive a religion prohibited by the state, she declared, and had thus transgressed God’s command enjoining subjects to obey their princes. Knox answered firmly:

စကော့တလန်ဘုရင်မရှေ့မှောက်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ သူမ၏ ရှေ့တွင် ပရိုတက်စတင့်ခေါင်းဆောင်များစွာတို့၏ စိတ်အားထက်သန်မှု လျော့ပါးသွားခဲ့ရသော်လည်း ဂျွန်နော့စ်ကမူ အမှန်တရားအတွက် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ သက်သေခံခဲ့သည်။ သူသည် ချော့မော့မှုများဖြင့် အနိုင်ယူ၍ မရနိုင်သလို ခြိမ်းခြောက်မှုများကြောင့်လည်း မကြောက်ရွံ့ခဲ့ပေ။ ဘုရင်မက သူ့ကို အယူမှားသူဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ သူသည် နိုင်ငံတော်က တားမြစ်ထားသော ဘာသာတရားကို လက်ခံရန် ပြည်သူတို့ကို သွန်သင်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို နာခံရန် ဘုရားသခင်၏ အမိန့်တော်ကို ဖီဆန်ခဲ့သည်ဟု သူမက ကြေညာခဲ့သည်။ နော့စ်က ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်ဖြေကြားသည်မှာ -

“As right religion took neither original strength nor authority from worldly princes, but from the eternal God alone, so are not subjects bound to frame their religion according to the appetites of [250] their princes. For oft it is that princes are the most ignorant of all others in God’s true religion.... If all the seed of Abraham had been of the religion of Pharaoh, whose subjects they long were, I pray you, madam, what religion would there have been in the world? Or if all men in the days of the apostles had been of the religion of the Roman emperors, what religion would there have been upon the face of the earth? ... And so, madam, ye may perceive that subjects are not bound to the religion of their princes, albeit they are commanded to give them obedience.”

“မှန်ကန်သော ဘာသာတရားသည် လောကီဘုရင်များထံမှ ခွန်အား သို့မဟုတ် အာဏာကို မရရှိဘဲ ထာဝရဘုရားသခင်ထံမှသာ ရရှိသည်ဖြစ်ရာ၊ ပြည်သူတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များ၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း [၂၅၀] မိမိတို့၏ ဘာသာတရားကို ပုံသွင်းရန် တာဝန်မရှိကြပါ။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် ဘုရားသခင်၏ စစ်မှန်သော ဘာသာတရားတွင် အခြားသူများထက် ပို၍ မသိနားမလည်သူများ ဖြစ်တတ်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ... အာဗြဟံ၏ အနွယ်ဝင်အားလုံးသာ သူတို့ ကြာရှည်စွာ ကျွန်ခံခဲ့ရသည့် ဖာရောဘုရင်၏ ဘာသာတရားကိုသာ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြမည်ဆိုလျှင်၊ အရှင်မရေ ... ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်ဘာသာတရား ကျန်ရှိတော့မည်နည်း။ သို့မဟုတ် တမန်တော်များလက်ထက်တွင် လူအားလုံးသာ ရောမအင်ပါယာ ဘုရင်များ၏ ဘာသာတရားအတိုင်း ဖြစ်နေခဲ့ကြမည်ဆိုလျှင်၊ မြေကြီးပေါ်တွင် မည်သည့်ဘာသာတရား ကျန်ရှိတော့မည်နည်း။ ... ထို့ကြောင့် အရှင်မ၊ ပြည်သူတို့သည် ဘုရင်များကို နာခံရန် အမိန့်ရှိသော်လည်း၊ သူတို့၏ ဘုရင်များ ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားကိုသာ ကိုးကွယ်ရန် တာဝန်မရှိကြောင်းကို အရှင်မ သိရှိနိုင်ပါသည်။”

Said Mary: “Ye interpret the Scriptures in one manner, and they [the Roman Catholic teachers] interpret in another; whom shall I believe, and who shall be judge?”

မာရီက ပြောသည် - “သင်သည် ကျမ်းစာကို တစ်မျိုးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပြီး သူတို့ [ရောမကက်သလစ် ဆရာများ] က အခြားတစ်မျိုးဖွင့်ဆိုကြသည်။ ငါသည် မည်သူ့ကို ယုံကြည်ရမည်နည်း၊ မည်သူက တရားသူကြီး ဖြစ်မည်နည်း။”

“Ye shall believe God, that plainly speaketh in His word,” answered the Reformer; “and farther than the word teaches you, ye neither shall believe the one nor the other. The word of God is plain in itself; and if there appear any obscurity in one place, the Holy Ghost, which is never contrary to Himself, explains the same more clearly in other places, so that there can remain no doubt but unto such as obstinately remain ignorant.”—David Laing, The Collected Works of John Knox, vol. 2, pp. 281, 284.

“အရှင်မသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်တွင် ရှင်းလင်းစွာ ပြောထားသည့်အတိုင်း ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်ရမည်ဖြစ်သည်” ဟု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားက ပြန်ဖြေသည်။ “ထိုနှုတ်ကပတ်တော်က သွန်သင်သည့်အရာထက် ပို၍ တစ်ဖက် သို့မဟုတ် အခြားတစ်ဖက်ကို ယုံကြည်ရန် မလိုပါ။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ကိုယ်တိုင်ပင် ရှင်းလင်းပါသည်။ တစ်နေရာရာတွင် ဝေဝါးမှု ရှိနေသည်ဟု ထင်ရပါကလည်း၊ ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်သည် မိမိကိုယ်ကို ဆန့်ကျင်ခြင်း မရှိဘဲ အခြားနေရာများတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ရှင်းပြထားသည်ဖြစ်ရာ၊ တမင်တကာ မသိမကျိုးပြုနေသူများမှလွဲ၍ သံသယဖြစ်စရာ မရှိတော့ပါ။”—ဒေးဗစ်လိုင် (David Laing)၊ ဂျွန်နော့စ်၏ စုစည်းထားသော လက်ရာများ၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၂၈၁၊ ၂၈၄။

Such were the truths that the fearless Reformer, at the peril of his life, spoke in the ear of royalty. With the same undaunted courage he kept to his purpose, praying and fighting the battles of the Lord, until Scotland was free from popery.

ဤကဲ့သို့သော အမှန်တရားများကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားသည် သူ၏ အသက်ကို စတေး၍ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၏ နားထဲသို့ ရောက်အောင် ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ ပုပ်ရဟန်းဝါဒမှ လွတ်မြောက်သည်အထိ တူညီသော ရဲရင့်မှုဖြင့် ဘုရားသခင်၏ တိုက်ပွဲများကို ဆုတောင်းရင်း တိုက်ခိုက်လျက် သူ၏ ရည်မှန်းချက်အတိုင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

In England the establishment of Protestantism as the national religion diminished, but did not wholly stop, persecution. While many of the doctrines of Rome had been renounced, not a few of its forms were retained. The supremacy of the pope was rejected, but in his place the monarch was enthroned as the head of the church. In the service of the church there was still a wide departure from the purity and simplicity of the gospel. The great principle of religious liberty [251] was not yet understood. Though the horrible cruelties which Rome employed against heresy were resorted to but rarely by Protestant rulers, yet the right of every man to worship God according to the dictates of his own conscience was not acknowledged. All were required to accept the doctrines and observe the forms of worship prescribed by the church. Dissenters suffered persecution, to a greater or less extent, for hundreds of years.

အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းသည် ဖိနှိပ်ခြင်းကို လျော့နည်းစေခဲ့သော်လည်း လုံးဝ ရပ်တန့်သွားခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ ရောမ၏ အယူဝါဒများစွာကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ ပုံစံအချို့မှာ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း သူ၏နေရာတွင် ဘုရင်ကို အသင်းတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ အသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုခြင်းတွင် ဧဝံဂေလိတရား၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုနှင့် ရိုးရှင်းမှုမှ ဝေးကွာနေဆဲဖြစ်သည်။ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့် [၂၅၁] ၏ ကြီးမားသော မူဝါဒကို မနားလည်သေးပေ။ ရောမတို့သည် အယူမှားသူများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသော ကြောက်မက်ဖွယ် ရက်စက်မှုများကို ပရိုတက်စတင့် အုပ်ချုပ်သူများက ရှားပါးစွာသာ အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း၊ လူတိုင်း မိမိ၏ အသိစိတ်အတိုင်း ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော အခွင့်အရေးကို အသိအမှတ်မပြုခဲ့ကြပေ။ အားလုံးကို အသင်းတော်က သတ်မှတ်ထားသော အယူဝါဒများကို လက်ခံရန်နှင့် ဝတ်ပြုပုံစံများကို လိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ကွဲပြားသူများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရသည်။

In the seventeenth century thousands of pastors were expelled from their positions. The people were forbidden, on pain of heavy fines, imprisonment, and banishment, to attend any religious meetings except such as they sanctioned by the church. Those faithful souls who could not refrain from gathering to worship God were compelled to meet in dark alleys, in obscure garrets, and at some seasons in the woods at midnight. In the sheltering depths of the forest, a temple of God’s own building, those scattered and persecuted children of the Lord assembled to pour out their souls in prayer and praise. But despite all their precautions, many suffered for their faith. The jails were crowded. Families were broken up. Many were banished to foreign lands. Yet God was with His people, and persecution could not prevail to silence their testimony. Many were driven across the ocean to America and here laid the foundations of civil and religious liberty which have been the bulwark and glory of this country.

၁၇ ရာစုတွင် သင်းအုပ်ဆရာ ထောင်ပေါင်းများစွာကို သူတို့၏ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ပြည်သူများကို အသင်းတော်က ခွင့်ပြုထားသော ဝတ်ပြုခြင်းမှလွဲ၍ မည်သည့်ဘာသာရေး အစည်းအဝေးမျှ မတက်ရောက်ရန် တားမြစ်ထားပြီး ထိုသို့ မလိုက်နာပါက ငွေဒဏ်၊ ထောင်ဒဏ်နှင့် နယ်နှင်ဒဏ်များ ပေးခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ရန် စုဝေးခြင်းကို မရပ်တန့်နိုင်သော သစ္စာရှိသူများသည် မှောင်မိုက်သော လမ်းကြားများ၊ လူမသိသူမသိ အိမ်ခေါင်မိုးထပ်များတွင်လည်းကောင်း၊ အချို့သော အချိန်များတွင် သန်းခေါင်ယံအချိန် တောအုပ်ထဲတွင်လည်းကောင်း တွေ့ဆုံရန် အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရားသခင် ကိုယ်တိုင် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားကျောင်းဖြစ်သည့် တောအုပ်၏ အကာအကွယ်ပေးထားသော အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာတွင် ထိုကွဲလွင့်နေပြီး ဖိနှိပ်ခံရသော ဘုရားသခင်၏ သားသမီးများသည် ဆုတောင်းခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် သူတို့၏ ဝိညာဉ်များကို သွန်းလောင်းရန် စုဝေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ရှိသော်လည်း များစွာသော သူတို့သည် ယုံကြည်ခြင်းအတွက် ဒုက္ခခံခဲ့ကြရသည်။ ထောင်များ ပြည့်နှက်နေသည်။ မိသားစုများ ကွဲကွာခဲ့သည်။ လူများစွာကို တိုင်းတစ်ပါးသို့ နယ်နှင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် သူ၏ လူမျိုးတော်နှင့်အတူ ရှိနေခဲ့ပြီး ဖိနှိပ်မှုများသည် သူတို့၏ သက်သေခံချက်ကို တိတ်ဆိတ်အောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ချေ။ လူများစွာကို သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်၍ အမေရိကသို့ မောင်းထုတ်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဤနိုင်ငံ၏ ခံတပ်နှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေဖြစ်သော အရပ်ဘက်နှင့် ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်၏ အုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။

Again, as in apostolic days, persecution turned out to the furtherance of the gospel. In a loathsome dungeon crowded with profligates and felons, John Bunyan breathed the very atmosphere of heaven; and there he wrote his wonderful allegory of the pilgrim’s journey from the land of destruction to the celestial city. For over two hundred years that voice from Bedford jail has spoken with thrilling power to the hearts of men. Bunyan’s Pilgrim’s Progress and Grace Abounding to the Chief of Sinners have guided many feet into the path of life.

