မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၁၃

 

Chapter 13—The Netherlands and Scandinavia

အခန်း ၁၃—နယ်သာလန်နိုင်ငံနှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယားနိုင်ငံများ

In The Netherlands the papal tyranny very early called forth resolute protest. Seven hundred years before Luther’s time the Roman pontiff was thus fearlessly impeached by two bishops, who, having been sent on an embassy to Rome, had learned the true character of the “holy see“: God “has made His queen and spouse, the church, a noble and everlasting provision for her family, with a dowry that is neither fading nor corruptible, and given her an eternal crown and scepter; ... all which benefits you like a thief intercept. You set up yourself in the temple of God; instead of a pastor, you are become a wolf to the sheep; ... you would make us believe you are a supreme bishop, but you rather behave like a tyrant.... Whereas you ought to be a servant of servants, as you call yourself, you endeavor to become a lord of lords.... You bring the commands of God into contempt.... The Holy Ghost is the builder of all churches as far as the earth extends.... The city of our God, of which we are the citizens, reaches to all the regions of the heavens; and it is greater than the city, by the holy prophets named Babylon, which pretends to be divine, wins herself to heaven, and brags that her wisdom is immortal; and finally, though without reason, that she never did err, nor ever can.”—Gerard Brandt, History of the Reformation in and About the Low Countries 1:6.

နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာရှင်ဆန်မှုသည် အစောပိုင်းကာလကတည်းကပင် ပြတ်သားသော ကန့်ကွက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လူသာ၏အချိန်မတိုင်မီ ခုနစ်ရာ (၇၀၀) နှစ်က ရောမပုပ်ရဟန်းမင်းကို ရောမမြို့သို့ သံအမတ်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရပြီး “သန့်ရှင်းသောရာဇပလ္လင်” (Holy See) ၏ စစ်မှန်သောသဘောသဘာဝကို သိရှိသွားသည့် ဘုန်းတော်ကြီးနှစ်ပါးက ဤသို့ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်– ဘုရားသခင်သည် “ကိုယ်တော်၏မိဖုရားနှင့် အိမ်ထောင်ဖက်ဖြစ်သော အသင်းတော်အတွက် သူမ၏မိသားစုအတွက် တင့်တယ်၍ ထာဝရတည်မြဲသော စီမံချက်ကို ပြုလုပ်ပေးထားပြီး၊ ပျက်စီးခြင်းမရှိ၊ ဆွေးမြေ့ခြင်းမရှိသော စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့်တကွ ထာဝရသရဖူနှင့် ရာဇလှံတံကို ပေးအပ်ထားတော်မူ၏။ ... ထိုကျေးဇူးတော်များအားလုံးကို သင်သည် သူခိုးတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ကြားဖြတ်လုယူနေ၏။ သင်သည် ဘုရားသခင်၏ဗိမာန်တော်၌ ကိုယ်ကိုကိုယ် တင်ထား၏။ သိုးထိန်းဖြစ်ရမည့်အစား သင်သည် သိုးများကို ကိုက်စားသော ဝံပုလွေဖြစ်လာ၏။ ... သင်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ကို ယုံကြည်စေလိုသော်လည်း သင်သည် အာဏာရှင်တစ်ဦးကဲ့သို့ ပြုမူနေ၏။ ... သင်သည် မိမိကိုယ်ကိုခေါ်ဝေါ်သကဲ့သို့ အစေခံတို့၏အစေခံဖြစ်သင့်သော်လည်း သခင်တို့၏သခင်ဖြစ်လာရန် ကြိုးပမ်းနေ၏။ ... သင်သည် ဘုရားသခင်၏ပညတ်တော်များကို အထင်အမြင်သေးစေ၏။ ... သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်သည် မြေကြီးအနှံ့ရှိ အသင်းတော်အားလုံးကို တည်ဆောက်တော်မူသော အရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။ ... ကျွန်ုပ်တို့ နိုင်ငံသားဖြစ်သော ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘုရားသခင်၏မြို့တော်သည် ကောင်းကင်ဘုံအရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိနေပြီး၊ သန့်ရှင်းသော ပရောဖက်တို့က ဗာဗုလုန်ဟု ခေါ်ဆိုသော၊ ဘုရားသခင်၏မြို့ဟု ဟန်ဆောင်ကာ ကောင်းကင်ဘုံသို့ အတင်းဝင်ရောက်ပြီး မိမိ၏ပညာသည် မသေနိုင်ဟု ကြွားဝါကာ၊ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ အမှားလုံးဝမရှိခဲ့၊ နောက်လည်းရှိမည်မဟုတ်ဟု ဆိုသော မြို့ထက် ပို၍ကြီးမြတ်လှပေ၏။”—Gerard Brandt, History of the Reformation in and About the Low Countries ၁:၆။

[238] Others arose from century to century to echo this protest. And those early teachers who, traversing different lands and known by various names, bore the character of the Vaudois missionaries, and spread everywhere the knowledge of the gospel, penetrated to the Netherlands. Their doctrines spread rapidly. The Waldensian Bible they translated in verse into the Dutch language. They declared “that there was great advantage in it; no jests, no fables, no trifles, no deceits, but the words of truth; that indeed there was here and there a hard crust, but that the marrow and sweetness of what was good and holy might be easily discovered in it.”—Ibid. 1:14. Thus wrote the friends of the ancient faith, in the twelfth century.

