မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၁၂

 

Chapter 12—The French Reformation [211]

အခန်း ၁၂—ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး [၂၁၁]

The Protest of Spires and the Confession at Augsburg, which marked the triumph of the Reformation in Germany, were followed by years of conflict and darkness. Weakened by divisions among its supporters, and assailed by powerful foes, Protestantism seemed destined to be utterly destroyed.

ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အောင်ပွဲကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည့် စပိုင်ယာ (Spires) မြို့၏ ကန့်ကွက်ချက်နှင့် အော့စ်ဘတ် (Augsburg) မြို့၏ ဝန်ခံချက်တို့နောက်တွင် ပဋိပက္ခများနှင့် မှောင်မိုက်သည့်နှစ်များ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထောက်ခံသူများအကြား ကွဲပြားမှုများကြောင့် အားနည်းသွားပြီး အစွမ်းထက်သည့် ရန်သူများ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒသည် လုံးဝပျက်စီးသွားတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေပုံပေါက်ခဲ့သည်။

Thousands sealed their testimony with their blood. Civil war broke out; the Protestant cause was betrayed by one of its leading adherents; the noblest of the reformed princes fell into the hands of the emperor and were dragged as captives from town to town.

လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် မိမိတို့၏ သက်သေခံချက်ကို မိမိတို့၏သွေးဖြင့် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပရိုတက်စတင့် အရေးတော်ပုံကို ထိပ်တန်းနောက်လိုက်တစ်ဦးက သစ္စာဖောက်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို လိုလားသော မင်းသားများထဲတွင် အမြတ်ဆုံးသူတို့သည် ဧကရာဇ်မင်း၏ လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ရပြီး မြို့တစ်မြို့မှ တစ်မြို့သို့ အကျဉ်းသားများအဖြစ် ဆွဲခေါ်သွားခြင်း ခံခဲ့ကြရသည်။

But in the moment of his apparent triumph, the emperor was smitten with defeat. He saw the prey wrested from his grasp, and he was forced at last to grant toleration to the doctrines which it had been the ambition of his life to destroy.

သို့သော် သူ၏ သိသာထင်ရှားသော အောင်ပွဲအချိန်တွင်ပင် ဧကရာဇ်မင်းသည် ရှုံးနိမ့်ခြင်းဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏လက်ထဲမှ သားကောင်ကို လုယူသွားသည်ကို သူမြင်ခဲ့ရပြီး၊ သူ၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ရည်မှန်းချက်ထားခဲ့သော ဝါဒများကို နောက်ဆုံး၌ သည်းခံခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ရသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

He had staked his kingdom, his treasures, and life itself upon the crushing out of the heresy. Now he saw his armies wasted by battle, his treasuries drained, his many kingdoms threatened by revolt, while everywhere the faith which he had vainly Endeavored to suppress, was extending.

သူသည် ထိုမှားယွင်းသောဝါဒကို ချေမှုန်းပစ်ရန်အတွက် သူ၏နိုင်ငံ၊ သူ၏ဘဏ္ဍာနှင့် သူ၏အသက်ကိုပင် ပုံအောထားခဲ့သည်။ ယခုမူ သူ၏စစ်တပ်များ စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးသွားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ သူ၏ဘဏ္ဍာတိုက်များ ကုန်ခမ်းသွားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ သူ၏နိုင်ငံများစွာတွင် ပုန်ကန်မှုများ ခြိမ်းခြောက်နေသည်ကိုလည်းကောင်း သူမြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်မူ သူ အချည်းနှီး ကြိုးပမ်းဖိနှိပ်ခဲ့သော ယုံကြည်ခြင်းတရားသည် နေရာတိုင်းတွင် ပြန့်ပွားလျက်ရှိသည်။

Charles V had been battling against omnipotent power. God had said, “Let there be light,” but the emperor had sought to keep the darkness unbroken. His purposes had failed; and in premature old age, worn out with the long struggle, he abdicated the throne and buried himself in a cloister.

ချားလ်စ် (Charles V) သည် အနန္တတန်ခိုးရှင်၏ အာဏာကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်က “အလင်းပေါ်လာစေ” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သော်လည်း ဧကရာဇ်မင်းက မှောင်မိုက်ခြင်းကို မပြတ်စေဘဲ ထိန်းသိမ်းထားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်များ ပျက်ပြားခဲ့ပြီး၊ ရှည်လျားသော တိုက်ပွဲကြောင့် အိုမင်းရင့်ရော်ကာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေချိန်တွင် သူသည် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် မိမိကိုယ်ကို သိုဝှက်နေထိုင်ခဲ့သည်။

In Switzerland, as in Germany, there came dark days for the Reformation. While many cantons accepted the reformed faith, [212] others clung with blind persistence to the creed of Rome. Their persecution of those who desired to receive the truth finally gave rise to civil war.

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင်လည်း ဂျာမနီနိုင်ငံနည်းတူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် မှောင်မိုက်သောရက်များ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကန်တန် (cantons) များစွာက ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ယုံကြည်ခြင်းကို လက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း [၂၁၂] အခြားသောသူတို့က ရောမမြို့၏ အယူဝါဒကို မျက်စိစုံမှိတ်၍ စွဲကိုင်ထားခဲ့ကြသည်။ အမှန်တရားကို ရရှိလိုသူများအပေါ် သူတို့၏ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများသည် နောက်ဆုံးတွင် ပြည်တွင်းစစ်ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။

Zwingli and many who had united with him in reform fell on the bloody field of Cappel. Oecolampadius, overcome by these terrible disasters, soon after died. Rome was triumphant, and in many places seemed about to recover all that she had lost.

ဇွင်ဂလီ (Zwingli) နှင့် သူနှင့်အတူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် ပူးပေါင်းခဲ့သူ အများအပြားတို့သည် ကပ်ပဲလ် (Cappel) ၏ သွေးစွန်းသောစစ်မြေပြင်တွင် ကျဆုံးခဲ့ကြသည်။ အိုကိုလမ်ပါဒီယပ်စ် (Oecolampadius) သည် ထိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဘေးဒုက္ခများကြောင့် စိတ်ထိခိုက်ပြီး မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရောမသည် အောင်ပွဲခံခဲ့ပြီး နေရာအတော်များများတွင် သူမ ဆုံးရှုံးခဲ့သမျှကို ပြန်လည်ရယူတော့မည့်ပုံ ပေါ်ခဲ့သည်။

But He whose counsels are from everlasting had not forsaken His cause or His people. His hand would bring deliverance for them. In other lands He had raised up laborers to carry forward the reform.

သို့သော် ထာဝရကာလမှစ၍ အကြံအစည်ရှိတော်မူသော အရှင်သည် သူ၏အမှုတော်နှင့် သူ၏လူမျိုးတို့ကို စွန့်ပစ်ထားတော်မမူခဲ့ပါ။ ကိုယ်တော်၏လက်တော်သည် သူတို့အတွက် ကယ်တင်ခြင်းကို ဆောင်ယူလာမည်ဖြစ်သည်။ အခြားသော တိုင်းပြည်များတွင်လည်း ကိုယ်တော်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်သွားရန် လုပ်သားများကို ပေါ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

179

၁၇၉

180 The Great Controversy

၁၈၀ ကမ္ဘာ့ကြီးမားသော ပဋိပက္ခ

In France, before the name of Luther had been heard as a Reformer, the day had already begun to break. One of the first to catch the light was the aged Lefevre, a man of extensive learning, a professor in the University of Paris, and a sincere and zealous papist.

ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် လူသာ (Luther) ၏နာမည်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူအဖြစ် မကြားဖူးမီကပင် အလင်းရောင် စတင်ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အလင်းရောင်ကို ပထမဆုံးရရှိသူများထဲတွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူ လီဖဲဗရ (Lefevre) ပါဝင်ပြီး သူသည် ကျယ်ပြန့်သော ပညာရပ်ရှိသူ၊ ပဲရစ်တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခတစ်ဦးနှင့် စိတ်ရင်းမှန်၍ တက်ကြွသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

In his researches into ancient literature his attention was directed to the Bible, and he introduced its study among his students.

ရှေးဟောင်းစာပေများကို သုတေသနပြုရာတွင် သူ၏အာရုံသည် သမ္မာကျမ်းစာဆီသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး သူ၏ကျောင်းသားများအကြားတွင်လည်း ကျမ်းစာလေ့လာမှုကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။

Lefevre was an enthusiastic adorer of the saints, and he had undertaken to prepare a history of the saints and martyrs as given in the legends of the church. This was a work which involved great labor; but he had already made considerable progress in it, when, thinking that he might obtain useful assistance from the Bible, he began its study with this object.

လီဖဲဗရသည် သူတော်စင်များကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ကိုးကွယ်သူဖြစ်ပြီး၊ အသင်းတော်၏ ဒဏ္ဍာရီများထဲတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း သူတော်စင်များနှင့် အာဇာနည်များ၏ သမိုင်းကို ပြုစုရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းသည် အလွန်ပင်ပန်းခက်ခဲသော်လည်း သူသည် လုပ်ငန်းတွင် တိုးတက်မှုများစွာ ရရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမ္မာကျမ်းစာမှ အထောက်အကူရနိုင်မည်ဟု တွေးတောမိသဖြင့် ထိုရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကျမ်းစာကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။

Here indeed he found saints brought to view, but not such as figured in the Roman calendar. A flood of divine light broke in upon his mind. In amazement and disgust he turned away from his self-appointed task and devoted himself to the word of God. The precious truths which he there discovered he soon began to teach.

ဤနေရာတွင် သူသည် သူတော်စင်များကို အမှန်တကယ်တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ရောမပြက္ခဒိန်တွင် ဖော်ပြထားသည့်သူများ မဟုတ်ပေ။ ဘုရားသခင်၏ အလင်းရောင်သည် သူ၏စိတ်ထဲသို့ လှိုင်းလုံးများပမာ ရောက်ရှိလာသည်။ အံ့အားသင့်ပြီး စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြစ်ကာ သူသည် မိမိကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ထားသော အလုပ်မှ လှည့်ထွက်ခဲ့ပြီး ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကိုသာ အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူတွေ့ရှိခဲ့သော တန်ဖိုးရှိသည့် အမှန်တရားများကို သူသည် မကြာမီပင် သင်ကြားပေးစပြုလာသည်။

In 1512, before either Luther or Zwingli had begun the work of reform, Lefevre wrote: “It is God who gives us, by faith, that righteousness which by grace alone justifies to eternal life.”—Wylie, b. 13, ch. 1.

၁၅၁၂ ခုနှစ်တွင် လူသာ သို့မဟုတ် ဇွင်ဂလီတို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းကို မစတင်မီကပင် လီဖဲဗရက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - “ယုံကြည်ခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အား ထိုဖြောင့်မတ်ခြင်းကို ပေးသနားတော်မူသော အရှင်မှာ ဘုရားသခင်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုဖြောင့်မတ်ခြင်းသည် ကျေးဇူးတော်အားဖြင့်သာ ထာဝရအသက်သို့ ရောက်စေသည်။”—Wylie, စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၁။

Dwelling upon the mysteries of redemption, he exclaimed: “Oh, the unspeakable greatness of that exchange,—the [213] Sinless One is condemned, and he who is guilty goes free; the Blessing bears the curse, and the cursed is brought into blessing; the Life dies, and the dead live; the Glory is whelmed in darkness, and he who knew nothing but confusion of face is clothed with glory.”—D’Aubigne, London ed., b. 12, ch. 2.

ရွေးနုတ်ခြင်း၏ နက်နဲသောအရာများကို ဆင်ခြင်ရင်း သူက ဤသို့ အော်ဟစ်ခဲ့သည် - “အို၊ ထိုလဲလှယ်ခြင်း၏ ပြောမပြနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားပုံ။ [၂၁၃] အပြစ်မရှိသူကို အပြစ်စီရင်ပြီး၊ အပြစ်ရှိသူကို လွတ်မြောက်စေသည်။ ကောင်းချီးမင်္ဂလာကို ခံစားထိုက်သူက ကျိန်ခြင်းကို ခံရပြီး၊ ကျိန်ခြင်းသင့်သူကို ကောင်းချီးမင်္ဂလာထဲသို့ ဆောင်ယူခြင်းခံရသည်။ အသက်ရှင်ခြင်းက သေဆုံးပြီး၊ သေလွန်သူတို့က အသက်ရှင်ကြသည်။ ဘုန်းတော်သည် မှောင်မိုက်ထဲတွင် နစ်မြုပ်သွားပြီး၊ ရှက်ကြောက်ခြင်းမှလွဲ၍ ဘာမျှမသိသူကို ဘုန်းတော်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။”—D’Aubigne, လန်ဒန်ထုတ်ဝေမှု၊ စာအုပ် ၁၂၊ အခန်း ၂။

And while teaching that the glory of salvation belongs solely to God, he also declared that the duty of obedience belongs to man. “If thou art a member of Christ’s church,” he said, “thou art a member of His body; if thou art of His body, then thou art full of the divine nature.... Oh, if men could but enter into the understanding of this privilege, how purely, chastely, and holily would they live, and how contemptible, when compared with the glory within them,—that glory which the eye of flesh cannot see,—would they deem all the glory of this world.”—Ibid., b. 12, ch. 2.

ကယ်တင်ခြင်း၏ ဘုန်းတော်သည် ဘုရားသခင်တစ်ပါးတည်းသာ ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း သင်ကြားပေးနေစဉ်မှာပင် နာခံရမည့်တာဝန်သည် လူသားတို့အပေါ်တွင် ရှိကြောင်း သူကြေညာခဲ့သည်။ “သင်သည် ခရစ်တော်၏ အသင်းတော်တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လျှင်၊ သင်သည် ကိုယ်တော်၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်၊ သင်သည် ကိုယ်တော်၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ ဖြစ်လျှင် ဘုရားသခင်၏ သဘာဝနှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်သည်... အို၊ လူတို့သာလျှင် ဤအခွင့်ထူးကို နားလည်နိုင်ကြမည်ဆိုလျှင်၊ မည်မျှ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ၊ ဖြူစင်စွာ၊ သူတို့ အသက်ရှင်ကြမည်နည်း။ ၎င်းတို့အတွင်းရှိ ဘုန်းတော်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် — အသားအရေမျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော ဘုန်းတော်ဖြစ်သည် — ဤလောက၏ ဘုန်းစည်းစိမ်အားလုံးကို မည်မျှ အထင်သေးစရာ ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း။”—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၂၊ အခန်း ၂။

There were some among Lefevre’s students who listened eagerly to his words, and who, long after the teacher’s voice should be silenced, were to continue to declare the truth. Such was William Farel.

လီဖဲဗရ၏ ကျောင်းသားများထဲတွင် သူ၏စကားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ နားထောင်သူအချို့ရှိပြီး၊ ဆရာ၏အသံ တိတ်ဆိတ်သွားပြီးနောက် ကြာမြင့်စွာအထိ အမှန်တရားကို ဆက်လက်ကြေညာမည့်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့ထဲတွင် ဝီလျံ ဖာရယ် (William Farel) လည်း ပါဝင်သည်။

French Reformation 181

ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ၁၈၁

The son of pious parents, and educated to accept with implicit faith the teachings of the church, he might, with the apostle Paul, have declared concerning himself: “After the most straitest sect of our religion I lived a Pharisee.” Acts 26:5. A devoted Romanist, he burned with zeal to destroy all who should dare to oppose the church.

ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းသော မိဘများမှ မွေးဖွားလာသူဖြစ်ပြီး အသင်းတော်၏ သွန်သင်ချက်များကို သံသယကင်းစွာ လက်ခံရန် ပညာသင်ကြားခဲ့ရသူဖြစ်သဖြင့် တမန်တော်ပေါလုကဲ့သို့ သူသည် မိမိကိုယ်ကို ဤသို့ ကြေညာနိုင်ခဲ့ပေလိမ့်မည် - “ငါတို့ဘာသာ၌ အပြင်းဆုံးသော ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ဖာရိရှဲအဖြစ် ငါနေခဲ့၏။” တမန်တော်ဝတ္ထု ၂၆:၅။ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင် စစ်စစ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် သူသည် အသင်းတော်ကို ဆန့်ကျင်ဝံ့သူမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် စိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် တောက်လောင်နေခဲ့သည်။

“I would gnash my teeth like a furious wolf,” he afterward said, referring to this period of his life, “when I heard anyone speaking against the pope.”—Wylie, b. 13, ch. 2.

“ကျွန်ုပ်၏ဘဝ၏ ဤကာလကို ပြန်တွေးမိလျှင်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုသူကို ကြားရတိုင်း ကျွန်ုပ်သည် ဒေါသကြီးသော ဝံပုလွေတစ်ကောင်ကဲ့သို့ သွားများကို ကြိတ်ဝါးမိခဲ့သည်”—ဟု သူက နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။—Wylie၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၂။

He had been untiring in his adoration of the saints, in company with Lefevre making the round of the churches of Paris, worshipping at the altars, and adorning with gifts the holy shrines. But these observances could not bring peace of soul.

သူသည် သူတော်စင်များကို ကိုးကွယ်ရာတွင် အားမလျှော့ခဲ့ဘဲ လီဖဲဗရနှင့်အတူ ပဲရစ်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများကို ပတ်၍ ယဇ်ပလ္လင်များ၌ ဝတ်ပြုခြင်း၊ မြင့်မြတ်သော နေရာများကို လက်ဆောင်ပစ္စည်းများဖြင့် အလှဆင်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို မပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

Conviction of sin fastened upon him, which all the acts of penance that he practiced failed to banish. As to a voice from heaven he listened to the Reformer’s words: “Salvation is of grace.” “The Innocent One is condemned, and the criminal is acquitted.” “It is the cross of Christ alone that openeth the gates of heaven, and [214] shutteth the gates of hell.”—Ibid., b. 13, ch. 2.

အပြစ်ရှိသည်ဟူသော အသိစိတ်သည် သူ၏စိတ်ထဲတွင် စွဲမြဲနေခဲ့ပြီး သူပြုလုပ်ခဲ့သော နောင်တရခြင်း အပြုအမူအားလုံးကလည်း ထိုအပြစ်ကို မဖယ်ရှားပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ ကောင်းကင်ဘုံမှ အသံတော်ကဲ့သို့ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ၏ စကားများကို နားထောင်ခဲ့သည် - “ကယ်တင်ခြင်းသည် ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ဖြစ်သည်။” “အပြစ်ကင်းစင်သူကို အပြစ်စီရင်ပြီး၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူကို လွှတ်ပေးသည်။” “ခရစ်တော်၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်တော်သာလျှင် ကောင်းကင်ဘုံ၏ တံခါးကိုဖွင့်၍ [၂၁၄] ငရဲ၏ တံခါးကို ပိတ်ပစ်သည်။”—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၂။

Farel joyfully accepted the truth. By a conversion like that of Paul he turned from the bondage of tradition to the liberty of the sons of God. “Instead of the murderous heart of a ravening wolf,” he came back, he says, “quietly like a meek and harmless lamb, having his heart entirely with drawn from the pope, and given to Jesus Christ.”—D’Aubigne, b. 12, ch. 3.

ဖာရယ်သည် အမှန်တရားကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့သည်။ ပေါလု၏ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့်တူသော ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် သူသည် အစဉ်အလာ၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ဘုရားသခင်၏ သားသမီးတို့၏ လွတ်လပ်မှုသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ “သားကောင်ကို ရှာဖွေစားသောက်သော ဝံပုလွေ၏ လူသတ်လိုသည့်စိတ်အစား” သူသည် ပြန်လာခဲ့ပြီး၊ “ယဉ်ကျေး၍ အန္တရာယ်ကင်းသော သိုးသူငယ်လေးကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့်၊ သူ၏နှလုံးသားကို ပုပ်ရဟန်းမင်းထံမှ လုံးဝရုတ်သိမ်းကာ ယေရှုခရစ်တော်ထံ ပေးအပ်လိုက်သည်” ဟု သူက ဆိုသည်။—D’Aubigne၊ စာအုပ် ၁၂၊ အခန်း ၃။

While Lefevre continued to spread the light among his students, Farel, as zealous in the cause of Christ as he had been in that of the pope, went forth to declare the truth in public.

လီဖဲဗရက သူ၏ကျောင်းသားများအကြားတွင် အလင်းကို ဆက်လက်ဖြန့်ဝေနေစဉ်၊ ဖာရယ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမှုတွင် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သကဲ့သို့ပင် ခရစ်တော်၏ အမှုတော်တွင်လည်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အမှန်တရားကို လူအများကြားတွင် ကြေညာရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။

A dignitary of the church, the bishop of Meaux, soon after united with them. Other teachers who ranked high for their ability and learning joined in proclaiming the gospel, and it won adherents among all classes, from the homes of artisans and peasants to the palace of the king.