တမန်တော်များခေတ်ကကဲ့သို့ပင် ဖိနှိပ်ခြင်းသည် ဧဝံဂေလိတရားကို ပိုမိုပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ မကောင်းမှုလုပ်သူများနှင့် ရာဇဝတ်ကောင်များ ပြည့်နှက်နေသော စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသည့် ထောင်ထဲတွင် ဂျွန်ဘန်ယန် (John Bunyan) သည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ လေကို ရှူရှိုက်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် သူသည် ပျက်စီးခြင်းပြည်မှ ကောင်းကင်မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းအကြောင်း သူ၏ အံ့ဩဖွယ် ဥပစာစကား (Pilgrim’s Progress) ကို ရေးသားခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကြာပြီဖြစ်သော ထိုဘက်ဖို့ဒ် (Bedford) ထောင်မှ အသံသည် လူတို့၏ နှလုံးသားကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် တန်ခိုးဖြင့် ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ဘန်ယန်၏ "Pilgrim’s Progress" နှင့် "Grace Abounding to the Chief of Sinners" တို့သည် ခြေထောက်များစွာကို အသက်လမ်းသို့ လမ်းပြပေးခဲ့သည်။

Baxter, Flavel, Alleine, and other men of talent, education, and deep Christian experience stood up in valiant defense of the faith which was once delivered to the saints. The work accomplished by these men, proscribed and outlawed by the rulers of this world, can never perish. Flavel’s Fountain of Life and Method of Grace have taught thousands how to commit the keeping of their souls to Christ. Baxter’s Reformed Pastor has proved a blessing to many who desire a revival of the work of God, and his Saints’ Everlasting Rest has done its work in leading souls to the “rest” that remaineth for the people of God.

ဘက်စတာ (Baxter)၊ ဖလေဗယ် (Flavel)၊ အယ်လင်း (Alleine) နှင့် အခြားသော အရည်အချင်း၊ ပညာရေးနှင့် နက်နဲသော ခရစ်ယာန်အတွေ့အကြုံရှိသူများသည် တစ်ချိန်က သန့်ရှင်းသူတို့ထံ အပ်နှံခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ရဲရင့်စွာ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ဤလောက၏ အုပ်ချုပ်သူတို့က တားမြစ်ပြီး ဥပဒေပြင်ပသို့ ပို့ထားသော ဤသူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးနိုင်ပါ။ ဖလေဗယ်၏ "Fountain of Life" နှင့် "Method of Grace" တို့သည် လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာကို သူတို့၏ ဝိညာဉ်များကို ခရစ်တော်ထံ မည်သို့အပ်နှံရမည်ကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ဘက်စတာ၏ "Reformed Pastor" သည် ဘုရားသခင်၏ လုပ်ငန်းတော်ကို ပြန်လည်နိုးထစေလိုသူများအတွက် ကောင်းချီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး သူ၏ "Saints’ Everlasting Rest" သည် ဘုရားသခင်၏ လူမျိုးတော်အတွက် ကျန်ရှိနေသော “အနားယူခြင်း” ဆီသို့ ဝိညာဉ်များကို လမ်းပြပေးခဲ့သည်။

A hundred years later, in a day of great spiritual darkness, Whitefield and the Wesleys appeared as light bearers for God. Under the rule of the established church the people of England had lapsed into a state of religious declension hardly to be distinguished from heathenness. Natural religion was the favorite study of the clergy, and included most of their theology. The higher classes sneered at piety, and prided themselves on being above what they called its fanaticism. The lower classes were grossly ignorant and abandoned to vice, while the church had no courage or faith any longer to support the downfallen cause of truth.

နှစ်ပေါင်း တစ်ရာအကြာ၊ ကြီးမားသော ဝိညာဉ်ရေး မှောင်မိုက်ချိန်တွင် ဝှိုက်ဖီး (Whitefield) နှင့် ဝက်စလီ (Wesley) ညီအစ်ကိုတို့သည် ဘုရားသခင်အတွက် အလင်းဆောင်သူများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ တရားဝင် အသင်းတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သူများသည် လူရိုင်းများနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် ဘာသာရေး ယိုယွင်းမှု အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။ သဘာဝ ဘာသာရေးသည် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ အနှစ်သက်ဆုံး လေ့လာမှုဖြစ်ပြီး သူတို့၏ ဝါဒရေးရာ အများစုတွင် ပါဝင်သည်။ အထက်တန်းလွှာများသည် ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းမှုကို လှောင်ပြောင်ပြီး ၎င်းတို့ခေါ်သော ဘာသာရေး အစွန်းရောက်ခြင်းထက် သူတို့ကိုယ်သူတို့ ပိုမိုမြင့်မြတ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူကြသည်။ အောက်တန်းလွှာများသည် အလွန်အမင်း အသိပညာနည်းပါးပြီး မကောင်းမှုများတွင် ကျင်လည်နေကြသော်လည်း အသင်းတော်တွင်မူ အမှန်တရား၏ ကျဆင်းနေသော အကြောင်းရင်းကို ကာကွယ်ရန် သတ္တိ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

The great doctrine of justification by faith, so clearly taught by Luther, had been almost wholly lost sight of; and the Romish principle of trusting to good works for salvation, had taken its place. Whitefield and the Wesleys, who were members of the established church, were sincere seekers for the favor of God, and this they had been taught was to be secured by a virtuous life and an observance of the ordinances of religion.

လူသာက ရှင်းလင်းစွာ သွန်သင်ခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းဟူသော ကြီးမားသော အယူဝါဒသည် လုံးဝနီးပါး ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး၊ ကယ်တင်ခြင်းအတွက် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို အားကိုးရမည်ဟူသော ရောမ၏ မူဝါဒက နေရာယူသွားခဲ့သည်။ တရားဝင် အသင်းတော်၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသော ဝှိုက်ဖီးနှင့် ဝက်စလီညီအစ်ကိုတို့သည် ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကို ရရှိရန် ရိုးသားစွာ ရှာဖွေသူများဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းသည် စည်းကမ်းရှိသော ဘဝနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အမိန့်တော်များကို လိုက်နာခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်ဟု သူတို့ သင်ကြားခဲ့ကြသည်။

When Charles Wesley at one time fell ill, and anticipated that death was approaching, he was asked upon what he rested his hope of eternal life. His answer was: “I have used my best endeavors to serve God.” As the friend who had put the question seemed not to be fully satisfied with his answer, Wesley thought: “What! are not my endeavors a sufficient ground of hope? Would he rob me of my endeavors? I have nothing else to trust to.”—John Whitehead, Life of the Rev. John Wesley, page 102. Such was the dense darkness that had settled down on the church, hiding the atonement, robbing Christ of His glory, and turning the minds of men from their only hope of salvation—the blood of the crucified Redeemer.

ချားလ်စ်ဝက်စလီ (Charles Wesley) တစ်ချိန်က ဖျားနာပြီး သေလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် သူ၏ ထာဝရအသက်တာအတွက် မျှော်လင့်ချက်ကို မည်သည့်အရာအပေါ် အခြေခံသနည်းဟု မေးမြန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ အဖြေမှာ - “ကျွန်တော် ဘုရားသခင်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးဖို့ ကျွန်တော့်ရဲ့ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားအားထုတ်မှုတွေကို သုံးခဲ့ပါတယ်” ဟူ၏။ မေးခွန်းထုတ်သူ သူငယ်ချင်းသည် သူ၏ အဖြေကို အပြည့်အဝ ကျေနပ်ပုံမရသဖြင့် ဝက်စလီက - “ဘာလဲ! ငါ့ရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုတွေက မျှော်လင့်ချက်အတွက် လုံလောက်တဲ့ အခြေခံအကြောင်းရင်း မဟုတ်ဘူးလား။ သူက ငါ့ရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို လုယူချင်တာလား။ ငါ့မှာ အားကိုးစရာ တခြားဘာမှ မရှိဘူး” ဟု တွေးတောခဲ့သည်။—ဂျွန်ဝှိုက်ဟက် (John Whitehead)၊ ဂျွန်ဝက်စလီ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်း၊ စာမျက်နှာ ၁၀၂။ ဤသည်မှာ အသင်းတော်အပေါ် ဖုံးလွှမ်းနေသော ထူထပ်သည့် မှောင်မိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး အပြစ်ဖြေခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားကာ ခရစ်တော်၏ ဘုန်းအသရေကို လုယူပြီး လူတို့၏ ကယ်တင်ခြင်းအတွက် တစ်ခုတည်းသော မျှော်လင့်ချက်ဖြစ်သည့် အသက်ပေးကယ်တင်ရှင်၏ အသွေးတော်မှ လူတို့၏ စိတ်ကို လမ်းလွှဲစေခြင်း ဖြစ်သည်။

Wesley and his associates were led to see that true religion is seated in the heart, and that God’s law extends to the thoughts as well as to the words and actions. Convinced of the necessity of holiness of heart, as well as correctness of outward deportment, they set out in earnest upon a new life. By the most diligent and prayerful efforts they endeavored to subdue the evils of the natural heart. They lived a life of self-denial, charity, and humiliation, observing with great rigor and exactness every measure which they thought could be helpful to them in obtaining what they most desired—that holiness which could secure the favor of God. But they did not obtain the object which they sought. In vain were their endeavors to free themselves from the condemnation of sin or to break its power. It was the same struggle which Luther had experienced in his cell at Erfurt. It was the same question which had tortured his soul—“How should man be just before God?” Job 9:2.

ဝက်စလီနှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် စစ်မှန်သော ဘာသာတရားသည် နှလုံးသားတွင် တည်ရှိကြောင်းနှင့် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်သည် စကားနှင့် လုပ်ရပ်များသာမက အတွေးအခေါ်များအထိပါ ကျရောက်ကြောင်း သိမြင်လာကြသည်။ နှလုံးသား၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုနှင့် ပြင်ပပြုမူပုံ မှန်ကန်မှုတို့၏ လိုအပ်ချက်ကို သဘောပေါက်ပြီးနောက်၊ သူတို့သည် စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် ဘဝသစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ အလွန်တုံ့ပြန်မှုရှိပြီး ဆုတောင်းခြင်းဖြင့် သူတို့သည် သဘာဝကျသော နှလုံးသား၏ ဆိုးညစ်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ ရက်ရောခြင်းနှင့် နှိမ့်ချခြင်းဘဝတွင် နေထိုင်ပြီး၊ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကို ရရှိနိုင်မည့် ထိုသန့်ရှင်းမှုကို ရရှိရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်ဟု သူတို့ယူဆသည့် တိုင်းတာမှုတိုင်းကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့ရှာဖွေသော အရာကို မရရှိခဲ့ကြပေ။ အပြစ်၏ အပြစ်ပေးခြင်းမှ မိမိကိုယ်ကို လွတ်မြောက်စေရန် သို့မဟုတ် ၎င်း၏ တန်ခိုးကို ချိုးဖျက်ရန် သူတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူသာက အာဖတ် (Erfurt) ရှိ သူ၏ အခန်းတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် တိုက်ပွဲမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သူ့၏ ဝိညာဉ်ကို ညှဉ်းပန်းခဲ့သည့် - “လူသည် ဘုရားသခင်ရှေ့တော်၌ မည်သို့ ဖြောင့်မတ်နိုင်မည်နည်း။” ယောဘ ၉:၂ ဟူသော တူညီသည့် မေးခွန်းပင် ဖြစ်သည်။

The fires of divine truth, well-nigh extinguished upon the altars of Protestantism, were to be rekindled from the ancient torch handed down the ages by the Bohemian Christians. After the Reformation, Protestantism in Bohemia had been trampled out by the hordes of Rome. All who refused to renounce the truth were forced to flee. Some of these, finding refuge in Saxony, there maintained the ancient faith. It was from the descendants of these Christians that light came to Wesley and his associates.

ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ ယဇ်ပလ္လင်များပေါ်တွင် ငြိမ်းသတ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ဘုရားသခင်၏ အမှန်တရားမီးများသည် ဘိုဟီးမီးယား (Bohemian) ခရစ်ယာန်များက ရာစုနှစ်များစွာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သော ရှေးဟောင်းမီးရှူးတန်ဆောင်မှ ပြန်လည်ထွန်းညှိခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးပြီးနောက်၊ ဘိုဟီးမီးယားရှိ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒသည် ရောမတို့၏ ဖိနှိပ်မှုအောက်တွင် နင်းချေခံခဲ့ရသည်။ အမှန်တရားကို ငြင်းပယ်ရန် ငြင်းဆန်သူအားလုံး ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့သည် ဆက်ဆိုနီ (Saxony) တွင် ခိုလှုံရာရှာပြီး ရှေးဟောင်းယုံကြည်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ကြသည်။ ထိုခရစ်ယာန်များ၏ အဆက်အနွယ်များထံမှပင် ဝက်စလီနှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအတွက် အလင်းရောင် ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

John and Charles Wesley, after being ordained to the ministry, were sent on a mission to America. On board the ship was a company of Moravians. Violent storms were encountered on the passage, and John Wesley, brought face to face with death, felt that he had not the assurance of peace with God. The Germans, on the contrary, manifested a calmness and trust to which he was a stranger.

ဂျွန်နှင့် ချားလ်စ် ဝက်စလီတို့သည် သင်းအုပ်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် အမေရိကသို့ သာသနာပြုခရီးစဉ်ဖြင့် စေလွှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သင်္ဘောပေါ်တွင် မိုရာဗီယန် (Moravian) လူမျိုးများ ပါရှိလာသည်။ ခရီးစဉ်တစ်လျှောက် ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများနှင့် ကြုံတွေ့ရပြီး ဂျွန်ဝက်စလီသည် သေမင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ဘုရားသခင်နှင့် ငြိမ်သက်ခြင်းရှိကြောင်း အာမခံချက်မရှိဟု ခံစားခဲ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဂျာမန်တို့သည် သူစိမ်းဆန်သော တည်ငြိမ်မှုနှင့် ယုံကြည်ခြင်းကို ပြသခဲ့ကြသည်။

“I had long before,” he says, “observed the great seriousness of [254] their behavior. Of their humility they had given a continual proof, by performing those servile offices for the other passengers which none of the English would undertake; for which they desired and would receive no pay, saying it was good for their proud hearts, and their loving Saviour had done more for them. And every day had given them occasion of showing a meekness which no injury could move. If they were pushed, struck, or thrown about, they rose again and went away; but no complaint was found in their mouth. There was now an opportunity of trying whether they were delivered from the spirit of fear, as well as from that of pride, ဂုဏ်မာန၊ ဒေါသနှင့် လက်စားချေခြင်း။ တရားတော်စတင်သော ဆာလံသီချင်းကြားတွင်ပင် ပင်လယ်ရေသည် ကျော်ဖြတ်လာပြီး ပင်မရွက်ကိုအပိုင်းပိုင်းကွဲစေကာ သင်္ဘောကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ပြီး မဟာသမုဒ္ဒရာက ကျွန်ုပ်တို့ကို မျိုချတော့မည့်အလား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများကြားတွင် ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံများ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဂျာမန်လူမျိုးများကမူ တည်ငြိမ်စွာ သီချင်းဆိုနေကြဆဲဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်တော် သူတို့ထဲမှ တစ်ဦးကို ‘မင်းတို့ မကြောက်ဘူးလား’ ဟု မေးခဲ့သည်။ သူက ‘ဘုရားသခင်ကျေးဇူးကြောင့် မကြောက်ပါဘူး’ ဟု ပြန်ဖြေသည်။ ‘ဒါပေမဲ့ မင်းတို့ရဲ့ မိန်းမတွေနဲ့ ကလေးတွေ မကြောက်ကြဘူးလား’ ဟု ထပ်မေးတော့ သူက ‘မကြောက်ပါဘူး၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိန်းမတွေနဲ့ ကလေးတွေက သေဖို့ မကြောက်ကြပါဘူး’ ဟု နူးညံ့စွာ ပြန်ဖြေသည်။”—ဝှိုက်ဟက်၊ ဂျွန်ဝက်စလီ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်း၊ စာမျက်နှာ ၁၀။

“ကျွန်တော် အကြာကြီးကတည်းက သူတို့၏ [၂၅၄] အပြုအမူများတွင် အလွန်လေးနက်မှုကို သတိပြုမိခဲ့သည်” ဟု သူက ဆိုသည်။ သူတို့၏ နှိမ့်ချမှုကို အင်္ဂလိပ်တို့ မည်သူမျှ မလုပ်လိုသည့် အစေခံအလုပ်များကို အခြားခရီးသည်များအတွက် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြင့် အဆက်မပြတ် သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် လုပ်အားခ မယူလိုသလို မယူလည်းယူမည်မဟုတ်ဘဲ သူတို့၏ ဂုဏ်မာနကြီးသော နှလုံးသားအတွက် ကောင်းကြောင်းနှင့် သူတို့၏ ချစ်လှစွာသော ကယ်တင်ရှင်က သူတို့အတွက် ပို၍ လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြသည်။ နေ့ရက်တိုင်းသည် မည်သည့်ထိခိုက်နစ်နာမှုမျှ မလှုပ်ရှားနိုင်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန် သူတို့ကို အခွင့်အရေးပေးခဲ့သည်။ သူတို့သည် တွန်းခြင်း၊ ရိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပစ်ပေါက်ခြင်းခံရလျှင်ပင် ပြန်လည်ထလာပြီး ထွက်သွားကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏ ပါးစပ်မှ ညည်းတွားသံ တစ်ခုမျှ မထွက်လာခဲ့ပေ။ အခုအခါ ဂုဏ်မာန၊ ဒေါသနှင့် လက်စားချေခြင်း စိတ်ဓာတ်တို့မှလွတ်မြောက်သကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့ခြင်းစိတ်မှလည်း လွတ်မြောက်ခဲ့ကြသလားဆိုသည်ကို စမ်းသပ်ရန် အခွင့်အရေးရခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုခြင်းစတင်သော ဆာလံသီချင်းကြားတွင်ပင် ပင်လယ်ရေသည် ကျော်ဖြတ်လာပြီး ပင်မရွက်ကို အပိုင်းပိုင်းကွဲစေကာ သင်္ဘောကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ပြီး မဟာသမုဒ္ဒရာက ကျွန်ုပ်တို့ကို မျိုချတော့မည့်အလား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများကြားတွင် ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံများ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဂျာမန်လူမျိုးများကမူ တည်ငြိမ်စွာ သီချင်းဆိုနေကြဆဲဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်တော် သူတို့ထဲမှ တစ်ဦးကို ‘မင်းတို့ မကြောက်ဘူးလား’ ဟု မေးခဲ့သည်။ သူက ‘ဘုရားသခင်ကျေးဇူးကြောင့် မကြောက်ပါဘူး’ ဟု ပြန်ဖြေသည်။ ‘ဒါပေမဲ့ မင်းတို့ရဲ့ မိန်းမတွေနဲ့ ကလေးတွေ မကြောက်ကြဘူးလား’ ဟု ထပ်မေးတော့ သူက ‘မကြောက်ပါဘူး၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိန်းမတွေနဲ့ ကလေးတွေက သေဖို့ မကြောက်ကြပါဘူး’ ဟု နူးညံ့စွာ ပြန်ဖြေသည်။”—ဝှိုက်ဟက်၊ ဂျွန်ဝက်စလီ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်း၊ စာမျက်နှာ ၁၀။

Upon arriving in Savannah, Wesley for a short time abode with the Moravians, and was deeply impressed with their Christian deportment. Of one of their religious services, in striking contrast to the lifeless formalism of the Church of England, he wrote: “The great simplicity as well as solemnity of the whole almost made me forget the seventeen hundred years between, and imagine myself in one of those assemblies where form and state were not; but Paul, the tentmaker, or Peter, the fisherman, presided; yet with the demonstration of the Spirit and of power.”—Ibid., pages 11, 12.

ဆာဗားနားမြို့သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဝက်စလီသည် မိုရာဗီယန်များနှင့် ခေတ္တမျှ အတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ခရစ်ယာန်ကျင့်ဝတ်သိက္ခာကို အထူးပင် လေးစားမိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အသက်မဲ့သော ရိုးရာဝါဒများနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည့် ၎င်းတို့၏ ဝတ်ပြုခြင်းတစ်ခုအကြောင်းကို သူက ဤသို့ရေးသားခဲ့သည် - "ထိုဝတ်ပြုခြင်းတစ်ခုလုံး၏ ကြီးမားသော ရိုးရှင်းမှုနှင့် တည်ကြည်မှုတို့သည် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင့်ခုနစ်ရာမျှ ဝေးကွာနေသော ကာလအပိုင်းအခြားကို မေ့လျော့သွားစေပြီး၊ ထိုခေတ်အခါက အဆောင်အယောင်များမရှိသော စုဝေးရာနေရာတစ်ခုတွင် ရှိနေသယောင် ထင်မှတ်ရစေသည်။ ထိုနေရာတွင် တဲဆောက်လုပ်သူရှင်ပေါလု သို့မဟုတ် တံငါသည်ရှင်ပေတရုတို့က ဦးဆောင်နေပြီး ဝိညာဉ်တော်နှင့် တန်ခိုးတော်တို့၏ ပြသခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ — ထိုစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၁၁၊ ၁၂။

On his return to England, Wesley, under the instruction of a Moravian preacher, arrived at a clearer understanding of Bible faith. He was convinced that he must renounce all dependence upon his own works for salvation and must trust wholly to “the Lamb of God, which taketh away the sin of the world.” At a meeting of the Moravian society in London a statement was read from Luther, describing the change which the Spirit of God works in the heart of the believer. As Wesley listened, faith was kindled in his soul. “I felt my heart strangely warmed,” he says. “I felt I did trust in Christ, Christ alone, for salvation: and an assurance was given me, that He had taken away my sins, even mine, and saved me from the law of sin and death.”—Ibid., page 52.

အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ဝက်စလီသည် မိုရာဗီယန်တရားဟောဆရာတစ်ဦး၏ သင်ကြားမှုအောက်တွင် ကျမ်းစာပါ ယုံကြည်ခြင်းကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ နားလည်လာခဲ့သည်။ မိမိ၏ ကယ်တင်ခြင်းအတွက် မိမိပြုသမျှ အမှုအရာများအပေါ် အားကိုးခြင်းကို စွန့်လွှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး "လောကီသားတို့၏ အပြစ်ကို ဆောင်သွားတော်မူသော ဘုရားသခင်၏ သိုးသငယ်" အပေါ်တွင်သာ လုံးဝမှီခိုအားထားရမည်ဖြစ်ကြောင်း သူယုံကြည်လာခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့ရှိ မိုရာဗီယန်အဖွဲ့အစည်း၏ အစည်းအဝေးတစ်ခုတွင် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်သည် ယုံကြည်သူ၏ နှလုံးသားထဲတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးပုံကို ဖော်ပြထားသော လူသာ၏ စကားကို ဖတ်ပြခဲ့သည်။ ဝက်စလီသည် နားထောင်နေစဉ်တွင် သူ၏ဝိညာဉ်၌ ယုံကြည်ခြင်းမီး တောက်လောင်လာခဲ့သည်။ "ငါ့နှလုံးသားသည် ထူးဆန်းစွာ နွေးထွေးလာသည်ကို ခံစားရသည်။ ငါသည် ကယ်တင်ခြင်းအတွက် ခရစ်တော်ကိုသာ၊ ခရစ်တော်တစ်ပါးတည်းကိုသာ ယုံကြည်ကြောင်း ခံစားရပြီး၊ ငါ့အပြစ်များကို၊ ငါ့အပြစ်များကိုပင် ကိုယ်တော်ဆောင်ယူသွားတော်မူ၍ အပြစ်နှင့်သေခြင်းတရားမှ ကယ်တင်တော်မူကြောင်း အာမခံချက်ကို ရရှိခဲ့သည်" ဟု သူဆိုသည်။ — ထိုစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၅၂။

Through long years of wearisome and comfortless striving—years of rigorous self-denial, of reproach and humiliation—Wesley had steadfastly adhered to his one purpose of seeking God. Now he had found Him; and he found that the grace which he had toiled to win by prayers and fasts, by almsdeeds and self-abnegation, was a gift, “without money and without price.”