[၂၃၈] ဤကန့်ကွက်မှုကို ထပ်ဆင့်အော်ဟည်ရန် ရာစုနှစ်တိုင်းတွင် အခြားသူများ ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ ဒေသအသီးသီးကို ဖြတ်သန်းသွားလာကာ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သိရှိကြသော ထိုရှေးဦးဆရာများသည် ဗောဒွား (Vaudois) သာသနာပြုတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာကို ဆောင်ယူကြပြီး ဧဝံဂေလိတရား၏ အသိပညာကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့စေကာ နယ်သာလန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ သူတို့၏ အယူဝါဒများမှာ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ဝေါ်ဒင်စီယန် (Waldensian) သမ္မာကျမ်းစာကို သူတို့က ဒတ်ချ်ဘာသာစကားဖြင့် ကဗျာလင်္ကာဖွဲ့၍ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သူတို့က “ထိုကျမ်းစာတွင် အလွန်ကြီးမားသော အကျိုးကျေးဇူးရှိကြောင်း၊ ဟာသများ၊ ပုံပြင်များ၊ အနှစ်သာရမရှိသော အရာများ၊ လှည့်စားမှုများ မပါရှိဘဲ အမှန်တရား၏ စကားများသာ ပါရှိကြောင်း၊ အမှန်စင်စစ် ဤနေရာတစ်နေရာတွင် ခက်ခဲသောအခွံရှိသော်လည်း ကောင်းမြတ်သန့်ရှင်းသောအရာ၏ အနှစ်သာရနှင့် အရသာကို ၎င်းထဲတွင် အလွယ်တကူ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း” ကြေညာခဲ့ကြသည်။—Ibid. ၁:၁၄။ ဤသို့လျှင် ရှေးရိုးယုံကြည်ခြင်းကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့က ဒွါဒသမ (၁၂) ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့ကြသည်။

Now began the Romish persecutions; but in the midst of fagots and torture the believers continued to multiply, steadfastly declaring that the Bible is the only infallible authority in religion, and that “no man should be coerced to believe, but should be won by preaching.”—Martyn 2:87.

ယခုအခါ ရောမတို့၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ စတင်လာသည်။ သို့သော် ထင်းပုံမီးရှို့ခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများအကြားတွင် ယုံကြည်သူများသည် ဆက်လက်တိုးပွားလာကြပြီး သမ္မာကျမ်းစာသည်သာ ဘာသာရေးတွင် တစ်ခုတည်းသော မှားယွင်းခြင်းမရှိသည့် အာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် “မည်သူကိုမျှ အတင်းအကျပ် ယုံကြည်ခိုင်းစေရမည်မဟုတ်ဘဲ တရားဟောခြင်းအားဖြင့်သာ သိမ်းသွင်းရမည်” ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား ကြေညာခဲ့ကြသည်။—Martyn ၂:၈၇။

The teachings of Luther found a congenial soil in the Netherlands, and earnest and faithful men arose to preach the gospel. From one of the provinces of Holland came Menno Simons. Educated a Roman Catholic and ordained to the priesthood, he was wholly ignorant of the Bible, and he would not read it for fear of being beguiled into heresy. When a doubt concerning the doctrine of transubstantiation forced itself upon him, he regarded it as a temptation from Satan, and by prayer and confession sought to free himself from it; but in vain. By mingling in scenes of dissipation he endeavored to silence the accusing voice of conscience; but without avail. After a time he was led to the study of the New Testament, and this, with Luther’s writings, caused him to accept the talented reformed faith. He soon after witnessed in a neighboring village the beheading of a man who was put to death for having been rebaptized. This led him to study the Bible in regard to infant baptism. He could find no evidence for it in the Scriptures, but saw that repentance and faith are everywhere [239] required as the condition of receiving baptism.

လူသာ၏ သွန်သင်ချက်များသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် သင့်လျော်သောမြေကို တွေ့ရှိသွားပြီး ဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောရန် စိတ်အားထက်သန်၍ သစ္စာရှိသောသူများ ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ ဟော်လန်ပြည်နယ်တစ်ခုမှ မင်နိုဆီမွန် (Menno Simons) ရောက်ရှိလာသည်။ ရောမကတ်သလစ်အဖြစ် ပညာသင်ကြားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော်လည်း သူသည် သမ္မာကျမ်းစာကို လုံးဝမသိရှိခဲ့ဘဲ အယူမှားထဲသို့ လမ်းမှားရောက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မဖတ်ရှုခဲ့ပေ။ ပေါင်မုန့်နှင့် ဝိုင်တို့သည် ခရစ်တော်၏အသားနှင့် အသွေးအဖြစ် ပြောင်းလဲသည်ဟူသော အယူဝါဒနှင့်ပတ်သက်၍ သံသယဖြစ်လာသောအခါ သူက ၎င်းကို စာတန်၏သွေးဆောင်မှုဟု မှတ်ယူကာ ဆုတောင်းခြင်းနှင့် ဝန်ခံခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပျော်ပါးမှုများထဲတွင် ရောနှောနေထိုင်ခြင်းဖြင့် သူသည် အပြစ်တင်နေသော မိမိ၏သြတ္တပ္ပစိတ်ကို ငြိမ်သက်သွားစေရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အကျိုးမရှိခဲ့ပေ။ အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် သူသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို လေ့လာရန် ဦးဆောင်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းသည် လူသာ၏စာပေများနှင့်အတူ သူ့အား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို လက်ခံစေခဲ့သည်။ မကြာမီ သူသည် အနီးအနားရှိ ရွာတစ်ရွာတွင် ပြန်လည်နှစ်ခြင်းခံယူခြင်းကြောင့် ကွပ်မျက်ခြင်းခံရသော အမျိုးသားတစ်ဦး၏ ခေါင်းဖြတ်ခံရသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ဤအရာက သူ့အား ကလေးသူငယ် နှစ်ခြင်းခံခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သမ္မာကျမ်းစာကို လေ့လာစေခဲ့သည်။ ကျမ်းစာထဲတွင် ၎င်းအတွက် မည်သည့်အထောက်အထားကိုမျှ ရှာမတွေ့ခဲ့ဘဲ နောင်တရခြင်းနှင့် ယုံကြည်ခြင်းသည် နှစ်ခြင်းခံယူခြင်း၏ အခြေအနေအဖြစ် နေရာတိုင်းတွင် [၂၃၉] လိုအပ်ကြောင်း သူမြင်တွေ့ခဲ့သည်။

Menno withdrew from the Roman Church and devoted his life to teaching the truths which he had received. In both Germany and the Netherlands a class of fanatics had risen, advocating absurd and seditious doctrines, outraging order and decency, and proceeding to violence and insurrection. Menno saw the horrible results to which these movements would inevitably lead, and he strenuously opposed the erroneous teachings and wild schemes of the fanatics. There were many, however, who had been misled by these fanatics, but who had renounced their pernicious doctrines; and there were still remaining many descendants of the ancient Christians, the fruits of the Waldensian teaching. Among these classes Menno labored with great zeal and success.