အသင်းတော်၏ ဂုဏ်သရေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သူ မိုး (Meaux) မြို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးသည် မကြာမီပင် သူတို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သူတို့၏ စွမ်းရည်နှင့် ပညာရပ်များကြောင့် မြင့်မားသော အဆင့်ရှိသည့် အခြားသော ဆရာများလည်း ဧဝံဂေလိတရားတော်ကို ကြေညာရာတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြပြီး၊ လက်မှုပညာသည်များနှင့် လယ်သမားများ၏ နေအိမ်များမှသည် ဘုရင်၏ နန်းတော်အထိ လူတန်းစားပေါင်းစုံမှ နောက်လိုက်များ ရရှိခဲ့သည်။

The sister of Francis I, then the reigning monarch, accepted the reformed faith. The king himself, and the queen mother, appeared for a time to regard it with favor, and with high hopes the Reformers looked forward to the time when France should be won to the gospel.

ထိုအချိန်က ထီးနန်းစိုးစံနေသော ဖရန်စစ် (Francis I) ၏ နှမတော်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ယုံကြည်ခြင်းကို လက်ခံခဲ့သည်။ ဘုရင်ကိုယ်တိုင်နှင့် မိဖုရားကြီးသည်လည်း အချိန်အတန်ကြာသည်အထိ ၎င်းကို နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ဧဝံဂေလိတရားတော်သို့ ရောက်ရှိစေမည့် အချိန်ကို မြင့်မားသောမျှော်လင့်ချက်များဖြင့် စောင့်မျှော်ခဲ့ကြသည်။

But their hopes were not to be realized. Trial and persecution awaited the disciples of Christ. This, however, was mercifully veiled from their eyes. A time of peace intervened, that they might 182 The Great Controversy

သို့သော် သူတို့၏ မျှော်လင့်ချက်များမှာ မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပေ။ ခရစ်တော်၏ တပည့်တော်များအတွက် စမ်းသပ်မှုများနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ စောင့်ကြိုနေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းမှာ သူတို့၏ မျက်စိမှ အကြင်နာတရားဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သူတို့အား ၁၈၂ ကမ္ဘာ့ကြီးမားသော ပဋိပက္ခတွင်

gain strength to meet the tempest; and the Reformation made rapid progress. The bishop of Meaux labored zealously in his own diocese to instruct both the clergy and the people. Ignorant and immoral priests were removed, and, so far as possible, replaced by men of learning and piety.

မုန်တိုင်းကို ရင်ဆိုင်ရန် အားအင်ရရှိစေရန်အတွက် ငြိမ်းချမ်းသောအချိန်ကာလတစ်ခု ကြားဖြတ်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ မိုး (Meaux) မြို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးသည် သူ၏နယ်မြေအတွင်းရှိ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ပြည်သူလူထုကို သင်ကြားပေးရန် စိတ်အားထက်သန်စွာ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ပညာမရှိ၍ အကျင့်စာရိတ္တပျက်ပြားသော ဘုန်းတော်ကြီးများကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ဖြစ်နိုင်သမျှ ပညာရှိ၍ ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းသောသူများဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

The bishop greatly desired that his people might have access to the word of God for themselves, and this was soon accomplished. Lefevre undertook the translation of the New Testament; and at the very time when Luther’s German Bible was issuing from the press in Wittenberg, the French New Testament was published at Meaux.

ဘုန်းတော်ကြီးသည် သူ၏ပြည်သူများ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ကိုယ်တိုင် ဖတ်ရှုနိုင်ရန် အလွန်လိုလားခဲ့ပြီး ၎င်းကို မကြာမီပင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ လီဖဲဗရသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ လူသာ၏ ဂျာမန်သမ္မာကျမ်းစာ ဝစ်တင်ဘတ် (Wittenberg) မြို့တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနေချိန်မှာပင် ပြင်သစ်ဓမ္မသစ်ကျမ်းကို မိုး (Meaux) မြို့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

The bishop spared no labor or expense to circulate [215] it in his parishes, and soon the peasants of Meaux were in possession of the Holy Scriptures.

ဘုန်းတော်ကြီးသည် သူ၏နယ်မြေများတွင် [၂၁၅] ဖြန့်ဝေရန် အလုပ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ငွေကြေးကိုသော်လည်းကောင်း ချွေတာမနေခဲ့ဘဲ မကြာမီတွင် မိုး (Meaux) မြို့မှ လယ်သမားများသည် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာတော်မြတ်ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။

As travelers perishing from thirst welcome with joy a living water spring, so did these souls receive the message of heaven. The laborers in the field, the artisans in the workshop, cheered their daily toil by talking of the precious truths of the Bible.

ရေငတ်၍ သေလုမျောပါးဖြစ်နေသော ခရီးသွားများသည် ရေသန့်စမ်းကို ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုသကဲ့သို့ပင် ထိုသူတို့သည်လည်း ကောင်းကင်ဘုံ၏ သတင်းစကားကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ လယ်ကွင်းရှိ အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရုံရှိ လက်မှုပညာသည်များသည် သမ္မာကျမ်းစာ၏ တန်ဖိုးရှိသော အမှန်တရားများကို ဆွေးနွေးပြောဆိုခြင်းဖြင့် သူတို့၏နေ့စဉ်လုပ်ငန်းခွင်ကို ပျော်ရွှင်စေခဲ့ကြသည်။

At evening, instead of resorting to the wine-shops, they assembled in one another’s homes to read God’s word and join in prayer and praise. A great change was soon manifest in these communities.

ညနေခင်းတွင် အရက်ဆိုင်များသို့ မသွားတော့ဘဲ၊ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဖတ်ရှုရန်နှင့် ဆုတောင်းခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းပြုလုပ်ရန် သူတို့၏နေအိမ်များတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။ မကြာမီတွင် ဤရပ်ရွာများ၌ ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုများကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့လာရသည်။

Though belonging to the humblest class, an unlearned and hard-working peasantry, the reforming, uplifting power of divine grace was seen in their lives. Humble, loving, and holy, they stood as witnesses to what the gospel will accomplish for those who relate it in sincerity.

အောက်ကျနောက်ကျအဆင့်အတန်းမှဖြစ်ပြီး၊ ပညာမရှိသော ကြိုးစားလုပ်ကိုင်သူ လယ်သမားများဖြစ်ကြသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်သည် သူတို့၏ဘဝကို ပြုပြင်ပေးပြီး မြှင့်တင်ပေးသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ နှိမ့်ချခြင်း၊ ချစ်ခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းခြင်းတို့ဖြင့် သူတို့သည် ဧဝံဂေလိတရားတော်ကို စိတ်ရင်းမှန်ဖြင့် လက်ခံသောသူများအတွက် အဘယ်အရာကို လုပ်ဆောင်ပေးမည်ဆိုသည်ကို သက်သေအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။

The light kindled at Meaux shed its beams afar. Every day the number of converts was increasing. The rage of the hierarchy was for a time held in check by the king, who despised the narrow bigotry of the monks; but the papal leaders finally prevailed.

မိုး (Meaux) မြို့တွင် ထွန်းညှိခဲ့သော အလင်းရောင်သည် ဝေးလံသောနေရာများသို့ တောက်ပခဲ့သည်။ နေ့တိုင်း ပြောင်းလဲသူ အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလာသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကျဉ်းမြောင်းသော အစွဲအလမ်းကို အထင်သေးသော ဘုရင်ကြောင့် အာဏာပိုင်များ၏ ဒေါသကို အချိန်အတန်ကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ခေါင်းဆောင်များက နောက်ဆုံးတွင် အောင်ပွဲခံခဲ့သည်။

Now the stake was set up. The bishop of Meaux, forced to choose between the fire and recantation, accepted the easier path; but notwithstanding the leader’s fall, his flock remained steadfast. Many witnessed for the truth amid the flames. By their courage and fidelity at the stake, these humble Christians spoke to thousands who in days of peace had never heard their testimony.

ယခုတွင် မီးတိုင်များကို စိုက်ထူခဲ့သည်။ မိုး (Meaux) မြို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးသည် မီးရှို့ခြင်းနှင့် မိမိယူဆချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းတို့အကြား ရွေးချယ်ရတော့မည့်အခြေအနေတွင် ပိုမိုလွယ်ကူသည့် လမ်းကြောင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေါင်းဆောင်၏ ကျဆုံးမှုရှိသော်လည်း သူ၏သိုးစုသည် မယိမ်းယိုင်ဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ လူအများအပြားသည် မီးတောက်များအလယ်တွင် အမှန်တရားအတွက် သက်သေခံခဲ့ကြသည်။ မီးတိုင်စိုက်ရာနေရာ၌ သူတို့၏ သတ္တိနှင့် သစ္စာရှိမှုအားဖြင့် ဤနှိမ့်ချသော ခရစ်ယာန်များသည် ငြိမ်းချမ်းသည့်အချိန်တွင် သူတို့၏ သက်သေခံချက်ကို မကြားဖူးခဲ့ကြသော လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာကို စကားပြောခဲ့ကြသည်။

It was not alone the humble and the poor that amid suffering and scorn dared to bear witness for Christ. In the lordly halls of the castle and the palace there were kingly souls by whom truth was valued above wealth or rank or even life. Kingly armor concealed a loftier and more steadfast spirit than did the bishop’s robe and miter. Louis

ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများသာလျှင် ဒုက္ခနှင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်းအလယ်တွင် ခရစ်တော်အတွက် သက်သေခံဝံ့သည်မဟုတ်ပေ။ ရဲတိုက်နှင့် နန်းတော်၏ ခမ်းနားသော ခန်းမများတွင်လည်း အမှန်တရားကို စည်းစိမ်၊ အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် အသက်ထက်ပင် တန်ဖိုးထားသော မင်းမျိုးမင်းနွယ်စိတ်ရှိသူများ ရှိခဲ့ကြသည်။ မင်းသားတို့၏ သံချပ်ကာဝတ်စုံအောက်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်အောက်ထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်ပြီး ပိုမိုတည်ကြည်သော စိတ်ဓာတ်ကို ဝှက်ထားခဲ့သည်။ လူဝီ (Louis)

de Berquin was of noble birth. A brave and courtly knight, he was devoted to study, polished in manners, and of blameless morals. “He was,” says a writer, “a great follower of the papistical constitutions, and a great hearer of masses and sermons; ... and he crowned all his other virtues by holding Lutheranism in special abhorrence.” [216]

ဒီဘာကွင်း (de Berquin) သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ရဲရင့်ပြီး ယဉ်ကျေးသော စစ်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည့် သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းကို မြတ်နိုးပြီး၊ ယဉ်ကျေးသော အမူအရာရှိကာ အပြစ်တင်စရာမရှိသော ကိုယ်ကျင့်တရားရှိသူ ဖြစ်သည်။ “သူသည် ရိုမန်ကက်သလစ် ဖွဲ့စည်းပုံများကို အထူးလိုက်နာသူဖြစ်ပြီး၊ ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် တရားဒေသနာများကို ကြားနာသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်... ထို့အပြင် သူသည် လူသာဝါဒကို အထူးရွံရှာခြင်းဖြင့် သူ၏အခြားသော အရည်အချင်းများအားလုံးကို ထွဋ်ခေါင်တင်ခဲ့သည်” ဟု စာရေးဆရာတစ်ဦးက ဆိုသည်။ [၂၁၆]

But, like so many others, providentially guided to the Bible, he was amazed to find there, “not the doctrines of Rome, but the doctrines of Luther.”—Wylie, b. 13, ch. 9. Henceforth he gave himself with entire devotion to the cause of the gospel.

သို့သော် များစွာသောသူတို့ကဲ့သို့ပင် ဘုရားသခင်၏ အစီအမံဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာဆီသို့ လမ်းပြခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုနေရာတွင် “ရောမ၏ အယူဝါဒများမဟုတ်ဘဲ လူသာ၏ အယူဝါဒများကိုသာ” တွေ့ရှိရသည့်အတွက် အံ့အားသင့်ခဲ့ရသည်။—Wylie၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူသည် ဧဝံဂေလိတရားတော်အတွက် မိမိကိုယ်ကို လုံးဝပုံအောခဲ့သည်။

“The most learned of the nobles of France,” his genius and eloquence, his indomitable courage and heroic zeal, and his influence at court,—for he was a favorite with the king,—caused him to be regarded by many as one destined to be the Reformer of his country. Said Beza: “Berquin would have been a second Luther, had he found in Francis I a second elector.” “He is worse than Luther,” cried the papists.—Ibid., b. 13, ch. 9. More dreaded he was indeed by the Romanists of France.

“ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အရည်အချင်းအရှိဆုံး မင်းမျိုးမင်းနွယ်” ဖြစ်သည့် သူ၏ ထူးချွန်မှုနှင့် စကားပြောစွမ်းရည်၊ သူ၏ မယိမ်းယိုင်သော သတ္တိနှင့် သူရဲကောင်းဆန်သော စိတ်အားထက်သန်မှု၊ နှင့် နန်းတော်အတွင်း သူ၏လွှမ်းမိုးမှုတို့ — ဘုရင်၏ အချစ်တော်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် — သူ့အား ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူအဖြစ် ကံကြမ္မာပေးထားသူဟု လူအများက မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ဘီဇာ (Beza) က ဤသို့ဆိုသည် - “ဖရန်စစ် (Francis I) တွင် ဒုတိယမြောက် မင်းသားတစ်ပါး (Elector) ကိုသာ တွေ့ခဲ့လျှင် ဘာကွင်းသည် ဒုတိယမြောက် လူသာဖြစ်လာလိမ့်မည်။” “သူက လူသာထက်တောင် ပိုဆိုးတယ်” ဟု ရိုမန်ကက်သလစ်များက အော်ဟစ်ခဲ့သည်။—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။ သူသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်များအတွက် ပို၍ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

They thrust him into prison as a heretic, but he was set at liberty by the king. For years the struggle continued. Francis, wavering between Rome and the Reformation, alternately tolerated and restrained the fierce zeal of the monks. Berquin was three times imprisoned by the papal authorities, only to be released by the monarch, who, in admiration of his genius and his nobility of character, refused to sacrifice him to the malice of the hierarchy.

သူတို့က သူ့ကို အယူမှားသူအဖြစ် ထောင်ချခဲ့သော်လည်း ဘုရင်က သူ့ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရောမနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတို့အကြား မပြတ်သားသော ဖရန်စစ်သည် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ပြင်းထန်သော စိတ်အားထက်သန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ သည်းခံခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ တားဆီးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘာကွင်းသည် အာဏာပိုင်များ၏ ထောင်ချခြင်းကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ သူ၏ ထူးချွန်မှုနှင့် မွန်မြတ်သော စရိုက်ကို ချီးကျူးသော ဘုရင်က အာဏာပိုင်များ၏ မနာလိုမှုအတွက် သူ့ကို စတေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြန်လည် လွတ်မြောက်ခဲ့ရသည်။

Berquin was repeatedly warned of the danger that threatened him in France, and urged to follow the steps of those who had found safety in voluntary exile. The timid and time-serving Erasmus, who with all the splendor of his scholarship failed of that moral greatness which holds life and honor subservient to truth, wrote to Berquin:

ဘာကွင်းအား ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် သူရင်ဆိုင်ရမည့် အန္တရာယ်များအကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် သတိပေးခဲ့ပြီး၊ စိတ်ဆန္ဒဖြင့် တိုင်းတစ်ပါးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဖြင့် လုံခြုံမှုရရှိခဲ့သူများ၏ ခြေရာကို နင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ပညာဉာဏ် အလွန်ထက်မြက်သော်လည်း အသက်နှင့် ဂုဏ်ကို အမှန်တရားအတွက် စတေးဝံ့သည့် ကိုယ်ကျင့်တရား မြင့်မြတ်မှုမျိုး မရှိသည့် ကြောက်ရွံ့ပြီး အချိန်ဆွဲတတ်သော အီရပ်စမပ်စ် (Erasmus) က ဘာကွင်းကို ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် -

“Ask to be sent as ambassador to some foreign country; go and travel in Germany. You know Beda and such as he—he is a thousandheaded monster, darting venom on every side. Your enemies are named legion. Were your cause better than that of Jesus Christ, they will not let you go till they have miserably destroyed you. Do not trust too much to the king’s protection. At all events, do not compromise me with the faculty of theology.”—Ibid., b. 13, ch. 9.

“တခြားတိုင်းပြည်တစ်ခုခုကို သံအမတ်အဖြစ် သွားရောက်ရန် တောင်းဆိုပါ။ ဂျာမနီမှာ သွားပြီး ခရီးလှည့်လည်ပါ။ သင်သည် ဘီဒါ (Beda) နှင့် သူ့လိုလူတွေကို သိမှာပါ — သူက နေရာတိုင်းမှာ အဆိပ်ထုတ်နေတဲ့ ခေါင်းပေါင်းထောင်ချီတဲ့ မိစ္ဆာတစ်ကောင်ပဲ။ သင့်ရန်သူတွေက အများကြီးပါ။ သင့်အကြောင်းက ယေရှုခရစ်တော်ထက် ပိုကောင်းနေရင်တောင်မှ သင့်ကို ရက်ရက်စက်စက် ဖျက်ဆီးမပစ်မချင်း သူတို့က လွှတ်မှာမဟုတ်ဘူး။ ဘုရင်၏ ကာကွယ်မှုကို အလွန်အကျွံ မယုံကြည်ပါနဲ့။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ကျွန်ုပ်ကို ဓမ္မပညာဌာနနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲ မဖြစ်စေပါနဲ့။”—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။

But as dangers thickened, Berquin’s zeal only waxed the stronger. So far from adopting the politic and self-serving counsel of Erasmus, [217] he determined upon still bolder measures. He would not only stand

သို့သော် အန္တရာယ်များ တိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ ဘာကွင်း၏ စိတ်အားထက်သန်မှုမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အီရပ်စမပ်စ်၏ အကျိုးစီးပွားကိုသာ ကြည့်သော အကြံပေးချက်များကို လိုက်နာမည့်အစား [၂၁၇] သူသည် ပိုမိုရဲရင့်သော အစီအမံများကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ရပ်တည်ရုံမျှမကဘဲ

184 The Great Controversy

၁၈၄ ကမ္ဘာ့ကြီးမားသော ပဋိပက္ခ

in defense of the truth, but he would attack error. The charge of heresy which the Romanists were seeking to fasten upon him, he would rivet upon them. The most active and bitter of his opponents were the learned doctors and monks of the theological department in the great University of Paris, one of the highest ecclesiastical authorities both in the city and the nation. From the writings of these doctors, Berquin drew twelve propositions which he publicly declared to be “opposed to the Bible, and heretical;” and he appealed to the king to act as judge in the controversy.

အမှန်တရားကို ကာကွယ်ရန်သာမက အမှားများကိုပါ တိုက်ခိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ရိုမန်ကက်သလစ်များက သူ့အပေါ် စွပ်စွဲရန် ကြိုးပမ်းနေသော အယူမှားမှု စွပ်စွဲချက်ကို သူတို့အပေါ်သို့ ပြန်လည်သက်ရောက်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အတက်ကြွဆုံးနှင့် အခါးသီးဆုံးရန်သူများမှာ ပဲရစ်တက္ကသိုလ်ကြီးရှိ ဓမ္မပညာဌာနမှ ပညာတတ်ဆရာဝန်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့မှာ မြို့တော်နှင့် နိုင်ငံအတွင်း အမြင့်ဆုံးသော အသင်းတော် အာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဆရာဝန်များ၏ စာရေးသားချက်များမှ ဘာကွင်းသည် အဆိုပြုချက် ၁၂ ချက်ကို ထုတ်နုတ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ “သမ္မာကျမ်းစာကို ဆန့်ကျင်ပြီး အယူမှားကြောင်း” လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကာ၊ ထိုပဋိပက္ခတွင် တရားသူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ဘုရင်ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။

The monarch, not loath to bring into contrast the power and acuteness of the opposing champions, and glad of an opportunity of humbling the pride of these haughty ဂျမာန်ဘုရင်သည် ပြိုင်ဘက်များ၏ စွမ်းအားနှင့် ထက်မြက်မှုကို ယှဉ်ပြိုင်စေရန် မတွန့်ဆုတ်ခဲ့ဘဲ၊ ဤမာန်မာနကြီးသော ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ဂုဏ်ကို နှိမ့်ချရန် အခွင့်အရေးကို ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့်

monks, bade the Romanists defend their cause by the Bible. This weapon, they well knew, would avail them little; imprisonment, torture, and the stake were arms which they better understood how to wield. Now the tables were turned, and they saw themselves about to fall into the pit into which they had hoped to plunge Berquin. In amazement they looked about them for some way of escape.

ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ဂုဏ်ကို နှိမ့်ချရန် အခွင့်အရေးကို ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ရိုမန်ကက်သလစ်များကို သူတို့၏အကြောင်းပြချက်ကို သမ္မာကျမ်းစာဖြင့် ကာကွယ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဤလက်နက်သည် သူတို့အတွက် အနည်းငယ်မျှသာ အထောက်အကူပြုမည်ကို သူတို့ ကောင်းကောင်းသိသည်။ ထောင်ချခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းခြင်းနှင့် မီးရှို့ခြင်းတို့မှာ သူတို့ပိုမိုနားလည်သော လက်နက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ယခုမူ အခြေအနေများ ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ ဘာကွင်းကို တွန်းချရန် မျှော်လင့်ခဲ့သော ကျင်းထဲသို့ သူတို့ကိုယ်တိုင် ပြုတ်ကျတော့မည့်အခြေအနေကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ သူတို့သည် လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းရှာရင်း အံ့အားသင့်စွာဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

“Just at that time an image of the Virgin at the corner of one of the streets, was mutilated.” There was great excitement in the city. Crowds of people flocked to the place, with expressions of mourning and indignation. The king also was deeply moved. Here was an advantage which the monks could turn to good account, and they were quick to improve it. “These are the fruits of the doctrines of Berquin,” they cried. “All is about to be overthrown—religion, the laws, the throne itself—by this Lutheran conspiracy.”—Ibid.,b. 13, ch. 9.

“ထိုအချိန်မှာပင် လမ်းထောင့်တစ်ခုရှိ ကညာစင်မယ်တော်၏ ရုပ်တုတစ်ခုမှာ ဖျက်ဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။” မြို့တော်တွင် ကြီးမားသော လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ လူအုပ်ကြီးသည် ဝမ်းနည်းကြောင်းနှင့် ဒေါသအလျောက် ထိုနေရာသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာကြသည်။ ဘုရင်လည်း အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဘုန်းတော်ကြီးများ အခွင့်ကောင်းယူနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ပြီး သူတို့သည် အမြန်ဆုံး အသုံးချခဲ့ကြသည်။ “ဒါတွေက ဘာကွင်းရဲ့ အယူဝါဒတွေရဲ့ အကျိုးဆက်ပဲ” ဟု သူတို့က အော်ဟစ်ခဲ့ကြသည်။ “ဘာသာရေး၊ ဥပဒေတွေ၊ ထီးနန်းကိုယ်တိုင် ဒီလူသာဝါဒီ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြောင့် ပျက်စီးတော့မယ်”—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။

Again Berquin was apprehended. The king withdrew from Paris, and the monks were thus left free to work their will. The Reformer was tried and condemned to die, and lest Francis should even yet interpose to save him, the sentence was executed on the very day it [218] was pronounced. At noon Berquin was conducted to the place of death. An immense throng gathered to witness the event, and there were many who saw with astonishment and misgiving that the victim had been chosen from the best and bravest of the noble families of France. Amazement, indignation, scorn, and bitter hatred darkened the faces of that surging crowd; but upon one face no shadow rested.

ဘာကွင်းသည် ထပ်မံ၍ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်သည် ပဲရစ်မြို့မှ ထွက်ခွာသွားပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူတို့အလိုရှိရာကို လုပ်ဆောင်ရန် လွတ်လပ်ခွင့် ရသွားခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူအား တရားစီရင်ပြီး သေဒဏ်ပေးခဲ့ကာ၊ ဖရန်စစ်က သူ့ကို ကယ်တင်ရန် ကြားဝင်လာမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် [၂၁၈] စီရင်ချက်ချသည့်နေ့မှာပင် အပြစ်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နေ့လည်အချိန်တွင် ဘာကွင်းကို သေဒဏ်ပေးမည့်နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ရှုရန် လူအုပ်ကြီး အမြောက်အမြား စုရုံးရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ ထိုသားကောင်မှာ ပြင်သစ်၏ အကောင်းဆုံးနှင့် အရဲရင့်ဆုံး မင်းမျိုးမင်းနွယ် မိသားစုများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း အံ့အားသင့်စွာဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ အံ့အားသင့်မှု၊ ဒေါသ၊ အထင်သေးမှုနှင့် ခါးသီးသော မုန်းတီးမှုတို့သည် ထိုလူအုပ်ကြီး၏ မျက်နှာများတွင် လွှမ်းခြုံနေခဲ့သော်လည်း၊ တစ်ဦး၏ မျက်နှာပေါ်တွင်မူ မည်သည့်အရိပ်အယောင်မျှ မရှိခဲ့ပေ။

The martyr’s thoughts were far from that scene of tumult; he was conscious only of the presence of his Lord.

အာဇာနည်၏ အတွေးများသည် ထိုရှုပ်ထွေးသော နေရာနှင့် အလွန်ဝေးကွာနေခဲ့ပြီး၊ သူသည် မိမိ၏သခင်၏ တည်ရှိနေခြင်းကိုသာ သိမြင်နေခဲ့သည်။

The wretched tumbrel upon which he rode, the frowning faces of his persecutors, the dreadful death to which he was going—these he heeded not; He who liveth and was dead, and is alive for evermore, and hath the keys of death and of hell, was beside him. Berquin’s countenance was radiant with the light and peace of heaven. He had attired himself in goodly raiment, wearing “a cloak of velvet, a doublet of satin and damask, and golden hose.”—D’Aubigne, History of the Reformation in Europe in the Time of Calvin, b. 2, ch. 16. He was about to testify to his faith in the presence of the King of kings and the witnessing universe, and no token of mourning should belie his joy.

သူစီးလာသော လှည်းယဉ်၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်သူတို့၏ မျက်နှာထား၊ သူသွားရမည့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သေခြင်းတရားတို့ကို သူ ဂရုမစိုက်ခဲ့ပေ။ အသက်ရှင်လျက်ရှိပြီး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ထာဝရအသက်ရှင်နေသူ၊ သေခြင်းနှင့် ငရဲ၏သော့များကို ကိုင်ဆောင်ထားသူသည် သူ့ဘေးတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဘာကွင်း၏ မျက်နှာသည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ အလင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းခြင်းတို့ဖြင့် တောက်ပနေခဲ့သည်။ သူသည် “ကတ္တီပါဝတ်ရုံ၊ ပိုးသားနှင့် ဒမတ်စ်အင်္ကျီ၊ ရွှေရောင်ခြေအိတ်တို့ကို” ဝတ်ဆင်ကာ ကောင်းမွန်သော အဝတ်အစားများဖြင့် ပြင်ဆင်ထားခဲ့သည်။—D’Aubigne၊ ကယ်လ်ဗင်ခေတ် ပြင်သစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ စာအုပ် ၂၊ အခန်း ၁၆။ သူသည် ဘုရင်တို့၏ဘုရင်နှင့် သက်သေခံစကြဝဠာရှေ့မှောက်တွင် မိမိ၏ယုံကြည်ခြင်းကို သက်သေခံတော့မည်ဖြစ်ရာ မည်သည့် ဝမ်းနည်းခြင်း အမှတ်အသားမျှ သူ၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ဖုံးကွယ်မထားနိုင်ပေ။

As the procession moved slowly through the crowded streets, the people marked with wonder the unclouded peace, and joyous triumph, of his look and bearing. “He is,” they said, “like one who sits in a temple, and meditates on holy things.”—Wylie, b. 13, ch. 9.

လူအုပ်ကြီးကြားထဲမှ လှည်းတန်းသည် ဖြည်းညှင်းစွာ ရွေ့လျားသွားစဉ် လူတို့သည် သူ၏မျက်နှာထားနှင့် အမူအရာတွင် တိမ်ကင်းစင်သော ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်ဖွယ် အောင်ပွဲကို အံ့အားသင့်စွာဖြင့် မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ “သူသည် ဘုရားကျောင်းတွင် ထိုင်လျက် မြင့်မြတ်သော အရာများကို ဆင်ခြင်နေသူတစ်ဦးနှင့် တူသည်” ဟု သူတို့ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။—Wylie၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။

At the stake, Berquin endeavored to address a few words to the people; but the monks, fearing the result, began to shout, and the soldiers to clash their arms, and their clamor drowned the martyr’s voice. Thus in 1529 the highest literary and ecclesiastical authority of cultured Paris “set the populace of 1793 the base example of stifling on the scaffold the sacred words of the dying.”—Ibid., b. 13, ch. 9.

မီးတိုင်၌ ဘာကွင်းသည် လူအများသို့ စကားအနည်းငယ် ပြောကြားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ရလဒ်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် အော်ဟစ်ခဲ့ကြပြီး၊ စစ်သားများကလည်း သူတို့၏ လက်နက်များကို တိုက်ခိုက်ကာ သူတို့၏ အော်ဟစ်သံများသည် အာဇာနည်၏ အသံကို ဖုံးလွှမ်းသွားစေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့၏ အမြင့်ဆုံး စာပေနှင့် အသင်းတော် အာဏာပိုင်တို့သည် “၁၇၉၃ ခုနှစ် လူထုအား သေဒဏ်ပေးသည့်နေရာတွင် သေခါနီးသူတို့၏ သန့်ရှင်းသော စကားများကို တိတ်ဆိတ်သွားစေသည့် ယုတ်ညံ့သော နမူနာကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။”—ထိုနည်းတူ၊ စာအုပ် ၁၃၊ အခန်း ၉။

Berquin was strangled, and his body was consumed in the flames. The tidings of his death caused sorrow to the friends of the Reformation throughout France. But his example was not lost. “We, too, [219] are ready,” said the witnesses for the truth, “to meet death cheerfully, setting our eyes on the life that is to come.”—D’Aubigne, History of the Reformation in Europe in the Time of Calvin, b. 2, ch. 16.

ဘာကွင်းသည် လည်ပင်းညှစ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး သူ၏ခန္ဓာကိုယ်ကို မီးတောက်များဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေခဲ့သည်။ သူသေဆုံးသွားသည့် သတင်းသည် ပြင်သစ်တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မိတ်ဆွေများအတွက် ဝမ်းနည်းမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ ပုံသက်သေမှာ အလဟဿ မဖြစ်ခဲ့ပေ။ “ကျွန်ုပ်တို့လည်း [၂၁၉] အသင့်ရှိကြသည်၊” ဟု အမှန်တရားအတွက် သက်သေခံသူတို့က ဆိုကြသည်၊ “လာလတ္တံ့သော အသက်တာကို မျှော်ကြည့်လျက် သေခြင်းကို ဝမ်းမြောက်စွာ ရင်ဆိုင်ရန် အသင့်ရှိကြသည်။”—D’Aubigne၊ ကယ်လ်ဗင်ခေတ် ပြင်သစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ စာအုပ် ၂၊ အခန်း ၁၆။

During the persecution of Meaux, the teachers of the reformed faith were deprived of their license to preach, and they departed to other fields. Lefevre after a time made his way to Germany. Farel returned to his native town in eastern France, to spread the light in the home of his childhood. Already tidings had been received of what was going on at Meaux, and the truth, which he taught with fearless zeal, found listeners. Soon the authorities were roused to silence him, and he was banished from the city.

မိုးမြို့၌ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှု ဖြစ်ပွားစဉ်ကာလအတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ဟောပြောသူ ဆရာများသည် ဟောပြောခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အခြားနယ်မြေများသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ လဖဲဗရ်သည် အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဖာရယ်လ်သည် ပြင်သစ်အရှေ့ပိုင်းရှိ သူ၏ဇာတိမြို့သို့ ပြန်သွားပြီး သူ၏ကလေးဘဝအိမ်တွင် အလင်းတရားကို ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်။ မိုးမြို့၌ ဖြစ်ပျက်နေသော အကြောင်းအရာများကို ကြိုတင်ကြားသိထားကြပြီးဖြစ်ရာ သူသည် မကြောက်မရွံ့သော စိတ်အားထက်သန်မှုဖြင့် သင်ကြားပေးသည့် အမှန်တရားကို နားထောင်သူများ ရှိလာခဲ့သည်။ မကြာမီပင် အာဏာပိုင်တို့သည် သူ့ကို တိတ်ဆိတ်သွားစေရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြပြီး သူသည် မြို့ထဲမှ နှင်ထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

Though he could no longer labor publicly, he traversed the plains and villages, teaching in private dwellings and in secluded meadows, and finding shelter in the forests and among the rocky caverns which had been his haunts in boyhood. God was preparing him for greater trials. “The crosses, persecutions, and machinations of Satan, of which I was forewarned, have not been wanting,” he said; “they are even much severer than I could have borne of myself; but God is my Father; He has provided and always will provide me the strength which I require.”—D’Aubigne, History of the Reformation of the Sixteenth Century, b. 12, ch. 9.

သူသည် လူသိရှင်ကြား အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့သော်လည်း လွင်ပြင်များနှင့် ရွာများကို ဖြတ်သန်းသွားလာကာ ကိုယ်ပိုင်နေအိမ်များနှင့် လူသူကင်းမဲ့သော မြက်ခင်းပြင်များတွင် သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်က သူ၏နေရာဟောင်းများဖြစ်ခဲ့သော တောအုပ်များနှင့် ကျောက်ဂူများတွင် ခိုလှုံခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် သူ့ကို ပိုမိုကြီးမားသော စမ်းသပ်မှုများအတွက် ပြင်ဆင်ပေးနေခဲ့သည်။ "ငါ့ကို ကြိုတင်သတိပေးထားခဲ့သည့်အတိုင်း စာတန်၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်များ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် လှည့်ကွက်များမှာ လိုအပ်သည်ထက်မလျော့ဘဲ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်" ဟု သူက ဆိုသည်။ "၎င်းတို့သည် ငါကိုယ်တိုင် ခံနိုင်ရည်ရှိသည်ထက်ပင် များစွာ ပိုမိုပြင်းထန်လှသည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်သည် ငါ၏အဘ ဖြစ်တော်မူ၏။ သူသည် ငါ့အတွက် လိုအပ်သော ခွန်အားကို ပေးခဲ့ပြီး နောင်တွင်လည်း အမြဲပေးသနားတော်မူလိမ့်မည်။" — ဒိုဘီနီ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရာစု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ စာအုပ် (၁၂)၊ အခန်း (၉)။

As in apostolic days, persecution had “fallen out rather unto the furtherance of the gospel.” Philippians 1:12. Driven from Paris and Meaux, “they that were scattered abroad went everywhere preaching the word.” Acts 8:4. And thus the light found its way into many of the remote provinces of France.

တမန်တော်ခေတ်ကဲ့သို့ပင် ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုသည် "ဧဝံဂေလိတရားကို ပိုမိုတိုးတက်စေရန်အတွက်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။" ဖိလိပ္ပိ ၁:၁၂။ ပါရီနှင့် မိုးမြို့တို့မှ မောင်းထုတ်ခံရပြီးနောက် "အရပ်ရပ်သို့ ကွဲလွင့်သွားသူတို့သည် နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဟောပြောလျက် လှည့်လည်သွားလာကြ၏။" တမန်တော် ၈:၄။ ဤနည်းဖြင့် အလင်းတရားသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ပြည်နယ်အများအပြားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

God was still preparing workers to extend His cause. In one of the schools of Paris was a thoughtful, quiet youth, already giving evidence of a powerful and penetrating mind, and no less marked for the blamelessness of his life than for intellectual ardor and religious devotion. His genius and application soon made him the pride of the college, and it was confidently anticipated that John Calvin would become one of the ablest and most honored de-fenders of the church.

ဘုရားသခင်သည် သူ၏အမှုတော်ကို ချဲ့ထွင်ရန် အလုပ်သမားများကို ဆက်လက်ပြင်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ပါရီရှိ ကျောင်းတစ်ခုတွင် အတွေးအခေါ်နက်နဲပြီး တိတ်ဆိတ်သော လူငယ်တစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်သော စိတ်ရှိကြောင်း ပြသနေပြီး သူ၏ဘဝတွင် အပြစ်ဆိုဖွယ်မရှိသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာထက်သန်မှုနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှုတို့ဖြင့် ထင်ရှားနေသည်။ သူ၏ ထက်မြက်မှုနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုတို့က သူ့ကို မကြာမီပင် ကောလိပ်၏ ဂုဏ်ယူစရာဖြစ်လာစေခဲ့ပြီး ဂျွန်ကယ်လ်ဗင်သည် အသင်းတော်၏ အတော်ဆုံးနှင့် အလေးစားရဆုံး ကာကွယ်သူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချစွာ မျှော်လင့်ထားကြသည်။

But a ray of divine light penetrated even within the walls of scholasticism and superstition by which Calvin was enclosed. He heard of the new doctrines with a shudder, nothing doubting that the heretics deserved the fire to which they were given. Yet all unwittingly he was brought face to face with the heresy and forced to test the power of Romish theology to combat the Protestant theology.

သို့သော် ဘုရားသခင်၏ အလင်းရောင်ခြည်တစ်ခုသည် ကယ်လ်ဗင်ကို ဝန်းရံထားသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျောင်းအုပ်ကြီးဝါဒနှင့် အယူသည်းမှုနံရံများအတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုဝါဒသစ်များအကြောင်း ကြားသောအခါ တုန်လှုပ်ချောက်ချားသွားခဲ့ပြီး ထိုအယူမှားသူများသည် သူတို့ကို ပေးအပ်ထားသည့် မီးတောက်များဖြင့် ထိုက်တန်သည်ဟု မည်သို့မျှ မသံသယဖြစ်ခဲ့ပေ။ သို့သော် သူ မရည်ရွယ်ဘဲနှင့်ပင် ထိုအယူမှားမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကို တိုက်ခိုက်ရန် ရောမ၏ ဘာသာရေးပညာရပ်၏ စွမ်းအားကို စမ်းသပ်ရန် အတင်းအကျပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

A cousin of Calvin’s, who had joined the Reformers, was in Paris. The two kinsmen often met and discussed together the matters that were disturbing Christendom. “There are but two religions in the world,” said Olivetan, the Protestant. “The one class of religions are those which men have invented, in all of which man saves himself by ceremonies and good works; the other is that one religion which is revealed in the Bible, and which teaches man to look for salvation solely from the free grace of God.”

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော ကယ်လ်ဗင်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတစ်ဦး ပါရီတွင် ရှိနေသည်။ ထိုဆွေမျိုးနှစ်ဦးသည် ခရစ်ယာန်လောကကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော ကိစ္စရပ်များကို မကြာခဏ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်။ "ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာတရား နှစ်မျိုးသာ ရှိသည်။" ဟု ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သူ အိုလီဗီတန်က ဆိုသည်။ "ဘာသာတရားတစ်မျိုးမှာ လူတို့က တီထွင်ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာတရားအားလုံးတွင် လူသည် τεလဒ် (ceremonies) နှင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်များဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကယ်တင်ခြင်းကို ရှာဖွေသည်။ အခြားတစ်မျိုးမှာ သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော ဘာသာတရားဖြစ်ပြီး လူကို ဘုရားသခင်၏ အခမဲ့ကျေးဇူးတော်မှသာလျှင် ကယ်တင်ခြင်းကို ရှာဖွေရန် သင်ကြားပေးသည်။"

“I will have none of your new doctrines,” exclaimed Calvin; “think you that I have lived in error all my days?”—Wylie, b. 13, ch. 7.

"ငါသည် သင်တို့၏ ဝါဒသစ်များကို မလိုချင်ပါ။" ဟု ကယ်လ်ဗင်က အော်ပြောလိုက်သည်။ "ငါသည် ငါ့တစ်သက်တာလုံး အမှားထဲတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု သင်ထင်သလော။" — ဝိုင်းလီ၊ စာအုပ် (၁၃)၊ အခန်း (၇)။

But thoughts had been awakened in his mind which he could not banish at will. Alone in his chamber he pondered upon his cousin’s words. Conviction of sin fastened upon him; he saw himself, without an intercessor, in the presence of a holy and just Judge. The mediation of saints, good works, the ceremonies of the church, all were powerless to atone for sin. He could see before him nothing but the blackness of eternal despair. In vain the doctors of the church endeavored to relieve his woe. Confession, penance, were resorted to in vain; they could not reconcile the soul with God.

