Myanmar 3AM (Official)

 

နိဒါန်း တမန်တော်

INTRODUCTION

ခေါင်းစဉ်။ တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များစာအုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော အစောဆုံး ရှိနေသော ခေါင်းစဉ်မှာ ရိုးရှင်းစွာ “တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” ဖြစ်သည်။ ဤခေါင်းစဉ်သည် စတုတ္ထရာစုနှစ်မှ လက်ရေးမူ နှစ်ခု (ဆိုင်းနိုင်းတိကပ်စ် ကိုဒက်စ် နှင့် ဗာတီကန် ကိုဒက်စ်) တို့၏ အဆုံးတွင် အတိုချုံး နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ နောက်ပိုင်း ခေါင်းစဉ်များ၏ ကွဲပြားမှုများတွင် ရိုးရာ “တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” သာမက ချဲ့ထွင်ထားသော ခေါင်းစဉ်များဖြစ်သည့် “သန့်ရှင်းသော တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ”၊ “ဧဝံဂေလိ လုကာ၏ သန့်ရှင်းသော တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” နှင့် ပင် “ပညာရှင်တမန်တော်များ၏ ပညာရှင်လုပ်ဆောင်ချက်များ” ပါဝင်သည်။ ဤရှည်လျားသော ခေါင်းစဉ်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ဒသမရာစုနှစ်မှ လက်ရေးမူ တစ်ခုကို ရိုးရှင်းစွာ “လုပ်ဆောင်ချက်များ” ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည်။

Title. The earliest extant title associated with the book of Acts is simply “Acts of Apostles.” This title appears as a short postscript at the end of two fourth-century manuscripts (Codex Sinaiticus and Codex Vaticanus). Later variations of the title include not only the traditional “Acts of the Apostles” but also expanded titles like “Acts of the Holy Apostles,” “Luke the Evangelist’s Acts of the Holy Apostles,” and even “The Wise Acts of the Wise Apostles.” In contrast to these lengthier titles, one manuscript from the tenth century is simply titled “Acts.”

 

ဧဝံဂေလိများနှင့် ကိစ္စတူညီမှုအရ ဤခေါင်းစဉ်တစ်ခုမျှ မူရင်းစာအုပ်တွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။ ရိုးရာ ခေါင်းစဉ်သည် ခေတ်သစ်စာဖတ်သူများအတွက် ရင်းနှီးနေသော်လည်း ဤစာအုပ်၏ အကြောင်းအရာများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိမရှိ တွေးမိစေရန် “တမန်တော်” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လုကာ နှင့် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ နှစ်ခုစလုံးတွင် “တမန်တော်” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ယေရှုနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ကောင်းကင်တက်ကြွမှုကို မျက်မြင်ခဲ့ကြသူများကို တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အမြဲလိုလို အသုံးပြုသည် (တမန်တော် ၁:၂၁–၂၂)။ သို့သော် ဤအမျိုးအစားမှ တမန်တော်များအနက် စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသော တစ်ဦးတည်းသော တမန်တော်များမှာ ပေတရု၊ ယောဟန်၊ ယာကုပ် နှင့် မဿဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် စာအုပ်၏ ထက်ဝက်ကျော်တွင် တမန်တော်အမျိုးအစားတွင် နည်းပညာအရ မပါဝင်သော ပေါလ်၏ အမှုတော်ကို အာရုံစိုက်ထားသည်။ သူသည် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် နှစ်ကြိမ် တမန်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း (၁၄:၄၊ ၁၄)၊ ထိုနေရာ၌ ခေါင်းစဉ်ကို စေလွှတ်ခံရသူ တစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုထားပြီး ဗားနဗပ်အတွက်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ စာအုပ်၏ ရိုးရာ ခေါင်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော ကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ စာအုပ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ခေါင်းစဉ်များသည် ဘုရားကျောင်း၌ ပထမချက်မှ ဒုတိယ ချက်ရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ပေတရု နှင့် ပေါလ်ကို ဘုရားကျောင်း၏ အဓိက တမန်တော် နှစ်ဦးအဖြစ် ခွဲခြားမှုနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပေမည်။

As is the case with the Gospels, it is unlikely that any of these titles were originally part of the book. While the traditional title is familiar to modern readers, the use of the term “apostle” has caused some to wonder if this accurately fits with the contents of the book. Within both Luke and Acts, the term “apostle” almost always applies in a specific sense to those who lived with Jesus and witnessed His ascension (Acts 1:21–22). The only apostles of this category mentioned in the book, however, are Peter, John, James, and Matthias. However, more than half of the book focuses on the ministry of Paul, who does not technically fit into the category of an apostle. While he is designated as an apostle twice in Acts (14:4, 14), where the title is used to refer to one who was “sent,” it is also used of Barnabas. It is in this broad sense that the traditional title of the book is fitting. The titles associated with the book also may have arisen in the late first or early second century in connection with the identification of Peter and Paul as the two chief apostles in the church.

