မဟာတိုက်လှန်ပွဲ (GC) အခန်း ၁၀

 

အခန်း ၁၀

Chapter 10—Progress of Reform in Germany

 

Luther’s mysterious disappearance excited consternation throughout all Germany. Inquiries concerning him were heard everywhere. The wildest rumors were circulated, and many believed that he had been murdered. There was great lamentation, not only by his avowed friends, but by thousands who had not openly taken their stand with the Reformation. Many bound themselves by a solemn oath to avenge his death.

လူသာ၏ လျှို့ဝှက်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းသည် ဂျာမနီတစ်ခွင်လုံး၌ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူ့အကြောင်းကို စုံစမ်းမေးမြန်းမှုများမှာ နေရာတိုင်းတွင် ကြားနေရသည်။ အဆန်းတကြယ်သော ကောလာဟလများ ပျံ့နှံ့နေပြီး လူအများက သူသည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရပြီဟု ယုံကြည်နေကြသည်။ သူ၏ မိတ်ဆွေစစ်များသာမက ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒ (Reformation) ဘက်မှ လူသိရှင်ကြား မရပ်တည်ခဲ့ကြသူ ထောင်ပေါင်းများစွာတို့ကလည်း ကြီးစွာသော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ပြသခဲ့ကြသည်။ လူအများတို့သည် သူ၏သေခြင်းကို လက်စားချေမည်ဟု တရားဝင်ကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်။

The Romish leaders saw with terror to what a pitch had risen the feeling against them. Though at first exultant at the supposed death of Luther, they soon desired to hide from the wrath of the people. His enemies had not been so troubled by his most daring acts while among them as they were at his removal. Those who in their rage had sought to destroy the bold Reformer were filled with fear now that he had become a helpless captive. “The only remaining way of saving ourselves,” said one, “is to light torches, and hunt for Luther through the whole world, to restore him to the nation that is calling for him.”—D’Aubigne, b. 9, ch. 1. The edict of the emperor seemed to fall powerless. The papal legates were filled with indignation as they saw that it commanded far less attention than did the fate of Luther.

ရိုမန်ကက်သလစ် ခေါင်းဆောင်များသည် မိမိတို့အပေါ်၌ ရှိနေသော မကျေနပ်ချက်များ မည်မျှအထိ ပြင်းထန်လာသည်ကို မြင်သောအခါ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ လူသာ သေဆုံးသွားပြီဟု ယူဆစဉ်က အစပိုင်းတွင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ခဲ့ကြသော်လည်း မကြာမီမှာပင် ပြည်သူလူထု၏ ဒေါသမှ လွတ်မြောက်ရန် ပုန်းအောင်းလိုကြသည်။ လူသာ သူတို့အကြားတွင် ရှိနေစဉ် သူ၏ ရဲရင့်သော လုပ်ရပ်များထက် ယခုကဲ့သို့ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကပင် သူ၏ရန်သူများကို ပိုမိုစိုးရိမ်စေခဲ့သည်။ ဒေါသအလျောက် ထိုရဲရင့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားကို ဖျက်ဆီးရန် ရှာဖွေခဲ့ကြသူများသည် ယခုအခါ သူသည် အားကိုးရာမဲ့ အကျဉ်းသားဖြစ်သွားပြီဟု သိရသောအခါ ကြောက်ရွံ့မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြသည်။ "ငါတို့ကိုယ်ကို ကယ်တင်ဖို့ တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းမှာ မီးတိုင်များ ထွန်းညှိပြီး လူသာကို တစ်ကမ္ဘာလုံး အနှံ့ လိုက်ရှာကာ၊ သူ့ကို တောင်းဆိုနေကြသည့် လူမျိုးစုထံ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးဖို့ပဲ ဖြစ်တယ်" ဟု တစ်ဦးက ဆိုလေသည်။ဧကရာဇ်မင်း၏ အမိန့်ထုတ်ပြန်ချက်သည် အာဏာသက်ရောက်မှု မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ တမန်တော်များသည် ထိုအမိန့်သည် လူသာ၏ ကံကြမ္မာလောက်ပင် အာရုံစိုက်မှု မရရှိသည်ကို မြင်သောအခါ အမျက်ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြသည်။

The tidings that he was safe, though a prisoner, calmed the fears of the people, while it still further aroused their enthusiasm in his favor. His writings were read with greater eagerness than ever before. Increasing numbers joined the cause of the heroic man who had, at such fearful odds, defended the word of God. The Reformation was constantly gaining in strength. The seed which Luther had sown sprang up everywhere. His absence accomplished a work which his presence would have failed to do. Other laborers felt a new responsibility, now that their great leader was removed. With new faith and earnestness they pressed forward to do all in their power, that the work so nobly begun might not be hindered.

သူသည် အကျဉ်းသားဖြစ်သော်လည်း လုံခြုံစွာ ရှိနေသည်ဟူသော သတင်းက ပြည်သူတို့၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို ငြိမ်းအေးစေပြီး သူ၏ဘက်တွင် ပိုမို၍ စိတ်အားထက်သန်လာစေသည်။ သူ၏ စာပေများကို ယခင်ကထက် ပိုမို၍ စိတ်အားထက်သန်စွာ ဖတ်ရှုလာကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို အလွန်ခက်ခဲသော အခြေအနေကြားမှ ခုခံကာကွယ်ခဲ့သော ထိုရဲရင့်သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပါဝင်သူအရေအတွက်မှာလည်း တိုးပွားလာသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒသည် အစဉ်တစိုက် အားကောင်းလာသည်။ လူသာ ကြဲချခဲ့သော အစေ့အဆံများသည် နေရာတိုင်းတွင် အပင်ပေါက်လာသည်။ သူ၏ တည်ရှိနေခြင်းထက် သူ၏မရှိခြင်းက ပိုမိုကြီးမားသော လုပ်ငန်းကို အောင်မြင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်ကြီး မရှိတော့သည့်အခါ အခြားသော လုပ်သားများသည် တာဝန်သစ်တစ်ခုကို ခံစားလာရသည်။ အသစ်သော ယုံကြည်ခြင်းနှင့် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းတို့ဖြင့် နိုဘယ်လ်ဆန်စွာ စတင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းစဉ်ကို အဟန့်အတား မရှိစေရန် ၎င်းတို့၏ အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။

But Satan was not idle. He now attempted what he has attempted in every other reformatory movement—to deceive and destroy the people by palming off upon them a counterfeit in place of the true work. As there were false Christs in the first century of the Christian church, so there arose false prophets in the sixteenth century.

သို့သော် စာတန်သည် မလှုပ်ရှားဘဲ မနေခဲ့ပါ။ သူသည် အခြားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ယခုလည်း မှန်ကန်သော လုပ်ငန်းစဉ်နေရာတွင် အတုအယောင်များကို အစားထိုးကာ ပြည်သူတို့ကို လှည့်ဖြားဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်၏ ပထမရာစုတွင် အတုအယောင် ခရစ်တော်များ ရှိခဲ့သကဲ့သို့ ဆဋ္ဌမရာစုတွင်လည်း အတုအယောင် ပရောဖက်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

A few men, deeply affected by the excitement in the religious world, imagined themselves to have received special revelations from Heaven, and claimed to have been divinely commissioned to carry forward to its completion the Reformation which, they declared, had been but feebly begun by Luther. In truth, they were undoing the very work which he had accomplished. They rejected the great principle which was the very foundation of the Reformation—that the word of God is the all-sufficient rule of faith and practice; and for that unerring guide they substituted the changeable, uncertain standard of their own feelings and impressions. By this act of setting aside the great detector of error and falsehood the way was opened for Satan to control minds as best pleased himself.

ဘာသာရေးလောကတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ခံရသည့် လူအနည်းငယ်က မိမိတို့ကိုယ်ကို ကောင်းကင်ဘုံမှ အထူးဗျာဒိတ်တော်များ ရရှိသည်ဟု ထင်မှတ်လာကြပြီး၊ လူသာက အားနည်းစွာဖြင့်သာ စတင်ခဲ့သည်ဟု ၎င်းတို့က ဆိုသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အဆုံးတိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ရန် ဘုရားသခင်က တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုကြသည်။ အမှန်စင်စစ် သူတို့သည် လူသာ ဆောင်ရွက်ပြီးစီးခဲ့သော လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖျက်ဆီးနေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည့် "ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ကျင့်စဉ်အတွက် လုံလောက်သော တစ်ခုတည်းသော စည်းမျဉ်းဖြစ်သည်" ဟူသော အဓိကမူကို ပယ်ချခဲ့ကြသည်။ ထိုမှားယွင်းမှု မရှိသော လမ်းပြလက်စွဲနေရာတွင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ခံစားချက်နှင့် ထင်မြင်ချက်များဟူသော မတည်ငြိမ်ပြီး မရေရာသည့် စံနှုန်းကို အစားထိုးခဲ့ကြသည်။ အမှားနှင့် မုသားကို ဖော်ထုတ်ပေးသည့် ဤအဓိကကျသော လမ်းပြကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းအားဖြင့် စာတန်သည် လူတို့၏ စိတ်ကို သူနှစ်သက်သလို လွှမ်းမိုးရန် လမ်းကြောင်းပွင့်သွားခဲ့သည်။

One of these prophets claimed to have been instructed by the angel Gabriel. A student who united with him forsook his studies, declaring that he had been endowed by God Himself with wisdom that he had been endowed by God Himself with wisdom to expound His word. Others who were naturally inclined to fanaticism united with them. The proceedings of these enthusiasts created no little excitement. The preaching of Luther had aroused the people everywhere to feel the necessity of reform, and now some really honest persons were misled by the pretensions of the new prophets.