သို့သော် သူ၏စိတ်ထဲတွင် သူ အလိုအလျောက် ဖယ်ရှားပစ်၍မရနိုင်သော အတွေးများ နိုးကြားလာခဲ့သည်။ သူ၏ အခန်းထဲတွင် တစ်ယောက်တည်းရှိနေစဉ် သူသည် ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို၏ စကားများကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ခဲ့သည်။ အပြစ်ရှိကြောင်း ခံယူချက်က သူ့ကို စွဲကပ်သွားသည်။ သူသည် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးသူမရှိဘဲ သန့်ရှင်းပြီး ဖြောင့်မတ်သော တရားသူကြီး၏ ရှေ့မှောက်တွင် သူ့ကိုယ်သူ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ သူတော်စင်များ၏ ကြားဝင်မှု၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်များနှင့် အသင်းတော်၏ τεလဒ်များသည် အပြစ်အတွက် အပြစ်ဖြေရန် စွမ်းအားမရှိကြပေ။ သူသည် မိမိရှေ့တွင် ထာဝရအသက်ဆုံးရှုံးခြင်း၏ အမိုက်မှောင်မှလွဲ၍ မည်သည့်အရာကိုမျှ မမြင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အသင်းတော်မှ ဆရာများသည် သူ၏ ဝေဒနာကို သက်သာစေရန် အလကား ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်းနှင့် နောင်တရခြင်းတို့သည် အလကားသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ဝိညာဉ်ကို ဘုရားသခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်စေရန် မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။

While still engaged in these fruitless struggles, Calvin, chancing one day to visit one of the public squares, witnessed there the burning of a heretic. He was filled with wonder at the expression of peace which rested upon the martyr’s countenance. Amid the tortures of that dreadful death, and under the more terrible condemnation of the church, he manifested a faith and courage which the young student painfully contrasted with his own despair and darkness, while living in strictest obedience to the church. Upon the Bible, he knew, the heretics rested their faith. He determined to study it, and discover, if he could, the secret of their joy.

ဤအကျိုးမရှိသော ရုန်းကန်မှုများတွင် ပါဝင်နေစဉ်အတွင်း ကယ်လ်ဗင်သည် တစ်နေ့တွင် လူထုရင်ပြင်တစ်ခုသို့ သွားရောက်လည်ပတ်မိပြီး ထိုနေရာတွင် အယူမှားသူတစ်ဦးအား မီးရှို့ခြင်းကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ သူသည် အာဇာနည်၏ မျက်နှာပေါ်တွင် ရှိနေသော ငြိမ်းချမ်းသည့် အမူအရာကို မြင်ပြီး အံ့အားသင့်ခဲ့ရသည်။ ထိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သေခြင်း၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကြားတွင်၊ နှင့် အသင်းတော်၏ ပိုမိုဆိုးရွားသော ပြစ်တင်ရှုတ်ချမှုအောက်တွင်၊ သူသည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ရဲရင့်ခြင်းကို ပြသခဲ့သည်။ ထိုအရာကို ထိုကျောင်းသားလူငယ်သည် အသင်းတော်ကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ နာခံလျက်နေထိုင်နေသော သူ၏ကိုယ်ပိုင် စိတ်ပျက်အားငယ်မှုနှင့် မှောင်မိုက်မှုတို့နှင့် နာကျင်စွာ နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။ အယူမှားသူများသည် သူတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို သမ္မာကျမ်းစာအပေါ် အခြေခံထားကြောင်း သူ သိရှိခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းကို လေ့လာရန်နှင့် သူတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

In the Bible he found Christ. “O Father,” he cried, “His sacrifice has appeased Thy wrath; His blood has washed away my impurities; His cross has borne my curse; His death has atoned for me. We had devised for ourselves many useless follies, but Thou hast placed Thy word before me like a torch, and Thou hast touched my heart, in order that I may hold in abomination all other merits save those of Jesus.”—Martyn, vol. 3, ch. 13.

သမ္မာကျမ်းစာထဲတွင် သူသည် ခရစ်တော်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ "အို ခမည်းတော်" ဟု သူ အော်ဟစ်လိုက်သည်။ "ကိုယ်တော်၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းသည် ကိုယ်တော်၏ အမျက်ဒေါသကို ပြေငြိမ်းစေပြီ။ ကိုယ်တော်၏ အသွေးတော်သည် ကျွန်ုပ်၏ မသန့်ရှင်းမှုများကို ဆေးကြောပေးပြီ။ ကိုယ်တော်၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်သည် ကျွန်ုပ်၏ ကျိန်ခြင်းကို ထမ်းဆောင်ပြီးပြီ။ ကိုယ်တော်၏ အသေခံခြင်းသည် ကျွန်ုပ်အတွက် အပြစ်ဖြေပေးပြီးပြီ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် မိမိတို့အတွက် အသုံးမဝင်သော မိုက်မဲမှုများစွာကို တီထွင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ကိုယ်တော်သည် ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မီးရှူးတန်ဆောင်ကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်ရှေ့တွင် ချထားပေးတော်မူပြီး၊ ယေရှု၏ ကုသိုလ်တရားမှလွဲ၍ အခြားကုသိုလ်တရားမှန်သမျှကို ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ကျွန်ုပ်သတ်မှတ်နိုင်စေရန် ကျွန်ုပ်၏နှလုံးသားကို ထိတွေ့တော်မူပြီ။" — မာတင်၊ အတွဲ (၃)၊ အခန်း (၁၃)။

Calvin had been educated for the priesthood. When only twelve years of age he had been appointed to the chaplaincy of a small church, and his head had been shorn by the bishop in accordance with the canon of the church. He did not receive consecration, nor did he fulfill the duties of a priest, but he became a member of the clergy, holding the title of his office, and receiving an allowance in consideration thereof.

ကယ်လ်ဗင်သည် ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်ရန် ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ သူသည် အသက် (၁၂) နှစ်သာ ရှိသေးချိန်တွင် သေးငယ်သော အသင်းတော်တစ်ခု၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ အသင်းတော်၏ ပညတ်တော်အရ ဆရာတော်က သူ၏ဦးခေါင်းကို ရိတ်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် ဘိသိတ်မခံခဲ့ရသလို ဘုန်းတော်ကြီး၏ တာဝန်များကိုလည်း မထမ်းဆောင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ရာထူးဘွဲ့ကို ရရှိကာ ထိုအတွက် ထောက်ပံ့ကြေးကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။

Now, feeling that he could never become a priest, he turned for a time to the study of law, but finally abandoned this purpose and determined to devote his life to the gospel. But he hesitated to become a public teacher. He was naturally timid, and was burdened with a sense of the weighty responsibility of the position, and he desired still to devote himself to study. The earnest entreaties of his friends, however, at last won his consent. “Wonderful it is,” he said, “that one of so lowly an origin should be exalted to so great a dignity.”—Wylie, b. 13, ch. 9.

ယခုအခါတွင် သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်လာနိုင်မည်မဟုတ်ဟု ခံစားရသဖြင့် ဥပဒေပညာကို လေ့လာရန် အချိန်အတန်ကြာ လှည့်လာခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို စွန့်လွှတ်ကာ သူ၏ဘဝကို ဧဝံဂေလိတရားအတွက် မြှုပ်နှံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် လူသိရှင်ကြား သင်ကြားပေးသူ ဖြစ်လာရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သည်။ သူသည် သဘာဝအားဖြင့် ရှက်တတ်ပြီး ရာထူး၏ ကြီးလေးသော တာဝန်ဝတ္တရားကို ခံစားနေရကာ လေ့လာမှုအတွက်သာ ဆက်လက်မြှုပ်နှံလိုခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ သူငယ်ချင်းများ၏ စိတ်ရင်းအမှန်ဖြင့် တောင်းဆိုမှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် သူ သဘောတူခဲ့သည်။ "ဤမျှနိမ့်ကျသော ဇာစ်မြစ်မှ လာသူတစ်ဦးသည် ဤမျှကြီးမြတ်သော ဂုဏ်ရည်ကို မြှောက်စားခြင်း ခံရသည်မှာ အံ့သြဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။" ဟု သူက ဆိုသည်။ — ဝိုင်းလီ၊ စာအုပ် (၁၃)၊ အခန်း (၉)။

Quietly did Calvin enter upon his work, and his words were as the dew falling to refresh the earth. He had left Paris, and was now in a provincial town under the protection of the protection of the princess Margaret, who, loving the gospel, extended her protection to its disciples. Calvin was still a youth, of gentle, unpretentious bearing. His work began with the people at their homes. Surrounded by the members of the household, he read the Bible and opened the truths of salvation. Those who heard the message carried the good news to others, and soon the teacher passed beyond the city to the outlying towns and hamlets. To both the castle and the cabin he found entrance, and he went forward, laying the foundation of churches that were to yield fearless witnesses for the truth.

ကယ်လ်ဗင်သည် သူ၏အလုပ်ကို တိတ်ဆိတ်စွာ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏စကားများသည် မြေကြီးကို လန်းဆန်းစေရန် ကျရောက်လာသော နှင်းစက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမှ ထွက်ခွာလာပြီး ယခုအခါတွင် ဧဝံဂေလိတရားကို ချစ်မြတ်နိုးကာ တပည့်များကို အကာအကွယ်ပေးသည့် မင်းသမီး မာဂရက်၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ပြည်နယ်မြို့ငယ်တစ်ခု၌ ရှိနေသည်။ ကယ်လ်ဗင်သည် နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး မောက်မာမှုမရှိသော လူငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သူ၏အလုပ်ကို လူတို့၏ အိမ်များတွင် စတင်ခဲ့သည်။ အိမ်သားများ ဝန်းရံလျက် သူသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်ပြပြီး ကယ်တင်ခြင်း၏ အမှန်တရားများကို ဖွင့်ပြခဲ့သည်။ သတင်းစကားကို ကြားနာသူတို့သည် ထိုသတင်းကောင်းကို အခြားသူများထံ ယူဆောင်သွားကြပြီး မကြာမီပင် ထိုဆရာသည် မြို့ပြင်ရှိ မြို့ငယ်များနှင့် ရွာငယ်များသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ရဲတိုက်နှင့် တဲအိမ် နှစ်မျိုးလုံးသို့ သူ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး အမှန်တရားအတွက် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိသော သက်သေများ ပေါ်ထွက်လာစေမည့် အသင်းတော်များ၏ အုတ်မြစ်ကို ချလျက် ရှေ့သို့ ဆက်သွားခဲ့သည်။

A few months and he was again in Paris. There was unwonted agitation in the circle of learned men and scholars. The study of the ancient languages had led men to the Bible, and many whose hearts were untouched by its truths were eagerly discussing them and even giving battle to the champions of Romanism. Calvin, though an able combatant in the fields of theological controversy, had a higher mission to accomplish than that of these noisy schoolmen. The minds of men were stirred, and now was the time to open to them the truth. While the halls of the universities were filled with the clamor of theological disputation, Calvin was making his way from house to house, opening the Bible to the people, and speaking to them of Christ and Him crucified.

လအနည်းငယ်အကြာတွင် သူသည် ပါရီသို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့သည်။ ပညာတတ်များနှင့် စာပေပညာရှင်များ၏ စက်ဝိုင်းတွင် ထူးခြားသော လှုပ်ရှားမှုများ ရှိနေသည်။ ရှေးဟောင်းဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်းက လူတို့ကို သမ္မာကျမ်းစာဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ပြီး၊ နှလုံးသားထဲတွင် အမှန်တရားကို မထိတွေ့သေးသူ အများအပြားသည်လည်း ၎င်းတို့ကို စိတ်အားထက်သန်စွာ ဆွေးနွေးနေကြပြီး ရိုမန်ကက်သလစ်ဝါဒကို ခုခံသူများနှင့်ပင် စစ်ခင်းနေကြသည်။ ကယ်လ်ဗင်သည် ဘာသာရေးအငြင်းပွားမှုနယ်ပယ်တွင် အရည်အချင်းရှိသော တိုက်ခိုက်သူဖြစ်သော်လည်း၊ ဤဆူညံသော ကျောင်းဆရာများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ရှိနေသည်။ လူတို့၏ စိတ်များသည် လှုပ်ရှားနေပြီး ယခုအချိန်သည် သူတို့အား အမှန်တရားကို ဖွင့်ပြရမည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်ခန်းမများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ၏ ဆူညံသံများနှင့် ပြည့်နေစဉ်တွင်၊ ကယ်လ်ဗင်သည် အိမ်မှအိမ်သို့ သွားရောက်ကာ လူတို့အား သမ္မာကျမ်းစာကို ဖွင့်ပြပြီး ခရစ်တော်အကြောင်းနှင့် လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် အသေခံတော်မူသော ကိုယ်တော်ရှင်အကြောင်းကို ပြောပြနေခဲ့သည်။

In God’s providence, Paris was to receive another invitation to accept the gospel. The call of Lefevre and Farel had been rejected, but again the message was to be heard by all classes in that great capital. The king, influenced by political considerations, had not yet fully sided with Rome against the Reformation. Margaret still clung to the hope that Protestantism was to triumph in France. She resolved that the reformed faith should be preached in Paris. During the absence of the king, she ordered a Protestant minister to preach in the churches of the city. This being forbidden by the papal同志 dignitaries, the princess threw open the palace. An apartment was fitted up as a chapel, and it was announced that every day, at a specified hour, a sermon would be preached, and the people of every rank and station were invited to attend. Crowds flocked to the service. Not only the chapel, but the antechambers and halls were thronged. Thousands every day assembled—nobles, statesmen, lawyers, merchants, and artisans. The king, instead of forbidding the assemblies, ordered that two of the churches of Paris should be opened. Never before had the city been so moved by the word of God. The spirit of life from heaven seemed to be breathed upon the people. Temperance, purity, order, and industry were taking the place of drunkenness, licentiousness, strife, and idleness.

ဘုရားသခင်၏ ပြင်ဆင်တော်မူခြင်း၌ ပါရီမြို့သည် ဧဝံဂေလိတရားကို လက်ခံရန် နောက်ထပ် ဖိတ်ကြားချက်တစ်ခုကို ရရှိရန် ဖြစ်လာသည်။ လဖဲဗရ်နှင့် ဖာရယ်လ်တို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ထိုမြို့တော်ကြီးရှိ လူတန်းစားအားလုံးသည် ဤသတင်းစကားကို ထပ်မံကြားနာရမည် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးအရ သက်ရောက်မှုကြောင့် ဘုရင်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆန့်ကျင်ရန် ရောမဘက်သို့ အပြည့်အဝ မယိမ်းယိုင်သေးပေ။ မာဂရက်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ အောင်ပွဲခံလိမ့်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ကို ဆက်လက်ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ပါရီတွင် ဟောပြောရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မရှိစဉ်အတွင်း သူမသည် ပရိုတက်စတင့် သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးကို မြို့ရှိအသင်းတော်များတွင် ဟောပြောရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာပိုင်များက တားမြစ်ခဲ့သဖြင့် မင်းသမီးသည် နန်းတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ အခန်းတစ်ခန်းကို ဘုရားကျောင်းအဖြစ် ပြင်ဆင်ထားပြီး နေ့စဉ် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်တွင် တရားဒေသနာ ဟောကြားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကာ မည်သည့်အဆင့်အတန်း၊ မည်သည့်အခြေအနေရှိသူမဆို တက်ရောက်ရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ လူအုပ်ကြီးသည် ဝတ်ပြုခြင်းသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာကြသည်။ ဘုရားကျောင်းသာမက၊ အခန်းအပြင်ဘက်ခန်းမများနှင့် ဟောပြောပွဲခန်းမများပါ ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ မြို့စားများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများ၊ ရှေ့နေများ၊ ကုန်သည်များနှင့် လက်သမားများအပါအဝင် နေ့စဉ် ထောင်ပေါင်းများစွာ စုရုံးလာကြသည်။ ဘုရင်သည် ထိုစုဝေးပွဲများကို တားမြစ်မည့်အစား ပါရီရှိ အသင်းတော်နှစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကြောင့် ဤမျှလောက် မြို့တော်တစ်ခု လှုပ်ခတ်သွားဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကောင်းကင်ဘုံမှ အသက်ရှင်ခြင်း ဝိညာဉ်တော်သည် လူတို့အပေါ်သို့ သက်ရောက်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အရက်သေစာသောက်စားခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်း၊ ပဋိပက္ခများနှင့် ပျင်းရိခြင်းနေရာတွင် စည်းကမ်းရှိခြင်း၊ သန့်ရှင်းခြင်း၊ စနစ်တကျရှိခြင်းနှင့် အလုပ်ကြိုးစားခြင်းတို့ဖြင့် အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

But the hierarchy were not idle. The king still refused to interfere to stop the preaching, and they turned to the populace. No means were spared to excite the fears, the prejudices, and the fanaticism of the ignorant and superstitious multitude. Yielding blindly to her false teachers, Paris, like Jerusalem of old, knew not the time of her visitation nor the things which belong unto her peace. For two years the word of God was preached in the capital; but, while there were many who accepted the gospel, the majority of the people rejected it. Francis had made a show of toleration, merely to serve his own purposes, and the papists succeeded in regaining the ascendancy. Again the churches were closed, and the stake was set up.

သို့သော် အသင်းတော်အာဏာပိုင်များမှာ မနေသာပေ။ ဘုရင်က ဟောပြောခြင်းကို တားဆီးရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် သူတို့သည် လူထုထံသို့ လှည့်လာခဲ့ကြသည်။ မသိနားမလည်ပြီး အယူသည်းသော လူအုပ်ကြီး၏ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဘက်လိုက်မှုနှင့် အစွန်းရောက်ဝါဒကို လှုံ့ဆော်ရန် မည်သည့်နည်းလမ်းကိုမျှ ချန်လှပ်မထားခဲ့ပေ။ မှားယွင်းသော ဆရာများ၏ စကားကို မျက်စိစုံမှိတ် ယုံကြည်လိုက်နာမိသော ပါရီမြို့သည် ရှေးခေတ် ယေရုရှလင်မြို့ကဲ့သို့ပင် ဘုရားသခင် လာရောက်လည်ပတ်သည့်အချိန်ကို မသိရှိခဲ့သလို သူမ၏ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့်အရာများကိုလည်း မသိခဲ့ပေ။ နှစ်နှစ်ကြာအောင် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မြို့တော်တွင် ဟောပြောခဲ့သော်လည်း၊ ဧဝံဂေလိတရားကို လက်ခံသူများ ရှိနေသော်လည်း လူအများစုမှာ ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ဖရန်စစ်ဘုရင်သည် သူ၏ရည်ရွယ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက်သာ သည်းခံခြင်းရှိဟန်ဆောင်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တို့သည် အာဏာကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အသင်းတော်များမှာ ထပ်မံပိတ်သိမ်းခြင်းခံရပြီး မီးရှို့ကွပ်မျက်သည့် တိုင်ကို ထပ်မံစိုက်ထူခဲ့သည်။

Calvin was still in Paris, preparing himself by study, meditation, and prayer for his future labors, and continuing to spread the light. At last, however, suspicion fastened upon him. The authorities determined to bring him to the flames. Regarding himself as secure in his seclusion, he had no thought of danger, when friends came hurrying to his room with the news that officers were on their way to arrest him. At that instant a loud knocking was heard at the outer entrance. There was not a moment to be lost. Some of his friends detained the officers at the door, while others assisted the Reformer to let himself down from a window, and he rapidly made his way to the outskirts of the city. Finding shelter in the cottage of a laborer who was a friend to the reform, he disguised himself in the garments of his host, and, shouldering a hoe, started on his journey. Traveling southward, he again found refuge in the dominions of Margaret. (See D’Aubigne, History of the Reformation in Europe in the Time of Calvin, b. 2, ch. 30.)

ကယ်လ်ဗင်သည် ပါရီတွင် ဆက်ရှိနေပြီး သူ၏အနာဂတ် လုပ်ငန်းတာဝန်များအတွက် လေ့လာခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် ဆုတောင်းခြင်းတို့ဖြင့် ပြင်ဆင်နေကာ အလင်းတရားကို ဆက်လက်ဖြန့်ဝေနေခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် သံသယများသည် သူ့အပေါ် ရောက်လာခဲ့သည်။ အာဏာပိုင်များသည် သူ့ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏ လျှို့ဝှက်နေထိုင်မှုတွင် လုံခြုံသည်ဟု ယူဆထားသဖြင့် အန္တရာယ်ကို မတွေးမိခဲ့စဉ်တွင်၊ သူငယ်ချင်းများက သူ့ကို ဖမ်းဆီးရန် အရာရှိများ ရောက်လာနေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းပေးရန် သူ၏အခန်းသို့ အမြန်လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အပြင်ဘက် တံခါးကို ကျယ်လောင်စွာ ခေါက်လိုက်သည်။ အချိန်မဆိုင်းရတော့ပေ။ သူ၏ သူငယ်ချင်းအချို့က တံခါးတွင် အရာရှိများကို ဖမ်းဆီးထားစဉ် အခြားသူများက ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားအား ပြတင်းပေါက်မှ ဆင်းနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့ပြီး သူသည် မြို့ပြင်သို့ အမြန်ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ထောက်ခံသူ အလုပ်သမားတစ်ဦး၏ တဲအိမ်တွင် ခိုလှုံခွင့်ရခဲ့ပြီး သူ၏ အိမ်ရှင်၏ အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ကာ ပေါက်တူးကို ပခုံးပေါ်ထမ်း၍ ခရီးစတင်ခဲ့သည်။ တောင်ဘက်သို့ ခရီးဆက်ကာ မာဂရက်၏ နယ်မြေတွင် သူသည် ထပ်မံခိုလှုံခွင့် ရခဲ့သည်။ (ဒိုဘီနီ၊ ကယ်လ်ဗင်ခေတ် ဥရောပပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမိုင်း၊ စာအုပ် (၂)၊ အခန်း (၃၀) ကို ကြည့်ပါ။)

Here for a few months he remained, safe under the protection of powerful friends, and engaged as before in study. But his heart was set upon the evangelization of France, and he could not long remain inactive. As soon as the storm had somewhat abated, he sought a new field of labor in Poitiers, where was a university, and where already the new opinions had found favor. Persons of all classes gladly listened to the gospel. There was no public preaching, but in the home of the chief magistrate, in his own lodgings, and sometimes in a public garden, Calvin opened the words of eternal life to those who desired to listen. After a time, as the number of hearers increased, it was thought safer to assemble outside the city. A cave in the side of a deep and narrow gorge, where trees and overhanging rocks made the seclusion still more complete, was chosen as the place of meeting. Little companies, leaving the city by different routes, found their way hither. In this retired spot the Bible was read aloud and explained. Here the Lord’s Supper was celebrated for the first time by the Protestants of France. From this little church several faithful evangelists were sent out.