 

ရေးသားမှု။ လုကာ ဧဝံဂေလိနှင့် ကိစ္စတူညီမှုအရ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် နည်းပညာအရ အမည်မဲ့ ဖြစ်သည်။ စာအုပ် နှစ်ခုကို တူညီသော ရေးသားသူက ရေးသားခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖြစ်သော်လည်း စာအုပ် နှစ်ခုစလုံးတွင် ရေးသားသူ၏ အမည်ကို မဖော်ပြထားချေ။ သို့သော် သူ၏ အထောက်အထားဆိုင်ရာ အညွှန်းများသည် အတွဲ နှစ်တွဲ တစ်လျှောက်လုံး အများအပြား ရှိနေသည်။ ဧဝံဂေလိ နှင့် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မိတ်ဆက်ပေးသော လုကာ ရှေ့ဆက်တွင် (လုကာ ၁:၁–၄၊ တမန်တော် ၁:၄–၅ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ) ရေးသားသူသည် ယေရှု၏ အသက်တာ ဖြစ်ရပ်များ၏ မျက်မြင်မဟုတ်သော်လည်း မျက်မြင်အချို့နှင့် ဆက်သွယ်မှု ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့အပြင် သူသည် ယေရှု၏ အသက်တာ အခြားရေးသားချက်များကို ဖတ်ရှုခဲ့သည့်အပြင် (Matthew နှင့် မာကု ဟု ထင်ရှားသည်) ဖြစ်ရပ်များကို ကိုယ်တိုင် ဂရုတစိုက် စုံစမ်းခဲ့သော ပညာတတ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အချို့သော “ကျွန်ုပ်တို့” အပိုင်းများ ရှိနေခြင်းက ရေးသားသူသည် ပေါလ်၏ သာသနာပြုခရီး အဖွဲ့၏ မကြာခဏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း အကြံပြုသည် (တမန်တော် ၁၆:၈–၁၇၊ ၂၀:၅–၁၅၊ ၂၁:၁–၁၈၊ ၂၇:၁–၂၈:၁၆)။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ထိုအပိုင်းများအတွင်း ပေါလ်နှင့် ဆက်စပ်နေသော တစ်ဦးချင်း အမည်များကို ဖယ်ရှားပြီး ကျန်ရှိနေသော တစ်ဦးချင်းများကို ပေါလ်၏ စာစောင်များတွင် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအဖြစ် ခွဲခြားနှိုင်းယှဉ်ခြင်းက လုကာသည် ရေးသားသူ ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုသည်။ ဒုတိယ ရာစုနှစ် အဆုံးတွင် အစောပိုင်း ချာ့ခ်ျ၏ တညီတညွတ်တည်း အမြင်မှာ ဤအချက် ဖြစ်သည်။

Authorship. As is the case with the Gospel of Luke, Acts is technically anonymous. While the two books were clearly written by the same author, nowhere in either book is the name of the author mentioned. Clues about his identity, however, are numerous throughout the two volumes. The preface to Luke, which introduces both the Gospel and Acts (cf. Luke 1:1–4; Acts 1:4–5), reveals that although the author was not an eyewitness of the events of Jesus’s life, he had contact with some who were eyewitnesses. In addition, he was a well-educated individual who had not only read other written accounts of the life of Jesus (apparently Matthew and Mark) but also personally and carefully investigated the events himself. The presence of several “we” passages in Acts even suggests the author had served as a frequent member of Paul’s missionary entourage (Acts 16:8–17; 20:5–15; 21:1–18; 27:1–28:16). Eliminating the names of the individuals associated by name with Paul during those “we” sections in Acts and comparing the remaining individuals Paul identifies as his colleagues in his Epistles suggest that Luke was the author. This was the unanimous viewpoint of the early church by the end of the second century.

 

နေ့စွဲ။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ ရေးသားမှုကို သတ်မှတ်ထားသော နေ့စွဲသည် လုကာ ဧဝံဂေလိကို သတ်မှတ်ထားသော နေ့စွဲပေါ် မူတည်သည် (လုကာ နိဒါန်း ကိုကြည့်ပါ)။ လုကာသည် ကိုယ်ပိုင် ဧဝံဂေလိ ပြင်ဆင်ရန်အတွက် ယေရှု၏ အသက်တာ အခြားရေးသားချက်များကို တိုင်ပင်ခဲ့ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုသောကြောင့် သူ၏ ရေးသားချက် မရေးသားမီ အချိန်အချို့ ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်။ လုကာ ဧဝံဂေလိကို ဂရိဘာသာဖြင့် ဂရုတစိုက် စစ်ဆေးခြင်းက မာကု ဧဝံဂေလိသည် ထိုအစောပိုင်း ရေးသားချက်များအနက် အနည်းဆုံး တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစေသည်။ မာကုကို ပီတာ သေဆုံးပြီးနောက် ယေရုရှလင် ကျဆုံးမှုမတိုင်မီ ခရစ်နှစ် ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ဟု ယူဆပါက (မာကု နိဒါန်း ကိုကြည့်ပါ) လုကာ၏ အတွဲ နှစ်တွဲ လုပ်ငန်းသည် ထိုနောက်မှ ဖြစ်လာမည်—ခရစ်နှစ် ၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ သို့မဟုတ် ၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤအချက်သည် ဂေါလ်မှ ဒုတိယ ရာစုနှစ် ချာ့ခ်ျ ခမည်းတော် အိုင်ရနေးစ်၏ အမြင်နှင့် ကိုက်ညီသည်၊ သူက လုကာသည် ပီတာ နှင့် ပေါလ် အာဇာနည်ခံရပြီးနောက် သူ၏ ဧဝံဂေလိကို ရေးသားခဲ့ဟု ဆိုသည်။ ဤအချက်ကို ဒုတိယ ရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်း ရက်စွဲ ဟု ယူဆရသော ခရစ်ယာန်စာအုပ်များ၏ အစောဆုံး လူသိများသော စာရင်း မူရေတိုးရီယန် ကနန် တွင်လည်း အတည်ပြုထားပြီး စတုတ္ထ နှင့် ပဉ္စမ ရာစုနှစ် ချာ့ခ်ျ ခမည်းတော် ဂျရုမ်၏ လုပ်ငန်းများတွင်လည်း အတည်ပြုထားသည်။ ဤနေ့စွဲ နောက်ပိုင်း နေ့စွဲသည် ချာ့ခ်ျများအကြား ပထမ ရာစုနှစ် အဆုံးတွင် ပေါလ်၏ အခွင့်အာဏာ စာစောင်များ စုဆောင်းမှု နှင့် ပျံ့နှံ့မှုကို ရည်ညွှန်း သို့မဟုတ် ရည်ညွှန်း မဖော်ပြထားသောကြောင့် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထို့အပြင် ရောမကို ရေးသားခဲ့ပါက ချာ့ခ်ျအပေါ် ရောမ၏ သဘောထားကို အပြုသဘော ရေးသားခဲ့မည်ကို စိတ်ကူးရခက်သည်၊ ခရစ်နှစ် ၈၁–၉၆ တွင် ဒိုမီရှန် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ခရစ်ယာန်အချို့ ခံစားခဲ့ရသော ညှဉ်းဆဲမှု အတွင်း ဧကရာဇ်ကိုးကွယ်မှု တောင်းဆိုမှုများကို လိုက်နာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။