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ နှစ်သိမ့်မှုမရှိသော နှစ်ကာလများစွာအတွင်း—ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခံရခြင်းနှင့် အရှက်တကွဲ ဖြစ်ရခြင်းများထဲတွင်—ဝက်စလီသည် ဘုရားသခင်ကို ရှာဖွေရမည်ဟူသော သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်းကိုသာ မယိမ်းမယိုင် ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။ ယခုတွင် သူသည် ဘုရားသခင်ကို တွေ့ရှိပြီဖြစ်သည်။ သူသည် ဆုတောင်းခြင်း၊ အစာရှောင်ခြင်း၊ ဒါနပြုခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်းများဖြင့် အပင်ပန်းခံ၍ ရယူရန် ကြိုးစားခဲ့သော ကျေးဇူးတော်သည် "ငွေပေးစရာမလို၊ အခမဲ့" ပေးသနားသော လက်ဆောင်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သူတွေ့ရှိခဲ့သည်။

Once established in the faith of Christ, his whole soul burned with the desire to spread everywhere a knowledge of the glorious gospel of God’s free grace. “I look upon all the world as my parish,” he said; “in whatever part of it I am, I judge it meet, right, and my bounden duty, to declare unto all that are willing to hear, the glad tidings of salvation.”—Ibid., page 74.

ခရစ်တော်၌ ယုံကြည်ခြင်းတွင် ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိပြီးနောက် သူ၏ ဝိညာဉ်တစ်စုံလုံးသည် ဘုရားသခင်၏ အခမဲ့ပေးသနားသော ကျေးဇူးတော်နှင့်ဆိုင်သည့် ဘုန်းတော်ကြီးသော ဧဝံဂေလိတရားကို နေရာအနှံ့အပြား ဖြန့်ဝေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် တောက်လောင်နေခဲ့သည်။ "ငါသည် လောကီနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို ငါ၏ သင်းအုပ်နယ်မြေအဖြစ် သဘောထားသည်။ ငါသည် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေပါစေ၊ နားထောင်လိုသူအားလုံးတို့အား ကယ်တင်ခြင်းတရားတော်နှင့်ဆိုင်သော သတင်းကောင်းကို ကြေညာခြင်းသည် သင့်လျော်မှန်ကန်ပြီး ငါ့တွင်ရှိသော တာဝန်ဝတ္တရားဖြစ်သည်ဟု ငါယူဆသည်" ဟု သူဆိုခဲ့သည်။ — ထိုစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၇၄။

He continued his strict and self-denying life, not now as the ground, but the result of faith; not the root, but the fruit of holiness. The grace of God in Christ is the foundation of the Christian’s hope, and that grace will be manifested in obedience. Wesley’s life was devoted to the preaching of the great truths which he had received—justification through faith in the atoning blood of Christ, and the renewing power of the Holy Spirit upon the heart, bringing forth fruit in a life conformed to the example of Christ.

သူသည် မိမိ၏ တင်းကျပ်ပြီး ကိုယ်ကျိုးစွန့်သော အသက်တာကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ယုံကြည်ခြင်း၏ အခြေခံအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ ယုံကြည်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းခြင်း၏ အမြစ်မဟုတ်ဘဲ အသီးအဖြစ် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ခရစ်တော်၌ရှိသော ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်သည် ခရစ်ယာန်တို့၏ မျှော်လင့်ခြင်းအခြေခံဖြစ်ပြီး ထိုကျေးဇူးတော်သည် နားထောင်နာခံခြင်းအားဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ဝက်စလီ၏ အသက်တာသည် သူလက်ခံရရှိထားသော ကြီးမားသော သမ္မာတရားများကို ဟောပြောခြင်းအတွက် မြှုပ်နှံထားခဲ့သည်။ ထိုတရားများမှာ ခရစ်တော်၏ အပြစ်ဖြေသော အသွေးတော်ကို ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်ရာရောက်ခြင်းနှင့် နှလုံးသားကို သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် အသစ်ပြုပြင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ခရစ်တော်၏ ပုံသက်သေအတိုင်း လိုက်လျှောက်သော အသက်တာတွင် အသီးသီးစေခြင်း ဖြစ်သည်။

Whitefield and the Wesleys had been prepared for their work by long and sharp personal convictions of their own lost condition; and that they might be able to endure hardness as good soldiers of Christ, they had been subjected to the fiery ordeal of scorn, derision, and persecution, both in the university and as they were entering the ministry. They and a few others who sympathized with them were contemptuously called Methodists by their ungodly fellow students—a name which is at the present time regarded as honorable by one of the largest denominations in England and America.

ဝှစ်ဖီးလ်နှင့် ဝက်စလီတို့သည် မိမိတို့၏ ဆုံးရှုံးနေသော အခြေအနေကို ကိုယ်တိုင် နက်နဲစွာ သိမြင်ခံစားခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းအတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ခရစ်တော်၏ စစ်သားကောင်းများအနေဖြင့် အခက်အခဲများကို သည်းခံနိုင်စေရန်အတွက် ၎င်းတို့သည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းတွင်လည်းကောင်း၊ အမှုတော်မြတ်ကို စတင်ထမ်းဆောင်ချိန်တွင်လည်းကောင်း ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း၊ လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတည်းဟူသော မီးစမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှင့် သဘောတူညီသော အခြားသူအနည်းငယ်ကို ဘုရားမဲ့သော ကျောင်းနေဖက်တို့က "မက်သဒစ်" ဟု အထင်သေးစွာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ထိုအမည်ကို အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကရှိ အကြီးမားဆုံးသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဂဏများထဲမှ တစ်ခုက ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာအမည်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

As members of the Church of England, they were strongly attached to her forms of worship, but the Lord had presented before them in His word a higher standard. The Holy Spirit urged them to preach Christ and Him crucified. The power of the Highest attended their labors. Thousands were convicted and truly converted. It was necessary that these sheep be protected from ravening wolves. Wesley had no thought of forming a new denomination, but he organized them under what was called the Methodist Connection.

အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အဖွဲ့ဝင်များအနေဖြင့် ၎င်းတို့သည် အသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုမှုပုံစံများကို အလွန်အမင်း တန်ဖိုးထားခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဘုရားသခင်သည် နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့် ပိုမိုမြင့်မားသော စံနှုန်းကို ၎င်းတို့ရှေ့တွင် ချပြခဲ့သည်။ သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်သည် ခရစ်တော်နှင့် လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် အသေခံတော်မူသော ခရစ်တော်ကို ဟောပြောရန် ၎င်းတို့ကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးသော ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးတော်သည် ၎င်းတို့၏ အမှုဆောင်ခြင်းများနှင့်အတူ ပါရှိခဲ့သည်။ လူပေါင်းထောင်ချီ၍ အပြစ်ကို နားလည်သဘောပေါက်လာပြီး အမှန်တကယ် အသစ်တစ်ဖန် မွေးဖွားခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသိုးငယ်များကို အန္တရာယ်ပြုတတ်သော ဝံပုလွေများလက်မှ ကာကွယ်ပေးရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဝက်စလီသည် ဂိုဏ်းဂဏသစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ရန် အကြံအစည်မရှိခဲ့သော်လည်း၊ သူတို့ကို "မက်သဒစ် ဆက်သွယ်ရေး" (Methodist Connection) ဟု ခေါ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအောက်တွင် စုစည်းပေးခဲ့သည်။

Mysterious and trying was the opposition which these preachers encountered from the established church; yet God, in His wisdom, had overruled events to cause the reform to begin within the church itself. Had it come wholly from without, it would not have penetrated where it was so much needed. But as the revival preachers were churchmen, and labored within the pale of the church wherever they could find opportunity, the truth had an entrance where the doors would otherwise have remained closed. Some of the clergy were roused from their moral stupor and became zealous preachers in their own parishes. Churches that had been petrified by formalism were quickened into life.

ဤသာသနာပြုသူများသည် တည်ထောင်ပြီးသား ချာ့ခ်ျအသင်းတော်များထံမှ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်ပြီး စမ်းသပ်မှုများပြားသည့် ဆန့်ကျင်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏ဉာဏ်ပညာတော်ဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ချာ့ခ်ျအသင်းတော်အတွင်း၌ပင် စတင်စေရန် အခြေအနေများကို စီမံခန့်ခွဲတော်မူခဲ့သည်။ အကယ်၍ ထိုပြောင်းလဲမှုသည် အပြင်ဘက်မှသာ လုံးလုံးလျားလျား လာခဲ့မည်ဆိုလျှင် အမှန်တကယ်လိုအပ်နေသည့်နေရာများသို့ ထိုးဖောက်ရောက်ရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် နိုးကြားမှုဖြစ်စေသော ဤသာသနာပြုသူများသည် ချာ့ခ်ျအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီး အခွင့်အရေးရသည့်နေရာတိုင်းတွင် အသင်းတော်၏ နယ်ပယ်အတွင်း၌ပင် ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့်၊ တံခါးများပိတ်ထားရမည့်နေရာများတွင်ပင် သမ္မာတရားသည် ဝင်ရောက်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဝတ်တရားသာဆောင်ပြီး စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိုင်းမှိုင်းနေသော ဘုန်းတော်ကြီးအချို့မှာ နိုးကြားလာကြပြီး မိမိတို့၏နယ်မြေများတွင် စိတ်အားထက်သန်စွာ တရားဟောသူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဝတ်ပြုမှုပုံစံများဖြင့် တောင့်တင်းခြောက်ကပ်နေသော ချာ့ခ်ျများမှာလည်း အသက်ဝင်လာခဲ့ကြသည်။

In Wesley’s time, as in all ages of the church’s history, men of different gifts performed their appointed work. They did not harmonize upon every point of doctrine, but all were moved by the Spirit of God, and united in the absorbing aim to win souls to Christ. The differences between Whitefield and the Wesleys threatened at one time to create alienation; but as they learned meekness in the [258] school of Christ, mutual forbearance and charity reconciled them.

ဝက်စလေ၏ခေတ်တွင် ချာ့ခ်ျသမိုင်းတစ်လျှောက် အခြားခေတ်ကာလများနည်းတူ ထူးခြားသောဆုကျေးဇူး အမျိုးမျိုးရှိကြသည့် လူများသည် မိမိတို့သတ်မှတ်ထားသော အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ဝါဒဆိုင်ရာ အချက်တိုင်းတွင် သဘောတူညီမှုမရှိခဲ့ကြသော်လည်း အားလုံးကို ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်က လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့ပြီး ဝိညာဉ်များကို ခရစ်တော်ထံသို့ ပို့ဆောင်ရန်ဟူသော တူညီသည့်ရည်မှန်းချက်တစ်ခုတည်းတွင် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ဝှိုက်ဖီးလ်နှင့် ဝက်စလေညီနောင်တို့အကြားရှိ ကွဲပြားခြားနားမှုများသည် တစ်ချိန်က သူတို့အကြား သွေးကွဲမှုဖြစ်စေရန် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း ခရစ်တော်၏ကျောင်းတော်၌ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို သင်ယူခဲ့ကြသည့်အတိုင်း အပြန်အလှန် သည်းခံခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာတို့က သူတို့ကို ပြန်လည်သင့်မြတ်စေခဲ့သည်။

They had no time to dispute, while error and iniquity were teeming everywhere, and sinners were going down to ruin. The servants of God trod a rugged path. Men of influence and learning employed their powers against them. After a time many of the clergy manifested determined hostility, and the doors of the churches were closed against a pure faith and those who proclaimed it. The course of the clergy in denouncing them from the pulpit aroused the elements of darkness, ignorance, and iniquity. Again and again did John Wesley escape death by a miracle of God’s mercy. When the rage of the mob was excited against him, and there seemed no way of escape, an angel in human form came to his side, the mob fell back, and the servant of Christ passed in safety from the place of danger.