မင်နိုသည် ရောမအသင်းတော်မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သူလက်ခံရရှိထားသော အမှန်တရားများကို သွန်သင်ရန်အတွက် သူ့ဘဝကို မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ဂျာမနီနှင့် နယ်သာလန်နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အဓိပ္ပာယ်မရှိသော၊ တော်လှန်ဆူပူစေသော အယူဝါဒများကို ထောက်ခံအားပေးကာ စည်းကမ်းနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးပြီး အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပုန်ကန်မှုဆီသို့ ဦးတည်နေသော အစွန်းရောက်ဂိုဏ်းသားတစ်စု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုများက မလွှဲမရှောင်သာ ဆိုက်ရောက်စေမည့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရလဒ်များကို မင်နို မြင်တွေ့ခဲ့ပြီး ထိုအစွန်းရောက်တို့၏ မှားယွင်းသော သွန်သင်ချက်များနှင့် ရူးသွပ်သော အစီအစဉ်များကို ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစွန်းရောက်တို့၏ လမ်းမှားသို့ ရောက်သွားပြီးမှ ၎င်းတို့၏ အဖျက်သဘောဆောင်သော အယူဝါဒများကို ငြင်းပယ်ခဲ့သူများစွာ ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ဝေါ်ဒင်စီယန်တို့၏ သွန်သင်ချက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ရှေးခရစ်ယာန်တို့၏ အရိုးအစဉ်အဆက်များလည်း ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ထိုလူတန်းစားများအကြားတွင် မင်နိုသည် ဇွဲလုံ့လကြီးစွာဖြင့် အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

For twenty-five years he traveled, with his wife and children, enduring great hardships and privations, and frequently in peril of his life. He traversed the Netherlands and northern Germany, laboring chiefly among the humbler classes but exerting a widespread influence. Naturally eloquent, though possessing a limited education, he was a man of unwavering integrity, of humble spirit and gentle manners, and of sincere and earnest piety, exemplifying in his own life the precepts which he taught, and he commanded the confidence of the people. His followers were scattered and oppressed. They suffered greatly from being compunded with the fanatical Munsterites. Yet great numbers were converted under his labors.

သူသည် သူ့ဇနီးနှင့် သားသမီးများနှင့်အတူ နှစ်ပေါင်းနှစ်ဆယ့်ငါး (၂၅) နှစ်တိုင်တိုင် ခရီးသွားလာခဲ့ပြီး ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို သည်းခံရင်း မကြာခဏ အသက်အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူသည် နယ်သာလန်နှင့် မြောက်ဂျာမနီတစ်လျှောက် ခရီးလှည့်လည်ခဲ့ပြီး အောက်ခြေလူတန်းစားများကြားတွင် အဓိကလုပ်ဆောင်ရင်း ကျယ်ပြန့်သော သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ပညာရေး အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း သဘာဝအတိုင်း စကားပြောကောင်းသူဖြစ်ပြီး သူသည် မယိမ်းယိုင်သော သစ္စာရှိမှု၊ နှိမ့်ချသောစိတ်၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အမူအရာနှင့် စိတ်ရင်းမှန်၍ စိတ်အားထက်သန်သော ဘုရားဝတ်ရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသွန်သင်သော ပညတ်ချက်များကို မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ကျင့်သုံးပြသခဲ့ပြီး ပြည်သူတို့၏ ယုံကြည်အားကိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူ၏နောက်လိုက်များသည် အရပ်ရပ်သို့ ကွဲလွင့်ကာ ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရသည်။ မွန်စတာ (Munsterites) အစွန်းရောက်များနှင့် ရောထွေးခံရခြင်းကြောင့် သူတို့သည် အလွန်ဒုက္ခရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း သူ၏လုပ်ဆောင်ချက်များအောက်တွင် လူအများအပြား ပြောင်းလဲခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။

Nowhere were the reformed doctrines more generally received than in the Netherlands. In few countries did their adherents endure more terrible persecution. In Germany Charles V had banned the Reformation, and he would gladly have brought all its adherents to the stake; but the princes stood up as a barrier against his tyranny. In the Netherlands his power was greater, and persecuting edicts followed each other in quick succession. To read the Bible, to hear [240] or preach it, or even to speak concerning it, was to incur the penalty of death by the stake. To pray to God in secret, to refrain from bowing to an image, or to sing a psalm, was also punishable with death. Even those who should abjure their errors were condemned, if men, to die by the sword; if women, to be buried alive. Thousands perished under the reign of Charles and of Philip II.

နယ်သာလန်နိုင်ငံထက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အယူဝါဒများကို ပိုမိုလက်ခံသောနေရာ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံအနည်းငယ်တွင်သာ ၎င်း၏ နောက်လိုက်များသည် ပိုမိုဆိုးရွားသော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ချားလ်စ် (၅) (Charles V) သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး နောက်လိုက်အားလုံးကို ထင်းပုံမီးရှို့ခြင်းဖြင့် သတ်ပစ်လိုသော်လည်း မင်းသားများက သူ၏အာဏာရှင်ဆန်မှုကို တားဆီးရန် ကာရံပေးထားခဲ့ကြသည်။ နယ်သာလန်တွင်မူ သူ၏အာဏာမှာ ပိုမိုကြီးမားပြီး ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သော အမိန့်များသည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု လျင်မြန်စွာ ထွက်ပေါ်လာသည်။ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်ရှုခြင်း၊ [၂၄၀] နားထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဟောပြောခြင်း၊ သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပြောဆိုခြင်းပင်လျှင် ထင်းပုံမီးရှို့၍ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ခံရမည်ဖြစ်သည်။ လျှို့ဝှက်စွာ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းခြင်း၊ ရုပ်တုရှေ့တွင် ဦးမညွတ်ဘဲနေခြင်း သို့မဟုတ် ဆာလံသီချင်းကို သီဆိုခြင်းသည်လည်း သေဒဏ်ပေးနိုင်သော အပြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ အမှားများကို ငြင်းပယ်သူများပင်ဖြစ်စေ၊ အမျိုးသားဖြစ်လျှင် ဓားဖြင့်ကွပ်မျက်ခြင်း၊ အမျိုးသမီးဖြစ်လျှင် အရှင်လတ်လတ် မြေမြှုပ်ခြင်းဖြင့် အပြစ်ပေးခြင်းခံရသည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဖိလစ် (၂) (Philip II) တို့၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် လူပေါင်းထောင်ချီ၍ သေဆုံးခဲ့ရသည်။

At one time a whole family was brought before the inquisitors, charged with remaining away from mass and worshiping at home. On his examination as to their practices in secret the youngest son answered: “We fall on our knees, and pray that God may enlighten our minds and pardon our sins; we pray for our sovereign, that his reign may be prosperous and his life happy; we pray for our magistrates, that God may preserve them.”—Wylie, b. 18, ch. 6. Some of the judges were deeply moved, yet the father and one of his sons were condemned to the stake.