ထိုပရောဖက်များထဲမှ တစ်ဦးက ဂါဗြေလကောင်းကင်တမန်၏ လမ်းညွှန်မှုကို ခံရသည်ဟု ဆိုသည်။ သူနှင့် ပူးပေါင်းသော ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်က နှုတ်ကပတ်တော်ကို ရှင်းလင်းပြသရန် ပညာဉာဏ်ပေးအပ်ထားသည်ဟု ကြွေးကြော်ကာ ကျောင်းစာများကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ အစွဲအလမ်းကြီးသူ အခြားသူများကလည်း ၎င်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ဤအစွန်းရောက်သူများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကြီးမားသော လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လူသာ၏ တရားဟောချက်များသည် လူအများအား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ လိုအပ်ချက်ကို နားလည်သဘောပေါက်စေခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ရိုးသားသော လူအချို့မှာ ထိုပရောဖက်အတုများ၏ ဟန်ဆောင်မှုများကြောင့် လမ်းလွဲသွားကြရသည်။

The leaders of the movement proceeded to Wittenberg and urged their claims upon Melanchthon and his colaborers. Said they: “We are sent by God to instruct the people. We have held familiar conversations with the Lord; we know what will happen; in a word, we are apostles and prophets, and appeal to Dr. Luther.”—Ibid., b. 9, ch. 7.

ထိုလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်များသည် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ် (Wittenberg) မြို့သို့ သွားရောက်ပြီး မီလန်သန် (Melanchthon) နှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထံတွင် ၎င်းတို့၏ ပြောဆိုချက်များကို အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့က "ငါတို့သည် လူတို့ကို သွန်သင်ရန် ဘုရားသခင်စေလွှတ်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်သည်။ ငါတို့သည် သခင်ဘုရားနှင့် ရင်းနှီးစွာ စကားပြောဆိုပြီး ဖြစ်သည်။ ငါတို့သည် နောက်ဖြစ်ပျက်မည့်အရာများကို သိသည်။ အတိုချုပ်ပြောရလျှင် ငါတို့သည် တမန်တော်များ၊ ပရောဖက်များ ဖြစ်ကြပြီး ဒေါက်တာလူသာထံသို့ အယူခံဝင်သည်" ဟု ဆိုကြသည်။

The Reformers were astonished and perplexed. This was such an element as they had never before encountered, and they knew not what course to pursue. Said Melanchthon: “There are indeed extraordinary spirits in these men; but what spirits? ... On the one hand, let us beware of quenching the Spirit of God, and on the other, of being led astray by the spirit of Satan.”—Ibid., b. 9, ch. 7.

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် အံ့အားသင့်ပြီး စိတ်ရှုပ်ထွေးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယခင်က ဘယ်သောအခါမျှ မကြုံဖူးသည့် အခြေအနေမျိုးဖြစ်သဖြင့် မည်ကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ရမည်ကို မသိကြချေ။ မီလန်သန်က "ဤလူတို့တွင် ထူးခြားသော ဝိညာဉ်များ ရှိနေသည်မှာ မှန်ပါသည်။ သို့သော် မည်သည့်ဝိညာဉ်မျိုးနည်း။ ... တစ်ဖက်တွင် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်ကို မငြိမ်းသတ်မိစေရန် သတိပြုရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း စာတန်၏ ဝိညာဉ်နောက်သို့ ပါသွားခြင်းမှ သတိပြုရမည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။

The fruit of the new teaching soon became apparent. The people were led to neglect the Bible or to cast it wholly aside. The schools were thrown into confusion. Students, spurning all restraint, abandoned their studies and withdrew from the university. The men who thought themselves competent to revive and control the work of the Reformation succeeded only in bringing it to the verge of ruin. The Romanists now regained their confidence and exclaimed exultingly: “One last struggle, and all will be ours.”—Ibid., b. 9, ch. 7.

ထိုသွန်သင်ချက်သစ်များ၏ အကျိုးဆက်များသည် မကြာမီမှာပင် ထင်ရှားလာသည်။ ပြည်သူတို့သည် သမ္မာကျမ်းစာကို လျစ်လျူရှုလာကြပြီး လုံးဝစွန့်ပစ်လာကြသည်။ ကျောင်းများတွင်လည်း ရှုပ်ထွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျောင်းသားများသည် စည်းကမ်းချက်အားလုံးကို ငြင်းပယ်ကာ စာပေသင်ကြားခြင်းကို စွန့်ပစ်ပြီး တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး ထိန်းချုပ်နိုင်သည်ဟု ထင်မြင်ကြသူများသည် ၎င်းကို ပျက်စီးခြင်း၏ အနားသတ်သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ရိုမန်ကက်သလစ်များသည် ယခုအခါ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည်ရရှိလာပြီး "နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲ တစ်ပွဲသာ လိုတော့တယ်၊ အားလုံးက ငါတို့လက်ထဲ ရောက်လာလိမ့်မယ်" ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြင့် အော်ဟစ်ကြသည်။

Luther at the Wartburg, hearing of what had occurred, said with deep concern: “I always expected that Satan would send us this plague.”—Ibid., b. 9, ch. 7. He perceived the true character of those pretended prophets and saw the danger that threatened the cause of truth. The opposition of the pope and the emperor had not caused him so great perplexity and distress as he now experienced. From the professed friends of the Reformation had risen its worst episodes.

ဝါ့တ်ဘာ့ဂ် (Wartburg) တွင် ရှိနေသော လူသာသည် ဖြစ်ပျက်နေသည့် အကြောင်းအရာများကို ကြားသိသောအခါ စိုးရိမ်တကြီးဖြင့် "စာတန်က ငါတို့ဆီကို ဒီဘေးအန္တရာယ်မျိုး ပို့လာလိမ့်မယ်လို့ ငါ အမြဲမျှော်လင့်ထားခဲ့တာပါ" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအတုအယောင် ပရောဖက်များ၏ စစ်မှန်သော သဘာဝကို သူသတိပြုမိပြီး အမှန်တရားအတွက် အန္တရာယ်ရှိနေသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် ဧကရာဇ်မင်း၏ ဆန့်ကျင်မှုများသည် သူ ယခုခံစားနေရသော စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် စိတ်ဆင်းရဲမှုလောက် မကြီးမားခဲ့ပါ။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ထောက်ခံသူဟု ဆိုသူများထဲမှပင် အဆိုးရွားဆုံး ရန်သူများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

The very truths which had brought him so great joy and consolation were being employed to stir up strife and create confusion in the church.

သူ့အား အကြီးမားဆုံးသော ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် နှစ်သိမ့်ခြင်းကို ပေးခဲ့သည့် အမှန်တရားများမှာပင် အသင်းတော်အတွင်း၌ အငြင်းပွားမှုများနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖန်တီးရန် အသုံးချခြင်း ခံနေရသည်။

In the work of reform, Luther had been urged forward by the Spirit of God, and had been carried beyond himself. He had not purposed to take such positions as he did, or to make so radical changes. He had been but the instrument in the hand of Infinite Power. Yet he often trembled for the result of his work. He had once said: “If I knew that my doctrine injured one man, one single man, however lowly and obscure,—which it cannot, for it is the gospel itself,—I would rather die ten times than not retract it.”—Ibid., b. 9, ch. 7.

ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင် လူသာသည် ဘုရားသခင်၏ ဝိညာဉ်တော်၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် ရှေ့ဆက်ခဲ့ရပြီး သူ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ထက် ကျော်လွန်၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ထိုသို့သော ရပ်တည်ချက်မျိုးကို ယူရန် သို့မဟုတ် အလွန်ပြင်းထန်သော အပြောင်းအလဲများကို ပြုလုပ်ရန် မရည်ရွယ်ခဲ့ပေ။ သူသည် အနန္တတန်ခိုးရှင်၏ လက်တော်အောက်ရှိ ကိရိယာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်၏ ရလဒ်များအတွက် သူ မကြာခဏ တုန်လှုပ်မိသည်။ သူသည် တစ်ချိန်က "ငါ့ရဲ့ သွန်သင်ချက်က လူတစ်ယောက်ယောက်ကို အန္တရာယ်ပြုမယ်၊ ဘယ်လောက်ပဲ နိမ့်ကျပြီး မထင်ရှားတဲ့ သူပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေမယ်ဆိုတာ သိရင် (ဒါပေမဲ့ ဧဝံဂေလိတရား ဖြစ်တဲ့အတွက် အန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး) အဲ့ဒီအချက်ကို ပြန်မရုပ်သိမ်းတာထက် ဆယ်ကြိမ်သေရတာကို ငါပိုပြီး ရွေးချယ်မယ်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။

And now Wittenberg itself, the very center of the Reformation, was fast falling under the power of fanaticism and lawlessness. This terrible condition had not resulted from the teachings of Luther; but throughout Germany his enemies were charging it upon him. In bitterness of soul he sometimes asked: “Can such, then, be the end of this great work of the Reformation?”—Ibid., b. 9, ch. 7. Again, as he wrestled with God in prayer, peace flowed into his heart. “The work is not mine, but Thine own,” he said; “Thou wilt not suffer it to be corrupted by superstition or fanaticism.” But the thought of remaining longer from the conflict in such a crisis, became insupportable. He determined to return to Wittenberg.

ယခုအခါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်မြို့သည်ပင် အစွန်းရောက်ခြင်းနှင့် ဥပဒေမဲ့ခြင်းတို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ လျင်မြန်စွာ ကျရောက်နေသည်။ ဤကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အခြေအနေသည် လူသာ၏ သွန်သင်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ဂျာမနီတစ်ခွင်လုံးရှိ သူ၏ရန်သူများက သူ့ကိုသာ အပြစ်တင်နေကြသည်။ စိတ်၏ခါးသီးမှုဖြင့် သူက "ဒီလိုဆိုရင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးရဲ့ ကြီးမားတဲ့ လုပ်ငန်းကြီးရဲ့ အဆုံးသတ်က ဒါပဲလား" ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းခြင်းဖြင့် ရုန်းကန်သောအခါ ငြိမ်သက်ခြင်းသည် သူ၏နှလုံးသားထဲသို့ စီးဝင်လာသည်။ "ဒီလုပ်ငန်းက ကျွန်တော့်အလုပ်မဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ်တော်ရဲ့ အလုပ်ပါ၊ ဒီလုပ်ငန်းကို အယူသီးမှုတွေ၊ အစွန်းရောက်မှုတွေနဲ့ ပျက်စီးသွားအောင် ကိုယ်တော် ခွင့်မပြုပါဘူး" ဟု သူဆိုသည်။ သို့သော် ဤကဲ့သို့ အကျပ်အတည်းကာလတွင် တိုက်ပွဲမှ ဝေးကွာနေရခြင်းကို သူသည် သည်းမခံနိုင်တော့ပေ။ သူသည် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်မြို့သို့ ပြန်သွားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

Without delay he set out on his perilous journey. He was under the ban of the empire. Enemies were at liberty to take his life; friends were forbidden to aid or shelter him. The imperial government was adopting the most stringent measures against his adherents. But he saw that the work of the gospel was imperiled, and in the name of the Lord he went out fearlessly to battle for the truth.

နှောင့်နှေးခြင်း မရှိဘဲ သူသည် အန္တရာယ်များသော ခရီးကို စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဧကရာဇ်မင်း၏ ပိတ်ပင်တားဆီးမှုအောက်တွင် ရှိနေသည်။ ရန်သူများသည် သူ့အသက်ကို သတ်ပိုင်ခွင့် ရှိနေပြီး မိတ်ဆွေများက သူ့ကို ကူညီခြင်း သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်ပေးခြင်းကို တားမြစ်ခံထားရသည်။ ဧကရာဇ်အစိုးရသည် သူ၏နောက်လိုက်များအပေါ် အပြင်းထန်ဆုံးသော အရေးယူမှုများကို ပြုလုပ်နေသည်။ သို့သော် ဧဝံဂေလိတရား၏ လုပ်ငန်းစဉ်သည် အန္တရာယ်ရှိနေသည်ကို သူမြင်သဖြင့် သခင်ဘုရား၏ နာမတော်ဖြင့် အမှန်တရားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရန် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။

In a letter to the elector, after stating his purpose to leave the Wartburg, Luther said: “Be it known to your highness that I am going to Wittenberg under a protection far higher than that of princes and electors. I think not of soliciting your highness’s support, and far from desiring your protection, I would rather protect you myself. If I knew that your highness could or would protect me, I would not go to Wittenberg at all. There is no sword that can further this cause. God alone must do everything, without the help or concurrence of man. He who has the greatest faith is he who is most able to protect.”—Ibid., b. 9, ch. 8.

အီလက်တာ (Elector) မင်းသားထံ ပေးစာတွင် ဝါ့တ်ဘာ့ဂ်မှ ထွက်ခွာမည့် သူ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြောကြားပြီးနောက် လူသာက "ကျွန်ုပ်သည် မင်းသားများ၊ အီလက်တာများထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုမြင့်မြတ်သော အစောင့်အရှောက်ဖြင့် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်သို့ သွားရောက်နေကြောင်း အရှင်မင်းကြီးအား သိစေအပ်ပါသည်။ အရှင်မင်းကြီး၏ ထောက်ခံမှုကို တောင်းဆိုရန် ကျွန်ုပ်မရည်ရွယ်ပါ၊ အရှင်မင်းကြီး၏ အစောင့်အရှောက်ကို လိုချင်သည်ထက် ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်က အရှင်မင်းကြီးကို စောင့်ရှောက်လိုပါသည်။ အကယ်၍ အရှင်မင်းကြီးသည် ကျွန်ုပ်ကို ကာကွယ်နိုင်မည် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ပေးလိမ့်မည်ဟု သိပါက ကျွန်ုပ် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်သို့ လုံးဝလာမည် မဟုတ်ပါ။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော ဓားလက်နက်ဟူ၍ မရှိပါ။ ဘုရားသခင်တစ်ပါးတည်းသာ လူတို့၏ အကူအညီ သို့မဟုတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မပါဘဲ အရာအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ယုံကြည်ခြင်း အကြီးမားဆုံးရှိသူသည် အကောင်းဆုံး ကာကွယ်ပေးနိုင်သူ ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

In a second letter, written on the way to Wittenberg, Luther added: “I am ready to incur the displeasure of your highness and the anger of the whole world. Are not the Wittenbergers my sheep? Has not God entrusted them to me? And ought I not, if necessary, to expose myself to death for their sakes? Besides, I fear to see a terrible outbreak in Germany, by which God will punish our nation.”—Ibid., b. 9, ch. 7.

ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်သို့သွားရာလမ်းတွင် ရေးသားလိုက်သော ဒုတိယမြောက် ပေးစာတွင် လူသာက ထပ်လောင်း၍ "ကျွန်ုပ်သည် အရှင်မင်းကြီး၏ မကျေနပ်မှုကိုသာမက တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ ဒေါသကိုပါ ခံယူရန် အဆင်သင့် ရှိနေပါသည်။ ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်ပြည်သူများသည် ကျွန်ုပ်၏ သိုးများ မဟုတ်လော။ ဘုရားသခင်သည် ၎င်းတို့ကို ကျွန်ုပ်လက်သို့ အပ်နှင်းထားခြင်း မဟုတ်လော။ လိုအပ်ပါက ၎င်းတို့အတွက် ကျွန်ုပ်သည် သေခြင်းကို ရင်ဆိုင်ရမည် မဟုတ်လော။ ထို့အပြင် ဂျာမနီတွင် ဘုရားသခင်က ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံကို အပြစ်ပေးမည့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ကို ကျွန်ုပ်စိုးရိမ်ပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

With great caution and humility, yet with decision and firmness, he entered upon his work. “By the word,” said he, “must we overthrow and destroy what has been set up by violence. I will not make use of force against the superstitious and unbelieving.... No one must be constrained. Liberty is the very essence of faith.”—Ibid., b. 9, ch. 8.