အမှားများနှင့် မတရားမှုများသည် နေရာတိုင်းတွင် ပြည့်နှက်နေပြီး အပြစ်သားများသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်နေချိန်တွင် သူတို့၌ ငြင်းခုံရန် အချိန်မရှိခဲ့ပေ။ ဘုရားသခင်၏ အစေခံများသည် ကြမ်းတမ်းသောလမ်းကို လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြသည်။ လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး ပညာတတ်သောသူတို့သည် သူတို့ကို ဆန့်ကျင်ရန် မိမိတို့၏စွမ်းအားများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် ဘုန်းတော်ကြီးအများစုသည် ပြတ်သားသောရန်လိုမှုကို ပြသလာကြပြီး ချာ့ခ်ျများ၏တံခါးများကို စင်ကြယ်သောယုံကြည်ခြင်းနှင့် ၎င်းကို ဟောပြောသူများအတွက် ပိတ်ထားခဲ့ကြသည်။ တရားဟောစင်မြင့်များမှတစ်ဆင့် သူတို့ကို ရှုတ်ချခြင်းဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏လုပ်ရပ်သည် မှောင်မိုက်ခြင်း၊ မသိနားမလည်ခြင်းနှင့် မတရားမှုများကို လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။ ဂျွန်ဝက်စလေသည် ဘုရားသခင်၏ကရုဏာတော်နှင့် အံ့ဖွယ်နည်းဖြင့် သေခြင်းမှ အကြိမ်ကြိမ် လွတ်မြောက်ခဲ့ရသည်။ လူအုပ်ကြီး၏အမျက်ဒေါသ သူ၏အပေါ်သို့ ပွင့်ထွက်လာပြီး လွတ်မြောက်ရန် လမ်းမရှိတော့ဟု ထင်ရသည့်အခါ လူ့ရုပ်အသွင်ရှိသည့် ကောင်းကင်တမန်တစ်ပါးသည် သူ၏အနားသို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး လူအုပ်ကြီးလည်း နောက်ဆုတ်သွားကာ ခရစ်တော်၏အစေခံသည် အန္တရာယ်ရှိသည့်နေရာမှ လုံခြုံစွာ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။

Of his deliverance from the enraged mob on one of these occasions, Wesley said: “Many endeavored to throw me down while we were going down hill on a slippery path to the town; as well judging that if I was once on the ground, I should hardly rise any more. But I made no stumble at all, nor the least slip, till I was entirely out of their hands.... Although many strove to lay hold on my collar or clothes, to pull me down, they could not fasten at all: only one got fast hold of the flap of my waistcoat, which was soon left in his hand; the other flap, in the pocket of which was a bank note, was torn but half off.... A lusty man just behind, struck at me several times, with a large oaken stick; with which if he had struck me once on the back part of my head, it would have saved him all further trouble. But every time, the blow was turned aside, I know not how; for I could not move to the right hand or left.... Another came rushing through the press, and raising his arm to strike, on a sudden let it drop, and only stroked my head, saying, ‘What soft hair he has!’ ... The very first men whose hearts were turned were the heroes of the town, the [259] captains of the rabble on all occasions, one of them having been a prize fighter at the bear gardens....

ဤအခြေအနေမျိုးတွင် ဒေါသထွက်နေသော လူအုပ်ကြီးထံမှ သူလွတ်မြောက်ခဲ့ရပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဝက်စလေက ဤသို့ဆိုသည် - "ကျွန်တော်တို့ မြို့ဆီသို့ ချော်လဲလွယ်သော လျှောစောက်လမ်းအတိုင်း ဆင်းသွားစဉ် လူအများက ကျွန်တော့်ကို မြေကြီးပေါ်သို့ လဲကျအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့က အကယ်၍ ကျွန်တော် တစ်ခါလောက်သာ မြေပေါ်လဲကျသွားရင် နောက်ထပ် ထမြောက်နိုင်တော့မှာမဟုတ်ဘူးလို့ ကောင်းကောင်းတွက်ဆထားကြသည်။ သို့သော် သူတို့လက်ထဲမှ လုံးဝလွတ်မြောက်သည်အထိ ကျွန်တော် လုံးဝခြေမခလုတ်တိုက်ခြင်း၊ အနည်းငယ်မျှပင် ချော်လဲခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ ... လူအများက ကျွန်တော့်ကို ဆွဲလှဲဖို့အတွက် ကော်လာ သို့မဟုတ် အဝတ်အစားများကို ဆွဲကိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း သူတို့အနေဖြင့် မည်သို့မျှ မဆွဲကိုင်နိုင်ခဲ့ကြပါ။ တစ်ယောက်ကသာ ကျွန်တော့်အင်္ကျီ၏ အိတ်ကပ်အစကို ဆွဲမိသွားပြီး သူ၏လက်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက် အိတ်ကပ်ထဲတွင် ငွေစက္ကူတစ်ရွက်ပါသော အိတ်ကပ်စမှာမူ တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ ပြဲသွားခဲ့သည်။ ... ကျွန်တော့်နောက်မှ လူသန်ကြီးတစ်ယောက်က ဝက်သစ်ချတုတ်ချောင်းကြီးနှင့် ကျွန်တော့်ကို အကြိမ်ကြိမ် ရိုက်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသာ ကျွန်တော့်ဦးခေါင်းနောက်စေ့ကို တစ်ချက်လောက် ထိမှန်အောင် ရိုက်နိုင်ခဲ့မည်ဆိုလျှင် သူ နောက်ထပ် အလုပ်ရှုပ်စရာမလိုတော့ပေ။ သို့သော် ရိုက်ချက်တိုင်းသည် မည်သို့ဖြစ်သွားသည်ကို ကျွန်တော်မသိနိုင်ဘဲ လွဲသွားခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျွန်တော်သည် လက်ယာဘက်သို့ဖြစ်စေ၊ လက်ဝဲဘက်သို့ဖြစ်စေ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ ... နောက်လူတစ်ယောက်က လူအုပ်ကြားထဲမှ ပြေးဝင်လာပြီး ရိုက်ရန် လက်ကို မြှောက်လိုက်သော်လည်း ရုတ်တရက် လက်ကိုပြန်ချလိုက်ပြီး ကျွန်တော့်ဦးခေါင်းကိုသာ ပွတ်သပ်ပေးကာ 'သူ့ဆံပင်တွေက ဘယ်လောက်တောင် ပျော့ပျောင်းလိုက်သလဲ' ဟု ပြောခဲ့သည်။ ... အစောဆုံး စိတ်နှလုံး ပြောင်းလဲသွားသူများမှာ မြို့ထဲတွင် သူရဲကောင်းများဟု သတ်မှတ်ခံထားရသူများဖြစ်ကြပြီး အခါအားလျော်စွာ လူမိုက်ဂိုဏ်းကို ဦးဆောင်သူများဖြစ်ကြသည်။ သူတို့ထဲမှ တစ်ယောက်ဆိုလျှင် ဝက်ဝံပွဲကျင်းများတွင် ဆုရဖူးသည့် လက်ဝှေ့သမားတစ်ဦးပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။"

“By how gentle degrees does God prepare us for His will! Two years ago, a piece of brick grazed my shoulders. It was a year after that the stone struck me between the eyes. Last month I received one blow, and this evening two, one before we came into the town, and one after we were gone out; but both were as nothing: for though one man struck me on the breast with all his might, and the other on the mouth with such force that the blood gushed out immediately, I felt no more pain from either of the blows than if they had touched me with a straw.”—John Wesley, Works, vol. 3, pp. 297, 298.

"ဘုရားသခင်သည် မိမိ၏အလိုတော်အတွက် ကျွန်တော်တို့ကို မည်မျှ သိမ်မွေ့သော အဆင့်ဆင့်ဖြင့် ပြင်ဆင်ပေးတော်မူပါသနည်း! လွန်ခဲ့သည့် နှစ်နှစ်က အုတ်ခဲတစ်စသည် ကျွန်တော့်ပခုံးကို ပွတ်တိုက်သွားခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် ကျောက်ခဲတစ်လုံးသည် ကျွန်တော့်မျက်လုံးကြားကို ထိမှန်ခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့်လက ကျွန်တော် ရိုက်ချက်တစ်ခု ခံခဲ့ရပြီး ဒီညနေတွင် နှစ်ချက်ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချက်မှာ မြို့ထဲမရောက်မီဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ချက်မှာ မြို့ပြင်သို့ထွက်လာပြီးမှ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ်ချက်စလုံးသည် ဘာမျှမဟုတ်ခဲ့ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူတစ်ယောက်က ကျွန်တော့်ရင်ဘတ်ကို အားကုန်သုံး၍ ရိုက်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ နောက်တစ်ယောက်က ကျွန်တော့်ပါးစပ်ကို သွေးများချက်ချင်း ပန်းထွက်လာလောက်အောင် ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ထိုရိုက်ချက်နှစ်ခုလုံးမှ ကျွန်တော် ခံစားရသည့် နာကျင်မှုမှာ မြက်ခြောက်ရိုးလေးတစ်ခုနှင့် ထိလိုက်သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။" — ဂျွန်ဝက်စလေ၊ လက်ရာများ၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၂၉၇၊ ၂၉၈။

The Methodists of those early days—people as well as preachers—endured ridicule and persecution, alike from church members and from the openly irreligious who were inflamed by their misrepresentations. They were arraigned before courts of justice—such only in name, for justice was rare in the courts of that time. Often they suffered violence from their persecutors. Mobs went from house to house, destroying furniture and goods, plundering whatever they chose, and brutally abusing men, women, and children. In some instances, public notices were posted, calling upon those who desired to assist in breaking the windows and robbing the houses of the Methodists, to assemble at a given time and place. These open violations of both human and divine law were allowed to pass without a reprimand. A systematic persecution was carried on against a people whose only fault was that of seeking to turn the feet of sinners from the path of destruction to the path of holiness.

ထိုအစောပိုင်းကာလက မက်သဒစ်ဝါဒီများ (တရားဟောသူများသာမက ပြည်သူများပါ) သည် ချာ့ခ်ျအသင်းဝင်များထံမှသော်လည်းကောင်း၊ သူတို့၏အကြောင်းကို မှားယွင်းစွာပြောဆိုမှုများကြောင့် ဒေါသထွက်နေကြသော ဘာသာမဲ့များထံမှသော်လည်းကောင်း၊ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချမှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို ခံခဲ့ကြရသည်။ သူတို့ကို တရားရုံးများသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်အခါက တရားရုံးများတွင် တရားမျှတမှုမှာ ရှားပါးလှသဖြင့် တရားရုံးဆိုသည်မှာ နာမည်ခံမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများထံမှ အကြမ်းဖက်မှုများကို မကြာခဏ ခံခဲ့ကြရသည်။ လူအုပ်စုများသည် အိမ်များဆီသို့ လှည့်လည်သွားလာပြီး ပရိဘောဂများနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ မိမိတို့နှစ်သက်ရာကို လုယူခြင်း၊ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးငယ်များကို ရက်စက်စွာ အနိုင်ကျင့်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောကိစ္စများတွင် မက်သဒစ်ဝါဒီတို့၏ ပြတင်းပေါက်များကို ရိုက်ခွဲရန်နှင့် အိမ်များကို လုယက်ရန် ကူညီလိုသူများကို သတ်မှတ်ထားသော အချိန်နှင့်နေရာတွင် စုဝေးရန်အတွက် အများပြည်သူသိစေရန် ကြေညာချက်များပင် ကပ်ထားခဲ့ကြသည်။ လူသားတို့၏ဥပဒေနှင့် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးကို ဤသို့ வெளிப்படையாக ချိုးဖောက်မှုများကို အရေးယူမှုမရှိဘဲ ခွင့်ပြုပေးထားခဲ့သည်။ အပြစ်သားတို့၏ခြေလှမ်းကို ပျက်စီးခြင်းလမ်းမှ သန့်ရှင်းခြင်းလမ်းသို့ ပြောင်းလဲပေးရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသာလျှင် အပြစ်ရှိသော လူမျိုးတစ်မျိုးအပေါ် စနစ်တကျ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

Said John Wesley, referring to the charges against himself and his associates: “Some allege that the doctrines of these men are false, erroneous, and enthusiastic; that they are new and unheard-of till of late; that they are Quakerism, fanaticism, popery. This whole pretense has been already cut up by the roots, it having been shown at large that every branch of this doctrine is the plain doctrine of Scripture interpreted by our own church. Therefore it cannot be [260] either false or erroneous, provided the Scripture be true.”