တစ်ကြိမ်တွင် မိသားစုတစ်စုလုံးကို တရားစစ်ဆေးသူများရှေ့သို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး အသင်းတော်အစုအဝေးသို့ မတက်ရောက်ဘဲ အိမ်တွင်သာ ကိုးကွယ်မှုပြုသည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ လျှို့ဝှက်စွာ ကျင့်သုံးမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးခံရသောအခါ အငယ်ဆုံးသားက ဖြေကြားသည်မှာ– “ကျွန်ုပ်တို့သည် ဒူးထောက်ပြီး ဘုရားသခင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏စိတ်ကို အလင်းပေးရန်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏အပြစ်များကို ခွင့်လွှတ်ရန် ဆုတောင်းပါသည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ အုပ်စိုးရှင်အတွက် သူ၏အုပ်စိုးမှုသာယာပြီး သူ၏သက်တမ်း ရှည်လျားစေရန် ဆုတောင်းပါသည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တရားသူကြီးများအတွက် ဘုရားသခင်သည် သူတို့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူရန် ဆုတောင်းပါသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။—Wylie, စာအုပ် ၁၈၊ အခန်း ၆။ တရားသူကြီးအချို့မှာ အလွန်ထိခိုက်ခံစားသွားရသော်လည်း ဖခင်နှင့် သားတစ်ဦးမှာမူ ထင်းပုံမီးရှို့၍ သေဒဏ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

The rage of the persecutors was equaled by the faith of the martyrs. Not only men but delicate women and young maidens displayed unflinching courage. “Wives would take their stand by their husband’s stake, and while he was enduring the fire they would whisper words of solace, or sing psalms to cheer him.” “Young maidens would lie down in their living grave as if they were entering into their chamber of nightly sleep; or go forth to the scaffold and the fire, dressed in their best apparel, as if they were going to their marriage.”—Ibid., b. 18, ch. 6.

ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူတို့၏ ဒေါသနှင့်တန်းတူ အာဇာနည်တို့၏ ယုံကြည်ခြင်းလည်း ကြီးမားလှသည်။ အမျိုးသားများသာမက နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အမျိုးသမီးများနှင့် လူငယ်မိန်းကလေးငယ်များပင်လျှင် မယိမ်းယိုင်သော သတ္တိကို ပြသခဲ့ကြသည်။ “ဇနီးသည်များသည် မိမိတို့ခင်ပွန်း၏ ထင်းပုံဘေးတွင် ရပ်တည်ကာ သူ မီးရှို့ခံနေရစဉ် အားပေးစကားများ ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် သီချင်းများ သီဆို၍ အားပေးခြင်းကို ပြုလုပ်ကြသည်။” “မိန်းကလေးငယ်များသည် ညအိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်အိပ်စက်သကဲ့သို့ သူတို့၏အသက်ရှင်သော ဂူထဲတွင် အေးဆေးစွာ လဲလျောင်းကြသည်။ သို့မဟုတ် အကောင်းဆုံး ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်၍ လက်ထပ်မင်္ဂလာဆောင်သို့ သွားသကဲ့သို့ ကွပ်မျက်ရာစင်နှင့် မီးပုံဆီသို့ သွားကြသည်။”—Ibid., စာအုပ် ၁၈၊ အခန်း ၆။

As in the days when paganism sought to destroy the gospel, the blood of the Christians was seed. (See Tertullian, Apology, paragraph 50.) Persecution served to increase the number of witnesses for the truth. Year after year the monarch, stung to madness by the unconquerable determination of the people, urged on his cruel work; but in vain. Under the noble William of Orange the Revolution at last brought to Holland freedom to worship God.

ခရစ်ယာန်ဘာသာမဝင်သူတို့က ဧဝံဂေလိတရားကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့်နေ့ရက်များကဲ့သို့ပင် ခရစ်ယာန်တို့၏ သွေးသည် မျိုးစေ့ဖြစ်ခဲ့သည်။ (Tertullian, Apology, ပုဒ်မ ၅၀ ကို ကြည့်ပါ။) ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများသည် အမှန်တရားအတွက် သက်သေခံသူဦးရေကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ပြည်သူတို့၏ အနိုင်မခံအရှုံးမပေးသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် အရူးအမူးဖြစ်ရသော ဘုရင်သည် သူ၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို တွန်းအားပေးခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မွန်မြတ်သော ဝီလျံအော့ဖ်အော်ရန်း (William of Orange) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် တော်လှန်ရေးသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟော်လန်နိုင်ငံသို့ ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ခွင့် လွတ်လပ်မှုကို ယူဆောင်လာပေးခဲ့သည်။

In the mountains of Piedmont, on the plains of France and the shores of Holland, the progress of the gospel was marked with the [241] blood of its disciples. But in the countries of the North it found a peaceful entrance. Students at Wittenberg, returning to their homes, carried the reformed faith to Scandinavia. The publication of Luther’s writings also spread the light. The simple, hardy people of the North turned from the corruption, the pomp, and the superstitions of Rome, to welcome the purity, the simplicity, and the life-giving truths of the Bible.