Date. The date attributed to the writing of Acts is contingent on the dating assigned to the Gospel of Luke (see Luke: Introduction). Since Luke acknowledges having consulted other accounts of the life of Jesus in preparation for his own Gospel, some time had to have elapsed before his account could have been written. A careful examination of Luke’s Gospel in Greek makes it clear that the Gospel of Mark was at least one of those earlier accounts. Assuming Mark was written in the late A.D. 60s, sometime after Peter’s death but before the fall of Jerusalem (see Mark: Introduction), Luke’s two-volume work would have come after that—perhaps in the 70s or early 80s. This coheres with the viewpoint of Irenaeus, the second-century church father from Gaul, who said Luke wrote his Gospel after Peter and Paul were martyred. It is also affirmed in the Muratorian Canon, the oldest known Christian list of authoritative books that is thought to date to the late second century, and also in the works of the fourth- and fifth-century church father Jerome. A later date than this is not plausible because Acts does not make any reference or allusions to the collection and circulation of Paul’s authoritative letters among the churches at the end of the first century. Moreover, it is hard to imagine that the author would have written so positively about Rome’s attitude toward the church if it had been written during the persecution some Christians experienced under the reign of Domitian (A.D. 81–96) for refusing to comply with the demands for emperor worship.

 

သို့သော် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရောမတွင် တရားစီရင်ရန် စောင့်ဆိုင်းနေချိန်တွင် ပေါလ်၏ အခြေအနေ မဖြေရှင်းနိုင်ဘဲ အဆုံးသတ်သောကြောင့် ခရစ်နှစ် ၆၂ သို့မဟုတ် ၆၃ နောက်တွင် ရေးသားခဲ့မည်မဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုနိုင်သည်။ ရေးသားသူက ပေါလ်၏ ဇာတ်လမ်း ရလဒ်ကို သိခဲ့ပါက စာအုပ်ကို ထိုနေရာ၌ အဆုံးသတ်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ ရေးသားမှုအတွက် အစောပိုင်း နေ့စွဲကို လိုက်လျောရန်အတွက် မာကုကို နောက်ပိုင်း ဆယ်စုနှစ်တစ်ခု နီးပါး မဟုတ်ဘဲ ခရစ်နှစ် ၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့ရမည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ပီတာ နှင့် ပေါလ်၏ အသက်တာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ မဟုတ်ကြောင်း မှတ်သားရန် အရေးကြီးသည်။ ပီတာသည် စာအုပ်၏ ပထမ ထက်ဝက်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍ ရှိသော်လည်း အခန်း ၁၅ နောက်တွင် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ပီတာ မရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ပီတာ နှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ် အချက်အလက် မရှိသောကြောင့် မဟုတ်ချေ။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ ပီတာ မဟုတ်ဘဲ ဧဝံဂေလိ ပျံ့နှံ့မှု ယုဒ နှင့် တပါးအမျိုးသားများဆီသို့ ယေရုရှလင်မှ (၂:၁–၈:၁)၊ ယုဒဲ နှင့် ရှမာရိ (၉:၁–၁၂:၁၉) နှင့် နောက်ဆုံး ရောမအထိ (၁:၈ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ) ဖြစ်သည်။ ပီတာသည် ထိုပိုကြီးသော ဇာတ်လမ်းတွင် သူ၏ အခန်းကဏ္ဍ ပြည့်စုံချိန်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ပေါလ်နှင့် အတူ တူညီသည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပေါလ်၏ ဇာတ်လမ်းကို ပြောရန် မဟုတ်ဘဲ ဧဝံဂေလိ ရောမသို့ ရောက်ရှိပုံ ဇာတ်လမ်းကို ပြောရန် ဖြစ်သည်။ နှင့် ထိုဇာတ်လမ်း၏ အထွတ်အထိပ်မှာ ရောမတွင် ဧဝံဂေလိ ဟောပြောသော ပေါလ် (၂၈:၂၈) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ခရစ်နှစ် ၆၂ ဝန်းကျင်တွင် အဆုံးသတ်ပြီး အခြား တမန်တော်များ၏ သေဆုံးမှုများကို ပါဝင်သော်လည်း ထိုအချိန်တွင် ရေးသားခဲ့ရန် မလိုအပ်ချေ။ သို့သော် မငြင်းဆိုနိုင်သော သက်သေ မရှိဘဲ အလွန်အမင်း အဆိုအမိန့်ပေးခြင်း မဖြစ်ရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ (လုကာ နှင့်အတူ) ခရစ်နှစ် ၆၀ နောက်တွင် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ရေးသားခဲ့မည်ဖြစ်သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၇၀ မတိုင်မီ တစ်ချိန်ချိန်တွင် ရေးသားခဲ့မည်။