အလွန်သတိကြီးစွာနှင့် နှိမ့်ချစွာဖြင့် သို့သော်လည်း ဆုံးဖြတ်ချက် ခိုင်မာစွာဖြင့် သူသည် သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ "နှုတ်ကပတ်တော်အားဖြင့်သာ အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသောအရာများကို ကျွန်ုပ်တို့ ဖြိုဖျက်ဖျက်ဆီးရမည်ဖြစ်သည်။ အယူသီးသူများနှင့် မယုံကြည်သူများအပေါ်တွင် အင်အားကို အသုံးမပြုပါ။ မည်သူ့ကိုမျှ အတင်းအကျပ် မပြုလုပ်ရပါ။ လွတ်လပ်မှုသည် ယုံကြည်ခြင်း၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်သည်" ဟု သူဆိုသည်။

It was soon noised through Wittenberg that Luther had returned and that he was to preach. The people flocked from all directions, and the church was filled to overflowing. Ascending the pulpit, he with great wisdom and gentleness instructed, exhorted, and reproved. Touching the course of some who had resorted to violent measures in abolishing the mass, he said:

လူသာ ပြန်ရောက်လာပြီး တရားဟောတော့မည်ဆိုသော သတင်းသည် ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်မြို့တစ်ခွင် လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ လူများသည် အရပ်ရပ်မှ စုရုံးရောက်ရှိလာကြပြီး ဘုရားကျောင်းသည် လူများနှင့် ပြည့်လျှံနေသည်။ တရားဟောစင်မြင့်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ပြီး သူသည် အလွန်ပညာဉာဏ်ကြီးမားစွာနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာဖြင့် သွန်သင်ခြင်း၊ တိုက်တွန်းခြင်းနှင့် ဆုံးမခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မက်စ် (mass) ပူဇော်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးရန် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသူများ၏ လုပ်ရပ်အပေါ်တွင် သူက ဤသို့ဆိုခဲ့သည်။

“The mass is a bad thing; God is opposed to it; it ought to be abolished; and I would that throughout the whole world it were replaced by the supper of the gospel. But let no one be torn from it by force. We must leave the matter in God’s hands. His word must act, and not we. And why so? you will ask. Because I do not hold men’s hearts in my hand, as the potter holds the clay. We have a right to speak: we have not the right to act. Let us preach; the rest belongs unto God. Were I to employ force, what should I gain? Grimace, formality, apings, human ordinances, and hypocrisy.... But there would be no sincerity of heart, nor faith, nor charity. Where these three are wanting, all is wanting, and I would not give a pear stalk for such a result.... God does more by His word alone than you and I and all the world by our united strength. God lays hold upon the heart; and when the heart is taken, all is won....

"မက်စ် ပူဇော်ခြင်းသည် မကောင်းသောအရာဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်သည် ၎င်းကို ဆန့်ကျင်သည်။ ၎င်းကို ဖျက်ဆီးပစ်ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ဧဝံဂေလိတရား၏ အစာစားခြင်းဖြင့် အစားထိုးစေချင်သည်။ သို့သော် မည်သူ့ကိုမျှ အင်အားသုံး၍ မဖယ်ရှားရပါ။ ဤကိစ္စကို ဘုရားသခင်၏ လက်တော်တွင်သာ ထားရမည်ဖြစ်သည်။ သူ၏ နှုတ်ကပတ်တော်သာ လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ မဟုတ်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟု သင်တို့ မေးကောင်းမေးလိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုံသွန်းသမားက ရွှံ့စေးကို ကိုင်ထားသကဲ့သို့ လူတို့၏ နှလုံးသားကို ကျွန်ုပ်၏လက်တွင် မကိုင်ထားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၌ ပြောဆိုပိုင်ခွင့် ရှိသော်လည်း လုပ်ဆောင်ပိုင်ခွင့် မရှိပါ။ တရားဟောကြပါစို့၊ ကျန်တာကိုတော့ ဘုရားသခင်သာ လုပ်ဆောင်ပါလိမ့်မည်။ ကျွန်ုပ်ကသာ အင်အားသုံးမည်ဆိုပါက ဘာများရလာမည်နည်း။ ဟန်ဆောင်မှု၊ ပုံစံများ၊ အတုယူခြင်း၊ လူတို့၏ စည်းမျဉ်းများနှင့် လှည့်ဖြားခြင်းများသာ ရလာမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှလုံးသား၏ ရိုးသားမှု၊ ယုံကြည်ခြင်း၊ မေတ္တာတရားတို့ ရှိမည်မဟုတ်ပါ။ ထိုအရာသုံးခု မရှိပါက အားလုံးဆုံးရှုံးရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုရလဒ်မျိုးအတွက် ကျွန်ုပ် ဘာမျှ အရေးမစိုက်ပါ။ သင်တို့နှင့် ကျွန်ုပ်၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အင်အားစုစည်းပြီး လုပ်ဆောင်တာထက် ဘုရားသခင်သည် သူ၏နှုတ်ကပတ်တော် တစ်ခုတည်းဖြင့် ပိုမိုလုပ်ဆောင်သည်။ ဘုရားသခင်သည် နှလုံးသားကို ကိုင်တွယ်တော်မူသည်။ နှလုံးသားကို သိမ်းပိုက်နိုင်လျှင် အရာအားလုံး အောင်မြင်ပြီဖြစ်သည်"

“I will preach, discuss, and write; but I will constrain none, for faith is a voluntary act. See what I have done. I stood up against the pope, the indulgences, and the papists, but without violence or tumult. I put forward God’s word; I preached and wrote—this was all I did. And yet while I was asleep, ... the word that I had preached overthrew popery, so that neither prince nor emperor has done it so much harm. And yet I did nothing; the word alone did all. If I had wished to appeal to force, the whole of Germany would perhaps have been deluged with blood. But what would have been the result? Ruin and desolation both to body and soul. I therefore kept quiet, and left the word to run through the world alone.”—Ibid., b. 9, ch. 8.

"ကျွန်ုပ်သည် တရားဟောမည်၊ ဆွေးနွေးမည်၊ ရေးသားမည်။ သို့သော် မည်သူ့ကိုမျှ အတင်းအကျပ် မပြုလုပ်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယုံကြည်ခြင်းသည် စေတနာအလျောက် ပြုလုပ်ရခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ် ဘာလုပ်ခဲ့သလဲ ကြည့်ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၊ အပြစ်ဖြေလွှတ်ခြင်းများနှင့် ပုပ်ရဟန်းဝါဒီများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော်လည်း အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးမှု မရှိခဲ့ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်ဟောပြောပြီး ရေးသားခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်လုပ်ခဲ့သည်မှာ ဒါပဲဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်အိပ်ပျော်နေစဉ်မှာပင် ကျွန်ုပ်ဟောပြောခဲ့သော နှုတ်ကပတ်တော်သည် ပုပ်ရဟန်းဝါဒကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သည်။ မင်းသား သို့မဟုတ် ဧကရာဇ်မင်းတို့ပင် မလုပ်နိုင်သော ပျက်စီးခြင်းမျိုးကို နှုတ်ကပတ်တော်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်သည် ဘာမျှမလုပ်ခဲ့ပါ၊ နှုတ်ကပတ်တော် တစ်ခုတည်းကသာ အရာအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်သည် အင်အားကို အသုံးပြုရန် ကြိုးစားခဲ့ပါက ဂျာမနီတစ်ပြည်လုံး သွေးချောင်းစီးခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် ရလဒ်က ဘာဖြစ်လာမည်နည်း။ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဝိညာဉ်နှစ်ခုလုံးအတွက် ပျက်စီးခြင်းနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများသာ ဖြစ်လာလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် တိတ်ဆိတ်စွာနေပြီး နှုတ်ကပတ်တော်ကိုသာ တစ်ကမ္ဘာလုံးအနှံ့ လွတ်လပ်စွာ ပြန့်နှံ့စေခဲ့သည်"

Day after day, for a whole week, Luther continued to preach to eager crowds. The word of God broke the spell of fanatical excitement. The power of the gospel brought back the misguided people into the way of truth.

တစ်ပတ်လုံး၊ နေ့စဉ်ရက်ဆက် လူသာသည် စိတ်အားထက်သန်သော လူအုပ်ကြီးထံသို့ တရားဟောခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် အစွန်းရောက်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှုများကို ချိုးဖျက်ခဲ့သည်။ ဧဝံဂေလိတရား၏ တန်ခိုးသည် လမ်းလွဲနေသော ပြည်သူများကို အမှန်တရား၏ လမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။

Luther had no desire to encounter the fanatics whose course had been productive of so great evil. He knew them to be men of unsound judgment and undisciplined passions, who, while claiming to be specially illuminated from heaven, would not endure the slightest contradiction or even the kindest reproof or counsel. Arrogating to themselves supreme authority, they required everyone, without a question, to acknowledge their claims. But, as they demanded an interview with him, he consented to meet them; and so successfully did he expose their pretensions that the impostors at once departed from Wittenberg.

လူသာသည် ကြီးမားသော မကောင်းမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ထိုအစွန်းရောက်သူများနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံရန် မလိုလားခဲ့ပါ။ ၎င်းတို့သည် အမှန်တရားကို မထောက်ခံသူများ၊ စည်းကမ်းမဲ့သူများဖြစ်ကြောင်း သူသိသည်။ ၎င်းတို့သည် ကောင်းကင်ဘုံမှ အထူးအလင်းပေးခြင်း ခံရသည်ဟု ပြောဆိုနေသော်လည်း အနည်းငယ်မျှသော ဆန့်ကျင်မှု သို့မဟုတ် အကြင်နာဆုံးသော ဆုံးမမှုကိုပင် ခံယူနိုင်ခြင်း မရှိကြချေ။ မိမိကိုယ်ကို အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ လူတိုင်းကို မေးခွန်းမထုတ်ဘဲ သူတို့၏ တောင်းဆိုချက်များကို လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့က သူနှင့် တွေ့ဆုံရန် တောင်းဆိုလာသောအခါ သူသည် တွေ့ဆုံရန် သဘောတူခဲ့သည်။ သူသည် ၎င်းတို့၏ ဟန်ဆောင်မှုများကို အောင်မြင်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ထိုအတုအယောင်များမှာ ဝစ်တင်ဘာ့ဂ်မှ ချက်ချင်း ထွက်ခွာသွားကြသည်။

The fanaticism was checked for a time; but several years later it broke out with greater violence and more terrible results. Said Luther, concerning the leaders in this movement: “To them the Holy Scriptures were but a dead letter, and they all began to cry, ‘The Spirit! the Spirit!’ But most assuredly I will not follow where their spirit leads them. May God of His mercy preserve me from a church in which there are none but saints. I desire to dwell with the humble, the feeble, the sick, who know and feel their sins, and who groan and cry continually to God from the bottom of their hearts to obtain His consolation and support.”—Ibid., b. 10, ch. 10.