ပီယက်မောင့် (Piedmont) တောင်တန်းများ၊ ပြင်သစ်လွင်ပြင်များနှင့် ဟော်လန်ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ဧဝံဂေလိတရား၏ တိုးတက်မှုသည် [၂၄၁] ၎င်း၏ နောက်လိုက်များ၏ သွေးဖြင့် အမှတ်အသားပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် မြောက်ဘက်နိုင်ငံများတွင်မူ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဝစ်တင်ဘာ့ဂ် (Wittenberg) မှ ကျောင်းသားများသည် မိမိတို့၏ အိမ်သို့ ပြန်ရောက်သည့်အခါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို စကင်ဒီနေးဗီးယားသို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ လူသာ၏ စာပေများကို ထုတ်ဝေခြင်းကလည်း အလင်းရောင်ကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ မြောက်ဘက်ရှိ ရိုးရှင်း၍ ခံနိုင်ရည်ရှိသော လူများသည် ရောမတို့၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ ခမ်းနားထည်ဝါမှုနှင့် အယူသည်းမှုများမှ လှည့်ထွက်ကာ သမ္မာကျမ်းစာ၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု၊ ရိုးရှင်းမှုနှင့် အသက်ကို ပေးတတ်သော အမှန်တရားများကို ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။

Tausen, “the Reformer of Denmark,” was a peasant’s son. The boy early gave evidence of vigorous intellect; he thirsted for an education; but this was denied him by the circumstances of his parents, and he entered a cloister. Here the purity of his life, together with his diligence and fidelity, won the favor of his superior. Examination showed him to possess talent that promised at some future day good service to the church. It was determined to give him an education at some one of the universities of Germany or the Netherlands. The young student was granted permission to choose a school for himself, with one proviso, that he must not go to Wittenberg. The scholar of the church was not to be endangered by the poison of heresy. So said the friars.

“ဒိန်းမတ်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ” တောင်ဆန် (Tausen) သည် လယ်သမားတစ်ဦး၏သား ဖြစ်သည်။ ထိုကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရည်ကို ပြသခဲ့ပြီး ပညာသင်ယူလိုစိတ် ပြင်းပြခဲ့သော်လည်း မိဘများ၏ အခြေအနေကြောင့် အခွင့်မရခဲ့ဘဲ ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ဤနေရာတွင် သူ၏ဘဝသန့်ရှင်းမှုနှင့်အတူ သူ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုနှင့် သစ္စာရှိမှုတို့က သူ၏အထက်အရာရှိ၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ဆေးမှုများအရ အနာဂတ်တွင် အသင်းတော်အတွက် အကျိုးပြုနိုင်မည့် အရည်အချင်းရှိကြောင်း ပြသနေသည်။ သူ့ကို ဂျာမနီ သို့မဟုတ် နယ်သာလန်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခုခုတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းသားငယ်ကို ကျောင်းရွေးချယ်ခွင့် ပေးခဲ့သော်လည်း တစ်ခုတည်းသော အတားအဆီးမှာ ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်သို့ မသွားရဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အသင်းတော်၏ ပညာရှင်သည် အယူမှားအဆိပ်အတောက်များကြောင့် အန္တရာယ်မဖြစ်သင့်ဟု ဘုန်းတော်ကြီးများက ဆိုခဲ့ကြသည်။

Tausen went to Cologne, which was then, as now, one of the strongholds of Romanism. Here he soon became disgusted with the mysticisms of the schoolmen. About the same time he obtained Luther’s writings. He read them with wonder and delight, and greatly desired to enjoy the personal instruction of the Reformer. But to do so he must risk giving offense to his monastic superior and forfeiting his support. His decision was soon made, and erelong he was enrolled as a student at Wittenberg.

တောင်ဆန်သည် ထိုအချိန်ကကဲ့သို့ပင် ယခုတိုင် ရောမဝါဒ၏ အမာခံစခန်းတစ်ခုဖြစ်သော ကိုလုန်း (Cologne) မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် သူသည် ကျောင်းနေပညာတတ်များ၏ နက်နဲသောအယူဝါဒများကို မကြာမီပင် ငြီးငွေ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်လောက်တွင်ပင် သူသည် လူသာ၏စာပေများကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းတို့ကို အံ့အားသင့်နှစ်သက်စွာ ဖတ်ရှုခဲ့ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ၏ ကိုယ်တိုင်သွန်သင်ချက်ကို ခံယူလိုစိတ် ပြင်းပြခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် သူသည် မိမိ၏ဘုန်းကြီးကျောင်းအထက်အရာရှိအား အပြစ်ပေးခံရမည့်အန္တရာယ်နှင့် သူ၏ထောက်ပံ့မှုကို ဆုံးရှုံးရမည့်အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လျင်မြန်စွာ ချမှတ်ခဲ့ပြီး မကြာမီပင် သူသည် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်တွင် ကျောင်းသားအဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။

On returning to Denmark, he again repaired to his cloister. No one as yet suspected him of Lutheranism; he did not reveal his secret, 206 The Great Controversy but endeavored, without exciting the prejudices of his companions, to lead them to a purer faith and a holier life. He opened the Bible, and explained its true meaning, and at last preached Christ to them as the sinner’s righteousness and his only hope of salvation. Great was [242] the wrath of the prior, who had built high hopes upon him as a valiant defender of Rome. He was at once removed from his own monastery to another and confined to his cell under strict supervision.

ဒိန်းမတ်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ သူသည် မိမိ၏ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။ မည်သူမျှ သူ့ကို လူသာဝါဒကို ကျင့်သုံးသူဟု မသံသယရှိခဲ့ကြသေးပေ။ သူသည် သူ၏လျှို့ဝှက်ချက်ကို မဖော်ပြခဲ့ဘဲ၊ ၂၀၆ မဟာပဋိပက္ခ (The Great Controversy) မိမိ၏ အပေါင်းအသင်းများ၏ ဘက်လိုက်မှုကို မလှုံ့ဆော်မိစေဘဲ သူတို့အား ပိုမိုသန့်ရှင်းသော ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော ဘဝသို့ ပို့ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ဖွင့်ပြပြီး ၎င်း၏ စစ်မှန်သော အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းပြကာ နောက်ဆုံးတွင် ခရစ်တော်ကို အပြစ်သားတို့၏ ဖြောင့်မတ်ခြင်းနှင့် ကယ်တင်ခြင်း၏ တစ်ခုတည်းသော မျှော်လင့်ချက်အဖြစ် ဟောပြောခဲ့သည်။ သူ၏အပေါ် ရောမ၏ရဲရင့်သော ကာကွယ်သူအဖြစ် မျှော်လင့်ချက်ကြီးစွာ ထားခဲ့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းအကြီးအကဲ၏ ဒေါသမှာ [၂၄၂] အလွန်ကြီးမားလှသည်။ သူ့ကို ချက်ချင်းပင် သူ၏ကျောင်းမှ အခြားကျောင်းတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်ပြီး ပြင်းထန်သော ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် သူ၏အခန်းထဲ၌ ထိန်းသိမ်းထားလိုက်သည်။