However, since Acts ends with Paul’s situation unresolved as he awaited trial in Rome, it can be argued that Acts could not have been written after A.D. 62 or 63. If the author knew the outcome of Paul’s story, how could he have ended the book at that point? In order to accommodate an earlier date for the composition of Acts, it can be concluded that Mark must have been written in the late 50s, rather than nearly a decade later. It is important to remember that Acts is not a biography of the lives of Peter and Paul. Although Peter plays a significant role in the first half of the book, he completely disappears after chapter 15. The reason for Peter’s absence is almost certainly not that Luke had no further information about Peter. The focus of Acts is not Peter but the spread of the gospel to Jews and Gentiles from Jerusalem (2:1–8:1), to Judea and Samaria (9:1–12:19), and finally to Rome itself (cf. 1:8). Peter fades out of view when his role in that larger story has been fulfilled. It is the same with Paul. The purpose of Acts is not to tell Paul’s story but to tell the story of how the gospel reached Rome. And that is the climax of the story—Paul proclaiming the gospel in Rome (28:28). So, although Acts ends around the year 62 and does include the deaths of other apostles, it does not require that it was written at that time. However, without incontrovertible evidence, it is best not to be overly dogmatic. Acts (along with Luke) would have been written sometime after A.D. 60 but sometime before A.D. 70.

 

လက်ခံသူများ။ လုကာ ဧဝံဂေလိ ကဲ့သို့ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အချို့ သီအိုဖိလပ်စ်ထံ လိပ်မူထားသည်။ သီအိုဖိလပ်စ် အမည်သည် “ဘုရားသခင်ချစ်ခင်ခြင်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း ထိုအမည်သည် ခရစ်ယာန် ယုံကြည်သူများအတွက် အဓိပ္ပာယ်တူ မဟုတ်ဟု မဆိုလိုချေ။ သီအိုဖိလပ်စ် အမည်သည် ထိုအချိန်တွင် ယုဒ နှင့် ဂရိ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အသုံးများသော အမည် ဖြစ်သည်။ လုကာ လိပ်မူသော တစ်ဦးချင်းသည် သူ၏ နာယက ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ လုကာ ရှာဖွေ၊ ရေးသား နှင့် ထုတ်ဝေရန် လိုအပ်သော ရန်ပုံငွေ ပေးသော တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သီအိုဖိလပ်စ်ထံ လိပ်မူသော်လည်း လုကာသည် အစောပိုင်း ချာ့ခ်ျ အဖွဲ့ဝင်များကို ပိုကြီးသော ပရိသတ်ကို ရည်မှန်း ခဲ့သည်၊ သူတို့ ကြားခဲ့သော သွန်သင်ချက်များတွင် အားပေး အတည်ပြုရန် ရှာဖွေခဲ့သည် (လုကာ ၁:၄)။ သူ၏ အဓိက စာဖတ်သူများသည် တပါးအမျိုးသားများ ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသည်—စာအုပ်သည် တပါးအမျိုးသားများဆီသို့ ဧဝံဂေလိ သွားရောက်မှုကို အဓိက အာရုံစိုက်ပြီး ဂရိ-ရောမ ကမ္ဘာကို အပြုသဘော ရှုမြင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Recipients. Like the Gospel of Luke, Acts is addressed to a certain Theophilus. While the name Theophilus means “loved by God,” that does not imply that the name was simply a synonym for Christian believers. The name Theophilus was a common name among both Jews and Greeks at that time. The individual Luke addresses was likely his patron, that is, the individual who provided the funding necessary for Luke to research, write, and publish his two-volume work. Although addressed to Theophilus, Luke certainly envisioned a larger audience—the members of the early church, whom he sought to encourage and confirm in the teachings they had already heard (Luke 1:4). His primary readers were most likely Gentiles—since the book largely focuses on the gospel going to Gentiles and takes a rather positive view on the Greco-Roman world.

 

လုကာ၏ ရေးသားချက်က အစောပိုင်း ချာ့ခ်ျသည် ယုဒ ခရစ်ယာန်များ နှင့် ဂရိ ဇာစ်မြစ်ရှိသူများကြား ပြင်းထန်သော တင်းမာမှုများဖြင့် သွင်ပြင်လက္ခဏာ ရှိကြောင်း ရှင်းလင်းစေသည်။ ယေရုရှလင် ကောင်စီ၌ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သော ပြဿနာ (တမန်တော် ၁၅) နှင့် ယုဒ ပညတ်တော်အပေါ် သူ၏ သစ္စာရှိမှုကို အလေးပေး လိုအပ်ခဲ့သော ပေါလ် (တမန်တော် ၂၁:၁၇–၂၆) တို့က ဤတင်းမာမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဤစိန်ခေါ်မှု အခြေအနေတွင် လုကာ၏ ရေးသားချက်သည် ဤနှစ်ဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ပီတာ နှင့် ပေါလ်ကြား ဧဝံဂေလိ၏ မရှိမဖြစ် အချက်များတွင် ကွဲလွဲမှု မရှိကြောင်း ပြသရန် ရှာဖွေသည်။ နှင့် ပေါလ်၏ အမှုတော်ကို ယုဒ ယုံကြည်သူ အချို့၏ ဆန့်ကျင်မှုကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် လုကာသည် တပါးအမျိုးသားများဆီသို့ ဧဝံဂေလိ ဟောကြားရန် ပေါလ်၏ လုပ်ငန်းနှင့် သူ၏ ခေါ်ဆိုမှုကို ချီးကျူးရန် ဝိညာဉ်တော်မှ လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။

Luke’s account makes it clear that the early church was characterized by strong tensions between Jewish Christians and those of Greek origin. The problem raised at the Jerusalem Council (Acts 15) and Paul’s need to emphasize his loyalty to Jewish law (Acts 21:17–26) reveal this tension. Within this challenging context, Luke’s account seeks to demonstrate that there was no discord between Peter and Paul, the leaders of these two groups, on the essentials of the gospel. And in response to the opposition of some Jewish believers to Paul’s ministry, Luke was moved by the Spirit to praise Paul’s work and his calling to preach the gospel to the Gentiles.