မိမိနှင့် မိမိ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအပေါ် စွပ်စွဲချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ ဂျွန်ဝက်စလေက ဤသို့ဆိုသည် - "အချို့က ဤလူတို့၏ဝါဒများသည် မမှန်ကန်၊ မှားယွင်းပြီး စိတ်ခံစားချက်သက်သက်ဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ယခင်က မကြားဖူးသော အရာများဖြစ်သည်၊ ကွာကာဝါဒ၊ ရူးသွပ်သောဝါဒ၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဝါဒများ ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ဤစွပ်စွဲချက်တစ်ခုလုံးကို အမြစ်ပါမကျန် ရှင်းလင်းပြီးဖြစ်သည်မှာ ဤဝါဒ၏ အကိုင်းအခက်တိုင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ကိုယ်ပိုင်အသင်းတော်က ဘာသာပြန်ဆိုထားသည့် သမ္မာကျမ်းစာ၏ ရှင်းလင်းသောဝါဒဖြစ်ကြောင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာသည် မှန်ကန်သည်ဆိုလျှင်၊ ၎င်းသည် မှားယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် မမှန်ကန်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပါ။"

“Others allege, ‘Their doctrine is too strict; they make the way to heaven too narrow.’ And this is in truth the original objection, (as it was almost the only one for some time,) and is secretly at the bottom of a thousand more, which appear in various forms. But do they make the way to heaven any narrower than our Lord and His apostles made it? Is their doctrine stricter than that of the Bible? Consider only a few plain texts: ‘Thou shalt love the Lord thy God with all thy heart, and with all thy mind, and with all thy soul, and with all thy strength.’ ‘For every idle word which men shall speak, they shall give an account in the day of judgment.’ ‘Whether ye eat, or drink, or whatever ye do, do all to the glory of God.’”

"အခြားသူများကလည်း 'သူတို့ရဲ့ဝါဒက အရမ်းတင်းကျပ်လွန်းတယ်၊ ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်လမ်းကို အရမ်းကျဉ်းမြောင်းအောင် လုပ်နေတယ်' ဟု စွပ်စွဲကြသည်။ ဤသည်မှာ အမှန်တကယ်ပင် မူလကတည်းက ရှိနေသော ကန့်ကွက်ချက်ဖြစ်ပြီး (အချိန်အတန်ကြာသည်အထိ ဤတစ်ခုတည်းသာ ကန့်ကွက်ချက်ဖြစ်ခဲ့သည်)၊ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသော အခြားသော စွပ်စွဲချက်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်၏ အောက်ခြေတွင် လျှို့ဝှက်စွာ တည်ရှိနေသည်။ သို့သော် သူတို့သည် ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်လမ်းကို ကျွန်ုပ်တို့၏သခင်နှင့် တမန်တော်များ သတ်မှတ်ခဲ့သည်ထက် ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းအောင် လုပ်နေကြပါသလော။ သူတို့၏ဝါဒသည် ကျမ်းစာပါဝါဒထက် ပိုမိုတင်းကျပ်နေပါသလော။ ရှင်းလင်းသော ကျမ်းပိုဒ်အနည်းငယ်ကိုသာ စဉ်းစားကြည့်ပါ - 'သင်၏ဘုရားသခင် ထာဝရဘုရားကို စိတ်နှလုံးအကြွင်းမဲ့၊ အကြံအစည်အကြွင်းမဲ့၊ ဝိညာဉ်အကြွင်းမဲ့၊ ခွန်အားအကြွင်းမဲ့ ချစ်လော့။' 'လူတို့သည် မိမိတို့ပြောဆိုသမျှသော အချည်းနှီးစကားတို့အတွက် တရားစီရင်ရာနေ့၌ စာရင်းပေးရကြလိမ့်မည်။' 'သင်တို့သည် စားသောက်သည်ဖြစ်စေ၊ အခြားအမှုတို့ကို ပြုသည်ဖြစ်စေ၊ ဘုရားသခင်၏ ဂုဏ်တော်အဖို့ရှိစေခြင်းငှာ အလုံးစုံတို့ကို ပြုကြလော့။'"

“If their doctrine is stricter than this, they are to blame; but you know in your conscience it is not. And who can be one jot less strict without corrupting the word of God? Can any steward of the mysteries of God be found faithful if he change any part of that sacred depositum? No. He can abate nothing, he can soften nothing; he is constrained to declare to all men, ‘I may not bring down the Scripture to your taste. You must come up to it, or perish forever.’ This is the real ground of that other popular cry concerning ‘the uncharitableness of these men.’ Uncharitable, are they? In what respect? Do they not feed the hungry and clothe the naked? ‘No; that is not the thing: they are not wanting in this: but they are so uncharitable in judging! they think none can be saved but those of their own way.’”—Ibid., vol. 3, pp. 152, 153.

"အကယ်၍ သူတို့၏ဝါဒသည် ဤထက် ပိုမိုတင်းကျပ်နေပါက သူတို့တွင် အပြစ်ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် ပိုမိုတင်းကျပ်ခြင်းမရှိကြောင်း သင်၏ကိုယ်စိတ်နှလုံးက သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်၏နှုတ်ကပတ်တော်ကို မဖျက်ဆီးဘဲ မည်သူက အနည်းငယ်မျှ လျော့ပေါ့နိုင်မည်နည်း။ ဘုရားသခင်၏နက်နဲသောအရာများကို စီမံခန့်ခွဲသူ တစ်စုံတစ်ဦးသည် ထိုမြင့်မြတ်သောအပ်နှံခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ပြောင်းလဲပါက သူသည် သစ္စာရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်မည်လော။ မဆိုနိုင်ပါ။ သူသည် တစ်စုံတစ်ခုကို လျှော့ချ၍မရ၊ တစ်စုံတစ်ခုကို နူးညံ့သွားအောင် လုပ်၍မရပါ။ သူသည် လူအပေါင်းတို့အား ဤသို့ကြေညာရန် အတင်းအကျပ် တိုက်တွန်းခံရသည် - 'ငါသည် ကျမ်းစာကို သင်တို့၏အရသာသို့ လျှော့ချပေး၍ မရပါ။ သင်တို့သည် ကျမ်းစာ၏အဆင့်သို့ တက်လာရမည်၊ သို့မဟုတ် ထာဝရပျက်စီးရမည်။' ဤသည်မှာ 'ဤလူတို့၏ မေတ္တာကင်းမဲ့မှု' နှင့်ပတ်သက်၍ ကျယ်လောင်စွာ ထွက်ပေါ်လာသည့် အခြားသော လူကြိုက်များသည့်အော်ဟစ်ချက်၏ အရင်းအမြစ်မှန်ဖြစ်သည်။ မေတ္တာကင်းမဲ့သည် ဟုတ်ပါသလော။ မည်သည့်အချက်တွင် မေတ္တာကင်းမဲ့သနည်း။ သူတို့သည် ဆာမွတ်သူတို့ကို ကျွေးမွေးပြီး အဝတ်မရှိသူတို့ကို ဝတ်ဆင်ပေးခြင်း မဟုတ်ပါလော။ 'မဟုတ်ပါ၊ အဲဒါမဟုတ်ပါ၊ သူတို့သည် ဤအချက်များတွင် လိုအပ်ချက်မရှိပါ။ သို့သော် သူတို့သည် တရားစီရင်ရာ၌ မေတ္တာကင်းမဲ့လွန်းသည်။ သူတို့နည်းလမ်းအတိုင်း လိုက်သူများမှလွဲ၍ အခြားသူများ မကယ်တင်ခံရနိုင်ဟု သူတို့ထင်ကြသည်။'" — ထိုစာအုပ်၊ အတွဲ ၃၊ စာမျက်နှာ ၁၅၂၊ ၁၅၃။

The spiritual declension which had been manifest in England just before the time of Wesley was in great degree the result of antinomian teaching. Many affirmed that Christ had abolished the moral law and that Christians are therefore under no obligation to observe it; that a believer is freed from the “bondage of good works.”

ဝက်စလေ၏အချိန်မတိုင်မီ အင်္ဂလန်တွင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားခဲ့သော ဝိညာဉ်ရေးဆိုင်ရာ ယိုယွင်းမှုသည် အန်တီနိုမီယန် (ဥပဒေမဲ့ဝါဒ) သွန်သင်ချက်များ၏ ရလဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခရစ်တော်သည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ပညတ်တော်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်၍ ခရစ်ယာန်များသည် ၎င်းကိုလိုက်နာရန် တာဝန်မရှိတော့ကြောင်း၊ ယုံကြည်သူတစ်ဦးသည် "ကောင်းသောအကျင့်၏ ကျွန်ခံခြင်း" မှ လွတ်မြောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း လူအများက အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

Others, though admitting the perpetuity of the law, declared that it was unnecessary for ministers to exhort the people to obedience of its precepts, since those whom God had elected to salvation would, “by the irresistible impulse of divine grace, be led to the practice of piety and virtue,” while those who were doomed to eternal reprobation “did not have power to obey the divine law.”

အခြားသူများကလည်း ပညတ်တော်သည် ထာဝရတည်တံ့ကြောင်း ဝန်ခံသော်လည်း၊ ဘုရားသခင်က ကယ်တင်ခြင်းသို့ ရောက်ရန် ရွေးကောက်ထားသူများသည် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်၏ မရှောင်လွှဲနိုင်သော လှုံ့ဆော်မှုအားဖြင့် ဘုရားဝတ်၌မွေ့လျော်ခြင်းနှင့် သီလရှိခြင်းကို ကျင့်ဆောင်ရန် ပို့ဆောင်ခြင်းခံရမည်" ဖြစ်ပြီး၊ ထာဝရပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရန် သတ်မှတ်ခံထားရသူများသည် "ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို နာခံရန် စွမ်းအားမရှိ" ဟု ယူဆကြသဖြင့် သင်းအုပ်ဆရာများအနေဖြင့် ပြည်သူများကို ပညတ်တော်အား နာခံရန် တိုက်တွန်းရန် မလိုအပ်ဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။

Others, also holding that “the elect cannot fall from grace nor forfeit the divine favor,” arrived at the still more hideous conclusion that “the wicked actions they commit are not really sinful, nor to be considered as instances of their violation of the divine law, and that, consequently, they have no occasion either to confess their sins or to break them off by repentance.”—McClintock and Strong, Cyclopedia, art. “Antinomians.” Therefore, they declared that even one of the vilest of sins, “considered universally an enormous violation of the divine law, is not a sin in the sight of God,” if committed by one of the elect, “because it is one of the essential and distinctive characteristics of the elect, that they cannot do anything that is either displeasing to God or prohibited by the law.”