ဤနေရာတွင် သူသည် လအနည်းငယ်ကြာနေထိုင်ခဲ့ပြီး အစွမ်းထက်သော မိတ်ဆွေများ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် အရင်ကဲ့သို့ပင် ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏စိတ်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံအား ဧဝံဂေလိတရားတော်ကို ဟောပြောရန်အတွက်သာ ရည်စူးထားသဖြင့် ငြိမ်သက်စွာကြာရှည်မနေနိုင်ခဲ့ပေ။ မုန်တိုင်းအနည်းငယ် ငြိမ်သက်သွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သူသည် တက္ကသိုလ်တစ်ခုရှိပြီး အယူအဆသစ်များကို လက်ခံထားပြီးဖြစ်သည့် ပွိုင်တီယာ (Poitiers) မြို့၌ လုပ်ငန်းခွင်သစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ လူတန်းစားပေါင်းစုံတို့သည် ဧဝံဂေလိတရားကို ဝမ်းမြောက်စွာ နားထောင်ကြသည်။ လူသိရှင်ကြား ဟောပြောခြင်းမျိုးမရှိသော်လည်း၊ မြို့ဝန်၏အိမ်၊ သူ၏နေအိမ်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပန်းခြံများ၌ ကယ်လ်ဗင် (Calvin) သည် နားထောင်လိုသူများအတွက် ထာဝရအသက်၏ နှုတ်ကပတ်တော်များကို ဖွင့်ပြဟောပြောခဲ့သည်။ အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက် နားထောင်သူဦးရေ တိုးပွားလာသောအခါ မြို့ပြင်တွင် စုဝေးခြင်းသည် ပို၍ဘေးကင်းမည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ သစ်ပင်များနှင့် မတ်စောက်သော ကျောက်ဆောင်များက လျှို့ဝှက်မှုကို ပိုမိုပြည့်စုံစေသည့် နက်ရှိုင်းပြီး ကျဉ်းမြောင်းသော ချောက်ကမ်းပါးရှိ ဂူတစ်ခုကို စုဝေးရာနေရာအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ မြို့ထဲမှ ထွက်ခွာလာသော အဖွဲ့ငယ်လေးများသည် လမ်းကြောင်းအသီးသီးမှတစ်ဆင့် ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ဤဝေးလံခေါင်သီသောနေရာတွင် သမ္မာကျမ်းစာကို အသံထွက်ဖတ်ကြားပြီး ရှင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဤနေရာ၌ပင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ပရိုတက်စတင့် (Protestants) များသည် သခင်ဘုရား၏ညစာစားပွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဤအသင်းတော်ငယ်လေးမှတစ်ဆင့် သစ္စာရှိသော ဧဝံဂေလိဟောပြောသူအချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။

Once more Calvin returned to Paris. He could not even yet relinquish the hope that France as a nation would accept the Reformation. But he found almost every door of labor closed. To teach the gospel was to take the direct road to the stake, and he at last determined to depart to Germany. Scarcely had he left France when a storm burst over the Protestants, that, had he remained, must surely have involved him in the general ruin.

ကယ်လ်ဗင်သည် ပါရီမြို့သို့ တစ်ဖန်ပြန်သွားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် တစ်မျိုးသားလုံးအနေဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး (Reformation) ကို လက်ခံလိမ့်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ကို သူသည် ယခုတိုင် စွန့်လွှတ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် တံခါးတိုင်းနီးပါး ပိတ်ထားသည်ကို သူတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဧဝံဂေလိတရားကို သွန်သင်ခြင်းသည် မီးပုံရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့် လမ်းကြောင်းသို့ တိုက်ရိုက်သွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု သူနားလည်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြင်သစ်မှ ထွက်ခွာပြီးသည်နှင့် ပရိုတက်စတင့်များအပေါ်သို့ မုန်တိုင်းတစ်ခု ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ သူဆက်နေခဲ့ပါက ထိုပျက်စီးမှုများထဲတွင် သူပါဝင်သွားမည်မှာ သေချာပေသည်။

The French Reformers, eager to see their country keeping pace with Germany and Switzerland, determined to strike a bold blow against the superstitions of Rome, that should arouse the whole nation. Accordingly placards attacking the mass were in one night posted all over France. Instead of advancing the reform, this zealous but ill-judged movement brought ruin, not only upon its propagators, but upon the friends of the reformed faith throughout France. It gave the Romanists what they had long desired—a pretext for demanding the utter destruction of the heretics as agitators dangerous to the stability of the throne and the peace of the nation.

မိမိတို့နိုင်ငံသည် ဂျာမနီနှင့် ဆွစ်ဇာလန်တို့နှင့်အပြိုင် လိုက်ပါနိုင်သည်ကို မြင်တွေ့လိုသော ပြင်သစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် ရောမတို့၏ စွဲလမ်းယုံကြည်မှုများကို တစ်နိုင်ငံလုံး သိရှိနိုးကြားလာစေရန် ရဲရင့်သောထိုးနှက်ချက်တစ်ခုကို ပြုလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရိုမန်ကက်သလစ်တို့၏ မက်စ် (mass) ဝတ်ပြုခြင်းကို တိုက်ခိုက်ထားသော ပိုစတာများကို တစ်ညတည်းဖြင့် ပြင်သစ်တစ်နိုင်ငံလုံး၌ ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို တိုးတက်စေမည့်အစား ဖြန့်ချိသူများအတွက်သာမက ပြင်သစ်တစ်ဝန်းလုံးရှိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးယုံကြည်သူများအတွက်ပါ ပျက်စီးခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရောမဘက်တော်သားများ ကြာမြင့်စွာတောင့်တနေခဲ့သော အခွင့်အရေးကို ပေးလိုက်သလိုဖြစ်သွားသည်။ ၎င်းသည် ထီးနန်းတည်ငြိမ်မှုနှင့် နိုင်ငံငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အန္တရာယ်ရှိသော သူပုန်များအဖြစ် မှတ်ယူ၍ အယူမှားသူများကို လုံးဝဖျက်ဆီးပစ်ရန် တောင်းဆိုနိုင်သည့် အကြောင်းပြချက်ကို ရရှိသွားစေခဲ့သည်။

By some secret hand—whether of indiscreet friend or wily foe was never known—one of the placards was attached to the door of the king’s private chamber. The monarch was filled with horror. In this paper, superstitions that had received the veneration of ages were attacked with an unsparing hand. And the unexampled boldness of obtruding these plain and startling utterances into the royal presence aroused the wrath of the king. In his amazement he stood for a little time trembling and speechless. Then his rage found utterance in the terrible words: “Let all be seized without distinction who are suspected of Lutheresy. I will exterminate them all.” The die was cast. The king had determined to throw himself fully on the side of Rome.

လျှို့ဝှက်သောလက်တစ်စုံမှ—အဆင်ခြင်မဲ့သောမိတ်ဆွေ၏လက်လား၊ သို့မဟုတ် ပရိယာယ်များသောရန်သူ၏လက်လားဆိုသည်ကို မည်သူမျှမသိခဲ့ကြပေ—ထိုပိုစတာတစ်ခုကို ဘုရင်၏ကိုယ်ပိုင်အခန်းတံခါးတွင် ကပ်ထားခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားသည်။ ဤစာရွက်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရိုသေလေးစားလာခဲ့ကြသည့် စွဲလမ်းယုံကြည်မှုများကို အားမနာတမ်း တိုက်ခိုက်ရေးသားထားသည်။ ထိုမျှမက ထင်ရှားပြီး အံ့ဩစရာကောင်းသော စကားလုံးများကို ဘုရင်၏ရှေ့တော်မှောက်သို့ ရောက်ရှိစေခြင်းမှာ မကြုံစဖူးရဲတင်းလွန်းသဖြင့် ဘုရင်၏အမျက်ဒေါသကို အထူးဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အံ့ဩခြင်းဖြစ်ကာ သူသည် ခဏမျှ တုန်လှုပ်၍ စကားမပြောနိုင်ဘဲ ရပ်နေခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူ၏ဒေါသကို ဤသို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော စကားလုံးများဖြင့် ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်– "လူသာအယူဝါဒ (Lutheresy) ကို သံသယရှိသူအားလုံးကို မည်သူမဆို ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ဖမ်းဆီးကြလော့။ ငါသူတို့အားလုံးကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းပစ်မည်။" အဆုံးအဖြတ်ကို ပြုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ဘုရင်သည် ရောမဘက်တော်သားများဘက်သို့ အပြည့်အဝရပ်တည်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။

Measures were at once taken for the arrest of every Lutheran in Paris. A poor artisan, an adherent of the reformed faith, who had been accustomed to summon the believers to their secret assemblies, was seized and, with the threat of instant death at the stake, was commanded to conduct the papal emissary to the home of every Protestant in the city. He shrank in horror from the base proposal, but at last fear of the flames prevailed, and he consented to become the betrayer of his brethren. Preceded by the host, and surrounded by a train of priests, incense bearers, monks, and soldiers, Morin, the royal detective, with the traitor, slowly and silently passed through the streets of the city. The demonstration was ostensibly in honor of the “holy sacrament,” an act of expiation for the insult put upon the mass by the protesters. But beneath this pageant a deadly purpose was concealed. On arriving opposite the house of a Lutheran, the betrayer made a sign, but no word was uttered. The procession halted, the house was entered, the house was entered, the family were dragged forth and chained, and the terrible company went forward in search of fresh victims. They “spared no house, great or small, not even the colleges of the University of Paris.... Morin made all the city quake.... It was a reign of terror.”

ပါရီမြို့ရှိ လူသာအယူဝါဒီတိုင်းကို ဖမ်းဆီးရန် ချက်ချင်းပင် အစီအမံများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယုံကြည်သူများကို လျှို့ဝှက်စုဝေးပွဲများသို့ ခေါ်ဆောင်လေ့ရှိသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးယုံကြည်သူ လက်သမားဆင်းရဲသားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး၊ မီးပုံရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ကာ မြို့တွင်းရှိ ပရိုတက်စတင့်များ၏ နေအိမ်တိုင်းသို့ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကိုယ်စားလှယ်ကို လိုက်ပြရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် ထိုညစ်ပတ်သော အဆိုပြုချက်ကြောင့် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားသော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် မီးတောက်ကို ကြောက်ရွံ့စိတ်က အနိုင်ယူသွားသဖြင့် မိမိ၏ညီအစ်ကိုမောင်နှမများကို သစ္စာဖောက်ရန် သဘောတူလိုက်ရသည်။ ဟို့စ် (host) ကို ရှေ့မှထားပြီး၊ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ နံ့သာပေါင်းကိုင်ဆောင်သူများ၊ သံဃာတော်များနှင့် စစ်သားများ ဝန်းရံလျက် ဘုရင့်စုံထောက် မိုရင် (Morin) သည် သစ္စာဖောက်နှင့်အတူ မြို့လမ်းမများပေါ်တွင် ဖြည်းဖြည်းနှင့် တိတ်ဆိတ်စွာ ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ ဤသရုပ်ပြခြင်းသည် "သန့်ရှင်းသော ထာဝရအရှင်" (holy sacrament) ကို ဂုဏ်ပြုခြင်းဟု အပြင်ပန်းတွင် ဟန်ဆောင်ထားပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်များ၏ မက်စ်ဝတ်ပြုခြင်းကို စော်ကားမှုအတွက် အပြစ်ဖြေခြင်းဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ဤကဲ့သို့ ခမ်းနားစွာပြသခြင်း၏ အောက်တွင် သေစေလောက်သော ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုကို ဖုံးကွယ်ထားသည်။ လူသာအယူဝါဒီတစ်ဦး၏ အိမ်ရှေ့သို့ရောက်သောအခါ သစ္စာဖောက်က အချက်ပြလိုက်သည်၊ စကားတစ်ခွန်းမျှ မပြောကြပေ။ စီတန်းလှည့်လည်သူများ ရပ်တန့်လိုက်ပြီး အိမ်ထဲသို့ ဝင်ကာ မိသားစုကို ဆွဲထုတ်၍ ကွင်းဆက်ဖြင့် ချည်နှောင်လိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ထိုအဖွဲ့သည် သားကောင်အသစ်များကို ရှာဖွေရန် ဆက်လက်ထွက်ခွာသွားကြသည်။ သူတို့သည် "ကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ သေးသည်ဖြစ်စေ အိမ်တစ်အိမ်ကိုမျှ ချန်မထားခဲ့ပေ၊ ပါရီတက္ကသိုလ်၏ ကောလိပ်များကိုပင် မချန်ခဲ့ပေ...။ မိုရင်သည် တစ်မြို့လုံးကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားသွားစေခဲ့သည်...။ ၎င်းသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အုပ်ချုပ်မှုကာလ (reign of terror) ဖြစ်ခဲ့သည်။"

The victims were put to death with cruel torture, it being specially ordered that the fire should be lowered in order to prolong their agony. But they died as conquerors. Their constancy was unshaken, their peace unclouded. Their persecutors, powerless to move their inflexible firmness, felt their defeated. “The scaffolds were distributed over all the quarters of Paris, and the burnings followed on successive days, the design being to spread the terror of heresy by spreading the executions. The advantage, however, in the end, remained with the gospel. All Paris was enabled to see what kind of men the new opinions could produce. There was no pulpit like the martyr’s pile. The serene joy that lighted up the faces of these men as they passed along ... to the place of execution, their heroism as they stood amid the bitter flames, their meek forgiveness of injuries, transformed, in instances not a few, anger into pity, and hate into love, and pleaded with resistless eloquence in behalf of the gospel.”

သားကောင်များကို ရက်စက်စွာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်၍ ကွပ်မျက်ခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့၏ ဝေဒနာကို ပိုမိုကြာရှည်စေရန်အတွက် မီးကို လျှော့၍မီးရှို့ရန် အထူးအမိန့်ထုတ်ထားသည်။ သို့သော် သူတို့သည် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် သေဆုံးသွားခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ တည်ကြည်မှုသည် လုံးဝမတုန်လှုပ်ခဲ့ဘဲ၊ သူတို့၏ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုသည်လည်း အမိုက်အမှောင်မရှိခဲ့ပေ။ သူတို့ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများသည် သူတို့၏ ခိုင်မာသောစိတ်ကို မပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် အရှုံးပေးသလို ခံစားခဲ့ကြရသည်။ "ကွပ်မျက်ရာစင်များကို ပါရီမြို့၏ ရပ်ကွက်အားလုံးတွင် ဖြန့်ကျက်ထားခဲ့ပြီး ရက်ဆက်ဆိုသလို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကွပ်မျက်ခြင်းများကို ဖြန့်ကျက်ခြင်းဖြင့် အယူမှားခြင်း (heresy) အပေါ် ကြောက်ရွံ့မှုများ ပျံ့နှံ့စေရန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် အောင်ပွဲသည် ဧဝံဂေလိတရားဘက်တွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ ပါရီမြို့သူမြို့သားအားလုံးသည် အယူအဆသစ်များက မည်သို့သော လူမျိုးများကို မွေးထုတ်ပေးနိုင်သည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ အာဇာနည်တို့၏ မီးပုံထက် သာလွန်သော ဟောပြောစင်မရှိခဲ့ပေ။ ဤသူများ ကွပ်မျက်ရာနေရာသို့ သွားစဉ် သူတို့၏မျက်နှာပေါ်တွင် ထွန်းလင်းနေသော ငြိမ်သက်ခြင်းအပြုံး၊ ခါးသီးသောမီးတောက်များကြားတွင် ရပ်တည်စဉ် သူတို့၏သူရဲကောင်းဆန်မှု၊ သူတို့ကို ပြုကျင့်သူများအပေါ် နူးညံ့စွာ ခွင့်လွှတ်ခြင်းတို့သည် ဒေါသကို သနားခြင်းအဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ မုန်းတီးခြင်းကို မေတ္တာအဖြစ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းလဲပေးခဲ့ပြီး ဧဝံဂေလိတရားအတွက် အလွန်တန်ခိုးကြီးမားသော စကားလုံးများဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။"

The priests, bent upon keeping the popular fury at its height, circulated the most terrible accusations against the Protestants. They were charged with plotting to massacre the Catholics, to overthrow the government, and to murder the king. Not a shadow of evidence could be produced in support of the allegations. Yet these prophecies of evil were to have a fulfillment; under far different circumstances, however, and from causes of an opposite character. The cruelties that were inflicted upon the innocent Protestants by the Catholics accumulated in a weight of retribution, and in after centuries wrought the very doom they had predicted to be impending, upon the king, his government, and his subjects; but it was brought about by infidels and by the papists themselves. It was not the establishment, but the suppression, of Protestantism, that, three hundred years later, was to bring upon France these dire calamities.

ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ပြည်သူများ၏ ဒေါသကို အထွတ်အထိပ်ရောက်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပရိုတက်စတင့်များအပေါ် အဆိုးဝါးဆုံးသော စွပ်စွဲချက်များကို ဖြန့်ဝေခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ကက်သလစ်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ရန်၊ အစိုးရကို ဖြုတ်ချရန်နှင့် ဘုရင်ကို လုပ်ကြံရန် ကြံစည်နေကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ထောက်ခံရန် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မပြနိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် ဤဆိုးရွားသော ကြိုတင်ဟောကိန်းများသည် နောက်ဆုံးတွင် အမှန်တကယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အလွန်ကွဲပြားခြားနားသော အခြေအနေများတွင်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ်များက အပြစ်မဲ့သော ပရိုတက်စတင့်များအပေါ် ပြုကျင့်ခဲ့သော ရက်စက်မှုများသည် အပြစ်ပေးခြင်း၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးအဖြစ် စုပုံလာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် သူတို့ကြိုတင်ဟောခဲ့သည့်အတိုင်း ဘုရင်၊ သူ၏အစိုးရနှင့် သူ၏နောက်လိုက်များအပေါ်သို့ ထိုပျက်စီးခြင်းများ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းကို ဘုရားမဲ့ဝါဒီများနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဘက်တော်သားများ ကိုယ်တိုင်က ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသုံးရာအကြာတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအပေါ် ဤကဲ့သို့ ဆိုးရွားသော ဘေးဒုက္ခများကို ဆောင်ကြဉ်းလာခဲ့သည်မှာ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကို တည်ထောင်ခြင်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ၎င်းကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။

Suspicion, distrust, and terror now pervaded all classes of society. Amid the general alarm it was seen how deep a hold the Lutheran teaching had gained upon the minds of men who stood highest for education, influence, and excellence of character. Positions of trust and honor were suddenly found vacant. Artisans, printers, scholars, professors in the universities, authors, and even courtiers, disappeared. Hundreds fled from Paris, self-constituted exiles from their native land, in many cases thus giving the first intimation that they favored the reformed faith. The papists looked about them in amazement at thought of the unsuspected heretics that had been tolerated among them. Their rage spent itself upon the multitudes of humbler victims who were within their power. The prisons were crowded, and the very air seemed darkened with the smoke of burning piles, kindled for the gospel of Christ.