 

ပေါလ်၏ အမည်ကို တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ စာအုပ်တွင် ၁၂၈ ကြိမ် ဖော်ပြထားပြီး သူ၏ ခေါ်ဆိုမှုကို သုံးကြိမ် ဖော်ပြထားသည် (တမန်တော် ၉:၁–၁၉၊ ၂၂:၆–၂၁၊ ၂၆:၁၂–၁၈)။ လုကာသည် ပေါလ်ကို ယုဒ-ခရစ်ယာန်များအတွက် အစဉ်အလာ မဖောက်မပြန်မှုဖြင့် မှန်ကန်စွာ စွပ်စွဲနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း တည်ဆောက်ရန် အလှမ်းဝေး သွားခဲ့သည် (၂၃:၉၊ ၂၅:၈)။ သူသည် တမန်တော် တစ်ဦး ဖြစ်ရန် လိုအပ်ချက်များကို နည်းပညာ အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် မဖြည့်ဆည်းသော်လည်း—သူသည် ဆယ့်နှစ်ပါး တစ်ဦး မဟုတ်ချေ (၁:၂၁–၂၂)—လုကာသည် ထမြောက်တော်မူသော ခရစ်တော်က ပေါလ်ကို ဧဝံဂေလိ ဟောကြားရန် တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း (၉:၁၅) နှင့် ချာ့ခ်ျက သူ၏ ခေါ်ဆိုမှုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြောင်း (၁၃:၁–၃) ရှင်းလင်းစေသည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် လုကာသည် ချာ့ခ်ျထဲသို့ တပါးအမျိုးသားများ ပါဝင်မှုသည် ကမ္ဘာကို ကယ်တင်ခြင်း ယူဆောင်လာရန် ဘုရားသခင်၏ အလုံးစုံ အစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ကြောင်း နှင့် ယုဒ နှင့် တပါးအမျိုးသား ယုံကြည်သူများသည် တူညီသော ဧဝံဂေလိကို အတူ ဟောကြားရန် စည်းစည်းညီညီ ရှိသင့်ကြောင်း သူ၏ စာဖတ်သူများကို အာမခံသည်။

Paul’s name is mentioned 128 times in the book of Acts, and his calling is reported three times (Acts 9:1–19; 22:6–21; 26:12–18). Luke goes so far as to establish, for the sake of Judeo-Christians, that Paul could not rightly be accused of unfaithfulness to tradition (23:9; 25:8). Although he does not meet all the requirements to be an apostle in the technical sense of the word—he was not one of the Twelve (1:21–22)—Luke makes it clear that the risen Christ commissioned Paul to proclaim the gospel (9:15) and that the church officially recognized his calling (13:1–3). In doing so, Luke assures his readers that the inclusion of Gentiles into the church was part of God’s overall plan to bring salvation to the world and that Jewish and Gentiles believers should be united in together proclaiming that same gospel.

 

ဓမ္မပညာ။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ စာအုပ်သည် လုကာ ဧဝံဂေလိ၏ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည် (တမန်တော် ၁:၁)။ ပြီးပြည့်စုံသော လုပ်ငန်းသည် သစ်ကျမ်း၏ လေးပုံ တစ်ပုံ ဝန်းကျင် ပါဝင်သည်။ စာအုပ်သည် ယေရှု၏ လုပ်ငန်းသည် သူ၏ သေဆုံးမှု နှင့် ထမြောက်မှုဖြင့် အဆုံးမသတ်ခဲ့ကြောင်း အလေးပေး မီးမောင်းထိုးပြသည်။ ဧဝံဂေလိသည် ယေရှု စတင် ပြုလုပ်ခဲ့သော နှင့် သွန်သင်ခဲ့သော အရာ၏ ရေးသားချက် ပေးသည် (၁:၁)။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ စာအုပ်သည် ချာ့ခ်ျ တည်ထောင်မှု နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် ဝိညာဉ်တော်မှတစ်ဆင့် ယေရှု၏ ဆက်လက် ပြီးမြောက်ချက်များကို ပြန်ပြောင်း ရေတွက်သည်။ ကောင်းကင်တက်ကြွမှု နှင့် ဂုဏ်အသရေဖြင့် သူ၏ ပြန်လာ ချိန်ကြား “ကြားကာလ” အတွင်း ပြည့်စုံရမည့် မစ်ရှင်၏ အရေးပါမှုကို အာရုံစိုက်စေသည်။

Theology. As already indicated, the book of Acts is a sequel to the Gospel of Luke (Acts 1:1). The complete work comprises about one fourth of the NT. The book underlines the fact that the work of Jesus did not end with His death and resurrection. The Gospel gives an account of what Jesus began to do and teach (1:1). By contrast, the book of Acts recounts the continued accomplishments of Jesus through the Holy Spirit in the establishment and development of His church. It brings focus to the importance of the mission that must be fulfilled during the “intermediate” period spanning His ascension and His return in glory.