အစွန်းရောက်မှုသည် ခဏတာ ငြိမ်သက်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်အနည်းငယ် ကြာပြီးနောက်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရလဒ်များဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်များအကြောင်း လူသာက "သူတို့အတွက် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာသည် အဓိပ္ပာယ်မဲ့သော စာသားများသာ ဖြစ်သည်။ သူတို့အားလုံးက 'ဝိညာဉ်တော်! ဝိညာဉ်တော်!' ဟု အော်ဟစ်ကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏ ဝိညာဉ် လမ်းပြရာနောက်သို့ ကျွန်ုပ် လုံးဝ လိုက်မည်မဟုတ်ပါ။ ဘုရားသခင်၏ ကရုဏာတော်ဖြင့် သန့်ရှင်းသူများသာ ရှိသော အသင်းတော်မျိုးမှ ကျွန်ုပ်ကို ကာကွယ်တော်မူပါစေ။ ကျွန်ုပ်သည် မိမိတို့၏ အပြစ်များကို သိမြင်ခံစားတတ်ပြီး ဘုရားသခင်ထံမှ နှစ်သိမ့်မှုနှင့် အကူအညီ ရရှိရန် မိမိတို့၏ နှလုံးသားအနက်မှ အစဉ်တစိုက် ညည်းတွားဆုတောင်းနေသော ထိခိုက်လွယ်သူများ၊ အားနည်းသူများနှင့်အတူသာ နေထိုင်လိုပါသည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။

Thomas Munzer, the most active of the fanatics, was a man of considerable ability, which, rightly directed, would have enabled him to do good; but he had not learned the first principles of true religion. “He was possessed with a desire of reforming the world, and forgot, as all enthusiasts do, that the reformation should begin with himself.”—Ibid., b. 9, ch. 8. He was ambitious to obtain position and influence, and was unwilling to be second, even to Luther. He declared that the Reformers, in substituting the authority of Scripture for that of the pope, were only establishing a different form of popery. He himself, he claimed, had been divinely commissioned to introduce the true reform. “He who possesses this spirit,” said Munzer, “possesses the true faith, although he should never see the Scriptures in his life.”—Ibid., b. 10, ch. 10.

အစွန်းရောက်များထဲတွင် အတက်ကြွဆုံးဖြစ်သူ သောမတ်စ် မွန်ဇာ (Thomas Munzer) သည် ထူးချွန်သော အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သည်။ မှန်ကန်စွာ လမ်းပြခဲ့ပါက သူသည် အကျိုးရှိသော လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် သူသည် စစ်မှန်သော ဘာသာတရား၏ အခြေခံမူများကို မသင်ယူခဲ့ရသေးပါ။ "သူသည် ကမ္ဘာကြီးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် ဆန္ဒရှိနေပြီး အစွန်းရောက်သူတိုင်း မေ့လျော့တတ်သကဲ့သို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် မိမိကိုယ်ကို စတင်ပြုပြင်ခြင်းမှ စတင်ရမည်ဟု သူ မေ့လျော့နေခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ သူသည် ရာထူးနှင့် လွှမ်းမိုးမှု ရရှိရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးပြီး လူသာ၏ နောက်တွင် ဒုတိယနေရာ၌ ရှိနေရန် မနှစ်သက်ခဲ့ပါ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို သမ္မာကျမ်းစာ၏ အာဏာဖြင့် အစားထိုးခြင်းဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် ပုပ်ရဟန်းဝါဒ၏ ပုံစံတစ်မျိုးကိုသာ တည်ဆောက်နေကြသည်ဟု သူက ကြေညာခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင်သည် စစ်မှန်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို မိတ်ဆက်ရန် ဘုရားသခင်က တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်ဟု သူဆိုသည်။ "ဒီဝိညာဉ်တော်ကို ပိုင်ဆိုင်သူသည် မိမိတစ်သက်တာလုံးတွင် ကျမ်းစာကို တစ်ခါမျှ မဖတ်ဖူးသော်လည်း စစ်မှန်သော ယုံကြည်ခြင်းကို ပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်သည်" ဟု မွန်ဇာက ဆိုသည်။

The fanatical teachers gave themselves up to be governed by their impressions, regarding every thought and impulse as the voice of God; consequently they went to great extremes. Some even burned their Bibles, exclaiming: “The letter killeth, but the Spirit giveth life.” Munzer’s teaching appealed to men’s desire for the marvelous, while it gratified their pride by virtually placing human ideas and opinions above the word of God. His doctrines were received by thousands. He soon denounced all order in public writing, and declared that to obey princes was to attempt to serve both God and Belial.

အစွန်းရောက် ဆရာများသည် မိမိတို့၏ စိတ်ခံစားမှုများနောက်သို့ လိုက်ပါသွားကြပြီး အကြံအစည်တိုင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတိုင်းကို ဘုရားသခင်၏ အသံတော်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် အစွန်းရောက်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်သွားကြသည်။ အချို့က "စာသားသည် သတ်တတ်၏၊ ဝိညာဉ်တော်မူကား အသက်ကို ပေးတတ်၏" ဟု အော်ဟစ်ကာ သူတို့၏ သမ္မာကျမ်းစာများကိုပင် မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။ မွန်ဇာ၏ သွန်သင်ချက်များသည် လူတို့၏ ထူးဆန်းသော အရာများကို လိုလားသည့် ဆန္ဒကို ဆွဲဆောင်ခဲ့ပြီး လူတို့၏ အတွေးအခေါ်များကို ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ထက် မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် သူတို့၏မာနကို ကျေနပ်စေခဲ့သည်။ သူ၏ အယူဝါဒများကို လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာတို့က လက်ခံခဲ့ကြသည်။ မကြာမီမှာပင် သူသည် လူထုရေးသားမှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းအားလုံးကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး မင်းသားများကို နားထောင်ခြင်းသည် ဘုရားသခင်နှင့် ဘေလျယ် (Belial - မကောင်းဆိုးဝါး) နှစ်ခုစလုံးကို ဝတ်ပြုရန် ကြိုးစားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

The minds of the people, already beginning to throw off the yoke of the papacy, were also becoming impatient under the restraints of civil authority. Munzer’s revolutionary teachings, claiming divine sanction, led them to break away from all control and give the rein to their prejudices and passions. The most terrible scenes of sedition and strife followed, and the fields of Germany were drenched with blood.

ပုပ်ရဟန်းဝါဒ၏ ထမ်းပိုးကို စတင်ဖယ်ရှားနေကြပြီဖြစ်သော ပြည်သူတို့၏ စိတ်များသည် အရပ်ဘက် အာဏာပိုင်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်လည်း စိတ်မရှည် ဖြစ်လာကြသည်။ ဘုရားသခင်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟုဆိုသော မွန်ဇာ၏ တော်လှန်ရေး သွန်သင်ချက်များသည် သူတို့ကို ထိန်းချုပ်မှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်စေပြီး သူတို့၏ ဘက်လိုက်မှုနှင့် စိတ်ခံစားမှုများနောက်သို့ လိုက်ပါစေခဲ့သည်။ အဆိုးရွားဆုံးသော ပုန်ကန်မှုနှင့် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားလာပြီး ဂျာမနီ၏ လယ်ကွင်းများသည် သွေးတို့ဖြင့် ရွှဲစိုခဲ့သည်။

The agony of soul which Luther had so long before experienced at Erfurt now pressed upon him with redoubled power as he saw the results of fanaticism charged upon the Reformation. The papist princes declared—and many were ready to credit the statement—that the rebellion was the legitimate fruit of Luther’s doctrines. Although this charge was without the slightest foundation, it could not but cause the Reformer great distress. That the cause of truth should be thus disgraced by being ranked with the basest fanaticism, seemed more than he could endure. On the other hand, the leaders in the revolt hated Luther because he had not only opposed their doctrines and denied their claims to divine inspiration, but had pronounced them rebels against the civil authority. In retaliation they denounced him as a base pretender. He seemed to have brought upon himself the fanaticism, succeeded in gaining the sympathies of a large class of the people, and, as is often the case with those who take the wrong side, they came to be regarded as martyrs. Thus the ones who were exerting every energy in opposition to the Reformation were pitied and lauded as the victims of cruelty and oppression. This was the work of Satan, prompted by the same spirit of rebellion which was first manifested in heaven.