To the terror of his new guardians several of the monks soon declared themselves converts to Protestantism. Through the bars of his cell Tausen had communicated to his companions a knowledge of the truth. Had those Danish fathers been skilled in the church’s plan of dealing with heresy, Tausen’s voice would never again have been heard; but instead of consigning him to a tomb in some underground dungeon, they expelled him from the monastery.

သူ၏အုပ်ထိန်းသူသစ်များ ကြောက်ရွံ့ရလောက်အောင်ပင် ဘုန်းကြီးအချို့သည် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သူ၏အခန်းကန့်လန့်ကာများမှတစ်ဆင့် တောင်ဆန်သည် သူ၏အပေါင်းအသင်းများအား အမှန်တရား၏ အသိပညာကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုဒိန်းမတ်ဖခင်များသည် အယူမှားမှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် အသင်းတော်၏ အစီအစဉ်ကို ကျွမ်းကျင်ပါက တောင်ဆန်၏ အသံကို နောက်တစ်ဖန် ကြားရတော့မည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် သူ့ကို မြေအောက်ထောင်ထဲတွင် ထာဝရပိတ်လှောင်ထားမည့်အစား သူတို့သည် သူ့ကို ဘုန်းကြီးကျောင်းမှ နှင်ထုတ်လိုက်ကြသည်။

Now they were powerless. A royal edict, just issued, offered protection to the teachers of the new doctrine. Tausen began to preach. The churches were opened to him, and the people thronged to listen. Others also were preaching the word of God. The New Testament, translated into the Danish tongue, was widely circulated. The efforts made by the papists to overthrow the work resulted in extending it, and erelong Denmark declared its acceptance of the reformed faith.

ယခုအခါ သူတို့မှာ အာဏာမရှိတော့ပေ။ အသစ်ထုတ်ပြန်လိုက်သော ဘုရင့်အမိန့်တစ်ခုက အယူဝါဒအသစ်ကို သင်ကြားသူများအတွက် အကာအကွယ် ပေးထားသည်။ တောင်ဆန်သည် တရားဟောခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ အသင်းတော်များက သူ့အတွက် တံခါးဖွင့်ပေးထားပြီး ပြည်သူများကလည်း နားထောင်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ အခြားသူများကလည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဟောပြောနေကြသည်။ ဒိန်းမတ်ဘာသာစကားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုထားသော ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒီများက ဤလုပ်ငန်းကို ဖြိုဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း ၎င်းသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာရလဒ်သာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး မကြာမီပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို လက်ခံကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

In Sweden, also, young men who had drunk from the well of Wittenberg carried the water of life to their countrymen. Two of the leaders in the Swedish Reformation, Olaf and Laurentius Petri, the sons of a blacksmith of Orebro, studied under Luther and Melanchthon, and the truths which they thus learned they were diligent to teach. Like the great Reformer, Olaf aroused the people by his zeal and eloquence, while Laurentius, like Melanchthon, was learned, thoughtful, and calm. Both were men of ardent piety, of high theological attainments, and of unflinching courage in advancing the truth. Papist opposition was not lacking. The Catholic priest stirred up the ignorant and superstitious people. Olaf Petri was often assailed by the mob, and upon several occasions barely escaped with his life. These Reformers were, however, favored and protected by the king.

ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင်လည်း ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်၏ ရေတွင်းမှ သောက်သုံးခဲ့ကြသော လူငယ်များသည် သူတို့၏ တိုင်းသူပြည်သားများထံသို့ အသက်စမ်းရေကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ ဆွီဒင်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးဖြစ်သော အိုလပ် (Olaf) နှင့် လောရန့်ရှပ်စ် ပက်ထရီ (Laurentius Petri) တို့သည် အော်ရီဘရို (Orebro) မှ ပန်းပဲဆရာ၏သားများဖြစ်ပြီး လူသာနှင့် မီလန်သန် (Melanchthon) တို့ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသည်။ သူတို့သင်ယူခဲ့သော အမှန်တရားများကို သူတို့က စိတ်အားထက်သန်စွာ သွန်သင်ပေးခဲ့သည်။ ကြီးမြတ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူကဲ့သို့ပင် အိုလပ်သည် သူ၏ဇွဲနှင့် စကားပြောကောင်းခြင်းဖြင့် ပြည်သူများကို နှိုးဆော်ခဲ့ပြီး လောရန့်ရှပ်စ်မှာမူ မီလန်သန်ကဲ့သို့ပင် ပညာတတ်၍ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ်ရှိပြီး တည်ငြိမ်သူဖြစ်သည်။ နှစ်ဦးစလုံးသည် စိတ်အားထက်သန်သော ဘုရားဝတ်ရှိသူများ၊ မြင့်မားသော ဓမ္မပညာတတ်မြောက်သူများဖြစ်ပြီး အမှန်တရားကို မြှင့်တင်ရာတွင် မယိမ်းယိုင်သော သတ္တိရှိသူများဖြစ်သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒီတို့၏ ဆန့်ကျင်မှုမှာလည်း မကင်းခဲ့ပေ။ ကတ်သလစ်ဘုန်းကြီးက အသိပညာနည်းပါးပြီး အယူသည်းသော လူထုကို လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ အိုလပ်ပက်ထရီသည် လူအုပ်စု၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို မကြာခဏ ခံခဲ့ရပြီး အခါအချို့တွင် အသက်ဘေးမှ သီသီလေး လွတ်မြောက်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲသူများကို ဘုရင်က ထောက်ခံကာ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။

[243] Under the rule of the Roman Church the people were sunken in poverty and ground down by oppression. They were destitute of the Scriptures; and having a religion of mere signs and ceremonies, which conveyed no light to the mind, they were returning to the superstitious beliefs and pagan practices of their heathen ancestors. The nation was divided into contending factions, whose perpetual strife increased the misery of all. The king determined upon a reformation in the state and the church, and he welcomed these able assistants in the battle against Rome.