 

၁။ တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ။ စာအုပ်ကို “ပီတာ နှင့် ပေါလ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်၊ လုကာ၏ လုပ်ငန်း၏ ပထမ ဆယ့်နှစ်အခန်းများကို ပီတာ၏ ဧဝံဂေလိ ပျံ့နှံ့မှု ကြိုးပမ်းချက်များကို ရည်စူးထားသော်လည်း ယေရုရှလင် ကောင်စီ၌ တိုတိုတုတ်တုတ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု မှလွဲ၍ အခန်း ၁၃ နောက်တွင် မဖော်ပြချေ (၁၅:၇–၁၁)။ စာအုပ်၏ ကျန်ရှိနေသော အပိုင်းသည် ဧဝံဂေလိ ပျံ့နှံ့မှုအတွက် ပေါလ်၏ ကြိုးပမ်းချက်များကို လုံးဝ အာရုံစိုက်ထားသည်။ ထိုအချိန်က ဟဲလင်နစ် ကမ္ဘာတွင် အလက်ဇန္ဒား၊ ဟန်နီဘယ် နှင့် အခြားများကဲ့သို့ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ “လုပ်ဆောင်ချက်များ” ကို အမှတ်ရရန် အသုံးများခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်များသည် ခရစ်ယာန်များသည် လုကာ၏ ဤလုပ်ငန်းနှင့် ခွဲခြားရန် အချို့ တမန်တော်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို (မကြာခဏ ရိုးရှင်းစွာ လုပ်ဆောင်ချက်များဟု ရည်ညွှန်း) နှင့် “အာဇာနည်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” ကို အမှတ်ရ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

1. Acts of the Apostles. The book could have been called “Acts of Peter and Paul,” considering that the first twelve chapters of Luke’s work are dedicated to Peter’s efforts in spreading the gospel, though he is not mentioned beyond chapter 13, with the exception of a short intervention at the Jerusalem Council (15:7–11). The rest of the book is entirely focused on Paul’s efforts to spread the gospel. In the Hellenistic world of the time, commemorating the “acts” of major figures, such as Alexander, Hannibal, and others, was common practice. Christians chose to commemorate the “Acts of Martyrs” and the acts of some apostles (often referred to simply as Acts), probably to differentiate them from this work of Luke.

 

ကျွန်ုပ်တို့သည် လုကာ၏ ဤလုပ်ငန်းကို ပေါလ် အချိန်က နေထိုင်ခဲ့သော ယုဒ ဂျိုဆေးဖြစ်၏ လုပ်ငန်းများနှင့်လည်း ဆန့်ကျင်ဘက် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်၊ သူ၏ ရေးသားချက်များသည် ယုဒ ဘာသာကို အပြုသဘော ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်သည်။ တကယ်တော့ လုကာ၏ လုပ်ငန်းသည် ရောမများကို ကူညီရန် (၂၁:၃၁–၃၆) နှင့် ပေါလ်၏ ရောမ နိုင်ငံသားကို တန်ဖိုးထားရန် (အခန်း ၂၅) ပုံဖော်သည်။ တကယ်တော့ ပေါလ်၏ ပထမ ပြောင်းလဲလာသူမှာ ရောမ အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိ တစ်ဦး ဖြစ်သည် (၁၃:၁၂)။ စာအုပ်သည် ရောမ၏ အကျဉ်းသား ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ ဧဝံဂေလိ ဟောကြားမှု လုပ်ငန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပေါလ်၏ လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက်ခွင့်ကို အလေးပေး အဆုံးသတ်သည် (၂၈:၃၁)။ ဤ ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေများသည် ဩနေသိမ် အမည်ရှိ ကျွန်တစ်ဦး ပြောင်းလဲလာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည် (ဖိလမုန် ၁၀)။

We might also contrast this work of Luke with those of Josephus, a Jew who lived at the time of Paul, whose writings were an attempt to portray Judaism in a favorable light. Indeed, Luke’s work portrays the Romans as helpful (21:31–36) and appreciative of Paul’s Roman citizenship (chap. 25). In fact, Paul’s first convert was a Roman administrator (13:12). The book concludes with an emphasis on the freedom of action Paul enjoyed in the pursuit of his work of evangelization despite being a prisoner of Rome (28:31). These adverse circumstances led to the conversion of a slave by the name of Onesimus (Philem. 10).

 

၂။ ဝိညာဉ်တော်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ။ ဤစာအုပ်ကို “သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ” ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ တကယ်တော့ ဝိညာဉ်တော်ကို စာမျက်နှာများတွင် ခုနစ်ဆယ် ကြိမ် ဖော်ပြထားသည်။ ဝိညာဉ်တော်သည် ချာ့ခ်ျ၏ ပထဝီနှင့် လူမျိုး ဖြန့်ကျက်မှု နှင့် မစ်ရှင်ကို တစ်ဆင့်ချင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ယေရုရှလင်မှ ဧဝံဂေလိ ဟောကြားမှု ပျံ့နှံ့ရန် ယေရှု၏ အမိန့်ကို ပြည့်စုံရန် ချာ့ခ်ျကို အသုံးပြုခဲ့သည် (၁:၈) ယေရုရှလင်မှ (အခန်းများ ၁–၇)၊ ယုဒဲ (၅:၁၆)၊ နှင့် ရှမာရိ (အခန်းများ ၆–၁၂)၊ အာရှ မိုင်နာ၊ နှင့် နောက်ဆုံး ရောမ (အခန်းများ ၁၃–၂၈) အထိ ဖြစ်သည်။ ဝိညာဉ်တော်၏ လုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့် ဧဝံဂေလိသည် တပါးအမျိုးသားများ ကမ္ဘာ အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စာအုပ်သည် ယုဒများ၏ ပြောင်းလဲမှု (၂:၄၁–၄၆)၊ ရှမာရိများ (၈:၁–၁၄)၊ ယုဒ ဘာသာသို့ ယခင် ပြောင်းလဲလာသော အီသီယိုးပီးယားလူ တစ်ဦး (၈:၂၆–၄၀)၊ နှင့် ကော်နီလိ (၁၀:၁–၂) တို့ကို ဖော်ပြသည်၊ သူသည် ယုဒ ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲလာသော “ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့သူ” နှင့် ယုဒ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ပြင်းထန်စွာ ကျင့်သုံးသူ ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး စာအုပ်သည် တပါးအမျိုးသားများဆီသို့ သူတို့၏ ဘုရားသခင် မစ်ရှင် ဖြန့်ကျက်မှုတွင် ပေါလ် နှင့် ဗာနဗ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြန်ပြောင်း ဖော်ပြသည် (၁၃:၁၂၊ ၄၆–၄၇)။