သံသယ၊ မယုံကြည်မှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုတို့သည် ယခုအခါ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လူတန်းစားအားလုံးတွင် လွှမ်းမိုးနေသည်။ အထွေထွေသတိပေးချက်များကြားတွင် ပညာရေး၊ သြဇာအာဏာနှင့် စရိုက်လက္ခဏာကောင်းမွန်မှုတို့အတွက် အမြင့်ဆုံးနေရာတွင်ရှိသော လူတို့၏စိတ်ထဲတွင် လူသာ၏သွန်သင်ချက်များသည် မည်မျှနက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ယုံကြည်မှုနှင့် ဂုဏ်အသရေရှိသော နေရာများသည် ရုတ်တရက် လစ်လပ်သွားခဲ့သည်။ လက်သမားများ၊ ပုံနှိပ်သမားများ၊ ပညာရှင်များ၊ တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခများ၊ စာရေးဆရာများနှင့် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများပင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။ ရာနှင့်ချီသောသူများသည် ပါရီမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး မိမိတို့၏ဇာတိမြေမှ ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်၍ အဝေးရောက်ဖြစ်သွားကြကာ၊ ကိစ္စအများစုတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ထောက်ခံကြောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် အရိပ်အယောင်ပြသခဲ့ကြသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဘက်တော်သားများသည် မိမိတို့ကြားတွင် သည်းခံပေးခဲ့ရသော သံသယကင်းမဲ့သည့် အယူမှားသူများကို တွေးတောရင်း အံ့ဩတုန်လှုပ်နေကြသည်။ သူတို့၏ ဒေါသသည် သူတို့လက်ထဲတွင်ရှိနေသည့် သာမန်သားကောင်များအပေါ်တွင်သာ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ထောင်များမှာ ပြည့်နှက်နေပြီး၊ ခရစ်တော်၏ဧဝံဂေလိတရားအတွက် မီးရှို့ထားသော မီးပုံများ၏ မီးခိုးငွေ့များသည် လေထုကိုပင် မှောင်မိုက်စေသည့်အလား ဖြစ်နေသည်။

Francis I had gloried in being a leader in the great movement for the revival of learning which marked the opening of the sixteenth century. He had delighted to gather at his court men of letters from every country. To his love of learning and his contempt for the ignorance and superstition of the monks was due, in part at least, the degree of toleration that had been granted to the reform. But, inspired with zeal to stamp out heresy, this patron of learning issued an edict declaring printing abolished all over France! Francis I presents one among the many examples on record showing that intellectual culture is not a safeguard against religious intolerance and persecution.

ဖရန်စစ် (၁) (Francis I) သည် ၁၆ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပြန်လည်နိုးကြားရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် နိုင်ငံအသီးသီးမှ ပညာတတ်များကို သူ၏နန်းတော်တွင် စုစည်းရန် နှစ်သက်ခဲ့သည်။ ပညာရပ်ကို သူချစ်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မသိနားမလည်မှု၊ စွဲလမ်းယုံကြည်မှုများကို သူရွံရှာခြင်းတို့သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ သည်းခံပေးခဲ့ခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် အယူမှားဝါဒကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှုကြောင့်၊ ဤပညာရေးကို အားပေးသူသည် ပြင်သစ်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် (၁) သည် ပညာတတ်မြောက်ခြင်းသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သည်းမခံနိုင်မှုနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းမှ အကာအကွယ်မပေးနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သာဓကများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

France by a solemn and public ceremony was to commit herself fully to the destruction of Protestantism. The priests demanded that the affront offered to High Heaven in the condemnation of the mass be expiated in blood, and that the king, in behalf of his people, publicly give his sanction to the dreadful work.

ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် တရားဝင်နှင့် လူသိရှင်ကြား ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားတစ်ခုဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကို အပြီးတိုင်ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ကတိသစ္စာပြုခဲ့သည်။ မက်စ်ဝတ်ပြုခြင်းကို ကန့်ကွက်ခြင်းဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံကို စော်ကားခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ထိုအပြစ်ကို သွေးဖြင့်ဖြေရှင်းပေးရန်နှင့် ဘုရင်အနေဖြင့် ပြည်သူများကိုကိုယ်စားပြု၍ ထိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော လုပ်ငန်းကို လူသိရှင်ကြား အတည်ပြုပေးရန် ဘုန်းတော်ကြီးများက တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။

The 21st of January, 1535, was fixed upon for the awful ceremonial. The superstitious fears and bigoted hatred of the whole nation had been roused. Paris was thronged with the multitudes that from all the surrounding country crowded her streets. The day was to be ushered in by a vast and imposing procession. “The houses along the line of march were hung with mourning drapery, and altars rose at intervals.” Before every door was a lighted torch in honor of the “holy sacrament.” Before daybreak the procession formed at the palace of the king. “First came the banners and crosses of the several parishes; next appeared the citizens, walking two and two, and bearing torches.” The four orders of friars followed, each in its own peculiar dress. Then came a vast collection of famous relics. Following these rode lordly ecclesiastics in their purple and scarlet robes and jeweled adornings, a gorgeous and glittering array.

၁၅၃၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့ကို ထိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အခမ်းအနားအတွက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး၏ စွဲလမ်းယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့မှုများနှင့် ဘက်လိုက်သော မုန်းတီးမှုများမှာ နိုးကြားလာခဲ့သည်။ ပါရီမြို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသအသီးသီးမှ လမ်းမများပေါ်သို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသော လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနေ့ကို ကြီးမားပြီး ခမ်းနားသော စီတန်းလှည့်လည်ပွဲဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ "လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ အိမ်များတွင် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် အဝတ်များ ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ နေရာအလိုက် ပူဇော်ရာနေရာ (altars) များ တည်ထားသည်။" အိမ်တိုင်း၏ တံခါးရှေ့တွင် "သန့်ရှင်းသော ထာဝရအရှင်" ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် မီးတုတ်များ ထွန်းညှိထားသည်။ မိုးမလင်းမီ ဘုရင့်နန်းတော်တွင် စီတန်းလှည့်လည်ပွဲကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။ "ပထမဆုံးအနေဖြင့် သင်းအုပ်ဒေသအသီးသီး၏ အလံများနှင့် လက်ဝါးကပ်တိုင်များ ပါလာပြီး၊ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံသားများက နှစ်ဦးစီတွဲလျက် မီးတုတ်များကို ကိုင်ဆောင်ကာ လျှောက်လာကြသည်။" ဘုန်းတော်ကြီးအဖွဲ့ လေးဖွဲ့က သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဝတ်စုံအသီးသီးဖြင့် နောက်မှလိုက်ပါလာကြသည်။ ထို့နောက်တွင် နာမည်ကျော် ရုပ်တုတော်များစွာကို စုစည်းသယ်ဆောင်လာကြသည်။ ၎င်းတို့၏နောက်တွင် ခရမ်းရောင်နှင့် အနီရောင်ဝတ်ရုံများကို ဝတ်ဆင်ပြီး ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော မြင့်မြတ်သည့် ဘုန်းတော်ကြီးများက မြင်းစီး၍ လိုက်ပါလာကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ခမ်းနားထည်ဝါပြီး တောက်ပသော အစီအရီဖြစ်ကြသည်။

“The host was carried by the bishop of Paris under a magnificent canopy, ... supported by four princes of the blood.... After the host walked the king.... Francis I on that day wore no crown, nor robe of state.” With “head uncovered, his eyes cast on the ground, and in his hand a lighted taper,” the king of France appeared “in the character of a penitent.”—Ibid., b. 13, ch. 21. At every altar he bowed down in humiliation, nor for the vices that defiled his soul, nor the innocent blood that stained his hands, but for the deadly sin of his subjects who had dared to condemn the mass. Following him came the queen and the dignitaries of state, also walking two and two, each with a lighted torch.

"ဟို့စ် (host) ကို ပါရီမြို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးက ခမ်းနားသော အမိုးအကာအောက်တွင် သယ်ဆောင်လာပြီး... မင်းမျိုးမင်းနွယ်လေးဦးက ထမ်းပိုးပေးထားသည်။... ဟို့စ်၏နောက်တွင် ဘုရင်က လမ်းလျှောက်လာသည်။... ဖရန်စစ် (၁) သည် ထိုနေ့တွင် သရဖူကိုလည်း မဆောင်း၊ တော်ဝင်ဝတ်ရုံကိုလည်း မဝတ်ဆင်ထားပေ။" "ခေါင်းကို မဖုံးထားဘဲ၊ မျက်လုံးကို မြေကြီးသို့စိုက်ကြည့်ကာ၊ လက်ထဲတွင် မီးထွန်းထားသော ဖယောင်းတိုင်ကို ကိုင်လျက်" ပြင်သစ်ဘုရင်သည် "အပြစ်ဖြေသူတစ်ဦး၏ ပုံစံဖြင့်" ပေါ်လာသည်။ ပူဇော်ရာနေရာ (altar) တိုင်းတွင် သူသည် အရှက်ရစွာဖြင့် ဦးညွှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ဝိညာဉ်ကို ညစ်ညူးစေသည့် အကျင့်ဆိုးများကြောင့်မဟုတ်၊ သူ၏လက်တွင် စွန်းထင်းနေသော အပြစ်မဲ့သူတို့၏ သွေးများကြောင့်လည်းမဟုတ်ဘဲ၊ မက်စ်ဝတ်ပြုခြင်းကို ကဲ့ရဲ့ဝံ့သော သူ၏လက်အောက်ခံများ၏ ပြင်းထန်သော အပြစ်အတွက် ဖြစ်သည်။ သူ၏နောက်တွင် မိဖုရားနှင့် နိုင်ငံတော်အရာရှိကြီးများကလည်း နှစ်ဦးစီတွဲလျက်၊ တစ်ဦးလျှင် မီးထွန်းထားသော ဖယောင်းတိုင်တစ်ခုစီကို ကိုင်ဆောင်၍ လိုက်ပါလာကြသည်။

As a part of the services of the day the monarch himself addressed the high officials of the kingdom in the great hall of the bishop’s palace. With a sorrowful countenance he appeared before them and in words of moving eloquence bewailed “the crime, the blasphemy, the day of sorrow and disgrace,” that had come upon the nation. And he called upon every loyal subject to aid in the extirpation of the pestilent heresy that threatened France with ruin. “As true, messieurs, as I am your king,” he said, “if I knew one of my own limbs spotted or infected with this detestable rottenness, I would give it you to cut off.... And further, if I saw one of my children defiled by it, I would not spare him.... I would deliver him up myself, and would sacrifice him to God.” Tears choked his utterance, and the whole assembly wept, with one accord εκclaiming: “We will live and die for the Catholic religion!”

ထိုနေ့၏ ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှု အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဘုရင်ကိုယ်တိုင်က ဘုန်းတော်ကြီး၏ နန်းတော်ရှိ ခန်းမကြီးတွင် နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများကို မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းသော မျက်နှာအမူအရာဖြင့် သူတို့ရှေ့တွင် ပေါ်လာပြီး၊ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ကောင်းသော စကားလုံးများဖြင့် နိုင်ငံတော်အပေါ် ကျရောက်လာသော "ရာဇဝတ်မှု၊ ဘုရားကို စော်ကားမှု၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် အရှက်ရခြင်းနေ့ရက်များ" ကို ငိုကြွေးမြည်တမ်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ်ကို ပျက်စီးခြင်းသို့ ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ထိုကူးစက်ရောဂါကဲ့သို့သော အယူမှားဝါဒကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရာတွင် ကူညီပေးရန် သစ္စာရှိသော လက်အောက်ခံတိုင်းကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ "ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ဘုရင်ဖြစ်တဲ့ ကျွန်ုပ်ပြောတဲ့အတိုင်း အမှန်တကယ်ပဲ၊ အကယ်၍သာ ကျွန်ုပ်ရဲ့ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုမှာ ဤရွံရှာဖွယ်ကောင်းသော ပုပ်သိုးမှုတွေ စွန်းထင်းနေတာကို သိရင်၊ အဲဒါကို ဖြတ်ပစ်ဖို့ ခင်ဗျားတို့ကို ပေးလိုက်မှာပဲ...။ ထို့ပြင်၊ ကျွန်ုပ်ရဲ့ သားသမီးတစ်ယောက်ယောက်မှာ ဒါနဲ့ ညစ်ညူးနေတာကို မြင်ရရင်၊ ကျွန်ုပ် သူ့ကို မချန်ထားဘူး...။ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ပဲ သူ့ကို အပ်နှံပြီး ဘုရားသခင်ထံ ပူဇော်မှာပဲ" ဟု ပြောခဲ့သည်။ မျက်ရည်များက သူ၏စကားသံကို အတားအဆီးဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ စုဝေးရောက်ရှိနေသူအားလုံးက "ကျွန်ုပ်တို့သည် ကက်သလစ်ဘာသာအတွက် အသက်ရှင်ပြီး သေဆုံးကြမည်!" ဟု တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ကြွေးကြော်၍ ငိုကြွေးခဲ့ကြသည်။

Terrible had become the darkness of the nation that had rejected the light of truth. The grace “that bringeth salvation” had appeared; but France, after beholding its power and holiness, after thousands had been drawn by its divine beauty, after cities and hamlets had been illuminated by its radiance, had turned away, choosing darkness rather than light. They had put from them the heavenly gift when it was offered them. They had called evil good, and good evil, till they had fallen victims to their willful self-deception. Now, though they might actually believe that they were doing God service in persecuting His people, yet their sincerity did not render them guiltless. The light that would have saved them from deception, from staining their souls with bloodguiltiness, they had willfully rejected.

သမ္မာတရား၏ အလင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော နိုင်ငံ၏ အမှောင်ထုသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ "ကယ်တင်ခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသော" ကျေးဇူးတော်သည် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် ၎င်း၏ တန်ခိုးနှင့် သန့်ရှင်းမှုကို မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသောသူတို့သည် ၎င်း၏ ဘုရားသခင်ဆိုင်ရာ အလှတရားဆီသို့ ဆွဲဆောင်ခံရပြီးနောက်၊ မြို့ရွာများမှာ ၎င်း၏အရောင်အလင်းဖြင့် လင်းလက်တောက်ပနေပြီးနောက်တွင်၊ အလင်းထက် အမှောင်ကို ရွေးချယ်ကာ လှည့်ထွက်သွားခဲ့ကြသည်။ ဘုရားသခင်က ကောင်းကင်လက်ဆောင်ကို ပေးသနားခဲ့ချိန်တွင် သူတို့သည် ၎င်းကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် မိမိတို့၏ အလိုအလျောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် လှည့်ဖြားမှု၏ သားကောင်များဖြစ်သည်အထိ မကောင်းမှုကို ကောင်းမှုဟုခေါ်ခဲ့ကြပြီး ကောင်းမှုကို မကောင်းမှုဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုတွင် သူတို့သည် ဘုရားသခင်၏လူမျိုးကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းဖြင့် ဘုရားသခင်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည်ဟု အမှန်တကယ် ယုံကြည်ကောင်းယုံကြည်နိုင်သော်လည်း၊ သူတို့၏ ရိုးသားမှုသည် သူတို့ကို အပြစ်ကင်းစင်စေမည်မဟုတ်ပေ။ သူတို့ကို လှည့်ဖြားခြင်းမှ ကယ်တင်ပေးမည့်၊ သူတို့၏ ဝိညာဉ်များကို လူသတ်မှုဆိုင်ရာအပြစ်ဖြင့် စွန်းထင်းခြင်းမှ ကယ်တင်ပေးမည့် အလင်းကို သူတို့သည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။

A solemn oath to extirpate heresy was taken in the great cathedral where, nearly three centuries later, the Goddess of Reason was to be enthroned by a nation that had forgotten the living God. Again the procession formed, and the representatives of France set out to begin the work which they had sworn to do. “At short distances scaffolds had been erected, on which certain Protestant Christians were to be burned alive, and it was arranged that the fagots should be lighted at the moment the king approached, and that the procession should halt to witness the execution.” The details of the tortures endured by these witnesses for Christ are too harrowing for recital; but there was no wavering on the part of the victims. On being urged to recant, one answered: “I only believe in what the prophets and the apostles formerly preached, and what all the company of saints believed. My faith has a confidence in God which will resist all the powers of hell.”

နောင်နှစ်ပေါင်း သုံးရာနီးပါးတွင် အသက်ရှင်တော်မူသော ဘုရားသခင်ကို မေ့လျော့သွားသည့် နိုင်ငံက "အကြောင်းပြချက်၏ နတ်ဘုရားမ" (Goddess of Reason) ကို ပလ္လင်တင်မည့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးထဲတွင် အယူမှားဝါဒကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် ခမ်းနားသော ကတိသစ္စာကို ပြုခဲ့ကြသည်။ စီတန်းလှည့်လည်ပွဲကို ထပ်မံဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များသည် သူတို့ကတိပြုထားသည့် လုပ်ငန်းကို စတင်ရန် ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ "အကွာအဝေး အနည်းငယ်အလိုက် ကွပ်မျက်ရာစင်များကို ဆောက်လုပ်ထားပြီး၊ ၎င်းတို့ပေါ်တွင် ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်အချို့ကို အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ရန်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ရောက်ရှိလာသည့်အချိန်တွင် ထင်းများကို မီးညှိရန်နှင့် စီတန်းလှည့်လည်သူများက ကွပ်မျက်ခြင်းကို ကြည့်ရှုရန် ရပ်တန့်ရမည်ဟု စီစဉ်ထားသည်။" ခရစ်တော်အတွက် သက်သေခံသူများ ခံစားခဲ့ရသော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များသည် ဖော်ပြရန်ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလွန်းလှသည်။ သို့သော် သားကောင်များဘက်တွင် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မိမိယုံကြည်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် တိုက်တွန်းခံရသောအခါ တစ်ဦးက ဤသို့ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်– "ကျွန်ုပ်သည် ပရောဖက်များနှင့် တမန်တော်များ ရှေးယခင်က ဟောပြောခဲ့သမျှနှင့် သူတော်စင်အပေါင်းတို့ ယုံကြည်ခဲ့သမျှကိုသာ ယုံကြည်သည်။ ကျွန်ုပ်၏ယုံကြည်ခြင်းသည် ငရဲ၏တန်ခိုးအားလုံးကို ခုခံနိုင်မည့် ဘုရားသခင်အပေါ်၌ ယုံကြည်စိတ်ချမှုရှိသည်။"

Again and again the procession halted at the places of torture. Upon reaching their starting point at the royal palace, the crowd dispersed, and the king and the prelates withdrew, well satisfied with the day’s proceedings and congratulating themselves that the work now begun would be continued to the complete destruction of heresy.

စီတန်းလှည့်လည်သူများသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သည့်နေရာများတွင် အကြိမ်ကြိမ် ရပ်တန့်ခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်နန်းတော်ရှိ သူတို့၏ စတင်ရာနေရာသို့ ရောက်သောအခါ လူအုပ်ကြီး ကွဲသွားပြီး၊ ဘုရင်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ထိုနေ့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက် အလွန်ကျေနပ်အားရကာ ယခုစတင်လိုက်သော လုပ်ငန်းသည် အယူမှားဝါဒကို အပြီးတိုင် ဖျက်ဆီးနိုင်သည်အထိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု မိမိတို့ကိုယ်ကို ဂုဏ်ယူနေခဲ့ကြသည်။

The gospel of peace which France had rejected was to be only too surely rooted out, and terrible would be the results. On the 21st of January, 1793, two hundred and fifty-eight years from the very day that fully committed France to the persecution of the Reformers, another procession, with a far different purpose, passed through the streets of Paris. “Again the king was the chief figure; again there were tumult and shouting; again there was heard the cry for more victims; again there were black scaffolds; and again the scenes of the day were closed by horrid executions; Louis XVI, struggling hand to hand with his jailers and executioners, was dragged forward to the block, and there held down by main force till the ax had fallen, and his dissevered head rolled on the scaffold.” Nor was the king the only victim; near the same spot two thousand and eight hundred human beings perished by the guillotine during the bloody days of the Reign of Terror.