အစွန်းရောက်မှု၏ ရလဒ်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခံရသည်ကို မြင်သောအခါ လူသာသည် အာ့ဖတ် (Erfurt) တွင် ကြာမြင့်စွာက ခံစားခဲ့ရဖူးသော စိတ်ဆင်းရဲမှုမျိုးကို ယခုအခါ ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ပုပ်ရဟန်းဝါဒီ မင်းသားများက ဤပုန်ကန်မှုသည် လူသာ၏ အယူဝါဒများမှ ပေါက်ဖွားလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ လူအများကလည်း ထိုပြောဆိုချက်ကို ယုံကြည်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်နေကြသည်။ ဤစွပ်စွဲချက်သည် အခြေအမြစ်မရှိသော်လည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားအတွက် ကြီးမားသော စိတ်ဆင်းရဲမှုကို ဖြစ်စေသည်။ အမှန်တရား၏ လုပ်ငန်းစဉ်သည် အယုတ်ညံ့ဆုံးသော အစွန်းရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်နေသည်ဟု အထင်ခံရခြင်းသည် သူသည်းမခံနိုင်သော အရာဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ပုန်ကန်သူ ခေါင်းဆောင်များသည် လူသာကို မုန်းတီးကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူသာသည် သူတို့၏ အယူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ သူတို့၏ ဘုရားသခင်ထံမှ ဗျာဒိတ်တော်ရသည်ဟူသော ပြောဆိုချက်များကို ငြင်းပယ်ခြင်းသာမက သူတို့ကို အရပ်ဘက် အာဏာပိုင်များအား ပုန်ကန်သူများဟု ကြေညာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် ၎င်းတို့က သူ့ကို အောက်တန်းကျသော ဟန်ဆောင်သူဟု စွပ်စွဲကြသည်။ သူသည် ရန်သူများစွာကို ရင်ဆိုင်နေရသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ အစွန်းရောက်အုပ်စုသည် ၎င်းတို့အား မတရားဆက်ဆံခံရသည်ဟု လိမ်ညာပြောဆိုခြင်းဖြင့် လူအများ၏ စာနာမှုကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ မှားယွင်းသော ဘက်သို့ ပါသွားသူများတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည့်အတိုင်း သူတို့ကို အာဇာနည်များဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆန့်ကျင်ရန် အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းနေသူများသည် ရက်စက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုတို့၏ သားကောင်များအဖြစ် သနားခံရပြီး ချီးကျူးခြင်း ခံခဲ့ကြရသည်။ ဤသည်မှာ စာတန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်ပြီး ကောင်းကင်ဘုံတွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပုန်ကန်သည့် စိတ်ဓာတ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။

Satan is constantly seeking to deceive men and lead them to call sin righteousness, and righteousness sin. How successful has been his work! How often censure and reproach are cast upon God’s faithful servants because they will stand fearlessly in defense of the truth! Men who are but agents of Satan are praised and flattered, and even looked upon as martyrs, while those who should be respected and sustained for their fidelity to God, are left to stand alone, under suspicion and distrust.

စာတန်သည် လူတို့အား လှည့်ဖြားပြီး အပြစ်ကို ဖြောင့်မတ်ခြင်းဟု ခေါ်စေရန်နှင့် ဖြောင့်မတ်ခြင်းကို အပြစ်ဟု ခေါ်စေရန် အစဉ်တစိုက် ကြိုးပမ်းနေသည်။ သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်သည် မည်မျှအောင်မြင်ခဲ့ပါသနည်း! အမှန်တရားကို ကာကွယ်ရန် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရပ်တည်သောကြောင့် ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသော သူတို့အပေါ်၌ အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်းများ မည်မျှမကြာခဏ ရောက်ရှိခဲ့ပါသနည်း! စာတန်၏ ကိုယ်စားလှယ်များသာဖြစ်သော သူတို့မှာ ချီးကျူးခံရပြီး အာဇာနည်များအဖြစ် မြင်ခြင်း ခံရသည်။ တစ်ဖက်တွင် ဘုရားသခင်အပေါ် သစ္စာရှိသောကြောင့် လေးစားထိုက်သူတို့မှာမူ သံသယနှင့် အယုံအကြည်မဲ့မှုတို့အောက်တွင် တစ်ယောက်တည်း ရပ်တည်နေခဲ့ကြရသည်။

Counterfeit holiness, spurious sanctification, is still doing its work of deception. Under various forms it exhibits the same spirit as in the days of Luther, diverting minds from the Scriptures and leading mam to follow their own feelings and impressions rather than to yield obedience to the law of God. This is one of Satan’s most successful devices to cast reproach upon purity and truth.

အတုအယောင် သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် အတုအယောင် သန့်စင်ခြင်းများသည် ယနေ့တိုင် လှည့်ဖြားခြင်း လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ၎င်းတို့သည် လူသာ၏ ခေတ်ကကဲ့သို့သော ဝိညာဉ်မျိုးကို ပြသနေပြီး စိတ်များကို ကျမ်းစာမှ ဝေးကွာစေကာ ဘုရားသခင်၏ ပညတ်တော်ကို နာခံခြင်းထက် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ခံစားချက်နှင့် ထင်မြင်ချက်များနောက်သို့ လိုက်ပါစေရန် ဦးဆောင်နေသည်။ ဤသည်မှာ သန့်ရှင်းမှုနှင့် အမှန်တရားအပေါ် အပြစ်တင်စရာ ဖြစ်စေရန် စာတန်၏ အအောင်မြင်ဆုံးသော နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

Fearlessly did Luther defend the gospel from the attacks which came from every quarter. The word of God proved itself a weapon mighty in every conflict. With that word he warred against the usurped authority of the pope, and the rationalistic philosophy of the schoolmen, while he stood firm as a rock against the fanaticism that sought to ally itself with the Reformation.

လူသာသည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ လာသော တိုက်ခိုက်မှုများမှ ဧဝံဂေလိတရားကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်သည် ပဋိပက္ခတိုင်းတွင် အစွမ်းထက်သော လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထိုနှုတ်ကပတ်တော်ဖြင့် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ မတရားသိမ်းပိုက်ထားသော အာဏာနှင့် ကျောင်းတော်သားတို့၏ ယုတ္တိဗေဒ ဒဿနတို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒနှင့် ပူးပေါင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သော အစွန်းရောက်ဝါဒကို ကျောက်ဆောင်တစ်ခုကဲ့သို့ ခိုင်မြဲစွာ ရပ်တည် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။

Each of these opposing elements was in its own way setting aside the Holy Scriptures and exalting human wisdom as the source of religious truth and knowledge. Rationalism idolizes reason and makes this the criterion for religion. Romanism, claiming for her sovereign pontiff an inspiration descended in unbroken line from the apostles, and unchangeable through all time, gives ample opportunity for every species of extravagance and corruption to be concealed under the sanctity of the apostolic commission. The inspiration claimed by Munzer and his associates proceeded from no higher source than the vagaries of the imagination, and its influence was subversive of all authority, human or divine. True Christianity receives the word of God as the great treasure house of inspired truth and the test of all inspiration.

ဤဆန့်ကျင်ဘက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုစီသည် ၎င်းတို့၏ နည်းလမ်းဖြင့် သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာကို ဖယ်ရှားပြီး လူ့ဉာဏ်ပညာကို ဘာသာရေး အမှန်တရားနှင့် အသိပညာ၏ အရင်းအမြစ်အဖြစ် မြှင့်တင်နေကြသည်။ ယုတ္တိဗေဒဝါဒ (Rationalism) သည် လူ့အသိဥာဏ်ကို ကိုးကွယ်ပြီး ၎င်းကို ဘာသာရေးအတွက် စံနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ရိုမန်ကက်သလစ်ဝါဒသည် တမန်တော်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော အပြောင်းအလဲမရှိသည့် ဗျာဒိတ်တော်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုကာ အာဏာပိုင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အခွင့်အရေးယူပြီး အဓမ္မမှုများနှင့် ဖောက်ပြန်မှု အမျိုးမျိုးကို တမန်တော်တို့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ပုန်းအောင်းစေရန် အခွင့်အရေးများစွာ ပေးထားသည်။ မွန်ဇာနှင့် သူ၏အပေါင်းအပါတို့ ဆိုသော ဗျာဒိတ်တော်မှာ စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်မျှသာ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် လူ့အာဏာ သို့မဟုတ် ဘုရားသခင်၏ အာဏာအားလုံးကို ပျက်ပြားစေသည်။ စစ်မှန်သော ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဗျာဒိတ်ရထားသော အမှန်တရား၏ ရတနာသိုက်နှင့် ဗျာဒိတ်တော်အားလုံးကို စစ်ဆေးမည့် စံနှုန်းအဖြစ် လက်ခံသည်။

Upon his return from the Wartburg, Luther completed his translation of the New Testament, and the gospel was soon after given to the people of Germany in their own language. This translation was received with great joy by all who loved the truth; but it was scornfully rejected by those who chose human traditions and the commandments of men.