2. Acts of the Spirit. This book might have also been called “Acts of the Holy Spirit.” Indeed, the Holy Spirit is mentioned seventy times in its pages. The Spirit presided step by step over the geographical and ethnic deployment of the church and its mission. He used the church to fulfill the command of Jesus (1:8) to spread the gospel message from Jerusalem (chaps. 1–7), to Judea (5:16), and beyond to Samaria (chaps. 6–12), Asia Minor, and finally Rome (chaps. 13–28). It was through the work of the Spirit that the gospel reached even the Gentile world. The book reports the conversion of Jews (2:41–46), Samaritans (8:1–14), an Ethiopian previously converted to Judaism (8:26–40), and Cornelius (10:1–2), a “God-fearer” who was a convert to Judaism and fervent in his practice of Jewish rituals. Lastly, the book narrates the activities of Paul and Barnabas in the deployment of their divine mission to the Gentiles (13:12, 46–47).

 

တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များအရ ချာ့ခ်ျ၏ မစ်ရှင်သည် အမျိုးအစားမျိုးစုံ တစ်ဦးချင်းများ၏ အသက်တာတွင် ထင်ရှားသော ဝိညာဉ်တော်၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှတစ်ဆင့် ပြည့်စုံသည်။ မစ်ရှင်သည် သူတို့ မည်သူ ဖြစ်ပါစေ လူတိုင်းကို ရောက်ရှိရန် ဖြစ်သည်။ ကယ်တင်ခြင်း၏ သတင်းကောင်းသည် လူသားမျိုးနွယ် အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။

According to Acts, the mission of the church is fulfilled through the activity of the Holy Spirit manifest in the lives of all kinds of individuals. The mission is to reach all people no matter who they are. The good news of salvation is for all humanity.

 

၃။ မစ်ရှင် နှင့် မျှော်လင့်ချက်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရှေးကျမ်းတွင် ဘုရားသခင်က သူ၏ လူမျိုးထံ ပေးခဲ့သော ကတိများပေါ် အခြေခံသော မျှော်လင့်ချက် ဖြစ်သည် နှင့် ခရစ်တော် ယေရှုတွင် သူတို့၏ ပြည့်စုံမှု ဖြစ်သည်။ ဤမျှော်လင့်ချက်သည် မီရှိယ လာရောက်မှု နှင့် သူ၏ သေဆုံးမှု နှင့် ထမြောက်မှု မျှော်လင့်ချက် ဖြစ်သည် (၂၆:၇–၈)။ ဒါဝိဒ်သည် အနာဂတ် မီရှိယတွင် သူ၏ မျှော်လင့်ချက်ကို ထားခဲ့သည် (၂:၂၅–၂၆)၊ နှင့် သူ လာရောက်ပြီးနောက် ပေါလ် နှင့် အခြား တမန်တော်များသည် သူ့ကို အမှုတော် ဆောင်ရွက်ခြင်း နှင့် ဟောကြားခြင်း ကြောင့် ခံစားခဲ့ရသည် (၂၈:၂၀)။ သို့သော် ခရစ်တော်၏ လုပ်ငန်းသည် သူ၏ လူမျိုးအတွက် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေသောကြောင့် သူ၏ ပြန်လာမှု ကတိသည် လူများကို မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ပြည့်စေသည်။ တပည့်များက ကောင်းကင်သို့ တက်ကြွသွားသော ယေရှုသည် ပြန်လာ လိမ့်မည် (၁:၉–၁၁)။ ဤမျှော်လင့်ချက်သည် ဝိညာဉ်တော်မှ ခွန်အားပေးသော ချာ့ခ်ျကို ခရစ်တော်၏ ရွေးနုတ်ခြင်း လုပ်ငန်း နှင့် ဂုဏ်အသရေဖြင့် မကြာမီ ပြန်လာမှုကို လူမျိုးများဆီသို့ ဟောကြားရန် တွန်းအားပေးသည်။

3. Mission and Hope. Acts is about the hope based on the promises God made to His people in the OT and their fulfillment in Christ Jesus. This was the hope of the coming of the Messiah and His death and resurrection (26:7–8). David placed his hope in the future Messiah (2:25–26), and after He had come, Paul and the other apostles suffered on account of serving and preaching Him (28:20). But since the work of Christ continues on behalf of His people, the promise of His return fills the hearts of people with hope. The Jesus that the disciples saw ascending to heaven will return again (1:9–11). It is this hope that propels the church, empowered by the Spirit, to go to the nations to proclaim to them Christ’s redemptive work and His soon return in glory.