ပြင်သစ်နိုင်ငံက ငြင်းပယ်ခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းခြင်း၏ ဧဝံဂေလိတရားသည် သေချာပေါက် အမြစ်ပြတ်သွားခဲ့ပြီး ရလဒ်များမှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ၁၇၉၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရန် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အပြည့်အဝကတိကဝတ်ပြုခဲ့သည့် ထိုနေ့မှစ၍ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ့ငါးဆယ့်ရှစ်နှစ်မြောက်တွင်၊ အလွန်ကွဲပြားခြားနားသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စီတန်းလှည့်လည်ပွဲတစ်ခုသည် ပါရီမြို့လမ်းများပေါ်တွင် ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ "ဘုရင်သည် တစ်ဖန်ပြန်၍ အဓိကဇာတ်ကောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ဆူညံခြင်းနှင့် အော်ဟစ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ တစ်ဖန် သားကောင်အသစ်များအတွက် အော်ဟစ်သံများ ကြားခဲ့ရသည်။ တစ်ဖန် အနက်ရောင် ကွပ်မျက်ရာစင်များ ရှိခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ထိုနေ့၏ မြင်ကွင်းများသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကွပ်မျက်မှုများဖြင့် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ လူဝီ (၁၆) (Louis XVI) သည် သူ၏ အကျဉ်းချထားသူများနှင့် ကွပ်မျက်သူများကို လက်နှင့်တုံ့ပြန်၍ ရုန်းကန်နေစဉ် ကွပ်မျက်ရာနေရာသို့ ဆွဲခေါ်သွားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ပုဆိန်ကျလာသည်အထိ အားဖြင့် ဖိနှိပ်ထားခြင်းကို ခံခဲ့ရကာ သူ၏ ပြတ်ထွက်သွားသော ခေါင်းသည် ကွပ်မျက်ရာစင်ပေါ်တွင် လိမ့်ကျသွားခဲ့သည်။" ဘုရင်သည် တစ်ဦးတည်းသော သားကောင်မဟုတ်ခဲ့ပေ။ ထိုနေရာအနီးတွင်ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အုပ်ချုပ်မှုကာလ (Reign of Terror) ၏ သွေးစွန်းသောနေ့ရက်များအတွင်း လူပေါင်း နှစ်ထောင့်ရှစ်ရာသည် ဂီလတင် (guillotine) စက်ဖြင့် အသက်ပျောက်ခဲ့ကြသည်။

The Reformation had presented to the world an open Bible, unsealing the precepts of the law of God and urging its claims upon the consciences of the people. Infinite Love had unfolded to men the statutes and principles of heaven. God had said: “Keep therefore and do them; for this is your wisdom and your understanding in the sight of the nations, which shall hear all these statutes, and say, Surely this great nation is a wise and understanding people.” Deuteronomy 4:6. When France rejected the gift of heaven, she sowed the seeds of anarchy and ruin; and the inevitable outworking of cause and effect resulted in the Revolution and the Reign of Terror.

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ကမ္ဘာလောကသို့ ဖွင့်လှစ်ထားသော သမ္မာကျမ်းစာကို တင်ပြခဲ့ပြီး၊ ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်များကို ဖွင့်ပြကာ လူတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားအပေါ်၌ ယင်း၏တောင်းဆိုချက်များကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အနန္တမေတ္တာရှင်သည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများကို လူသားများထံ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်က ဤသို့မိန့်တော်မူခဲ့သည်– "ထိုပညတ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်၍ ကျင့်ကြလော့။ သို့ပြုလျှင် တစ်ပါးအမျိုးသားတို့သည် ဤပညတ်တရားအလုံးစုံတို့ကို ကြားသောအခါ၊ ဤကြီးမြတ်သော အမျိုးသားတို့သည် ပညာရှိ၍ ထိုးထွင်းသိမြင်သော သူတို့ဖြစ်ကြ၏ဟု ဆိုကြလိမ့်မည်။" (တရားဟောရာ ၄:၆)။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ လက်ဆောင်ကို ငြင်းပယ်လိုက်သောအခါ၊ သူမသည် ပရမ်းပတာဖြစ်မှုနှင့် ပျက်စီးခြင်း၏ အစေ့များကို ကြဲချခဲ့သည်။ အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရား၏ မလွဲမသွေဖြစ်ပေါ်လာမှုသည် တော်လှန်ရေးနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အုပ်ချုပ်မှုကာလ (Reign of Terror) သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။

Long before the persecution excited by the placards, the bold and ardent Farel had been forced to flee from the land of his birth. He repaired to Switzerland, and by his labors, seconding the work of Zwingli, he helped to turn the scale in favor of the Reformation. His later years were to be spent here, yet he continued to exert a decided influence upon the reform in France. During the first years of his exile, his efforts were especially directed to spreading the gospel in his native country. He spent considerable time in preaching among his countrymen near the frontier, where with tireless vigilance he watched the conflict and aided by his words of encouragement and counsel. With the assistance of other exiles, the writings of the German Reformers the writings of the German Reformers were translated into the French language and, together with the French Bible, were printed in large quantities. By colporteurs these works were sold extensively in France. They were furnished to the colporteurs at a low price, and thus the profits of the work enabled them to continue it.

ပိုစတာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ မတိုင်မီ ကြာမြင့်စွာကပင်၊ ရဲရင့်ပြီး စိတ်အားထက်သန်သော ဖာရယ် (Farel) သည် သူ၏မွေးရပ်မြေမှ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး၊ သူ၏လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ဇွင်ဂလီ (Zwingli) ၏ လုပ်ငန်းကို ထောက်ကူပေးကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဘက်သို့ အောင်မြင်မှုရရှိစေရန် ကူညီခဲ့သည်။ သူ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များကို ဤနေရာတွင် ကုန်ဆုံးခဲ့ရသော်လည်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအပေါ်တွင်လည်း ဆက်လက်၍ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။ သူ၏ အဝေးရောက်ဘဝ ပထမနှစ်များအတွင်း သူ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများသည် မိမိ၏မွေးရပ်မြေတွင် ဧဝံဂေလိတရားကို ဖြန့်ဝေရန်အတွက် အထူးရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ နယ်စပ်အနီးရှိ သူ၏နိုင်ငံသားများကြားတွင် ဟောပြောရင်း အချိန်အတန်ကြာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် သူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုမရှိဘဲ တိုက်ပွဲကို စောင့်ကြည့်ကာ သူ၏ အားပေးစကားများနှင့် အကြံဉာဏ်များဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ အခြားသော အဝေးရောက်သူများ၏ အကူအညီဖြင့် ဂျာမန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ စာပေများကို ပြင်သစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ပြင်သစ်ကျမ်းစာအုပ်များနှင့်အတူ ပမာဏများစွာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်များကို ကိုလ်ပို့တာ (colporteurs - ကျမ်းစာဖြန့်ဝေသူ) များမှတစ်ဆင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ကျမ်းစာဖြန့်ဝေသူများထံသို့ ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုလုပ်ငန်းမှရရှိသော အမြတ်များကပင် လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်စေခဲ့သည်။

Farel entered upon his work in Switzerland in the humble guise of a schoolmaster. Repairing to a secluded parish, he devoted himself to the instruction of children. Besides the usual branches of learning, he cautiously introduced the truths of the Bible, hoping through the children to reach the parents. There were some who believed, but the priests came forward to stop the work, and the superstitious country people were roused to oppose it. “That cannot be the gospel of Christ,” urged the priest, “seeing the preaching of it does not bring peace, but war.” Like the first disciples, when persecuted in one city he fled to another. From village to village, from city to city, he went, traveling on foot, enduring hunger, cold, and weariness, and everywhere in peril of his life. He preached in the market places, in the churches, sometimes in the pulpits of the cathedrals. Sometimes he found the church empty of hearers; at times his preaching was interrupted by shouts and jeers; again he was pulled violently out of the pulpits. More than once he was set upon by the rabble and beaten almost to death. Yet he pressed forward. Though often repulsed, with unwearying persistence he returned to the attack; and, one after another, he saw towns and cities which had been strongholds of popery, opening their gates to the gospel. The little parish where he had first labored soon accepted the reformed faith. The cities of Morat and Neuchatel also renounced the Romish rites and removed the idolatrous images from their churches.

ဖာရယ်သည် ဆွစ်ဇာလန်တွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အနိမ့်ကျဆုံးပုံစံဖြင့် သူ၏လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ဝေးလံသော သင်းအုပ်ဒေသတစ်ခုသို့ သွားရောက်ပြီး ကလေးများကို စာသင်ပေးခြင်း၌ မိမိကိုယ်ကို မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ပုံမှန်ပညာရပ်များအပြင် ကလေးများမှတစ်ဆင့် မိဘများဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မျှော်လင့်လျက် သမ္မာကျမ်းစာ၏ အမှန်တရားများကို သတိကြီးစွာဖြင့် ထည့်သွင်းသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ယုံကြည်သူအချို့ ရှိခဲ့သော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီးများက လာရောက်တားဆီးခဲ့ကြပြီး၊ စွဲလမ်းယုံကြည်မှုရှိသော ကျေးလက်ဒေသခံများကိုလည်း ဆန့်ကျင်လာစေရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ "ဒီတရားကို ဟောပြောရင် ငြိမ်းချမ်းရေးမရဘဲ စစ်ပွဲသာဖြစ်လာတာကို ကြည့်ရင် ဒါဟာ ခရစ်တော်ရဲ့ ဧဝံဂေလိတရား မဖြစ်နိုင်ဘူး" ဟု ဘုန်းတော်ကြီးက အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ပထမဆုံး တမန်တော်များကဲ့သို့ပင် တစ်မြို့တွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသောအခါ အခြားမြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ရွာစဉ်လှည့်လည်၍၊ မြို့စဉ်လှည့်လည်၍ ခြေလျင်ခရီးသွားကာ၊ ငတ်မွတ်မှု၊ အအေးဒဏ်နှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတို့ကို ခံရပ်လျက်၊ နေရာတိုင်းတွင် အသက်အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ စျေးများ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများ၏ ဟောပြောစင်များတွင် ဟောပြောခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် နားထောင်သူမရှိသည်ကို တွေ့ရတတ်သည်။ အော်ဟစ်လှောင်ပြောင်မှုများကြောင့် သူ၏ဟောပြောမှု ရပ်တန့်သွားသည်များလည်း ရှိသည်။ ဟောပြောစင်မှ အကြမ်းဖက်ဆွဲချခံရသည်လည်း ရှိသည်။ လူအုပ်စုက ဝိုင်းဝန်းရိုက်နှက်သဖြင့် သေလုမျောပါးဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ တစ်ကြိမ်ထက်မနည်းပေ။ သို့သော် သူသည် ရှေ့သို့သာ တိုးခဲ့သည်။ မကြာခဏ ငြင်းပယ်ခံရသော်လည်း မလျှော့သောဇွဲဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ၊ တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့၊ တစ်ရွာပြီးတစ်ရွာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခိုင်မာသောခံတပ်ဖြစ်ခဲ့သည့် မြို့များသည် ဧဝံဂေလိတရားအတွက် တံခါးဖွင့်ပေးလာသည်ကို သူမြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ သူပထမဆုံးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် သင်းအုပ်ဒေသငယ်လေးသည် မကြာမီမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို လက်ခံခဲ့သည်။ မိုရတ် (Morat) နှင့် နူးရှာတယ် (Neuchatel) မြို့များသည်လည်း ရောမတို့၏ ဝတ်ပြုခြင်းများကို စွန့်လွှတ်ပြီး ရုပ်တုဆင်းတုများကို သူတို့၏ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှ ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။

Farel had long desired to plant the Protestant standard in Geneva. If this city could be won, it would be a center for the Reformation in France, in Switzerland, and in Italy. With this object before him, he had continued his labors until many of the surrounding towns and hamlets had been gained. Then with a single companion he entered Geneva. But only two sermons was he permitted to preach. The priests, having vainly endothelium to secure his condemnation by the civil authorities, summoned him before an ecclesiastical council, to which they came with arms concealed under their robes, determined to take his life. Outside the hall, a furious mob, with clubs and swords, was gathered to make sure of his death if he should succeed in escaping the council. The presence of magistrates and an armed force, however, saved him. Early next morning he was conducted, with his companion, across the lake to a place of safety. Thus ended his first effort to evangelize Geneva.

ဖာရယ်သည် ဂျီနီဗာ (Geneva) တွင် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ အလံကို စိုက်ထူရန် ကြာမြင့်စွာကပင် တောင့်တခဲ့သည်။ ဤမြို့ကိုသာ အောင်နိုင်ပါက၊ ၎င်းသည် ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်လာလိမ့်မည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်ကို ရှေ့တွင်ထားလျက်၊ သူသည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြို့ငယ်လေးများနှင့် ရွာငယ်လေးများစွာကို အနိုင်ယူနိုင်သည်အထိ သူ၏လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အပေါင်းအပါတစ်ဦးနှင့်အတူ ဂျီနီဗာသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဟောပြောခွင့်ရရှိခဲ့သည်မှာ ဟောပြောချက်နှစ်ခုသာဖြစ်သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူအား အရပ်ဘက်အာဏာပိုင်များမှတစ်ဆင့် အပြစ်ပေးနိုင်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်သွားသဖြင့်၊ သူတို့၏ ဝတ်ရုံများအောက်တွင် လက်နက်များဝှက်ထားကာ သူ၏အသက်ကို နုတ်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသည့် ဘာသာရေးကောင်စီတစ်ခုရှေ့သို့ သူ့ကို ခေါ်ယူခဲ့ကြသည်။ ခန်းမအပြင်ဘက်တွင်မူ အကယ်၍ သူသာ ကောင်စီမှ လွတ်မြောက်လာပါက သေချာပေါက် အသက်အန္တရာယ်ပြုနိုင်ရန် တုတ်နှင့် ဓားများ ကိုင်ဆောင်ထားသော ဒေါသထွက်နေသည့် လူအုပ်ကြီးက စောင့်ဆိုင်းနေကြသည်။ သို့သော် တရားသူကြီးများနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ရှိနေခြင်းက သူ့ကို ကယ်တင်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့ နံနက်စောစောတွင် သူနှင့် သူ၏အပေါင်းအပါကို ကန်တစ်ဖက်သို့ လုံခြုံသောနေရာတစ်ခုသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဂျီနီဗာကို ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန် သူ၏ ပထမဆုံးကြိုးပမ်းမှုမှာ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

For the next trial a lowlier instrument was chosen—a young man, so humble in appearance that he was coldly treated even by the professed friends of reform. But what could such a one do where Farel had been rejected? How could one of little courage and experience withstand the tempest before which the strongest and bravest had been forced to flee? “Not by might, nor by power, but by My Spirit, saith the Lord.” (Zechariah 4:6). “God hath chosen the weak things of the world to confound the things which are mighty.” (1 Corinthians 1:27, 25). “Because the foolishness of God is wiser than men; and the weakness of God is stronger than men.”

နောက်တစ်ကြိမ် စမ်းသပ်မှုအတွက် ပို၍နှိမ့်ချသော ကိရိယာကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဝန်ခံသော မိတ်ဆွေများကပင် အေးစက်စက်ဆက်ဆံရလောက်အောင် အသွင်အပြင် ရိုးရှင်းလွန်းသော လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖာရယ်ကိုပင် ငြင်းပယ်ခဲ့သည့်နေရာတွင် သူကဲ့သို့သောသူသည် အဘယ်သို့ပြုလုပ်နိုင်မည်နည်း။ အားအနည်းဆုံးနှင့် အတွေ့အကြုံ အနည်းဆုံးသူသည် အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် အရဲရင့်ဆုံးသူများပင် ထွက်ပြေးခဲ့ရသည့် မုန်တိုင်းကို မည်သို့ ခုခံနိုင်မည်နည်း။ "ဗိုလ်ခြေတို့အရှင် ထာဝရဘုရားမိန့်တော်မူသည်ကား၊ အားနှင့်လည်းမဟုတ်၊ တန်ခိုးနှင့်လည်းမဟုတ်၊ ငါ၏ဝိညာဉ်တော်နှင့်သာ ဖြစ်သည်" (ဇာခရိ ၄:၆)။ "ဘုရားသခင်သည် အားကြီးသောသူတို့ ရှက်ကြောက်စေခြင်းငှာ လောကီအရာ၌ အားနည်းသောသူတို့ကို ရွေးကောက်တော်မူ၏" (၁ ကောရိန္သု ၁:၂၇၊ ၂၅)။ "အကြောင်းမူကား၊ ဘုရားသခင်၏ မိုက်မဲခြင်းအရာသည် လူတို့၏ ပညာထက် သာ၍ပညာရှိ၏။ ဘုရားသခင်၏ အားနည်းခြင်းအရာသည် လူတို့၏ အားကြီးခြင်းထက် သာ၍အားကြီး၏။"

Froment began his work as a schoolmaster. The truths which he taught the children at school they repeated at their homes. Soon the parents came to hear the Bible explained, until the schoolroom was filled with attentive listeners. New Testaments and tracts were freely distributed, and they reached many who dared not come openly to listen to the new doctrines. After a time, this laborer also was forced to flee; but the truths he taught had taken hold upon the minds of the people. The Reformation had been planted, and it continued to strengthen and extend. The preachers returned, and through their labors the Protestant worship was finally established in Geneva.

ဖရိုမန့် (Froment) သည် ကျောင်းဆရာအဖြစ် သူ၏လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျောင်းတွင် ကလေးများကို သင်ကြားပေးခဲ့သော အမှန်တရားများကို ကလေးများက သူတို့၏အိမ်များတွင် ပြန်လည်ပြောပြကြသည်။ မကြာမီပင် မိဘများသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ရှင်းပြသည်ကို နားထောင်ရန် ရောက်လာကြပြီး၊ စာသင်ခန်းသည် အာရုံစိုက်နားထောင်သူများဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့သည်။ အသစ်သောဓမ္မကျမ်း (New Testaments) များနှင့် စာစောင်များကို လွတ်လပ်စွာ ဖြန့်ဝေပေးခဲ့ပြီး၊ အယူဝါဒသစ်များကို လူသိရှင်ကြား နားထောင်ရန် မရဲဝံ့သူများထံသို့လည်း ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ အချိန်အတန်ကြာပြီးနောက်၊ ဤလုပ်သားလည်း ထွက်ပြေးရပြန်သည်။ သို့သော် သူသွန်သင်ခဲ့သော အမှန်တရားများသည် လူတို့၏ စိတ်ထဲတွင် အမြစ်တွယ်သွားခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို စိုက်ပျိုးပြီးဖြစ်၍ ဆက်လက်သန်မာလာပြီး ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဟောပြောသူများ ပြန်လာကြပြီး သူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတစ်ဆင့် ပရိုတက်စတင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုသည် နောက်ဆုံးတွင် ဂျီနီဗာ၌ ခိုင်မာစွာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။

The city had already declared for the Reformation when Calvin, after various wanderings and vicissitudes, entered its gates. Returning from a last visit to his birthplace, he was on his way to Basel, when, finding the direct road occupied by the armies of Charles V, he was forced to take the circuitous route by Geneva.

ကယ်လ်ဗင်သည် အမျိုးမျိုးသော လှည့်လည်သွားလာမှုများနှင့် အတက်အကျများပြီးနောက် ဂျီနီဗာမြို့တံခါးဝသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ထိုမြို့သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကြေညာပြီးဖြစ်နေသည်။ သူ၏မွေးရပ်မြေသို့ နောက်ဆုံးသွားရောက်လည်ပတ်ပြီး ပြန်လာရာတွင် ဘေဆယ် (Basel) သို့သွားနေစဉ်၊ တိုက်ရိုက်သွားရမည့်လမ်းကို ချားလ်စ် (၅) ၏ တပ်မတော်က ပိတ်ဆို့ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် သူသည် ဂျီနီဗာမှတစ်ဆင့် ပတ်သွားရသောလမ်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်။

In this visit Farel recognized the hand of God. Though Geneva had accepted the reformed faith, yet a great work remained to be accomplished here. It is not as communities but as individuals that men are converted to God; the work of regeneration must be wrought in the heart and conscience by the power of the Holy Spirit, not by the decrees of councils. While the people of Geneva had cast off the authority of Rome, they were not so ready to renounce the vices that had flourished under her rule. To establish here the pure principles of the gospel and to prepare this people to fill worthily the position to which Providence seemed calling them were not light tasks.

ဤခရီးစဉ်တွင် ဖာရယ်သည် ဘုရားသခင်၏ လက်တော်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဂျီနီဗာသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ယုံကြည်ချက်ကို လက်ခံထားပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ ဤနေရာတွင် ပြီးမြောက်ရန် ကျန်ရှိနေသော ကြီးမားသည့်လုပ်ငန်းတစ်ခု ရှိနေသေးသည်။ လူသားများသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့်မဟုတ်ဘဲ တစ်ဦးချင်းစီအနေဖြင့်သာ ဘုရားသခင်ထံသို့ ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းလုပ်ငန်းသည် ကောင်စီများ၏ အမိန့်ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ၊ သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုးဖြင့် စိတ်နှလုံးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဂျီနီဗာပြည်သူများသည် ရောမ၏အာဏာကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ရောမ၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တိုးပွားလာခဲ့သော အကျင့်ဆိုးများကို စွန့်လွှတ်ရန် အသင့်မဖြစ်သေးပေ။ ဤနေရာတွင် ဧဝံဂေလိတရား၏ သန့်ရှင်းသော မူဝါဒများကို တည်ထောင်ရန်နှင့် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်အရ ခေါ်ယူနေပုံရသည့် နေရာတွင် ဤလူမျိုးကို ဂုဏ်တင်စွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ရန် ပြင်ဆင်ပေးခြင်းသည် ပေါ့ပါးသော လုပ်ငန်းများမဟုတ်ပေ။

Farel was confident that he had found in Calvin one whom he could unite with himself in this work. In the name of God he solemnly adjured the young evangelist to remain and labor here. Calvin drew back in alarm. Timid and peace-loving, he shrank from contact with the bold, independent, and even violent, spirit of the Genevese. The feebleness of his health, together with his studious habits, led him to seek retirement. Believing that by his pen he could best serve the cause of reform, he desired to find a quiet retreat for study, and there, through the press, instruct and build up the churches. But Farel’s solemn admonition came to him as a call from Heaven, and he dared not refuse. It seemed to him, he said, “that the hand of God was stretched down from heaven, that it lay hold of him, and fixed him irrevocably to the place he was so impatient to leave.”