ဝါ့တ်ဘာ့ဂ်မှ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်တွင် လူသာသည် အသစ်သော ပဋိညာဉ်ကျမ်း (New Testament) ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းကို ပြီးဆုံးအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဧဝံဂေလိတရားကို ဂျာမနီပြည်သူတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မကြာမီ ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤဘာသာပြန်ကျမ်းကို အမှန်တရားကို ချစ်မြတ်နိုးသူအားလုံးက ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် လူတို့၏ ရိုးရာဓလေ့များနှင့် လူတို့၏ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များကို ရွေးချယ်သူတို့ကမူ မထီမဲ့မြင် ပြု၍ ပယ်ချခဲ့ကြသည်။

The priests were alarmed at the thought that the common people would now be able to discuss with them the precepts of God’s word, and that their own ignorance would thus be exposed. The weapons of their carnal reasoning were powerless against the sword of the Spirit. Rome summoned all her authority to prevent the circulation of the Scriptures; but decrees, anathemas, and tortures were alike in vain. The more she condemned and prohibited the Bible, the greater was the anxiety of the people to know what it really taught. All who could read were eager to study the word of God for themselves. They carried it about with them, and read and reread, and could not be satisfied until they had committed large portions to memory. Seeing the favor with which the New Testament was received, Luther immediately began the translation of the Old, and published it in parts as fast as completed.

သာမန်ပြည်သူများသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ရှိ စည်းမျဉ်းများကို သူတို့နှင့် အတူဆွေးနွေးနိုင်တော့မည်ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ အသိပညာမဲ့မှုမှာ ထင်ရှားလာလိမ့်မည်ကို ကြောက်ရွံ့ကာ ယဇ်ပုရောဟိတ်များသည် ထိတ်လန့်သွားကြသည်။ သူတို့၏ လောကီဆင်ခြင်တုံတရား လက်နက်များသည် ဝိညာဉ်တော်၏ ဓားလက်နက်အောက်တွင် အားနည်းသွားကြသည်။ ရိုမန်ကက်သလစ်များသည် ကျမ်းစာ ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန် သူတို့၏ အာဏာအားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အမိန့်ထုတ်ခြင်း၊ ကျိန်ဆိုခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများသည် အရာမထင်ခဲ့ပါ။ ကျမ်းစာကို ပိုမိုတားဆီးလေလေ၊ ပြည်သူတို့က ၎င်းတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာများကို သိရှိလိုသည့် စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းပြလေလေဖြစ်သည်။ စာဖတ်နိုင်သူ အားလုံးသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် လေ့လာရန် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ကျမ်းစာကို ဆောင်ထားပြီး ဖတ်ရှုခြင်း၊ ထပ်ကာထပ်ကာ ဖတ်ရှုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြကာ အခန်းကဏ္ဍ အများအပြားကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားသည်အထိ ကျေနပ်မှု မရှိကြချေ။ အသစ်သော ပဋိညာဉ်ကျမ်းကို လူတို့က နှစ်သက်စွာ လက်ခံသည်ကို မြင်သောအခါ လူသာသည် ရှေးဦးပဋိညာဉ်ကျမ်း (Old Testament) ကို ချက်ချင်း ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းကို စတင်ခဲ့ပြီး ပြီးစီးသည့်အခန်းများအတိုင်း အပိုင်းလိုက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

Luther’s writings were welcomed alike in city and in hamlet. “What Luther and his friends composed, others circulated. Monks, convinced of the uncontrolled obligations, desirous of exchanging a long life of slothfulness for one of active exertion, but too ignorant to proclaim the word of God, traveled through the provinces, visiting hamlets and cottages, where they sold the books of Luther and his friends. Germany soon swarmed with these bold colporteurs.”—Ibid., b. 9, ch. 11.

လူသာ၏ စာပေများကို မြို့ကြီးများနှင့် ရွာငယ်လေးများတွင် အတူတူပင် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ "လူသာနှင့် သူ၏မိတ်ဆွေများ ရေးသားခဲ့သည်များကို အခြားသူများက ဖြန့်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ထိန်းချုပ်မရသော တာဝန်ဝတ္တရားများကို သိရှိလာပြီး ပျင်းရိခြင်းနှင့် ပြည့်နှက်နေသော ဘဝရှည်ကို စွန့်လွှတ်ကာ တက်ကြွသော အသက်တာသို့ ပြောင်းလဲလိုကြသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဟောပြောရန် မသိနားမလည် ဖြစ်နေကြသဖြင့် ပြည်နယ်များတစ်လျှောက် ခရီးသွားကြပြီး ရွာငယ်များနှင့် အိမ်ငယ်များကို လည်ပတ်ကာ လူသာနှင့် သူ၏မိတ်ဆွေများ၏ စာအုပ်များကို ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ မကြာမီတွင် ဂျာမနီသည် ဤရဲရင့်သော စာအုပ်ဖြန့်ချိသူများနှင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။

These writings were studied with deep interest by rich and poor, the learned and the ignorant. At night the teachers of the village schools read them aloud to little groups gathered at the fireside. With every effort some souls would be convicted of the truth and, receiving the word with gladness, would in their turn tell the good news to others.

ထိုစာပေများကို ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး၊ ပညာတတ်နှင့် အသိပညာမဲ့သူမရွေး အလွန်စိတ်ဝင်တစားဖြင့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ညအချိန်တွင် ရွာကျောင်းမှ ဆရာများသည် မီးဖိုအနီးတွင် စုရုံးနေကြသော လူငယ်အုပ်စုများအတွက် ကျယ်လောင်စွာ ဖတ်ပြပေးကြသည်။ ကြိုးပမ်းမှုတိုင်းနှင့်အတူ လူအချို့သည် အမှန်တရားကို သဘောပေါက်လာကြပြီး နှုတ်ကပတ်တော်ကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံကာ အခြားသူများကိုလည်း သတင်းကောင်းများ ပြန်လည်ပြောပြပေးခဲ့ကြသည်။

The words of Inspiration were verified: “The entrance of Thy words giveth light; it giveth understanding unto the simple.” Psalm 119:130. The study of the Scriptures was working a mighty change in the minds and hearts of the people. The papal rule had placed upon its subjects an iron yoke which held them in ignorance and degradation. A superstitious observance of forms had been scrupulously maintained; but in all their service the heart and intellect had had little part. The preaching of Luther, setting forth the plain truths of God’s word, and then the word itself, placed in the hands of the common people, had aroused their dormant powers, not only purifying and ennobling the spiritual nature, but imparting new strength and vigor to the intellect.

"ကိုယ်တော်၏ နှုတ်ကပတ်တော်တို့သည် ပွင့်လင်းလျှင် အလင်းကိုပေးတတ်၏။ ထိုနှုတ်ကပတ်တော်တို့သည် သဘောမွဲသူတို့အား ဉာဏ်ပညာကို ပေးတတ်၏။" ဆာလံ ၁၁၉း၁၃၀။ ကျမ်းစာကို လေ့လာခြင်းသည် ပြည်သူတို့၏ စိတ်နှင့် နှလုံးသားတွင် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းဝါဒ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ပြည်သူတို့အပေါ်တွင် အသိပညာမဲ့ခြင်းနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့ခြင်းဟူသော သံထမ်းပိုးကို တင်ထားခဲ့သည်။ အယူသီးသော ပုံစံများကို တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သော်လည်း ဝတ်ပြုခြင်းတိုင်းတွင် နှလုံးသားနှင့် အသိဉာဏ်မှာ ပါဝင်မှုနည်းခဲ့သည်။ လူသာ၏ တရားဟောချက်များသည် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်အမှန်တရားများကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြပေးခဲ့ပြီးနောက် နှုတ်ကပတ်တော်ကိုယ်တိုင်မှာလည်း သာမန်ပြည်သူတို့ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားသဖြင့် အိပ်မောကျနေသော သူတို့၏ စွမ်းအားများကို နိုးထစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝိညာဉ်ရေးရာကို သန့်စင်စေရုံသာမက အသိဉာဏ်ကိုပါ ခွန်အားသစ်နှင့် တက်ကြွမှုများကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။

Persons of all ranks were to be seen with the Bible in their hands, defending the doctrines of the Reformation. The papists who had left the study of the Scriptures to the priests and monks now called upon them to come forward and refute the new teachings. But, ignorant alike of the Scriptures and of the power of God, priests and friars were totally defeated by those whom they had denounced as unlearned and heretical. “Unhappily,” said a Catholic writer, “Luther had persuaded his followers to put no faith in any other oracle than the Holy Scriptures.”—Ibid., b. 9, ch. 11. Crowds would gather to hear the truth advocated by men of little education, and even discussed by them with learned and eloquent theologians. The shameful ignorance of these great men was made apparent as their arguments were met by the simple teachings of God’s word. Laborers, soldiers, women, and even children, were better acquainted with the Bible teachings than were the priests and learned doctors.