[၂၄၃] ရောမအသင်းတော်၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် ပြည်သူများသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုထဲသို့ နစ်မွန်းနေပြီး ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ကြိတ်ချေခံနေရသည်။ သူတို့တွင် သမ္မာကျမ်းစာမရှိခဲ့ပေ။ စိတ်ထဲတွင် အလင်းရောင်မပေးသော အမှတ်အသားများနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာသက်သက်သာရှိသည့် ဘာသာရေးကြောင့် သူတို့သည် သူတို့၏ဘိုးဘေးများ၏ အယူသည်းသော ယုံကြည်ခြင်းများနှင့် အရုပ်ကိုးကွယ်သော အလေ့အကျင့်များဆီသို့ ပြန်သွားနေကြသည်။ နိုင်ငံသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အမြဲတစေ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့၏ ရပ်တန့်ခြင်းမရှိသော ပဋိပက္ခများသည် လူတိုင်း၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် နိုင်ငံတော်နှင့် အသင်းတော်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ရောမနှင့်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ဤစွမ်းရည်ရှိသော လက်ထောက်များကို ကြိုဆိုခဲ့သည်။

In the presence of the monarch and the leading men of Sweden, Olaf Petri with great ability defended the doctrines of the reformed faith against the Romish champions. He declared that the teachings of the Fathers are to be received only when in accordance with the Scriptures; that the essential doctrines of the faith are presented in the Bible in a clear and simple manner, so that all men may understand them. Christ said, “My doctrine is not Mine, but His that sent Me” (John 7:16); and Paul declared that should he preach any other gospel than that which he had received, he would be accursed (Galatians 1:8). “How, then,” said the Reformer, “shall others presume to enact dogmas at their pleasure, and impose them as things necessary to salvation?”—Wylie, b. 10, ch. 4. He showed that the decrees of the church are of no authority when in opposition to the commands of God, and maintained the great Protestant principle that “the Bible and the Bible only” is the rule of faith and practice.

ဘုရင်နှင့် ဆွီဒင်၏ ခေါင်းဆောင်များရှေ့တွင် အိုလပ်ပက်ထရီသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒ၏ အယူဝါဒများကို ရောမအသင်းတော်၏ ချန်ပီယံများအား ဆန့်ကျင်၍ အလွန်စွမ်းရည်ထက်မြက်စွာ ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ပညာရှင် (Fathers) တို့၏ သွန်သင်ချက်များကို သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ကိုက်ညီမှသာ လက်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ယုံကြည်ခြင်း၏ အနှစ်သာရ အယူဝါဒများကို လူတိုင်း နားလည်နိုင်စေရန် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ရှင်းလင်း၍ ရိုးရှင်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဖော်ပြထားကြောင်း သူကြေညာခဲ့သည်။ ခရစ်တော်က “ငါ့အယူဝါဒသည် ငါ၏အယူဝါဒမဟုတ်၊ ငါ့ကိုစေလွှတ်တော်မူသော အရှင်၏အယူဝါဒဖြစ်၏” (ယောဟန် ၇:၁၆) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ပေါလုကလည်း သူလက်ခံရရှိထားသော ဧဝံဂေလိတရားမှလွဲ၍ အခြားဧဝံဂေလိတရားကို ဟောပြောလျှင် ကျိန်ခြင်းခံရလိမ့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည် (ဂလာတိ ၁:၈)။ “ထိုသို့ဖြစ်လျက် အခြားသူတို့သည် မည်သို့လျှင် မိမိတို့စိတ်ကြိုက် အယူဝါဒများကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး ကယ်တင်ခြင်းအတွက် လိုအပ်သောအရာများအဖြစ် အတင်းအကျပ် သတ်မှတ်ရဲကြသနည်း” ဟု ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူက မေးမြန်းခဲ့သည်။—Wylie, စာအုပ် ၁၀၊ အခန်း ၄။ အသင်းတော်၏ အမိန့်များသည် ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်များကို ဆန့်ကျင်နေလျှင် မည်သည့်အာဏာမျှမရှိကြောင်း သူပြသခဲ့ပြီး “သမ္မာကျမ်းစာနှင့် သမ္မာကျမ်းစာသာလျှင်” ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ကျင့်စဉ်၏ စည်းမျဉ်းဖြစ်သည်ဟူသော ပရိုတက်စတင့်၏ ကြီးမြတ်သော အခြေခံမူကို တည်တံ့စေခဲ့သည်။

This contest, though conducted upon a stage comparatively obscure, serves to show us “the sort of men that formed the rank and file of the army of the Reformers. They were not illiterate, sectarian, noisy, controversialists—far from it; they were men who had studied the word of God, and knew well how to wield the weapons with which the armory of the Bible supplied them. In respect of erudition they were ahead of their age. When we confine our attention to such brilliant centers as Wittenberg and Zurich, and to such illustrious names as those of Luther and Melanchthon, of Zwingli and [244] Oecolampadius, we are apt to be told, these were the leaders of the movement, and we should naturally expect in them prodigious power and vast acquisitions; but the subordinates were not like these. Well, we turn to the obscure theater of Sweden, and the humble names of Olaf and Laurentius Petri—from the masters to the disciples—what do we find? ... Scholars and theologians; men who have thoroughly mastered the whole system of gospel truth, and who win an easy victory over the sophists of the schools and the dignitaries of Rome.”—Ibid., b. 10, ch. 4.