ဖာရယ်သည် ဤလုပ်ငန်းအတွက် မိမိနှင့်ပူးပေါင်းနိုင်မည့်သူကို ကယ်လ်ဗင်တွင် တွေ့ရှိပြီဟု ယုံကြည်စိတ်ချခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရားသခင်၏နာမတော်ဖြင့် ထိုလူငယ် ဧဝံဂေလိဟောပြောသူအား ဤနေရာတွင် ကျန်ရစ်၍ လုပ်ဆောင်ပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကယ်လ်ဗင်သည် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားသည်။ သူသည် စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူဖြစ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်သဖြင့် ဂျီနီဗာလူမျိုးတို့၏ ရဲရင့်သော၊ လွတ်လပ်သော၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကြမ်းတမ်းသော စိတ်ဓာတ်များနှင့် ထိတွေ့ရမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့မှုနှင့် ပညာရပ်များကို ဆည်းပူးလေ့ရှိသော အလေ့အကျင့်များက သူ့ကို တိတ်ဆိတ်သောနေရာသို့ ရှာဖွေစေခဲ့သည်။ သူ၏ ဘောပင်ဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းကို အကောင်းဆုံး ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သဖြင့်၊ သူသည် စာဖတ်လေ့လာရန်အတွက် တိတ်ဆိတ်သောနေရာကို ရှာဖွေလိုခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် ပုံနှိပ်စက်ဖြင့် အသင်းတော်များကို သွန်သင်ပေးကာ တည်ဆောက်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဖာရယ်၏ လေးနက်သော သတိပေးချက်သည် သူ့အတွက် ကောင်းကင်ဘုံမှ ခေါ်သံကဲ့သို့ ရောက်ရှိလာသဖြင့် သူ ငြင်းပယ်ရန် မရဲဝံ့ခဲ့ပေ။ သူပြောသည်မှာ၊ "ဘုရားသခင်၏ လက်တော်သည် ကောင်းကင်ဘုံမှ ဆင်းသက်လာကာ သူ့ကိုဆွဲကိုင်လိုက်ပြီး၊ သူ အလွန်ထွက်ခွာချင်နေသော နေရာ၌ပင် ပြောင်းလဲမရနိုင်အောင် ချည်နှောင်ထားလိုက်သကဲ့သို့" သူခံစားခဲ့ရသည်။

At this time great perils surrounded the Protestant cause. The anathemas of the pope thundered against Geneva, and mighty nations threatened it with destruction. How was this little city to resist the powerful hierarchy that had so often forced kings and emperors to submission? How could it stand against the armies of the world’s great conquerors?

ဤအချိန်တွင် ပရိုတက်စတင့်လုပ်ငန်းသည် ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်များ ဝန်းရံနေသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကျိန်စာများသည် ဂျီနီဗာကို ဆန့်ကျင်၍ တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားစေခဲ့ပြီး၊ ကြီးမားသော နိုင်ငံများသည် ၎င်းကို ပျက်စီးစေမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ဤမြို့ငယ်လေးသည် ဘုရင်များနှင့် ဧကရာဇ်မင်းများကိုပင် အကြိမ်ကြိမ် အညံ့ခံခိုင်းခဲ့သော အစွမ်းထက်သည့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းကို မည်သို့ ခုခံနိုင်မည်နည်း။ ကမ္ဘာ့အကြီးကျယ်ဆုံး အောင်နိုင်သူများ၏ တပ်မတော်များကို မည်သို့ ရင်ဆိုင်နိုင်မည်နည်း။

Throughout Christendom, Protestantism was menaced by formidable foes. The first triumphs of the triumphs of the Reformation past, Rome summoned new forces, hoping to accomplish its destruction. At this time the order of the Jesuits was created, the most cruel, unscrupulous, and powerful of all the champions of popery. Cut off from earthly tins and human interests, dead to the claims of natural affection, reason and conscience wholly silenced, they knew no rule, no tie, but that of their order, and no duty but to extend its power. The gospel of Christ had enabled its adherents to meet danger and escort suffering, undismayed by cold, hunger, toil, and poverty, to uphold the banner of truth in face of the rack, the dungeon, and the stake. To combat these forces, Jesuitism inspired its followers with a fanaticism that enabled them to endure like dangers, and to oppose to the power of truth all the weapons of deception. There was no crime too great for them to commit, no deception too base for them to practice, no disguise too difficult for them to assume. Vowed to perpetual poverty and humility, it was their studied aim to secureha wealth and power, to be devoted to the overthrow of Protestantism, and the re-establishment of the papal supremacy.

ခရစ်ယာန်လောက တစ်ခုလုံးတွင် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရန်သူများ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ပထမဆုံး အောင်ပွဲများ ကျော်လွန်သွားပြီးနောက်၊ ရောမသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေရန် မျှော်လင့်လျက် အင်အားစုသစ်များကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ဤအချိန်တွင် ဂျက်ဆူးအဖွဲ့ (Jesuits) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဘက်တော်သားများထဲတွင် အရက်စက်ဆုံး၊ အယုံကြည်ဆုံးနှင့် အစွမ်းထက်ဆုံးဖြစ်သည်။ လောကီအရာများနှင့် လူ့အကျိုးစီးပွားများနှင့် အဆက်ဖြတ်ထားပြီး၊ သဘာဝကျသော မေတ္တာတရား၏ တောင်းဆိုချက်များကို မမှုတော့ဘဲ၊ ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို လုံးဝနှုတ်ဆိတ်ထားကာ၊ သူတို့သည် သူတို့၏ အဖွဲ့အစည်းမှလွဲ၍ မည်သည့်စည်းမျဉ်း၊ မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းကိုမျှ မသိရှိဘဲ၊ သူတို့၏အာဏာကို ချဲ့ထွင်ရန်မှလွဲ၍ အခြားတာဝန်ကို မသိရှိကြပေ။ ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိတရားသည် ၎င်း၏ ယုံကြည်သူများကို အအေး၊ ငတ်မွတ်မှု၊ ပင်ပန်းမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို မမှုဘဲ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သည့်ကိရိယာများ၊ ထောင်ဒဏ်များနှင့် မီးပုံရှို့ကွပ်မျက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရင်း အမှန်တရား၏အလံကို ကိုင်စွဲရန် စွမ်းအားပေးခဲ့သည်။ ဤအင်အားစုများကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် ဂျက်ဆူးဝါဒသည် ၎င်း၏နောက်လိုက်များကို ထိုကဲ့သို့ အန္တရာယ်များကို ခံရပ်နိုင်စေရန်နှင့် အမှန်တရား၏စွမ်းအားကို လှည့်စားခြင်းလက်နက်များဖြင့် ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နိုင်စေရန်အတွက် အစွန်းရောက်ဝါဒကို သွတ်သွင်းပေးခဲ့သည်။ သူတို့ကျူးလွန်ရန် မကြီးမားလွန်းသော ရာဇဝတ်မှုမရှိ၊ သူတို့ကျင့်သုံးရန် မရက်စက်လွန်းသော လှည့်ဖြားမှုမရှိ၊ သူတို့ရယူရန် မခက်ခဲလွန်းသော အသွင်ဟန်ဆောင်မှုမျိုး မရှိပေ။ ထာဝရဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှင့် နှိမ့်ချမှုကို ကတိပြုထားသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကို ဖြိုဖျက်ရန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန်အတွက် ကြွယ်ဝမှုနှင့် အာဏာကို ရယူရန်မှာ သူတို့၏ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်။

When appearing as members of their order, they wore a garb of [235] sanctity, visiting prisons and hospitals, ministering to the sick and the poor, professing to have renounced the world, and bearing the sacred name of Jesus, who went about doing good. But under this blameless exterior the most criminal and deadly purposes were often concealed. It was a fundamental principle of the order that the end justifies the means. By this code, lying, theft, perjury, assassination, were not only pardonable but commendable, when they served the interests of the church. Under various disguises the Jesuits worked their way into offices of state, climbing up to be the counselors of kings, and shaping the policy of nations. They became servants to act as spies upon their masters. They established colleges for the sons of princes and nobles, and schools for the common people; and the children of Protestant parents were drawn into an observance of popish rites. All the outward pomp and display of the Romish worship was brought to bear to confuse the mind and dazzle and captivate the imagination, and thus the liberty for which the fathers had toiled and bled was betrayed by the sons. The Jesuits rapidly spread themselves over Europe, and wherever they went, there followed a revival of popery.

အသင်းဝင်များအနေဖြင့် ပေါ်လာသည့်အခါ သူတို့သည် သန့်ရှင်းခြင်း [၂၃၅] အသွင်အပြင်ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အကျဉ်းထောင်များနှင့် ဆေးရုံများသို့ သွားရောက်ကာ ဖျားနာသူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ပြုစုကြသည်။ လောကီကို စွန့်လွှတ်ကြောင်း ဝန်ခံကြပြီး ကောင်းမှုပြုခဲ့သူ ယေရှု၏ သန့်ရှင်းသော နာမတော်ကို ခံယူကြသည်။ သို့သော် ဤအပြစ်ကင်းစင်သော အပြင်ပန်းအောက်တွင် ရာဇဝတ်မှုမြောက်၍ သေစေနိုင်သော ရည်ရွယ်ချက်အများစုကို မကြာခဏ ဖုံးကွယ်ထားကြသည်။ ပန်းတိုင်သည် နည်းလမ်းကို တရားသေဖြစ်စေသည်ဟူသည်မှာ ထိုအသင်း၏ အခြေခံမူဖြစ်သည်။ ဤကျင့်ဝတ်အရ မုသားပြောခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း၊ မမှန်သောသစ္စာဆိုခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းတို့သည် ချာ့ခ်ျ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဖြစ်လျှင် ခွင့်လွှတ်နိုင်ရုံသာမက ချီးကျူးထိုက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အမျိုးမျိုးသော အသွင်ယူမှုများဖြင့် ဂျက်ဆူးအဖွဲ့ဝင်များသည် နိုင်ငံတော်ရုံးများသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ဘုရင်များ၏ အတိုင်ပင်ခံများဖြစ်လာကာ နိုင်ငံများ၏ မူဝါဒများကို ပုံသွင်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် သခင်များအပေါ် သူလျှိုလုပ်ရန် အစေခံများ ဖြစ်လာကြသည်။ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်တို့၏ သားသမီးများအတွက် ကောလိပ်များကိုလည်းကောင်း၊ သာမန်လူထုအတွက် ကျောင်းများကိုလည်းကောင်း တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး ပရိုတက်စတင့်မိဘများ၏ ကလေးများကို ရိုမန်ကက်သလစ်အယူဝါဒများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရိုမန်ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၏ ပြင်ပအဆောင်အယောင်နှင့် ခမ်းနားထည်ဝါမှုအားလုံးကို စိတ်ရှုပ်ထွေးစေရန်၊ စိတ်ကူးစိတ်သန်းကို မှေးမှိန်စေပြီး စွဲဆောင်စေရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဘိုးဘေးများ ကြိုးပမ်းသွေးချွေးစက်တို့ဖြင့် ရရှိခဲ့သော လွတ်လပ်ခွင့်ကို သားမြေးများက သစ္စာဖောက်ခဲ့ကြသည်။ ဂျက်ဆူးအဖွဲ့ဝင်များသည် ဥရောပတစ်ခွင်သို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး သူတို့သွားလေရာရာ၌ ရိုမန်ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်ရှင်သန်မှုများ လိုက်ပါလာခဲ့သည်။

200 The Great Controversy To give them greater power, a bull was issued re-establishing the inquisition. (See Appendix.) Notwithstanding the general abhorrence with which it was regarded, even in Catholic countries, this terrible tribunal was again set up by popish rulers, and atrocities too terrible to bear the light of day were repeated in its secret dungeons. In many countries, thousands upon thousands of the very flower of the nation, the purest and noblest, the most intellectual and highly educated, pious and devoted pastors, industrious and patriotic citizens, brilliant scholars, talented artists, skillful artisans, were slain or forced to flee to other lands.

၂၀၀ ကြီးစွာသော ပဋိပက္ခ (The Great Controversy) သူတို့အား အာဏာပိုမိုပေးရန်အတွက် အင်ကွီဇစ်ရှင်းခုံရုံး (inquisition) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ကြောင်း အမိန့်စာ (bull) တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ (နောက်ဆက်တွဲကို ကြည့်ပါ။) ကက်သလစ်နိုင်ငံများ၌ပင် ယင်းကို အထူးရွံရှာမုန်းတီးကြသော်လည်း ဤကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တရားရုံးကို ပုပ်ရဟန်းမင်းဝါဒီ အုပ်စိုးရှင်များက ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး နေ့အလင်းရောင်နှင့် မထိုက်တန်သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ၎င်း၏ လျှို့ဝှက်ထောင်တွင်း၌ ထပ်မံကျူးလွန်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံးသောသူများ၊ အသန့်ရှင်းဆုံးနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသူများ၊ ဉာဏ်ပညာအကြီးမားဆုံးနှင့် ပညာတတ်မြောက်ဆုံးသူများ၊ ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး အပ်နှံထားသော သင်းအုပ်ဆရာများ၊ ကြိုးစားပြီး မျိုးချစ်စိတ်ရှိသော နိုင်ငံသားများ၊ ထူးချွန်သော ပညာရှင်များ၊ အရည်အချင်းရှိသော အနုပညာရှင်များ၊ ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင်များ ထောင်နှင့်ချီ၍ အသတ်ခံခဲ့ရပြီး အခြားနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရန် အတင်းအကျပ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

Such were the means which Rome had invoked to quench the light of the Reformation, to withdraw from men the Bible, and [236] to restore the ignorance and superstition of the Dark Ages. But under God’s blessing and the labors of those noble men whom He had raised up to succeed Luther, Protestantism was not overthrown. Not to the favor or arms of princes was it to owe its strength. The smallest countries, the humblest and least powerful nations, became its strongholds. It was little Geneva in the midst of mighty foes plotting her destruction; it was Holland on her sandbanks by the northern sea, wrestling against the tyranny of Spain, then the greatest and most opulent of kingdoms; it was bleak, sterile Sweden, that gained victories for the Reformation.

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒ၏ အလင်းရောင်ကို ငြိမ်းသတ်ရန်၊ လူသားများထံမှ ကျမ်းစာတော်မြတ်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းရန်နှင့် အမှောင်ခေတ်၏ အသိပညာမဲ့ခြင်းနှင့် အယူသည်းခြင်းတို့ကို ပြန်လည်ယူဆောင်လာရန် ရောမမြို့တော်က အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများမှာ ဤကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘုရားသခင်၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာနှင့် လူသာ (Luther) ၏ ဆက်ခံသူများအဖြစ် ကိုယ်တော်မြောက်စားပေးခဲ့သော ထိုမွန်မြတ်သူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုအောက်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒမှာ ပြိုလဲခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မင်းသားများ၏ အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကြောင့် ၎င်း၏ ခွန်အားကို ရရှိခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပေ။ အသေးငယ်ဆုံးနိုင်ငံများ၊ အနှိမ့်ချဆုံးနှင့် အင်အားအနည်းဆုံးနိုင်ငံများသည် ၎င်း၏ ခိုင်ခံ့သောခံတပ်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းမှာ ဂျီနီဗာ (Geneva) မြို့ကလေးကို ဖျက်ဆီးရန် ကြံစည်နေသော အင်အားကြီးရန်သူများကြားတွင် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်၊ ထိုခေတ်က အကြီးမားဆုံးနှင့် အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သော စပိန်၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို တိုက်ထုတ်နေသည့် မြောက်ဘက်ပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ သဲခုံများပေါ်မှ ဟော်လန်နိုင်ငံဖြစ်သည်၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒအတွက် အောင်ပွဲခံခဲ့သော ဒုက္ခိတနှင့် မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသည့် ဆွီဒင်နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်။

For nearly thirty years Calvin labored at Geneva, first to establish there a church adhering to the morality of the Bible, and then for the advancement of the Reformation throughout Europe. His course as a public leader was not faultless, nor were his doctrines free from error. But he was instrumental in promulgating truths that were of special importance in his time, in maintaining the principles of Protestantism against the fast-returning tide of popery, and in promoting in the reformed churches simplicity and purity of life, in place of the pride and corruption fostered under the Romish teaching.

ကယ်ဗင် (Calvin) သည် ဂျီနီဗာမြို့တွင် နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ်နီးပါး ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ပထမဦးစွာ ကျမ်းစာတော်မြတ်၏ ကိုယ်ကျင့်တရားကို လိုက်နာသော ချာ့ခ်ျတစ်ခုကို တည်ထောင်ရန်ဖြစ်ပြီး ထို့နောက် ဥရောပတစ်ခွင်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒ တိုးတက်စေရန်ဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် သူ၏လမ်းစဉ်သည် အပြစ်ကင်းစင်သည်မဟုတ်သလို သူ၏ အယူဝါဒများမှာလည်း အမှားကင်းသည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် သူသည် မိမိခေတ်တွင် အထူးအရေးပါသော သမ္မာတရားများကို ပြန့်ပွားစေခြင်း၊ ရိုမန်ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်ကြီးထွားလာမှုကို ဆန့်ကျင်၍ ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ အခြေခံမူများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ရိုမန်ကက်သလစ်သွန်သင်ချက်အောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မာနထောင်လွှားမှုနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများအစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ချာ့ခ်ျများတွင် ဘဝနေထိုင်မှု ရိုးရှင်းသန့်ရှင်းခြင်းကို မြှင့်တင်ပေးရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

From Geneva, publications and teachers went out to spread the reformed doctrines. To this point the persecuted of all lands looked for instruction, counsel, and encouragement. The city of Calvin became a refuge for the hunted Reformers of all Western Europe. Fleeing from the awful tempests that continued for centuries, the fugitives came to the gates of Geneva. Starving, wounded, bereft of home and kindred, they were warmly welcomed and tenderly cared for; and finding a home here, they blessed the city of their adoption by their skill, their learning, and their piety. Many who sought here a refuge returned to their own countries to resist the tyranny of Rome. John Knox, the brave Scotch Reformer, not a few of the English Puritans, the Protestants of Holland and of Spain, and the Huguenots of France carried from Geneva the torch of truth to lighten the darkness of their native lands.

ဂျီနီဗာမြို့မှနေ၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အယူဝါဒများကို ဖြန့်ဝေရန်အတွက် စာပေများနှင့် ဆရာများ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ နိုင်ငံအသီးသီးမှ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသူများသည် ဤနေရာကို လမ်းညွှန်ချက်၊ အကြံဉာဏ်နှင့် အားပေးမှုများရရှိရန် မျှော်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ကယ်ဗင်၏မြို့သည် အနောက်ဥရောပတစ်ခွင်မှ အမဲလိုက်ခံရသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအတွက် ခိုလှုံရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရာစုနှစ်များစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကြောက်မက်ဖွယ် မုန်တိုင်းများမှ ထွက်ပြေးလာကြသည့် ဒုက္ခသည်များသည် ဂျီနီဗာမြို့တံခါးဝသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း၊ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ နေအိမ်နှင့် မိသားစုများကို ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကြောင့် သူတို့ကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ကြင်နာစွာ ပြုစုစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ ဤနေရာတွင် အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရင်း သူတို့သည် မိမိတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှု၊ ပညာဉာဏ်နှင့် ဘုရားတရားကိုင်းရှိုင်းမှုတို့ဖြင့် မိမိတို့ ခိုလှုံရာမြို့ကို ကောင်းချီးပေးခဲ့ကြသည်။ ဤနေရာတွင် ခိုလှုံခဲ့ကြသူ အများအပြားသည် ရောမမြို့၏ ရက်စက်မှုကို ဆန့်ကျင်ရန် မိမိတို့နိုင်ငံသို့ ပြန်သွားခဲ့ကြသည်။ ရဲရင့်သော စကော့တလန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား ဂျွန်နော့စ် (John Knox)၊ အင်္ဂလိပ် ပူရီတန် (Puritans) အများအပြား၊ ဟော်လန်နှင့် စပိန်နိုင်ငံမှ ပရိုတက်စတင့်များ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟူဂန်နော့ (Huguenots) များသည် ဂျီနီဗာမြို့မှနေ၍ မိမိတို့၏ မွေးရပ်မြေ အမှောင်ထုကို လင်းထိန်စေရန် သမ္မာတရား၏ မီးရှူးတန်ဆောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။