 

တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် မျှော်လင့်ချက်သည် သေခြင်းမှ ထမြောက်ခြင်း ပါဝင်သည် (၂၃:၆၊ ၂၄:၁၅)။ ဤမျှော်လင့်ချက် မရှိလျှင် စာအုပ်တွင် ထင်ရှားစွာ ရှင်းလင်းသော မစ်ရှင်အပေါ် အလေးပေး မရှိမဖြစ်လိုအပ်လိမ့်မည်။ မျှော်လင့်ချက်သည် မစ်ရှင်အတွက် ချာ့ခ်ျကို ခွန်အားပေးသည်။

Hope in Acts also includes the resurrection from the dead (23:6; 24:15). Without this hope the emphasis on mission that is patently clear in the book would be meaningless. Hope energizes the church for mission.

 

စာသား။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ စာသား သမိုင်းသည် အစောပိုင်း ချာ့ခ်ျတွင် ကွဲပြားသော ပုံစံ နှစ်မျိုးဖြင့် ပျံ့နှံ့ခဲ့သောကြောင့် အထူး စိတ်ဝင်စားဖွယ် ရှိသည်။ ဤနှစ်မျိုးကို အလက်ဇန္ဒရီးယား စာသား နှင့် အနောက်တိုင်း စာသား ဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းခဲ့သည်—သို့သော် “အနောက်တိုင်း” စာသားများကို အနောက်တိုင်း နှင့် “အလက်ဇန္ဒရီးယား” စာသားများကို အီဂျစ်တွင် နေရာချရန် အကြောင်းမရှိတော့ကြောင်း မှတ်သားသင့်သည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အလက်ဇန္ဒရီးယား စာသားသည် ခေတ်သစ် သမ္မာကျမ်းစာ ဘာသာပြန်များ အားလုံး၏ အခြေခံ ဖြစ်ပြီး အစောဆုံး ကိုယ်စားလှယ်များမှာ စတုတ္ထ ရာစုနှစ် ဂရိ လက်ရေးမူ ကြီး နှစ်ခု ဖြစ်သော ကုဒက်စ် ဆိုင်နေတိကပ်စ် နှင့် ကုဒက်စ် ဗတီကန်နပ်စ် အပြင် အရေးပါသော တတိယ ရာစုနှစ် ပါပီရပ်စ် နှစ်ခု (P45၊ P53) ဖြစ်သည်။ သို့သော် တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အနောက်တိုင်း ပုံစံ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော ပုံစံတွင် နောက်ထပ် ဇာတ်ကြောင်း အသေးစိတ် နှင့် ရှင်းပြချက် မှတ်ချက်များ ပါဝင်ပြီး ထိုပုံစံကို ဆယ်ရာခိုင်နှုန်း ခန့် ပိုရှည်စေသည်။ တမန်တော်များ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ ဤချဲ့ထွင်ထားသော ပုံစံကို ပဉ္စမ ရာစုနှစ် ဂရိ နှင့် လက်တင် စာမျက်နှာ ဆိုင်ရာ လက်ရေးမူ ကုဒက်စ် ဘေဇဲ တွင် တွေ့ရှိရပြီး တတိယ ရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်း ရက်စွဲ အချို့ လက်တင်၊ ဆီးရီးယန် နှင့် ဂရိ လက်ရေးမူများတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ အနောက်တိုင်း စာသား တစ်ခုလုံးသည် ပဲရေဖရေ့စ် နှစ်သက်မှု၊ ခက်ခဲသော စာသားများကို ညှိနှိုင်းမှု နှင့် အခြား ပစ္စည်းများကို အတော်လေး လွတ်လပ်စွာ ထည့်သွင်းမှု ရှိသောကြောင့် ပညာရှင် အများစုသည် အနောက်တိုင်း ပုံစံ၏ ကွဲပြားမှုများကို နောက်ပိုင်း နှင့် ဒုတိယ ထည့်သွင်းမှုများ ဟု ယူဆကြသည်၊ အချို့ နောက်ထပ် ပစ္စည်းများသည် အချိန်အခါအလိုက် အချက်အလက် မှန်ကန်သော အချက်အလက်များ ပါဝင်နိုင်သော်လည်း ဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်း ဖတ်ရှုမှုများကို ခေတ်သစ် ဘာသာပြန်များကြား ကွဲပြားမှု ဖော်ပြသော နေရာများတွင်သာ သို့မဟုတ် အခြား အရေးပါမှု ရှိနိုင်သော နေရာများတွင်သာ မှတ်ချက်တွင် မှတ်သားမည်။

Text. The textual history of Acts is of special interest since it circulated in the early church in two different forms. These two forms are often referred to as the Alexandrian text and the Western text—though it should be noted that there are no longer grounds for locating “Western” texts in the West and “Alexandrian” texts in Egypt. The Alexandrian text of Acts is the basis for all modern Bible translations, and the earliest representatives of it are the two great fourth-century Greek manuscripts, Codex Sinaiticus and Codex Vaticanus, as well as two significant third-century papyri (P45, P53). The so-called Western form of Acts, however, includes additional narrative details and explanatory comments that make it about 10 percent longer. This expanded form of Acts is found in Codex Bezae, a fifth-century bilingual manuscript, with Greek and Latin on facing pages, as well as in some Latin, Syriac, and Greek manuscripts that date to the late third century. Since the Western text as a whole has a fondness for paraphrase, harmonizing difficult texts, and the rather free addition of other material, most scholars tend to consider the differences in the Western form of Acts to be later and secondary additions, even though some of the additional material may include factually accurate information at times. Western readings will be noted in the commentary only in places where they reveal a difference between modern translations or may have some other significance.