ဤပြိုင်ဆိုင်မှုသည် အတော်လေး အရေးမပါသောစင်မြင့်ပေါ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို “ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ တပ်မတော်ကို ဖွဲ့စည်းထားသော လူမျိုးစုကို ပြသရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ သူတို့သည် စာမတတ်သူများ၊ ဂိုဏ်းဂဏဆန်သူများ၊ ဆူညံသော ငြင်းခုံသူများ မဟုတ်ကြပေ၊ လုံးဝမဟုတ်ပါ။ သူတို့သည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို လေ့လာခဲ့သူများဖြစ်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာ၏ လက်နက်တိုက်က သူတို့အား ပေးအပ်ထားသော လက်နက်များကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ရမည်ကို ကောင်းစွာသိရှိသူများဖြစ်သည်။ ပညာရေးအရ သူတို့သည် သူတို့၏ခေတ်ထက် ပိုမိုသာလွန်နေကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်နှင့် ဇူးရစ် (Zurich) ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသော ဗဟိုချက်မများ၊ လူသာနှင့် မီလန်သန်၊ ဇွင်ဂလီ (Zwingli) နှင့် [၂၄၄] အိုကိုလမ်ပက်ဒီးယပ်စ် (Oecolampadius) တို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသူများကိုသာ အာရုံစိုက်နေပါက၊ ၎င်းတို့မှာ လှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ပြီး သူတို့ထံတွင် ထူးခြားသောစွမ်းအားနှင့် ကြီးမားသော ပညာရပ်များကို ကျွန်ုပ်တို့ မျှော်လင့်သင့်သည်ဟု ပြောဆိုခံရတတ်သည်။ သို့သော် လက်အောက်ငယ်သားများသည် ဤကဲ့သို့ မဟုတ်ကြပေ။ ကောင်းပြီ၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆွီဒင်၏ အရေးမပါသော ပြဇာတ်ရုံနှင့် အိုလပ်နှင့် လောရန့်ရှပ်စ် ပက်ထရီတို့၏ ရိုးရှင်းသော အမည်များဆီသို့ လှည့်ကြည့်ကြပါစို့—ဆရာမှ တပည့်များအထိ—ကျွန်ုပ်တို့ ဘာတွေ့ရသနည်း။ ... ပညာရှင်များနှင့် ဓမ္မပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဧဝံဂေလိတရား၏ စနစ်တစ်ခုလုံးကို စေ့စေ့စပ်စပ် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြပြီး ကျောင်းများ၏ ပညာတတ်လိမ်မာသူများနှင့် ရောမ၏ ရာထူးကြီးသူများအပေါ် လွယ်ကူသော အောင်ပွဲကို ရရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။”—Ibid., စာအုပ် ၁၀၊ အခန်း ၄။

As the result of this disputation the king of Sweden accepted the Protestant faith, and not long afterward the national assembly declared in its favor. The New Testament had been translated by Olaf Petri into the Swedish language, and at the desire of the king the two brothers undertook the translation of the whole Bible. Thus for the first time the people of Sweden received the word of God in their native tongue. It was ordered by the Diet that throughout the kingdom, ministers should explain the Scriptures and that the children in the schools should be taught to read the Bible.

ဤဆွေးနွေးငြင်းခုံမှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ဆွီဒင်ဘုရင်သည် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ခြင်းကို လက်ခံခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကလည်း ၎င်းအား ထောက်ခံကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို အိုလပ်ပက်ထရီက ဆွီဒင်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ဘုရင်၏ဆန္ဒအရ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် သမ္မာကျမ်းစာတစ်ခုလုံးကို ဘာသာပြန်ဆိုရန် တာဝန်ယူခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆွီဒင်ပြည်သူများသည် ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မိမိတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ဘုန်းတော်ကြီးများက သမ္မာကျမ်းစာကို ရှင်းပြပေးရန်နှင့် ကျောင်းရှိကလေးများကို သမ္မာကျမ်းစာ ဖတ်တတ်အောင် သင်ကြားပေးရန် ပါလီမန် (Diet) က အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

Steadily and surely the darkness of ignorance and superstition was dispelled by the blessed light of the gospel. Freed from Romish oppression, the nation Athtained to a strength and greatness it had never before reached. Sweden became one of the bulwarks of Protestantism. A century later, at a time of sorest peril, this small and hitherto feeble nation—the only one in Europe that dared lend a helping hand—came to the deliverance of Germany in the terrible struggle of the Thirty Years’ War. All Northern Europe seemed about to be brought again under the tyranny of Rome. It was the armies of Sweden that enabled Germany to turn the tide of popish success, to win toleration for the Protestants,—Calvinists as well as Lutherans,—and to restore liberty of conscience to those countries that had accepted the Reformation.

အသိပညာမဲ့ခြင်းနှင့် အယူသည်းခြင်း၏ အမှောင်ထုသည် ဧဝံဂေလိတရား၏ ကောင်းချီးပေးသော အလင်းရောင်ဖြင့် တည်ငြိမ်စွာနှင့် သေချာစွာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ ရောမတို့၏ ဖိနှိပ်မှုမှ လွတ်မြောက်လာပြီး နိုင်ငံသည် ယခင်က ဘယ်သောအခါမျှ မရောက်ဖူးခဲ့သော အင်အားနှင့် ကြီးမြတ်မှုသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆွီဒင်သည် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ ခံတပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရာစုနှစ်တစ်ခုအကြာ၊ အလွန်ကြီးမားသော အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် ဤသေးငယ်၍ အားနည်းနေသေးသော နိုင်ငံ—ဥရောပတွင် အကူအညီပေးဝံ့သော တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံ—သည် နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ် (၃၀) စစ်ပွဲ၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တိုက်ပွဲတွင် ဂျာမနီကို ကယ်တင်ရန် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြောက်ဥရောပတစ်ခုလုံးသည် ရောမတို့၏ အာဏာရှင်အုပ်စိုးမှုအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိတော့မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ဂျာမနီကို ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒ၏ အောင်မြင်မှုကို ရပ်တန့်စေရန်၊ ပရိုတက်စတင့်များအတွက်—လူသာဝါဒီများသာမက ကယ်ဗင်ဝါဒီများအတွက်ပါ—သည်းခံမှုကို ရရှိစေရန်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို လက်ခံခဲ့သော နိုင်ငံများအတွက် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြန်လည်ရရှိစေရန် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ဆွီဒင်၏ တပ်မတော်များပင် ဖြစ်သည်။