"ရွေးကောက်ခံသူများသည် ကျေးဇူးတော်မှ ပြုတ်ကျနိုင်ခြင်းမရှိသလို ဘုရားသခင်၏မျက်နှာသာပေးခြင်းကိုလည်း ဆုံးရှုံးနိုင်ခြင်းမရှိ" ဟု ယုံကြည်ကြသူ အခြားသူအချို့မှာ ပို၍ပင် ထိတ်လန့်ဖွယ်ကောင်းသော ကောက်ချက်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ ၎င်းမှာ "သူတို့ကျူးလွန်သော မကောင်းသောအကျင့်များသည် အမှန်တကယ်တွင် အပြစ်မဟုတ်၊ ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဟု မယူဆနိုင်၊ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် အပြစ်ဝန်ခံရန် သို့မဟုတ် နောင်တရ၍ အပြစ်ကိုရှောင်ရှားရန် အကြောင်းမရှိတော့ပါ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ — မက်ကလင်တော့ခ်နှင့် စထရောင်း၊ စွယ်စုံကျမ်း၊ "အန်တီနိုမီယန်" ခေါင်းစဉ်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် အဆိုးရွားဆုံးအပြစ်တစ်ခုသည်ပင် "ယေဘုယျအားဖြင့် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို ကြီးစွာချိုးဖောက်ခြင်းဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ရွေးကောက်ခံသူတစ်ဦးက ကျူးလွန်ပါက ဘုရားသခင်၏ရှေ့တော်၌ အပြစ်မဖြစ်ပါ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘုရားသခင်ကို မနှစ်မြို့စေသော သို့မဟုတ် ပညတ်တော်က တားမြစ်ထားသော မည်သည့်အမှုကိုမျှ မပြုလုပ်နိုင်ခြင်းသည် ရွေးကောက်ခံသူတို့၏ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ထူးခြားသည့် လက္ခဏာရပ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်" ဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။

These monstrous doctrines are essentially the same as the later teaching of popular educators and theologians—that there is no unchangeable divine law as the standard of right, but that the standard of morality is indicated by society itself, and has constantly been subject to change. All these ideas are inspired by the same master spirit—by him who, even among the sinless inhabitants of heaven, began his work of seeking to fall into the righteous restraints of the law of God.

ဤဆိုးရွားလှသောဝါဒများသည် နောက်ပိုင်းခေတ် လူကြိုက်များသော ပညာတတ်များနှင့် ဘာသာရေးဆရာတို့၏ သွန်သင်ချက်များနှင့် အခြေခံအားဖြင့် တူညီနေသည်။ ၎င်းမှာ မှန်ကန်ခြင်း၏ စံနှုန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ဟူ၍ မရှိကြောင်း၊ သို့သော် ကိုယ်ကျင့်တရား၏စံနှုန်းကို လူ့အဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်က ပြသပြီး အမြဲတစေ ပြောင်းလဲလျက်ရှိကြောင်း ဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆအားလုံးသည် တူညီသော အရှင်သခင်၏ စိတ်ဝိညာဉ်—ကောင်းကင်ဘုံရှိ အပြစ်ကင်းစင်သောသူများကြားတွင်ပင် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်၏ ဖြောင့်မတ်သော ထိန်းချုပ်မှုများကို ချိုးဖောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အလုပ်ကို စတင်ခဲ့သူ၏ လှုံ့ဆော်မှုမှ လာခြင်းဖြစ်သည်။

The doctrine of the divine decrees, unalterably fixing the character of men, had led many to a virtual rejection of the law of God. Wesley steadfastly opposed the errors of the antinomian teachers and showed that this doctrine which led to antinomianism was contrary to the Scriptures. “The grace of God that bringeth salvation hath [262] appeared to all men.” “This is good and acceptable in the sight of God our Saviour; who will have all men to be saved, and to come unto the knowledge of the truth. For there is one God, and one mediator between God and men, the man Christ Jesus; who gave Himself a ransom for all.” Titus 2:11; 1 Timothy 2:3-6. The Spirit of God is freely bestowed to enable every man to lay hold upon the means of salvation. Thus Christ, “the true Light,” “lighteth every man that cometh into the world.” John 1:9. Men fail of salvation through their own willful refusal of the gift of life.

လူတို့၏ဇာတ်ကြောင်းကို မပြောင်းလဲနိုင်အောင် သတ်မှတ်ထားသည့် ဘုရားသခင်၏အမိန့်တော်ဆိုင်ရာဝါဒသည် လူအများကို ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်ကို လက်တွေ့အားဖြင့် ငြင်းပယ်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ဝက်စလေသည် အန်တီနိုမီယန် ဆရာတို့၏ အမှားများကို ပြတ်သားစွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး အန်တီနိုမီယန်ဝါဒသို့ ဦးတည်စေသော ဤဝါဒသည် သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ "ကယ်တင်ခြင်းကိုပေးသော ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်သည် လူအပေါင်းတို့၌ ထင်ရှားလျက်ရှိ၏။" "ထိုအမှုသည် ငါတို့ကို ကယ်တင်တော်မူသော ဘုရားသခင်၏ရှေ့တော်၌ ကောင်းမြတ်သော အမှု၊ လက်ခံဖွယ်သော အမှုဖြစ်၏။ ဘုရားသခင်သည် လူအပေါင်းတို့သည် ကယ်တင်ခြင်းသို့ ရောက်၍ သမ္မာတရားကို သိစေခြင်းငှာ အလိုတော်ရှိ၏။ အကြောင်းမူကား၊ ဘုရားသခင်တစ်ဆူတည်းရှိ၏။ ဘုရားသခင်နှင့် လူတို့အကြားတွင်လည်း တစ်ဆူတည်းသော တရားစီရင်သူ (အလယ်အလတ်) ဖြစ်သော လူသားခရစ်တော်ယေရှု ရှိ၏။ ထိုသခင်သည် လူအပေါင်းတို့အဖို့ ရွေးဖိုးကို ပေးတော်မူ၏။" တိတု ၂:၁၁; ၁ တိမောသေ ၂:၃-၆။ ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်သည် လူတိုင်းကို ကယ်တင်ခြင်းလမ်းကို ဆုပ်ကိုင်နိုင်စေရန်အတွက် အခမဲ့ ပေးသနားထားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်တော်သည် "စစ်မှန်သော အလင်း" ဖြစ်၍ "လောကသို့ရောက်သော လူအပေါင်းတို့ကို အလင်းပေးတော်မူ၏။" ယောဟန် ၁:၉။ လူတို့သည် အသက်ပေးကမ်းမှုကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် တမင်သက်သက် ငြင်းပယ်ခြင်းအားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို လက်လွတ်ကြသည်။

In answer to the claim that at the death of Christ the precepts of the Decalogue had been abolished with the ceremonial law, Wesley said: “The moral law, contained in the Ten Commandments and enforced by the prophets, He did not take away. It was not the design of His coming to revoke any part of this. This is a law which never can be broken, which ‘stands fast as the faithful witness in heaven.’ ... This was from the beginning of the world, being ‘written not on tables of stone,’ but on the hearts of all the children of men, when they came out of the hands of the Creator. And however the letters once wrote by the finger of God are now in a great measure defaced by sin, yet can they not wholly be blotted out, while we have any consciousness of good and evil. Every part of this law must remain in force upon all mankind, and in all ages; as not depending either on time or place, or any other circumstances liable to change, but on the nature of God, and the nature of man, and their unchangeable relation to each other.

ခရစ်တော်သေဆုံးချိန်တွင် ပညတ်တော်ဆယ်ပါး၏ အချက်အလက်များသည် ဝတ်ပြုရေးဆိုင်ရာ ပညတ်များနှင့်အတူ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသည်ဟူသော အဆိုကို တုံ့ပြန်ရာတွင် ဝက်စလေက ဤသို့ဆိုသည် - "ပညတ်တော်ဆယ်ပါးတွင် ပါရှိပြီး ပရောဖက်များက အတည်ပြုခဲ့သော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ပညတ်တော်ကို ကိုယ်တော်သည် မပယ်ဖျက်ခဲ့ပါ။ ဤပညတ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကိုယ်တော်ကြွလာခြင်းမဟုတ်ပါ။ ဤသည်မှာ ဘယ်သောအခါမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်သော ပညတ်တော်ဖြစ်ပြီး 'ကောင်းကင်ဘုံ၌ သစ္စာရှိသော သက်သေအဖြစ် တည်မြဲနေသည်'။ ... ဤပညတ်တော်သည် ကမ္ဘာဦးကတည်းကပင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ဖန်ဆင်းရှင်၏လက်တော်မှ လူသားများ ထွက်ပေါ်လာချိန်တွင် 'ကျောက်ပြားပေါ်တွင် ရေးထားသည်မဟုတ်ဘဲ' လူသားအားလုံး၏ စိတ်နှလုံးထဲတွင် ရေးထွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်၏လက်တော်ဖြင့် တစ်ချိန်က ရေးသားခဲ့သော စာလုံးများသည် ယခုအခါ အပြစ်ကြောင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော်လည်း၊ ကျွန်ုပ်တို့တွင် ကောင်းကျိုးနှင့် အပြစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော အသိစိတ်ရှိနေသရွေ့ ၎င်းတို့ကို လုံးဝ ပျက်စီးသွားအောင် လုပ်၍မရနိုင်ပါ။ ဤပညတ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းသည် လူသားအားလုံးနှင့် ခေတ်ကာလတိုင်းအတွက် တည်မြဲနေရမည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အချိန်၊ နေရာ သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲတတ်သည့် အခြားအခြေအနေများအပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမရှိဘဲ ဘုရားသခင်၏သဘာဝ၊ လူသား၏သဘာဝနှင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအကြား မပြောင်းလဲနိုင်သော ဆက်ဆံရေးအပေါ်တွင်သာ မူတည်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။"

“‘I am not come to destroy, but to fulfill.’ ... Without question, His meaning in this place is (consistently with all that goes before and follows after),—I am come to establish it in its fullness, in spite of all the glosses of men: I am come to establish it in its fullness, in spite of all the glosses of men: I am come to declare the true and full import of every part of it; to show the length and breadth, the entire extent, of every commandment contained therein, [263] and the height and depth, the inconceivable purity and spirituality of it in all its branches.”—Wesley, sermon 25.

"'ငါသည် ပယ်ဖျက်ခြင်းငှာမဟုတ်၊ ပြည့်စုံစေခြင်းငှာ လာသည်' ... ဤနေရာတွင် ကိုယ်တော်၏ဆိုလိုရင်းမှာ (အထက်နှင့်အောက် အကြောင်းအရာများနှင့် ကိုက်ညီစွာ) မေးခွန်းထုတ်စရာမလိုဘဲ—ငါသည် လူတို့၏ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်များ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ၎င်းကို အပြည့်အဝ တည်မြဲစေရန် လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ငါသည် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းတိုင်း၏ စစ်မှန်ပြီး ပြည့်စုံသောအဓိပ္ပာယ်ကို ကြေညာရန် လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပညတ်တော်တွင် ပါရှိသော ပညတ်တစ်ခုစီ၏ အလျားနှင့် အနံ၊ အတိုင်းအတာတစ်ခုလုံး၊ နှင့် ၎င်း၏ အကိုင်းအခက်အားလုံးရှိ စိတ်ကူး၍မရနိုင်သော စင်ကြယ်ခြင်းနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာတို့ကို ပြသရန် လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်" — ဝက်စလေ၊ တရားဒေသနာ ၂၅။

Wesley declared the perfect harmony of the law and the gospel. “There is, therefore, the closest connection that can be conceived, between the law and the gospel. On the one hand, the law continually makes way for, and points us to, the gospel; on the other, the gospel continually leads us to a more exact fulfilling of the law. The law, for instance, requires us to love God, to love our neighbor, to be meek, humble, or holy. We feel that we are not sufficient for these things; yea, that ‘with man this is impossible;’ but we see a promise of God to give us that love, and to make us humble, meek, and holy: we lay hold of this gospel, of these glad tidings; it is done unto us according to our faith; and ‘the righteousness of the law is fulfilled in us,’ through faith which is in Christ Jesus....