လူတန်းစားအသီးသီးသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ကိုင်ဆောင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒ၏ အယူဝါဒများကို ခုခံကာကွယ်နေကြသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကျမ်းစာလေ့လာခြင်းကို ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများထံတွင်သာ ထားရှိခဲ့ကြသော ပုပ်ရဟန်းဝါဒီများသည် ယခုအခါ ၎င်းတို့ကို ရှေ့ထွက်၍ သွန်သင်ချက်အသစ်များကို ငြင်းပယ်ရန် တောင်းဆိုလာကြသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာနှင့် ဘုရားသခင်၏ တန်ခိုးတော်ကို မသိနားမလည်ကြသော ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူတို့က အသိပညာမဲ့သူများ၊ ဂိုဏ်းခွဲသူများဟု စွပ်စွဲထားသူများထံတွင် အစုံစုံ ရှုံးနိမ့်သွားကြသည်။ "ကံမကောင်းစွာဖြင့် လူသာသည် သူ၏နောက်လိုက်များအား သန့်ရှင်းသော ကျမ်းစာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ထုတ်ပြန်ချက်ကိုမျှ ယုံကြည်ခြင်း မရှိစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်" ဟု ကက်သလစ် စာရေးဆရာတစ်ဦးက ဆိုသည်။ ပညာအနည်းငယ်သာရှိသူများ ဟောပြောသည့် အမှန်တရားကို နားထောင်ရန် လူအုပ်ကြီးက စုရုံးရောက်ရှိလာပြီး ပညာတတ်များနှင့် ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်များနှင့်ပင် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဤပညာတတ်ကြီးများ၏ ရှက်ဖွယ်ကောင်းသော အသိပညာမဲ့မှုမှာ သူတို့၏ ငြင်းခုံမှုများကို ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်၏ ရိုးရှင်းသော သွန်သင်ချက်များဖြင့် ရင်ဆိုင်လိုက်သောအခါ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ အလုပ်သမားများ၊ စစ်သားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များပင်လျှင် ယဇ်ပုရောဟိတ်များနှင့် ပညာတတ် ဆရာကြီးများထက် ကျမ်းစာသွန်သင်ချက်များကို ပိုမိုနားလည်ကျွမ်းကျင်ခဲ့ကြသည်။

The contrast between the disciples of the gospel and the upholders of popish superstition was no less manifest in the ranks of scholars than among the common people. “Opposed to the old champions of the hierarchy, who had neglected the study of languages and the cultivation of literature, ... were generous-minded youth, devoted to study, investigating Scripture, and familiarizing themselves with the masterpieces of antiquity. Possessing an active mind, an elevated soul, and intrepid heart, these young men soon acquired such knowledge that for a long period none could compete with them.... Accordingly, when these youthful defenders of the Reformation met the Romish doctors in any assembly, they attacked them with such ease and confidence that these ignorant men hesitated, became embarrassed, and fell into a contempt merited in the eyes of all.”—Ibid., b. 9, ch. 11.

ဧဝံဂေလိတရား၏ တပည့်များနှင့် ပုပ်ရဟန်းဝါဒဆိုင်ရာ အယူသီးမှုကို ထောက်ခံသူများအကြား ကွာခြားချက်မှာ သာမန်ပြည်သူများနည်းတူ ပညာရှင်အဆင့်တွင်လည်း ထင်ရှားနေသည်။ "ဘာသာစကား လေ့လာခြင်းနှင့် စာပေကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းကို လျစ်လျူရှုခဲ့သော အဆင့်မြင့် အသင်းတော်အဖွဲ့အစည်း၏ ချန်ပီယံဟောင်းများကို ဆန့်ကျင်သူများမှာ... ကျမ်းစာကို လေ့လာခြင်း၊ စုံစမ်းခြင်းနှင့် ရှေးခေတ်လက်ရာများကို ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်စေရန် ကြိုးစားနေကြသော စိတ်သဘောထား ကြီးမားသည့် လူငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ တက်ကြွသော စိတ်၊ မြင့်မြတ်သော ဝိညာဉ်နှင့် ရဲရင့်သော နှလုံးသားကို ပိုင်ဆိုင်ထားသောကြောင့် ဤလူငယ်များသည် မကြာမီမှာပင် အခြားမည်သူမျှ မယှဉ်နိုင်သော အသိပညာကို ရရှိသွားခဲ့ကြသည်... ထို့ကြောင့် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ခုခံကာကွယ်သော လူငယ်များသည် မည်သည့် အစည်းအဝေးတွင်မဆို ရိုမန်ကက်သလစ် ပညာရှင်များနှင့် တွေ့ဆုံသောအခါ ၎င်းတို့ကို အလွန်လွယ်ကူပြီး ယုံကြည်မှုရှိစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဤအသိပညာမဲ့သူများမှာ တုံ့ဆိုင်းသွားကာ စိတ်ရှုပ်ထွေးပြီး လူတိုင်း၏ အမြင်တွင် အထင်သေးစရာ ဖြစ်သွားခဲ့ကြသည်" ဟု ဆိုသည်။

As the Romish clergy saw their congregations diminishing, they invoked the aid of the magistrates, and by every means in their power endeavored to bring back their hearers. But the people had found in the new teachings that which supplied the wants of their souls, and they turned away from those who had so long fed them with the worthless husks of superstitiousrites and human traditions.

ရိုမန်ကက်သလစ် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သူတို့၏ နောက်လိုက်များ လျော့နည်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ တရားသူကြီးများ၏ အကူအညီကို တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး သူတို့၏ အစွမ်းကုန် နည်းလမ်းများဖြင့် ကြားနာသူများကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပြည်သူများသည် သွန်သင်ချက်အသစ်များတွင် သူတို့၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး သူတို့အား အယူသီးသော ရိုးရာဓလေ့များနှင့် လူတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာဟောင်းများဖြင့် အချိန်အကြာကြီး ကျွေးမွေးခဲ့သူများကို ကျောခိုင်းသွားခဲ့ကြသည်။

When persecution was kindled against the teachers of the truth, they gave heed to the words of Christ: “When they persecute you in this city, flee ye into another.” Matthew 10:23. The light penetrated everywhere. The fugitives would find somewhere a hospitable door opened to them, and there abiding, they would preach Christ, sometimes in the church, or, if denied that privilege, in private houses or in the open air. Wherever they could obtain a hearing was a consecrated temple. The truth, proclaimed with such energy and超过 assurance, spread with irresistible power.

အမှန်တရားကို သွန်သင်သူများအပေါ် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သူတို့သည် ခရစ်တော်၏ စကားတော်ကို လိုက်နာခဲ့ကြသည် - "သင်တို့ကို မြို့တစ်မြို့၌ နှိပ်စက်လျှင် အခြားမြို့သို့ ပြေးကြလော့။" မဿဲ ၁၀း၂၃။ အလင်းတရားသည် နေရာတိုင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ထွက်ပြေးသူများသည် သူတို့ကို ကြိုဆိုမည့် တံခါးတစ်ချပ်ကို တစ်နေရာရာတွင် တွေ့ရှိကြပြီး၊ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ကာ ခရစ်တော်အကြောင်းကို တရားဟောကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘုရားကျောင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ထိုအခွင့်အရေး မရလျှင် ပုဂ္ဂလိက အိမ်များတွင် ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် လွတ်လပ်သော နေရာများတွင် ဖြစ်စေ တရားဟောကြသည်။ သူတို့ တရားဟောနိုင်သမျှ နေရာတိုင်းသည် သန့်ရှင်းသော ဘုရားကျောင်း ဖြစ်လာသည်။ အလွန်ပြင်းထန်သော စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချမှုဖြင့် ကြွေးကြော်ခဲ့သော အမှန်တရားသည် တားဆီး၍မရသော တန်ခိုးဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။

In vain both ecclesiastical and civil authorities were invoked to crush the heresy. In vain they resorted to imprisonment, tosrture, fire, and sword. Thousands of believers sealed their faith with their blood, and yet the work went on. Persecution served only to extend the truth, and the fanaticism which Satan endeavored to unite with it resulted in making more clear the contrast between the work of Satan and the work of God.

ဘာသာရေးနှင့် အရပ်ဘက် အာဏာပိုင်များက ဤအယူမှားဟု ဆိုသော အရာကို ဖိနှိပ်ရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်းနှင့် ဓားဖြင့် သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယုံကြည်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် သူတို့၏ ယုံကြည်ခြင်းကို သွေးနှင့် ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း လုပ်ငန်းစဉ်သည် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများသည် အမှန်တရားကို ပိုမိုပျံ့နှံ့စေရန်သာ အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး စာတန်က ဤလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ပေါင်းစပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော အစွန်းရောက်ဝါဒမှာ စာတန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ဘုရားသခင်၏ လုပ်ဆောင်ချက်အကြား ကွာခြားချက်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်သာစေခဲ့သည်။