ဝက်စလေသည် ပညတ်တော်နှင့် ဧဝံဂေလိတရားတော်တို့၏ ပြီးပြည့်စုံသော သဟဇာတဖြစ်မှုကို ကြေညာခဲ့သည်။ "ထို့ကြောင့် ပညတ်တော်နှင့် ဧဝံဂေလိတရားတော်တို့အကြား စိတ်ကူးနိုင်သမျှ အနီးကပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်မှု ရှိပါသည်။ တစ်ဖက်တွင် ပညတ်တော်သည် ဧဝံဂေလိတရားတော်အတွက် အမြဲတစေ လမ်းခင်းပေးပြီး ကျွန်ုပ်တို့ကို ဧဝံဂေလိဆီသို့ ညွှန်ပြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဧဝံဂေလိတရားတော်သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို ပညတ်တော်ကို ပိုမိုတိကျစွာ လိုက်နာကျင့်ဆောင်စေရန် အမြဲတစေ ပို့ဆောင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပညတ်တော်က ကျွန်ုပ်တို့ကို ဘုရားသခင်ကိုချစ်ရန်၊ အိမ်နီးချင်းကိုချစ်ရန်၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့ရန်၊ နှိမ့်ချရန် သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းစေရန် တောင်းဆိုသည်။ ဤအမှုတို့ကို လုပ်ဆောင်ရန် ကျွန်ုပ်တို့တွင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ကြောင်း ခံစားရသည်။ 'လူတို့နှင့် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း' ဘုရားသခင်၏ ကတိတော်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မြင်ရသည်။ ထိုမေတ္တာကို ပေးသနားရန်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို နှိမ့်ချ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး သန့်ရှင်းစေရန်ဖြစ်၏။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤဧဝံဂေလိတရားတော်၊ ဤသတင်းကောင်းကို ဆုပ်ကိုင်ထားကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ယုံကြည်ခြင်းအလိုက် ကျွန်ုပ်တို့၌ ဖြစ်ပျက်လာပြီး၊ 'ပညတ်တော်၏ဖြောင့်မတ်ခြင်းသည်' ခရစ်တော်ယေရှု၌ရှိသော ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် 'ကျွန်ုပ်တို့၌ ပြည့်စုံလာသည်'။"

“In the highest rank of the enemies of the gospel of Christ,” said Wesley, “are they who openly and explicitly ‘judge the law’ itself, and ‘speak evil of the law;’ who teach men to break (to dissolve, to loose, to untie the obligation of) not one only, whether of the least or of the greatest, but all the commandments at a stroke.... The most surprising of all the circumstances that attend this strong delusion, is that they who are given up to it, really believe that they honor Christ by overthrowing His law, and that they are magnifying His office while they are destroying His doctrine! Yea, they honor Him just as Judas did when he said, ‘Hail, Master, and kissed Him.’ And He may as justly say to every one of them, ‘Betrayest thou the Son of man with a kiss?’ It is no other than betraying Him with a kiss, to talk of His blood, and take away His crown; to set light by any part of His law, under pretense of advancing His gospel. Nor indeed can anyone escape this charge, who preaches faith in any such a manner as either directly or indirectly tends to set aside any branch of obedience: who preaches Christ so as to disannul, or weaken in any wise, the least of the commandments of God.”—Ibid.

"ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိတရားကို ဆန့်ကျင်သူတို့၏ အမြင့်ဆုံးတန်းစားတွင်" ဝက်စလေက ဤသို့ဆိုသည်—"ပညတ်တော်ကိုယ်တိုင်ကို 'တရားစီရင်ပြီး'၊ 'ပညတ်တော်ကို အပြစ်တင်ပြောဆို' သော သူတို့ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့သည် ပညတ်တော်တစ်ခုတည်း (အသေးဆုံးဖြစ်စေ၊ အကြီးဆုံးဖြစ်စေ) သာမက ပညတ်တော်အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ချိုးဖောက်ရန် (ဖျက်ဆီးရန်၊ လျော့ပေါ့ရန်) သင်ပေးကြသည်။ ... ဤပြင်းထန်သော လှည့်ဖြားမှုတွင် အံ့အားသင့်စရာအကောင်းဆုံးအချက်မှာ၊ ၎င်းကို လက်ခံသူတို့သည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်ကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် ခရစ်တော်ကို ဂုဏ်တင်နေသည်ဟု အမှန်တကယ် ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သူတို့၏ ဝါဒကို ဖျက်ဆီးနေစဉ်တွင် သူ၏ရာထူးကို မြှင့်တင်ပေးနေသည်ဟု ထင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဟုတ်ကဲ့၊ သူတို့သည် ယုဒက 'ဆရာသခင်၊ မင်္ဂလာပါ' ဟု ပြောပြီး နမ်းခဲ့သည့်အတိုင်း ကိုယ်တော်ကို ဂုဏ်တင်နေကြသည်။ ကိုယ်တော်သည် သူတို့တစ်ဦးစီတိုင်းကို 'သင်သည် လူသားကို နမ်းခြင်းဖြင့် အပ်နှံသလော' ဟု တရားမျှတစွာ မေးနိုင်ပါသည်။ ကိုယ်တော့်အသွေးတော်အကြောင်းကို ပြောဆိုပြီး ကိုယ်တော်၏သရဖူကို ယူဆောင်သွားခြင်းသည်၊ ဧဝံဂေလိတရားကို မြှင့်တင်ပေးသည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ကိုယ်တော်၏ပညတ်တော်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားခြင်းသည် နမ်းခြင်းဖြင့် ကိုယ်တော်ကို အပ်နှံခြင်းထက် အခြားမဟုတ်ပါ။ နာခံမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ ပယ်ဖျက်ရန် ဦးတည်သော ယုံကြည်ခြင်းကို ဟောပြောသောသူ၊ ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်ထဲမှ အသေးဆုံးပညတ်ကိုမဆို ဖျက်ဆီးရန် သို့မဟုတ် အားနည်းသွားစေရန် ဟောပြောသောသူ မည်သူမျှ ဤစွပ်စွဲချက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ။" — ထိုစာအုပ်။

To those who urged that “the preaching of the gospel answers all the ends of the law,” Wesley replied: “This we utterly deny. It does not answer the very first end of the law, namely, the convincing men of sin, the awakening those who are still asleep on the brink of hell.” The apostle Paul declares that “by the law is the knowledge of sin;” “and not until man is convicted of sin, will he truly feel his need of the atoning blood of Christ.... ‘They that be whole,’ as our Lord Himself observes, ‘need not a physician, but they that are sick.’ It is absurd, therefore, to offer a physician to them that are whole, or that at least imagine themselves so to be. You are first to convince them that they are sick; otherwise they will not thank you for your labor. It is equally absurd to offer Christ to them whose heart is whole, having never yet been broken.”—Ibid., sermon 35.

"'ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောခြင်းသည် ပညတ်တော်၏ ရည်ရွယ်ချက်အားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည်' ဟု တိုက်တွန်းသူများအား ဝက်စလေက ဤသို့ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည် - "ဤအချက်ကို ကျွန်ုပ်တို့ လုံးဝ ငြင်းပယ်သည်။ ၎င်းသည် ပညတ်တော်၏ ပထမဆုံးရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော လူတို့အား အပြစ်ရှိကြောင်း စွဲလမ်းစေခြင်း၊ ငရဲ၏အစွန်းတွင် အိပ်ပျော်နေသူများကို နှိုးဆော်ခြင်းကို ဖြည့်ဆည်းမပေးနိုင်ပါ။" တမန်တော်ပေါလုက "'ပညတ်တော်အားဖြင့် အပြစ်ကို သိနိုင်သည်' ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ 'လူသည် အပြစ်ရှိကြောင်း စွဲလမ်းခြင်းမရှိသရွေ့ သူသည် ခရစ်တော်၏ အပြစ်ဖြေသော အသွေးတော်ကို အမှန်တကယ် လိုအပ်ကြောင်း ခံစားရမည်မဟုတ်။ ... 'ကျန်းမာသောသူတို့သည် ဆရာဝန်ကို အလိုမရှိကြ၊ နာမကျန်းသောသူတို့သာ လိုကြသည်' ဟု ကျွန်ုပ်တို့သခင်ကိုယ်တိုင် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာနေသူများ၊ သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး မိမိကိုယ်ကိုယ် ကျန်းမာသည်ဟု ထင်နေသူများကို ဆရာဝန်ကို ကမ်းလှမ်းခြင်းမှာ အဓိပ္ပာယ်မရှိပေ။ သင်သည် သူတို့နာမကျန်းဖြစ်နေကြောင်း ဦးစွာ စွဲလမ်းစေရမည်၊ သို့မဟုတ်ပါက သင်၏ကြိုးပမ်းမှုကို သူတို့ ကျေးဇူးတင်မည်မဟုတ်ပါ။ စိတ်နှလုံးသည် ကျန်းမာနေသူများ၊ တစ်ခါမျှ မကျိုးပဲ့ဖူးသူများကို ခရစ်တော်ကို ကမ်းလှမ်းခြင်းမှာလည်း အဓိပ္ပာယ်မရှိသော အရာပင်ဖြစ်၏။" — ထိုစာအုပ်၊ တရားဒေသနာ ၃၅။

Thus while preaching the gospel of the grace of God, Wesley, like his Master, sought to “magnify the law, and make it honorable.” Faithfully did he accomplish the work given him of God, and glorious were the results which he was permitted to behold. At the close of his long life of more than fourscore years—above half a century spent in itinerant ministry—his avowed adherents numbered more than half a million souls. But the multitude that through his labors had been lifted from the ruin and degradation of sin to a higher and a purer life, and the number who by his teaching had attained to a deeper and richer experience, will never be known till the whole family of the redeemed shall be gathered into the kingdom of God. His life presents a lesson of priceless worth to every Christian. Would that the faith and humility, the untiring zeal, self-sacrifice, and devotion of this servant of Christ might be reflected in the churches of today!

ဤသို့ဖြင့် ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်နှင့်ဆိုင်သော ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောရင်း ဝက်စလေသည် သူ၏သခင်ကဲ့သို့ပင် "ပညတ်တော်ကို ချီးမြှောက်၍ ဂုဏ်တင်စေရန်" ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်ပေးအပ်သော အလုပ်ကို သူသည် သစ္စာရှိစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သူမြင်တွေ့ခဲ့ရသော ရလဒ်များမှာလည်း ဘုန်းကြီးလှပေသည်။ သူ၏ နှစ်ပေါင်းရှစ်ဆယ်ကျော်ရှည်လျားသော ဘဝသက်တမ်း၏အဆုံးတွင်—တစ်ဝက်ကျော်သော ရာစုနှစ်ကို လှည့်လည်သာသနာပြုခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံးခဲ့—သူ့နောက်လိုက်အရေအတွက်မှာ လူပေါင်း ငါးသိန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် အပြစ်၏ပျက်စီးခြင်းနှင့် အောက်တန်းကျခြင်းမှ ပိုမိုမြင့်မြတ်ပြီး ပိုမိုစင်ကြယ်သော အသက်တာသို့ မြှောက်တင်ပေးခြင်းခံရသော လူအုပ်ကြီးနှင့် သူ၏သွန်သင်ချက်များဖြင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး ပိုမိုကြွယ်ဝသော အတွေ့အကြုံကို ရရှိခဲ့သောသူများ၏ အရေအတွက်ကိုမူ ရွေးနှုတ်ခံရသူ အပေါင်းတို့သည် ဘုရားသခင်၏နိုင်ငံတော်သို့ စုဝေးရောက်ရှိချိန်တိုင်အောင် မည်သူမျှ သိရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ သူ၏အသက်တာသည် ခရစ်ယာန်တိုင်းအတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော သင်ခန်းစာတစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။ ဤခရစ်တော်၏အစေခံ၏ ယုံကြည်ခြင်းနှင့် နှိမ့်ချခြင်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းမရှိသော စိတ်အားထက်သန်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ဆက်ကပ်အပ်နှံခြင်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် ချာ့ခ်ျများတွင်လည်း ထင်ဟပ်နိုင်ပါစေကြောင်း!